Poglądy profesora Marksa na temat antropogenicznej zmiany klimatu nie są nam nieznane, wielokrotnie o nich na Nauce o klimacie pisaliśmy (np. Summerhayes i in., 2025), zdążyliśmy się też przyzwyczaić że profesor chętniej dzieli się nimi z mediami niż ze środowiskiem naukowym. Cała rozmowa red. Ziemca z profesorem Marksem trwa godzinę i jest w niej poruszanych wiele tematów. Wydaje nam się jednak, że komentarza wymagają nie tylko same wypowiedzi prof. Marksa i stawiane przez niego tezy, ale również sam sposób, w jaki przeprowadzany jest wywiad, oraz rola, jaką odgrywa w nim redaktor Krzysztof Ziemiec.

Jak wyglądał ten wywiad?

Już po publikacji nagrania, kiedy zaczęło być ono z różnych stron krytykowane, redaktor Ziemiec zamieścił w mediach społecznościowych oświadczenie, w którym – bardzo przewidywalnie – przedstawił się jako bezkompromisowy tropiciel prawdy, który nie boi się rozmawiać z każdym na każdy temat, kwestionować zdania ekspertów, zadawać trudnych pytań i podnosić wątpliwości. Wszystko z korzyścią dla widza, który po obejrzeniu takiego wywiadu ma sobie wyrobić własną opinię, bo redaktor Ziemiec własnej opinii mu przecież nie narzuca.

To szczytne cele i zasady, ale niestety nie widać, aby Krzysztof Ziemiec się do nich w swojej rozmowie z profesorem Marksem stosował. W trakcie wywiadu redaktor zadaje serię (dość naiwnych) pytań – uparcie powracając na przykład do tematu globalnego ochłodzenia, które rzekomo miałyby zwiastować mrozy w Polsce – po czym bezkrytycznie akceptuje to, co mówi mu zaproszony gość. Nie widać w wywiadzie momentu, w którym redaktor Ziemiec próbowałby kontestować tezy profesora Marksa, albo chociaż dowiedzieć się, jakie są naukowe podstawy jego bardzo kategorycznie wyrażanych opinii, i dlaczego opinie te są sprzeczne z opiniami tysięcy innych specjalistów zgadzających się w kwestii występowania globalnego ocieplenia, jego przyczyn, i związanego z nim ryzyka (patrz np. 97% naukowców uważa, że za globalne ocieplenie odpowiada człowiek? Już nie!). Specjalistów, dodajmy, którzy w odróżnieniu od prof. Marksa zajmowali się badaniem większości poruszanych w wywiadzie zagadnień, takich jak rola dwutlenku węgla w bilansie energetycznym planety, aerozole czy analizy zmian temperatury Ziemi na podstawie danych instrumentalnych.

Widać to zwłaszcza pod koniec wywiadu, gdy redaktor Ziemiec przywołuje opinię nieżyjącego od 15 lat fizyka Harolda Lewisa (fizyka, dodajmy, który z badaniami klimatu nie miał nic wspólnego), według którego globalne ocieplenie to największe naukowe oszustwo, z jakim miał do czynienia. Pyta gościa, czy zgadza się z opinią Lewisa (odpowiedź jest twierdząca) i kto w takim razie doprowadził do tego, że „cały świat mówi dziś tym samym językiem”. Nie zadaje jednak profesorowi Marksowi (albo przynajmniej sobie, jeszcze przed przeprowadzeniem wywiadu) pytania odwrotnego: załóżmy na moment, że to tysiące specjalistów, którzy spędzili życie na badaniu różnych aspektów systemu klimatycznego, mają rację. Że rację miał Komitet Noblowski, który w 2021 roku przyznał nagrodę Nobla z fizyki za niektóre z tych badań („za modelowanie fizyczne klimatu Ziemi, badanie zmienności klimatycznej, i wiarygodne prognozy globalnego ocieplenia” dla Syukuro Manabego i Klausa Hasselmanna)? Że rację mają autorzy podręczników akademickich z których uczy się od pół wieku o globalnym ociepleniu na najlepszych uczelniach świata. Jak można byłoby wytłumaczyć w takiej sytuacji poglądy jednego czy drugiego emerytowanego fizyka albo geologa, jak Harold Lewis albo Leszek Marks? Czy nie jest bardziej prawdopodobne, że to ich opinie są oparte głównie o przesłanki pozamerytoryczne, ideologiczne i niemające wiele wspólnego z nauką? Takiej dociekliwości u redaktora Ziemca jednak nie widać. Do tego wątku wrócimy jeszcze później, na razie zajmijmy się tezami, które w wywiadzie padły. 

Pogoda zimą 2026 i w poprzednich latach

Redaktor Ziemiec zaczyna od zimowej pogody, którą przedstawia się jako coś wyjątkowego i motywującego do zadawania pytań, czy globalne ocieplenie się przypadkiem nie skończyło.

Mniejsza już o to, że aby było bardziej dramatycznie, podaje temperatury mierzone przy gruncie, które zazwyczaj są bardziej ekstremalne niż te mierzone zgodnie ze standardem 2 m nad powierzchnią Ziemi. Obaj panowie długo wymieniają się anegdotkami i wspomnieniami z dzieciństwa, natomiast to, czego w tych porównaniach z zimami z przeszłości brakuje, to bardziej systematyczne i obiektywne fakty, na przykład wyniki pomiarów temperatury. Bo gdyby faktycznie było tak, że “najstarsi górale nie pamiętają takiej zimy”, jak utrzymuje redaktor Ziemiec, to prawdopodobnie należałoby spytać górali młodszych, bez takich problemów z pamięcią. Albo, nawet lepiej, można sprawdzić wyniki pomiarów temperatury przeprowadzanych w Polsce przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.Okazałoby się wtedy, że choć faktycznie ostatni styczeń był sporo zimniejszy niż obecna norma klimatyczna – to znaczy średnia z lat 1991-2020 – wciąż był to miesiąc cieplejszy, jeśli chodzi o średnią obszarową dla całej Polski, od stycznia 2010 roku (patrz Jak zimny był styczeń 2026 roku?). A jeśli mówimy o góralach, to powinni oni pamiętać styczeń 2019 albo 2017 roku, które były zimniejsze w południowej części kraju od stycznia 2026. Nawet najzimniejszy dzień tegorocznej zimy, 2 lutego, nie był wcale mroźniejszy od epizodów mrozów z nieodległej przeszłości (na przykład 2 lutego 2012 roku).

Wbrew temu, co twierdzi chwilę później prof. Marks, wyjątkowe mrozy nie występują też na całej półkuli północnej. W ostatnich tygodniach na wielu jej obszarach było znacznie cieplej niż normalnie; na przykład w Afryce Północnej, Chinach, na Półwyspie Arabskim, większości Arktyki czy w zachodniej części Ameryki Północnej. Patrząc na całą planetę, styczeń był globalnie piątym najcieplejszym styczniem w historii pomiarów temperatury, po styczniu 2025, 2024, 2020 i 2016 (patrz Copernicus Climate Change Service, 2026). Nie ma więc absolutnie żadnych podstaw, by odwoływać globalne ocieplenie.

To w końcu nie ma ocieplenia, czy jednak jest?

Chwilę później prof. Marks idzie jeszcze dalej i przekonuje, że “nie ma czegoś takiego jak globalne ocieplenie”, że to “wymysł propagandowy”, oraz że analizy temperatury globalnej są “obarczone bardzo dużym błędem”, a metodyka której używają klimatolodzy przy jej obliczaniu jest “znacznie zafałszowana”. Niestety, profesor nie podaje tu żadnych szczegółów, a redaktor Ziemiec o te szczegóły nie dopytuje. Gdybym traktował wypowiedź profesora Marksa z pełną powagą, poradziłbym mu, aby swoje zarzuty spisał i wysłał do specjalistycznego czasopisma naukowego, zamiast opowiadać o nich w konserwatywnych podcastach. Danych, które są rzekomo “znacznie zafałszowane”, używa przecież tysiące naukowców, więc wszyscy moglibyśmy skorzystać na ich merytorycznej krytyce.

Ale wiem, że sam profesor w swoje słowa nie wierzy. Dosłownie kilkanaście sekund później orientuje się przecież, że trochę się zagalopował, i poprawia się: że globalne ocieplenie jednak istnieje, a wątpliwości budzą tylko jego antropogeniczne przyczyny. I wcześniej, i później w wywiadzie profesor Marks mówi o ociepleniu klimatu które ma trwać od 200 lat. Nie ma zatem wątpliwości co do tego, że to ocieplenie się obserwuje. 

Ba, w dalszej części wywiadu porównuje nawet obecne ocieplenie do ocieplenia średniowiecznego i twierdzi, że według niego “brakuje nam do tego drugiego jeszcze pół stopnia”. Oznacza to, że metodyka używana przez klimatologów – a także paleoklimatologów – jest wystarczająco, zdaniem profesora, dokładna, by umożliwić dokonywanie takich porównań. A przecież oszacowanie, jaka była średnia temperatura planety w średniowieczu jest znacznie, znacznie trudniejsze niż przeprowadzenie takich obliczeń dla czasów współczesnych, bo nie mamy danych pomiarowych z piastowskich satelitów, stacji meteorologicznych, boi oceanicznych i radiosond!

Ponownie wypada zauważyć że, dobry dziennikarz potrafiłby te sprzeczności wychwycić i przynajmniej spróbować podrążyć temat. Redaktor Ziemiec przechodzi jednak nad nimi do porządku dziennego i leci z kolejnymi pytaniami.

Co właściwie pokazują “niezbite dowody geologiczne”?

Temat ocieplenia średniowiecznego posłużyć nam zresztą może do zilustrowania kolejnego problemu z tezami profesora Marksa. Mówi on, że mamy “niezbite dowody geologiczne” – a wie o tym, bo przecież jest geologiem – że w okresie średniowiecznym planeta była globalnie pół stopnia cieplejsza niż obecnie. W wywiadzie nie wyjaśnia niestety, jakie są to dowody. Na szczęście skądinąd wiemy, że w ubiegłym roku w “Przeglądzie Geologicznym” profesor Marks sformułował podobną tezę, i tam poparł ją źródłami (Marks, 2025). Możemy więc do nich zajrzeć i sprawdzić, czy faktycznie potwierdzają to co napisał profesor Marks:

UWAGA: TEN CYTAT ZAWIERA NIEPRAWDZIWE INFORMACJE

Rekonstrukcja Ljungqvista (2010) oraz konsorcjum PAGES 2k (2013) pokazały że Mała Epoka Lodowa była zimniejsza niż sugerował to Mann i in. (2008), a Średniowieczne Optimum Klimatyczne i niektóre okresy w pierwszym tysiącleciu naszej ery były czasem tak ciepłe jak obecnie. [tłum. red.]

Nie ma tu już co prawda mowy o tym, że średniowiecze było cieplejsze o pół stopnia, a co gorsza, z obu cytowanych prac wynika coś odwrotnego niż twierdzi profesor Marks!

Wnioski z rekonstrukcji Ljungqvista

Nawet pomijając to, że pierwszy z artykułów (Ljungqvist, 2010) rekonstruuje zmiany temperatury nie dla całej planety, tylko dla średnich i wysokich szerokości geograficznych półkuli północnej(tzn. na północ od trzydziestego równoleżnika), jego autor pisze już w samym streszczeniu, że

temperatura w ostatnich dwóch dekadach jest prawdopodobnie wyższa niż w jakimkolwiek okresie w ciągu ostatnich dwóch tysiącleci

Jest mowa o temperaturach porównywalnych ze średnią 1961-1990, a sama rekonstrukcja sięga tylko do końca XX wieku, a zatem kończy się ćwierć wieku temu. W rejonie objętym rekonstrukcją średnia temperatura wzrosła od tego czasu o ponad 1 stopień Celsjusza, do poziomu półtora stopnia ponad średnią 1961-1990.

Czy jest to jednorazowa pomyłka prof. Marksa? 

Wnioski z rekonstrukcji PAGES 2k

Drugą cytowaną pracą jest rekonstrukcja projektu Past Global Changes (PAGES 2k Consortium, 2013). Ponownie, już w streszczeniu artykułu czytamy, że

Obecne ocieplenie odwróciło długoterminowy trend ochłodzenia; podczas ostatniego 30-lecia (1971-2000) ważona powierzchnią [lądów] średnia zrekonstruowanej temperatury była wyższa niż w jakimkolwiek innym okresie poprzednich niemal 1400 lat.

Znów zatem widzimy, że nie tylko badanie cytowane przez profesora Marksa nie potwierdza jego tezy, ale stawia tezę przeciwną. Obecnie ta teza byłaby zresztą jeszcze bardziej kategoryczna, bo w ciągu ostatniego ćwierćwiecza Ziemia ociepliła się o pół stopnia Celsjusza. Kolejne publikacje tego samego projektu, używające zaktualizowanych rekonstrukcji temperatury z ostatnich 2000 lat, również potwierdzają wniosek że obecne ocieplenie przebiło poziom ocieplenia średniowiecznego (Neukom i in., 2019, PAGES 2k Consortium, 2019).

Jak zatem wyjaśnić sprzeczności między źródłami a twierdzeniami profesora Marksa?

Czy chodzi o to, że autorzy tych artykułów oszukują społeczeństwo i przekłamują wyniki własnych badań, a prawdę poznał jakimś sposobem profesor Marks, który w badaniach opisywanych w artykułach nie uczestniczył?

Podejrzewam, że odpowiedź jest znacznie prostsza, a rozwiązanie zagadki kryje się w następnym zdaniu wspomnianego artykułu profesora Marksa z “Przeglądu Geologicznego”, gdzie pojawia się odnośnik do raportu holenderskiej organizacji lobbystycznej Clintel. W raporcie tym widzimy dokładnie te same dwie prace które cytuje profesor Marks, i niemal dokładnie to same sformułowanie, że „niektóre okresy w pierwszym tysiącleciu naszej ery były czasem tak ciepłe jak obecnie” (“MWP and parts of the first millennium CE were occasionally as warm as the present day” u Marksa, “parts of the first millennium were occasionally as warm as present-day” w raporcie Clintel).

Zgaduję więc, że profesor Marks artykułów które cytuje nie czytał, i zna tylko ich nierzetelne omówienie z raportu Clintel. Czy tak mają wyglądać „niezbite dowody geologiczne”?

Podobną krytykę można byłoby przeprowadzić dla większości padających w wywiadzie profesora Marksa – o wietrzeniu skał, zmianach aktywności słonecznej, promieniowaniu kosmicznym – choć z uwagi na to, że nie zawierają one żadnych odniesień do pomiarów, wyliczeń, badań, trzeba byłoby w podobny sposób rekonstruować, co profesor miał na myśli. Nie będziemy tego więc tutaj robić. W jednym miejscu profesor mówi jednak rzecz w tak ewidentny sposób niepoprawną, że nie sposób to zignorować.

Rola gazów cieplarnianych w ociepleniu klimatu

Zapytany o gazy cieplarniane, profesor Marks tłumaczy, dlatego jego zdaniem rola dwutlenku węgla w globalnym ociepleniu nie jest udowodniona, przy okazji rzucając jeszcze garść nieprawdziwych stwierdzeń:

Profesor Marks miesza tu kilka rzeczy. Nie jest prawdą, że “uważa się”, iż za współczesne globalne ocieplenie odpowiada wyłącznie dwutlenek węgla. Widać to wyraźnie na jednym z najsłynniejszych wykresów publikowanych w raportach IPCC (patrz poniżej), pokazującym wielkość różnych wymuszeń radiacyjnych, zarówno tych antropogenicznych jak i naturalnych. Wymuszenia innych niż dwutlenek węgla gazów cieplarnianych, oraz antropogenicznych zmian zawartości ozonu (troposferycznego i stratosferycznego), w sumie odpowiadają wartością 80% wymuszenia dwutlenku węgla. Nie ma więc wątpliwości, że wkład dwutlenek węgla jest największy, ale inne czynniki nie są pomijane, zarówno jeśli chodzi o historyczną zmianę klimatu, jak i scenariusze dotyczące przyszłości.

Drugie nieporozumienie wynika z tego, że podane przez Marksa przez wartości ocieplenia związanego z efektem cieplarnianym dotyczą wszystkich gazów cieplarnianych łącznie, a nie tylko dwutlenku węgla. Klasyczna praca klimatologów z NASA na ten temat (Schmidt i in., 2010) roku szacuje wkład dwutlenku węgla w całkowity efekt cieplarniany na 19%. Nawet gdyby więc średnia temperatura planety zależała wprost proporcjonalnie od koncentracji dwutlenku węgla w atmosferze, spodziewalibyśmy się znacznie mniejszej zmiany.

Ale zależy nie wprost proporcjonalnie, tylko od logarytmu koncentracji dwutlenku węgla (patrz Efekt cieplarniany dla średniozaawansowanych (4): Gazy cieplarniane a transport energii), co wiadomo od kilkudziesięciu lat. Aby się tego dowiedzieć, profesor Marks mógłby sięgnąć na przykład do pierwszego raportu IPCC z 1990 roku, gdzie ta zależność jest zdefiniowana w rozdziale o wymuszeniu radiacyjnym (s. 52), albo znaleźć odpowiednie wzory w jeszcze starszej literaturze przedmiotu (np. Lacis i in, 1981). Nawet w staruteńkiej pracy Svante Arrheniusa z 1897 roku, opisującej pierwsze oparte na pomiarach własności radiacyjnych dwutlenku węgla wyliczenia zmiany temperatury atmosfery spowodowanej zmianami poziomu dwutlenku węgla, widać, że geometrycznemu wzrostowi zawartości CO₂ odpowiada liniowy wzrost globalnej temperatury.

Jest to jeden z podstawowych faktów związanych z cieplarnianymi właściwościami dwutlenku węgla i jest dość zaskakujące, że prof. Marks wydaje się traktować go jako nowe, kontrowersyjne odkrycie, które obala naukowe założenia teorii antropogenicznej teorii globalnego ocieplenia.

Główny nurt i odszczepieńcy – kto jest kim?

Na koniec tego dość już długiego komentarza pozwolę sobie wrócić do rozmowy o motywacjach niemal wszystkich klimatologów, paleoklimatologów, a nawet większości geologów, którzy w zgodnej opinii prof. Marksa i redaktora Ziemca oszukują społeczeństwo w temacie przyczyn i skutków globalnego ocieplenia:

Można byłoby zasugerować profesorowi Marksowi, aby w tej sprawie pseudonaukowego oszustwa skontaktował z odpowiednimi instytucjami i organami kontrolnymi, albo redakcjami czasopism publikujących nierzetelne badania, ale ponownie mam wątpliwości czy naprawdę wierzy on w to co opowiada redaktorowi Ziemcowi. Nie sądzę, by nie widział wartości w badaniach klimatu i jego zmian, zarówno współczesnych jak i tych z odległej przeszłości; nie wierzę też, by profesor Marks, jako kierownik wielu projektów naukowych i beneficjent niejednego grantu, uważał, że uprawianie nauki jest “dobrym biznesem”. Mam też nadzieję, że kiedy w 2010 roku Zakład Geologii Czwartorzędu, którego był kierownikiem, zmienił nazwę na „Zakład Geologii Klimatycznej” (UW, 2010), było to motywowane autentyczną zmianą zainteresowań naukowych w tym kierunku.

Jest prawdą, że naukowcy to też ludzie, i że jak ludzie często łakną społecznego uznania (choć niekoniecznie jest to ich główna motywacja). Jest też prawdą, że w odbiorze teorii naukowych często dodatkowo punktujemy oryginalność. Teoria antropogenicznego globalnego ocieplenia nie jest jednak najlepszym tego przykładem, z tego prostego powodu, że oryginalna przestała być co najmniej pięćdziesiąt lat temu. Obecnie większą sławę, a także wdzięczność niemałego przecież sektora gospodarki związanego z wydobywaniem, przetwarzaniem i użytkowaniem paliw kopalnych, zdobyłby ktoś, kto wykazałby że dwutlenek węgla nie ma wpływu na klimat. 

Tak naprawdę nie musiałby zresztą nawet tego wykazywać: wymienieni w wywiadzie Harold Lewis i Steven Koonin są dzisiaj rozpoznawani i pamiętani przede wszystkim jako naukowcy odrzucający teorię antropogenicznego globalnego ocieplenia, a o ich badaniach naukowych i związanych z nimi osiągnięciach mało kto pamięta. Żeby daleko nie szukać, profesor Marks też na brak zainteresowania mediów nie narzeka, i pewnie więcej udzielił wywiadów na temat współczesnego globalnego ocieplenia – którym się naukowo nie zajmował – niż opowiadał o swoich badaniach nad stratygrafią czwartorzędu, albo nad osadami limnicznymi w jeziorze Karum w Egipcie. Kolejnego wywiadu, tym razem „Gościowi Niedzielnemu”, udzielił raptem tydzień po publikacji rozmowy z redaktorem Ziemcem.

Funkcjonowanie instytucjonalnej nauki w Stanach Zjednoczonych powinno zresztą dać obu panom trochę do myślenia. Przez ostatnią dekadę u władzy w USA byli politycy zdecydowanie niechętni redukcji emisji gazów cieplarnianych, a słowa o oszustwie globalnego ocieplenia niejednokrotnie padały z ust obecnego prezydenta tego kraju (patrz np. Donald Trump o klimacie w ONZ). I nie chodzi tylko o same słowa, bo szły za nimi masowe zwolnienia i obcinanie finansowania całych działów badawczych – nie tylko nad klimatem, bo z powodu niekompetencji wdrażających „oszczędności” członków administracji Trumpa rykoszetem dostała też np. meteorologia synoptyczna (patrz np. Donald Trump rozmontowuje kluczową agencję w USA. Konsekwencje odczuje cały świat). Wystarczy, by wniosek grantowy wspominał o zmianie klimatu, by ściągnąć podejrzenia urzędników administracji Trumpa.

Pomimo tego, nie widzimy wysypu badań amerykańskich naukowców stwierdzających, że globalnego ocieplenia nie ma, albo że człowiek nie ma z nim nic wspólnego, albo że nie jest żadnym zagrożeniem dla życia, zdrowia i dobrobytu mieszkańców USA.  Nawet kiedy administracja Trumpa próbowała zwerbować naukowców, którzy mogliby napisać raport podważający naukowe podstawy teorii antropogenicznego ocieplenia i w ten sposób dać pretekst do wycofania regulacji klimatycznych, udało jej się zwerbować tylko piątkę emerytowanych „sceptyków klimatycznych”, w tym wspomnianego Koonina. Raport, który napisali, był zresztą tak kiepskiej jakości, że Amerykańska Agencja Środowiska EPA, wycofując 12 lutego 2026 roku prawo będące podstawą ograniczeń emisji gazów cieplarnianych, uznała, że nie może go wykorzystać jako uzasadnienia oficjalnej decyzji. Najwyraźniej klimatolodzy nie są tak skorumpowanym środowiskiem, jak insynuuje to redaktor Ziemiec i profesor Marks, a wyniki ich badań nie zmieniają się tak łatwo pod wpływem politycznych nacisków.

Po publikacji wywiadu z profesorem Marksem redaktor Ziemiec napisał, że “prawda nie boi się rozmowy”. W pewnym sensie ma rację: wyniki badań nad klimatem i wnioski z nich wypływające nie zmienią się tylko dlatego, że obaj panowie sobie porozmawiali, swobodnie i bez ograniczeń związanych z rygorami procesu naukowego: weryfikacji stawianych tez, odniesień do badań i pomiarów. Ale jednak pewna szkoda dla prawdy się stała, bo widzom podcastu Krzysztofa Ziemca nie dano szansy dotrzeć do faktów, aktualnego stanu badań i ustaleń nauki. Niniejszy komentarz w jakiejś niewielkiej części może próbować tę sytuację skorygować, ale nie mamy złudzeń, że skomplikowane wyjaśnienia, tłumaczenie naukowego kontekstu lub badań wygra z teoriami spiskowymi, tanim populizmem i chłopskorozumową intuicją.

The post Zakonserwowany Marks – komentujemy wywiad z profesorem appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Nasze tłumaczenie wypowiedzi Donalda Trumpa oparliśmy na teście przemówienia dostępnym na stronie Rev.

Co mówił dyrektor UNEP i gdzie jesteśmy

Mostafa Tolba, dyrektor wykonawczy Programu Środowiskowego ONZ (UNEP), rzeczywiście mówił w 1982 roku o katastrofie środowiskowej do roku 2000, ale było to ostrzeżenie dotyczące całości problemów środowiskowych i ich nieodwracalności, a nie globalnego ocieplenia. W tym okresie szczególnego znaczenia nabrał problem dziury ozonowej, w którego rozwiązaniu Tolba odegrał kluczową rolę. Podjęte na czas działania – Konwencja Wiedeńska (1985) i Protokół Montrealski (1987) – pozwoliły zapobiec katastrofie.

Stan środowiska konsekwentnie się pogarsza, co pokazuje m.in. przekraczanie kolejnych granic planetarnych, wiele z nich nieodwracalnie w ludzkiej skali życia (patrz m.in. niedawno opublikowany 2025 Planetary Health Check i Granice planetarne na naszej stronie). To, że nie wszystkie granice zostały przekroczone (na niekatastrofalnym poziomie pozostają zanieczyszczenie powietrza aerozolami oraz stan warstwy ozonowej), zawdzięczamy ostrzeżeniom środowiska naukowego i podjęciu szeroko zakrojonych działań, od traktatów międzynarodowych, przez działania rządów i firm, po jednostki. To lekcja dla skutecznej ochrony stanu naszej planety – dobrze będzie nie wtedy, kiedy będziemy chować głowy w piasek, maksymalizując krótkoterminowe zyski grup interesów, lecz kiedy weźmiemy się za wspólne rozwiązywanie problemów w oparciu o wiedzę naukową.

Czy narody miały zniknąć?

Trudno powiedzieć, którego „urzędnika ONZ” prezydent Trump miał na myśli, choć można domyślać się, że chodziło mu o Noela Browna. Jego wypowiedź odnosiła się konkretnie do państw wyspiarskich, takich jak Malediwy oraz długoterminowych skutków zmiany klimatu w postaci globalnego wzrostu poziomu morza, będących konsekwencją braku redukcji emisji gazów cieplarnianych przed rokiem 2000:

Rządy mają 10 lat na rozwiązanie problemu efektu cieplarnianego, zanim wymknie się on spod kontroli człowieka. (…) Wraz z ocieplaniem się klimatu topnieją czapy polarne, a poziom oceanów podniesie się nawet o trzy stopy, co wystarczy, aby zalać Malediwy i inne płaskie państwa wyspiarskie.

Emisje nie zostały ograniczone na czas, stężenia gazów cieplarnianych rosły, a wzrost poziomu morza – nawet w najbardziej optymistycznych scenariuszach redukcji jest już nieunikniony. Poniższa ilustracja, pochodząca z ostatniego raportu IPCC, pokazuje że nawet w nadzwyczaj optymistycznym scenariuszu redukcji emisji SSP1-2.6, długoterminowy wzrost globalnego poziomu morza do 2300 roku będzie rzędu 2 metrów (2-krotnie większy od tego, o którym mówił Brown).

Szerszy komentarz na temat wypowiedzi Browna i jej późniejszego przeinaczenia przez media można przeczytać w artykule  Co naprawdę mówili klimatolodzy 30 lat temu. Trzeba też podkreślić, że to co mówią urzędnicy [nawet jeśli są wysoko postawieni] nie zawsze jest zgodne ze stanowiskiem nauki – prezydent USA sam zresztą jest tego bardzo dobrym przykładem.

Historyczne zamieszanie

Jest tu pomieszanych wiele wątków. W latach 20. i 30. XX wieku powodowana przez ludzi zmiana klimatu nie była jeszcze tematem powszechnej dyskusji – ostrzeżenia przed „ochłodzeniem, które zniszczy świat” dotyczyły naturalnego cyklu epok lodowych.

Od kiedy w 1965 r. został przedstawiony raport amerykańskich naukowców dla prezydenta Johnsona (więcej w artykule Ostrzeżenie przed zmianą klimatu sprzed ponad pół wieku), problem zmiany klimatu powodowanej emisjami dwutlenku węgla ze spalania paliw kopalnych stał się ewidentny nawet dla samych koncernów paliwowych (patrz m.in. Co przez kilkadziesiąt lat ukrywał Exxon?, Dlaczego Exxon finansował badania nad CO₂, a następnie zdyskredytował ich wyniki?, Exxon i fabrykowanie wątpliwości, czyli jak za miliony dolarów zwalczać naukę). 

Gdy w latach 1970. zaczęły szybko rosnąć emisje tlenków siarki, wpływających chłodząco na klimat, oraz pojawiły się prace dotyczące tzw. „zimy nuklearnej” wywołanej ewentualną globalną wojną jądrową, w prasie popularnej pojawiły się artykuły przestrzegające przed nadejściem ochłodzenia klimatu. Jednak w środowisku naukowym takie głosy były nieliczne – znacząca większość badań klimatycznych w latach 1970. XX w. przewidywała, że Ziemia będzie się ogrzewać w następstwie rosnącej koncentracji CO₂ w atmosferze (więcej Mit: W latach 70. XX wieku naukowcy przewidywali epokę lodową).

Termin „globalne ocieplenie” wciąż jest powszechnie używany i dotyczy wzrostu średniej globalnej temperatury powierzchni Ziemi. Z kolei termin „zmiana klimatu” dotyczy szerszego zakresu zjawisk, np. zmian opadów, topnienia lodowców czy wzrostu poziomu morza (patrz Mit: Zmieniono 'globalne ocieplenie’ na 'zmianę klimatu’).

Czy prognozy ocieplenia się sprawdziły?

Osobista opinia prezydenta nie musi oddawać stanu wiedzy naukowej. Jednak zarzut, że WSZYSTKIE PROGNOZY okazały się błędne, jest bardzo mocnym zarzutem… i bardzo łatwym do sprawdzenia. Spójrzmy na prognozy z opublikowanych dekady temu raportów IPCC (Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu ONZ) i zobaczmy, jak się sprawdziły. Raporty są łatwo dostępne w internecie, podobnie jak dane obserwacyjne pokazujące, co zdarzyło się później. Zobaczmy więc:

Ilustracja 3: Prognozy z raportów IPCC sprzed lat vs późniejsze obserwacje. Źródła: 2 raport IPCC z 1995 r., 3 raport IPCC z 2001 r., Dane obserwacyjne – koncentracja CO₂ NOAA, temperatura NASA GISS, poziom morza AVISO.

Można powiedzieć, że prognozy sprzed lat, przedstawiane przez IPCC i inne organizacje naukowe, dobrze przeszły test czasu. Jeśli już można by im zarzucić niedokładność, to nie ze względu na przeszacowywanie tempa zmiany klimatu, lecz jego niedoceniania. O tym, dlaczego ma to miejsce, piszemy w artykule Mit: Naukowcy z IPCC to alarmiści.

Ślad węglowy – jak to z nim jest?

Ślad węglowy to termin techniczny. Jak ujęto to w Wikipedii:

Ślad węglowy to całkowita suma emisji gazów cieplarnianych wywołanych bezpośrednio lub pośrednio przez daną osobę, organizację, wydarzenie lub produkt. Ślad węglowy obejmuje emisje dwutlenku węgla, metanu, podtlenku azotu i innych gazów cieplarnianych wyrażone w ekwiwalencie CO₂ (tCO₂e).

To, jak jest on wykorzystywany, to inna i faktycznie złożona kwestia. Można się zgodzić z prezydentem Trumpem, że osoby wzywające do ograniczania śladu węglowego, które jednocześnie latają po świecie prywatnymi odrzutowcami dla realizowania swoich zachcianek, to hipokryci. Takie podejście faktycznie można postrzegać jako „oszustwo, które wiąże się z ogromnymi kosztami i wydatkami”. Punkt dla prezydenta USA.

Czy ograniczanie emisji to nonsens?

Europa faktycznie od 1990 roku zmniejszyła emisje gazów cieplarnianych o 37%, w szczególności ograniczając spalanie paliw kopalnych. W międzyczasie emisje globalne wzrosły, w szczególności w krajach rozwijających się, najbardziej zaś w Chinach. Kolejny punkt za poprawność merytoryczną wypowiedzi.Ale czy to oznacza, że nie powinniśmy ograniczać naszych emisji? Bynajmniej – rozwinięcie tego wątku zajęłoby zbyt dużo miejsca, odeślemy więc do artykułu, gdzie odpowiadamy na to pytanie: Jak zniechęcić Polaków do ograniczania emisji CO2? Sześć popularnych argumentów. Dodatkowo trzeba podkreślić jedną kluczową kwestię: o ile Stany Zjednoczone są eksporterem ropy i produktów ropopochodnych oraz gazu ziemnego, to Unia Europejska nie posiada ich znaczących złóż i jest prawie całkowicie uzależniona od importu.

Każda tona paliw kopalnych zużywanych w UE mniej to tona mniej z importu, lepszy bilans handlowy i bezpieczeństwo energetyczne. A, i o ile pewnie „w Stanach Zjednoczonych mają radykalnych ekologów, którzy chcą, aby fabryki przestały działań i (…) chcą zabić wszystkie krowy”, to są to głosy zupełnie niszowe… a jak już o Unii Europejskiej, to nie ma ona w swoich planach zamknięcia wszystkich fabryk i zabicia wszystkich krów – wręcz przeciwnie, działania na rzecz ochrony klimatu w UE są coraz bardziej nastawione na wspieranie europejskiego przemysłu.

Chińska energetyka

Tylko w zeszłym roku Chiny oddały do użytku na swoim terytorium 80 GW farm wiatrowych – to więcej, niż w całej swojej historii postawili ich Niemcy (Statistical Review of World Energy, Energy Institute 2025). W energetykę wiatrową idzie ponad ¼ całości chińskich inwestycji w źródła energii – to znacznie więcej niż w elektrownie węglowe i gazowe łącznie (jedynie inwestycje w fotowoltaikę są większe niż w wiatr).

Te inwestycje Chin nie są efektem tego, że ktoś na nich coś wymusza (co zresztą, przy obecnej asertywności Chin na arenie międzynarodowej, nie wchodzi w grę). Azjatycki gigant działa w swoim własnym interesie. Po pierwsze, jest jednym z krajów, które szczególnie silnie odczuwają i będą odczuwać skutki zmiany klimatu (patrz np. Nizina Chińska niezdatna do życia pod koniec stulecia?, Powodzie w Chinach: jak globalne ocieplenie wpłynie na straty). Po drugie, Chiny nie posiadają znaczących złóż ropy i gazu, co uzależnia je od importu, a w sytuacji potencjalnego konfliktu z kontrolującymi szlaki żeglugowe Stanami Zjednoczonymi stawia w bardzo trudnej sytuacji. Po trzecie, bazowanie na węglu przyczynia się do powstawania groźnego dla zdrowia smogu. Oparcie się na własnych, odnawialnych, źródłach energii, elektryfikacja transportu oraz przemysłu i inne działania ukierunkowane na odejście od paliw kopalnych, to dla Chin także okazja do zdominowania tych przyszłościowych sektorów i wzmocnienia konkurencyjności swojej gospodarki.

W rezultacie tych inwestycji odnawialne źródła energii w ostatnim roku zaspokajają już cały [całkiem wysoki] wzrost zapotrzebowania na prąd.

Osobom zainteresowanym transformacją energetyczną w Chinach (elektryfikacja gospodarki z dominującą rolą OZE), polecamy raport EMBER China Energy Transition Review 2025.

Reasumując: prezydent Trump, twierdząc publicznie na forum ONZ, że Chińczycy „nie lubią wiatru (…) i prawie go nie używają”, ponownie pokazał, jak bardzo nie należy przywiązywać wagi do merytorycznej wartości wypowiedzi [nawet wysoko postawionych] urzędników.

Podsumowując

Wystąpienie prezydenta Trumpa było – jak to często w jego przypadku bywa – mieszaniną faktów i trafnych obserwacji, zmanipulowanych faktów, półprawd i błędów (lub, jak powiedziałyby osoby bardziej krytyczne niż my: zwykłych kłamstw). Nasi stali czytelnicy na pewno nie mieli problemu z ich wychwyceniem. Mamy nadzieję, że nasz artykuł pomoże w przekazaniu faktów także tym mniej zorientowanym w temacie.

The post Donald Trump o klimacie w ONZ – komentujemy appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Profesor Dąbski zarzuca nam, że opublikowany przez nas tekst był „nieuczciwy, operujący półprawdami i arogancki”. Naszym celem nie było formułowanie zarzutów ad personam ani w stosunku do red. Gadomskiego, ani S. Koonina. Nasza krytyka dotyczyła konkretnych tez, które w naszej ocenie nie znajdują potwierdzenia w literaturze naukowej, a ich publiczne eksponowanie bez odpowiedniego kontekstu może prowadzić do dezinformacji. Jeśli którekolwiek z naszych sformułowań wydaje się niewystarczająco uzasadnione, jesteśmy gotowi je doprecyzować. Jednak, przede wszystkim, w duchu wzajemnego szacunku, chcielibyśmy odnieść się do krytycznych uwag, które znalazły się w nadesłanym liście.

Pozytywne recenzje Koonina

Prof. Maciej Dąbski zaczyna od postawienia zarzutu, że w naszym tekście nie wspomnieliśmy o pozytywnych recenzjach książki Koonina. Nie uważamy jednak, że było to obowiązkiem recenzenta: o ekspozycję entuzjastycznych „słów uznania” zadbał już, w materiałach reklamowych i wewnątrz samej książki, jej wydawca. Nasza recenzja też była zresztą odpowiedzią na felieton chwalącego książkę dziennikarza Gazety Wyborczej. Jak w niej napisaliśmy, zdajemy sobie sprawę, że osoba autora książki i jej pseudo-naukowa formuła może imponować niespecjalistom i czytelnikom słabiej orientującym się w poruszanych w niej zagadnieniach, albo posiadającym już wcześniej wyrobioną, sceptyczną opinię na temat (nie)istnienia kryzysu klimatycznego (przywoływany przez prof. Dąbskiego fizyk Robert Laughlin należy do obu kategorii).

Recenzje Vaclava Smila i Roberta Laughlina, na które powołuje się profesor Dąbski, to przede wszystkim poparcie dla krytyki polityki klimatycznej i kosztów z nią związanych, jednak żadna z nich nie analizuje dogłębnie poprawności danych, na które powołuje się Koonin. Recenzje te, nawet jeśli wyszły spod pióra znanych w środowisku naukowym autorów, nie stanowią naukowej walidacji książki Koonina, raczej wyrażają zgodność z prezentowaną przez niego linią poglądów.

Jeśli natomiast chodzi o Gary’ego Yohe, autora krytycznej wobec książki Koonina recenzji (opublikowanej w Scientific American), został przez nas wyraźnie podpisany jako profesor ekonomii i studiów środowiskowych. Yohe od lat specjalizuje się w ocenie ryzyka i podatności społeczno-ekonomicznej na zmianę klimatu. To, że Yohe nie jest klimatologiem, ma akurat w przypadku tej recenzji wartość dodaną, bo choć Koonin jest fizykiem, to wiele jego tez dotyczy ryzyka społecznego, ekonomicznego oraz podatności systemów – dokładnie tych obszarów, którymi Yohe zajmuje się od dekad. Krytyka przedstawiona przez Yohe dotyczyła nie tylko danych, ale także ich społeczno-ekonomicznych implikacji, czyli kwestii znajdujących się w zakresie jego kompetencji.

Fale upałów w USA

Maciej Dąbski zarzuca cytowanemu przez nas Gary’emu Yohe, że „dane pokazują wyraźnie” iż „mija się z prawdą” pisząc o falach upałów, bo „nie patrzy na pełny dostępny ciąg pomiarowy lecz tylko na ostatnie dekady”.

W swojej recenzji Yohe odnosił się do dwóch konkretnych twierdzeń z książki Koonina. To Koonin pisał o roku 1900 i ostatnich pięćdziesięciu latach, jeśli więc wybór takich punktów odniesienia w analizie danych oznacza „mijanie się z prawdą”, prof. Dąbski powinien kierować swoją krytykę do autora książki.

A co pokazują dane, i czy pokazują to wyraźnie? Jak słusznie zauważa Yohe, w kwestii zmian częstości występowania fal upałów dużo zależy od tego, jak te upały zdefiniujemy. Cytowany za Kooninem indeks fal upałów jest jedną (ale nie jedyną) miarą dotkliwości fal upałów, i jest kombinacją powierzchni oraz częstości występowania fal upałów na obszarze kontynentalnych USA.

Zakładając, że Koonin pisząc o „1900” roku miał na myśli nie pojedynczy rok, a dekadę 1900-1909, to wartość indeksu fal upałów dla tego okresu jest niemal dwukrotnie mniejsza niż dla dekady 2010-2019 (EPA, Climate change indicators, 2025), co oznacza że obecnie mamy do czynienia z dwukrotnie większą częstością i/lub powierzchnią występowania fal upałów niż w pierwszej dekadzie XX wieku.

Drugim przywoływanym przez Koonina indeksem jest maksymalna temperatura zmierzona w danym roku, uśredniona dla całej powierzchni kontynentalnych Stanów Zjednoczonych. Ponownie jednak rację ma Yohe, a nie Koonin: w okresie o którym mowa w książce, czyli ostatnich pięćdziesięciu latach, tak obliczona temperatura rośnie w tempie około 0,13 stopnia na dekadę (wykres poniżej).

Profesor Dąbski uważa też że „Yohe operuje półprawdą”, nie pisząc o „zmianach umieralności z powodu dyskomfortu termicznego w skali świata”. To jednak pewne nieporozumienie: Yohe pisał o wzrastającej umieralności w kontekście fal upałów i tego że wpływ na nią mają cieplejsze, letnie noce, również na obszarze USA. Zjawisko cieplejszych zim (i zanikających ekstremów chłodu) to temat osobny, i z dwoma konkretnymi, krytykowanymi przez Yohe twierdzeniami Koonina o letnich falach upałów, nie ma bezpośredniego związku.

Grenlandia

Prof. Dąbski przywołuje rekonstrukcję bilansu masy lądolodu grenlandzkiego Mankoffa i in. (2021) celem udowodnienia, że Koonin miał rację, bo lądolód tracił masę w latach 1920. podobnie szybko jak w pierwszej dekadzie XXI wieku. Po pierwsze jednak, Koonin pisał nie o latach 1920., tylko o 1940., i porównywał to ze stanem dzisiejszym, a nie pierwszą dekadą XXI wieku. Po drugie, dane które cytuje profesor Dąbski wskazują, że w ostatniej pełnej dekadzie (lata 2010.) lądolód Grenlandii tracił średnio dwukrotnie więcej lodu (250 Gt/rok) niż w latach 1920. (130 Gt/rok) i trzykrotnie więcej niż w latach 1940. (75 Gt/rok).

Niestety, nie jest dużym pocieszeniem, że „od kilku lat bilans masy obu lądolodów poprawia się”. Roczne zmiany bilansu masy charakteryzują się pewną zmiennością, nie jest więc trudno znaleźć kilka lat, kiedy ubytek jest mniejszy niż w latach poprzedzających. Nie spodziewamy się jednak, aby ten ubytek zamienił się w przyrost, i by wraz z postępującym ociepleniem klimatu oba lądolody zaczęły rosnąć. W końcu, jak sam Maciej Dąbski zauważa w innym miejscu swojego listu, w przeszłości geologicznej Ziemi bywało cieplej niż obecnie, i towarzyszył temu wyższy poziom morza, czego przyczyną była częściowa albo całkowita deglacjacja lądolodów Grenlandii i Antarktydy. Nie ma powodów, aby sądzić, że tym razem ocieplenie spowoduje inne zachowanie lądolodów i że wraz ze wzrostem temperatury zaczną one rosnąć.

Koszty zmiany klimatu

Nie ma sprzeczności pomiędzy cytowaną w naszej recenzji tezą Yohe o tym, że koszty ekonomiczne zmiany klimatu do końca stulecia nie będą, wbrew temu co twierdzi Koonin, „minimalne”, a wzmiankowanymi przez profesora Dąbskiego wnioskami z pracy Formetta i Feyena (2019). Pierwsze dotyczy przyszłości, a drugie przeszłości (artykuł analizuje okres 1980-2016). Ponadto, nawet jeśli działania adaptacyjne redukują zagrożenia związane z takimi zjawiskami jak ulewne deszcze, fale upałów, wzrost poziomu morza czy tornada, działania te nie są bezkosztowe, i zazwyczaj związane z nimi koszty skalują się wraz z wielkością zmiany klimatu, przed którą mają chronić.

Konsensus, czułość klimatu i zjawiska ekstremalne

Według prof. Dąbskiego „nie ma konsensusu naukowego w kwestii mocy z jaką emisje gazów cieplarnianych oddziałują na klimat”, gdyż „IPCC nie ustalił”, jaka jest wartość czułości klimatu. To nieporozumienie: w naukach przyrodniczych parametry takie jak czułość klimatu zawsze poznawane są w oparciu o pomiary i ich analizę statystyczną, z niezerową niepewnością. Samo istnienie niepewności nie oznacza braku konsensusu, ani że czegoś nie ustalono. O takiej sytuacji można byłoby mówić, gdyby wartości badanego parametru ustalone różnymi metodami albo pomiarami były ze sobą sprzeczne, a ich zakresy niepewności — rozłączne.

W przypadku czułości klimatu od dawna wiemy, m. in. dzięki pionierskim, nagrodzonym nagrodą Nobla 2021 badaniom Syukuro Manabe z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, że wynosi ona “około” 3 stopnie Celsjusza na podwojenie zawartości dwutlenku węgla w atmosferze. To “około” oznacza (niesymetryczny) zakres niepewności od 2 do 5 stopni, i obejmuje szeroki konsensus wyników uzyskanych poprzez analizę teorii procesów klimatycznych, różnych rodzajów modeli, pomiarów historycznych i rekonstrukcji paleoklimatycznych (Sherwood i in., 2020).

Oczywiście, nie wszystkie aspekty zmiany klimatu są poznane równie dobrze, zdarza się też, że zjawiska których występowanie przewidujemy (w oparciu o argumenty teoretyczne, albo modelowanie numeryczne) nie zostały jeszcze bezdyskusyjnie wykryte w danych obserwacyjnych. Czasami sygnał związany ze zmianą klimatu jest wciąż względnie niewielki w porównaniu do naturalnej zmienności klimatycznej, czasami obserwacje historyczne są niedoskonałe i nie pozwalają nam na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Sytuacja taka dotyka obszar badań związanych ze zjawiskami ekstremalnymi, które z definicji są zdarzeniami rzadkimi i jako takie sprawiają problemy natury statystycznej.

Albedo

W obronie wyników badań projektu BBSO Earthshine nad zmianami albedo profesor Dąbski powołuje się na pracę Goesslinga i in. (2024), o której pisaliśmy kilka miesięcy temu w artykule Globalne ocieplenie zabiera nam chmury. Zastrzeżenia wobec pierwszych wniosków z BBSO Earthshine nie dotyczą jednak tego, że zmiany zachmurzenia nie wpływają na albedo Ziemi – bo wpływają – ani że nie mają wpływu na bilans radiacyjny i średnią temperaturę planety – bo oczywiście mają. Chodzi o to, że pierwsze analizy danych z projektu Earthshine wskazywały jednak na zmienność albedo kilkakrotnie większą niż rzeczywista, i którą zmierzono innymi metodami. Widać to nawet w pracy, o której pisze Maciej Dąbski: pomiary strumienia pochłoniętego promieniowania słonecznego zmierzone przez instrumenty satelitarne CERES (rys. 2 u Goesslinga i in.) wskazują na bardzo niewielkie zmiany (o około 1 W/m²) w okresie 2000-2003; Koonin i jego współautorzy w pracy z 2004 roku (Pallé i in., 2004) widzieli tutaj spadek aż o 6 W/m². Podkreślmy jeszcze raz, że w poprawionej analizie danych projektu Earthshine, Koonin i jego współautorzy tak dużych zmian albedo już nie znaleźli (Goode i in., 2021).

Promieniowanie kosmiczne

Profesor Dąbski broni też hipotezy o związku zachmurzenia ze strumieniem promieniowania kosmicznego, powołując się na artykuł Kumara i in. (2023). Jeśli jednak przyjrzymy się dokładniej wnioskom autorów, odkryjemy że „korelacje o różnym znaku, dość silne i zależne od regionu i wysokości chmur” oznaczają współczynniki korelacji równe -0,54 dla chmur piętra niskiego, 0,42 dla chmur piętra średniego i 0,26 dla chmur piętra wysokiego. Nawet więc akceptując te wyniki jako poprawne, oznaczałoby to, że strumień promieniowania kosmicznego jest odwrotnie skorelowany z wielkością pokrywy niskich chmur (których wkład w zmiany albedo jest największy), a zatem wzrost aktywności słonecznej (i związany z nim spadek strumienia promieniowania kosmicznego) powinien powodować wzrost zachmurzenia i globalne ochłodzenie – odwrotnie, niż twierdzili proponenci hipotezy o wpływie promieniowania kosmicznego na klimat.

Ponieważ jednak, zgodnie z analizą Kumara i in. strumień promieniowania kosmicznego jest też dodatnio skorelowany z pokrywą chmur piętra średniego, oba efekty w praktyce wzajemnie by się niwelowały… gdyby te korelacje faktycznie odzwierciedlały głębszy związek przyczynowo-skutkowy.

Czy tak jednak jest w istocie? W artykule Kumara i in. przytaczane wartości współczynnika korelacji są w większości efektem istnienia długoterminowych trendów w analizowanych szeregach: wzrostowego trendu promieniowania kosmicznego, spadkowego trendu pokrywy chmur piętra niskiego, i ponownie wzrostowego trendu pokrywy chmur piętra średniego. W krótszych skalach czasowych, w których przecież też powinien być wyraźny wpływ jonizacji na nukleację chmur, korelacja znika (rys. 2b w cytowanej pracy). Widać to chociażby w ostatnim, 25. cyklu słonecznym: wraz ze wzrostem aktywności Słońca pomiędzy minimum, osiągniętym w roku 2020, a obecnym maksimum (i związanym z nim spadkiem strumienia promieniowania kosmicznego, którego to związku, wbrew sugestii prof. Dąbskiego, nikt nie kwestionuje), zgodnie z wynikami Kumara i in. powinniśmy też obserwować wzrost pokrywy chmur piętra niskiego. Jak wiemy z przytaczanego również przez Macieja Dąbskiego badania Goesslinga, tak się jednak nie stało (patrz też Globalne ocieplenie zabiera nam chmury).

Na poparcie hipotezy o wpływie promieniowania kosmicznego na klimat profesor Dąbski przywołuje też wyniki badań o związku między wykonanymi w latach 1960. atmosferycznymi testami jądrowymi a opadami deszczu (Harrison i in. 2020). Zjawisko to, nawet jeśli jest rzeczywiste, jest skutkiem ekstremalnych i niewystępujących obecnie w ziemskiej atmosferze warunków. Możemy mieć jednak wątpliwości, czy faktycznie jest rzeczywiste: rys. 3b z pracy pokazuje, że jest to efekt bardzo subtelny, a autorzy koncentrują się na szukaniu korelacji z opadami deszczu. Można byłoby też zastanawiać się, dlaczego analizowane jest tylko zachmurzenie z jednego obserwatorium w Lerwick, skoro efekt powinien być globalny. Sam fakt że korelacja ze zmianami zachmurzenia dotyczy tylko dni, w które w odległym o 1000 kilometrów Kew zachmurzenia nie było, sugeruje, że może być ona przypadkowa i niereplikowalna obserwacjami z innych stacji.

Postulowany w kolejnej cytowanej przez prof. Dąbskiego pracy (Shaviv i in. 2023) związek pomiędzy jonizacją atmosfery a temperaturą w fanerozoiku został zdiagnozowany w oparciu o dopasowanie dwóch krzywych: rekonstruowanej temperatury i strumienia galaktycznego promieniowania kosmicznego w ciągu ostatniego pół miliarda lat. Ponieważ są one obciążone bardzo dużymi niepewnościami i zależą od wielu trudnych do weryfikacji założeń (np. dotyczących struktury Drogi Mlecznej, czy stabilności geochemii oceanów – patrz Grossman i Joachimski, 2022, rys. 5) trudno jest uznać wnioski autorów za „bardzo prawdopodobne”.

Na koniec zaznaczmy, że posiadamy współczesne pomiary wielu parametrów związanych z ziemską atmosferą i aktywnością słoneczną, w ilości o kilka rzędów wielkości większej niż dane analizowane przez Harrisona i in. (analiza korelacji zachmurzenia jest tu oparta o dwie próbki pomiarów z 71 dni, a serie pomiarowe globalnych wahań zachmurzenia i strumienia promieniowania kosmicznego liczą 30-40 lat), i mierzone z dokładnością o wiele rzędów wielkości większą niż rekonstruowane przez Shaviva i in.^[i] Pomiary te wskazują, że udział wahań promieniowania kosmicznego w zmianach klimatu obserwowanych w ostatnich dekadach był w najlepszym wypadku minimalny (np. Pierce 2017 i cytowane w niej prace).

Podkreślmy jednak jeszcze raz: żadna z przywoływanych przez prof. Dąbskiego prac, niezależnie od jej wniosków, nie sprawia że opublikowane przez Koonina i jego współautorów ponad dwadzieścia lat temu wyniki projektu BBSO Earthshine przestaną być niepoprawne.

Koonin a modelowanie klimatu

Prof. Maciej Dąbski w swoim liście pisze, że Koonin „ma duże kompetencje do wypowiadania się w kwestii modeli komputerowych”. Nie kwestionujemy kompetencji Koonina w zakresie, którym zajmował się naukowo, jak modelowanie zderzeń ciężkich jonów. Tym niemniej, jak pokazaliśmy w naszej recenzji, błędy i nadinterpretacje zawarte w jego książce wskazują, że jego wiedza na temat konkretnie modelowania klimatu jest powierzchowna. Poruszonych w naszej krytyce kwestii dotyczących modelowania prof. Dąbski nie kontestuje, zamiast tego podnosi nowe.

Zmiany temperatury troposfery

Profesor Dąbski pyta się, jak wyjaśnić „zdecydowaną niezgodność modelowanych temperatur górnej tropikalnej atmosfery z bezpośrednimi pomiarami jaką wykazali Christy, McNider (2017) i McKitrick, Christy (2018)”. Problem ten istnieje w klimatologii już 30 lat, na szczęście możemy podać przynajmniej częściowe jego wyjaśnienie.

Modele klimatu nie są idealną reprezentacją rzeczywistości, można więc spodziewać się różnic wynikających z niedoskonałej reprezentacji procesów fizycznych, zwłaszcza tych zachodzących w skalach niższych niż rozdzielczość modelu. Błędy mogą dotyczyć również konfiguracji przeprowadzanych symulacji albo zasilających je warunków brzegowych (wymuszeń), Jak np. nieciągłość danych o emisji sadzy pochodzącej ze spalanej biomasy roślinnej patrz Po-Chedley, 2022 czy Casas i in., 2022).

Wiemy jednak, że różnice pomiędzy modelowanymi a obserwowanymi (satelitarnie, radiometrami MSU/AMSU i radiosondami) trendami temperatury górnej tropikalnej troposfery są znacznie zredukowane w symulacjach typu AMIP, czyli takich, w których model atmosfery jest sprzężony z obserwowanymi zmianami temperatury oceanów. Wskazuje to, że wzmocnione ocieplenie górnej troposfery jest realnym, odzwierciedlanym przez modele fenomenem. Oznacza to też, że w przypadku symulacji modeli sprzężonych (o których mowa w cytowanych przez prof. Dąbskiego artykułach) wartość modelowanego trendu będzie zdominowana przez wielodekadową zmienność systemu klimatycznego (jak oscylacje pacyficzne IPO i PDO). Rzeczywisty świat dostarcza nam tylko jednej realizacji tej zmienności, sprzężone modele klimatyczne próbkują zaś cały ich rozkład, i za część rozbieżności odpowiada właśnie nieuwzględnienie przy porównaniu trendów, całego zakresu rozkładu tej zmienności (Chung i in., 2022, Po-Chedley i in., 2021).

Z drugiej strony, pomiary temperatury atmosfery też nie są doskonałe i są obciążone niemałymi błędami systematycznymi. W przypadku pomiarów satelitarnych wynikają one z degradacji instrumentów i samych orbit, a także problemów ze wzajemną kalibracją danych z różnych satelitów. Dodatkowo, ponieważ mierzą promieniowanie emitowane przez różne warstwy atmosfery, konieczne jest usunięcie wpływu emisji ochładzającej się stratosfery (więcej na te tematy: Co satelity mówią o ociepleniu atmosfery). Pomiary radiosondowe z kolei są ograniczone w przeważającej większości do obszarów lądowych półkuli północnej i niższych wysokości troposfery. Pomiary radiookultacji atmosfery są najmłodszą, choć bardzo obiecującą techniką obserwacyjną, i mają własne rodzaje błędów systematycznych. Trendy temperatury uzyskane w oparciu o pomiary wykonane różnymi metodami znacznie się różnią (Steiner i in, 2020, zwłaszcza rys. 10b, 13b.), a pomiary wykonane metodami radiookultacji oraz teledetekcji emisji podczerwieni są spójne z symulacjami modeli klimatu (Vergados i in, 2020 oraz Ladstädter i in., 2023 i Zhou i in., 2025).

Niezgodność między modelowanymi a mierzonymi temperaturami tropikalnej troposfery nie jest więc zdecydowana, i nie występuje we wszystkich analizach pomiarów.

Modelowanie klimatu holocenu i fanerozoiku

W temacie rozbieżności symulacji i rekonstrukcji temperatur w holocenie odsyłamy do naszego artykułu sprzed kilku lat (Zagwozdka temperatur holocenu). Kwestia ta wciąż pozostaje dzisiaj nierozstrzygnięta (Chen i in., 2023), choć dotychczas przeprowadzane badania wskazują na niedoskonałości rekonstrukcji warunków panujących na Ziemi tysiące lat temu (np. Wan i in., 2024) , oraz konfiguracji modeli klimatu (np. Chen i in., 2024 czy Jiang i in., 2024).

Jeśli chodzi o rekonstrukcję klimatu fanerozoiku, powtórzymy to co wcześniej pisaliśmy o pracy Shaviva i in.: zarówno temperatura jak i koncentracja dwutlenku węgla w atmosferze rekonstruowana jest z dużymi niepewnościami, niewidocznymi na wykresie załączonym przez prof. Dąbskiego, choć obecnymi w cytowanym przez niego artykule źródłowych. Nie spodziewamy się więc idealnej korelacji tych dwóch krzywych, tym bardziej, że nie oczekujemy też, że wahania dwutlenku węgla były jedynym czynnikiem decydującym o klimacie w przeszłości geologicznej Ziemi. W ciągu pół miliarda lat zmieniało się położenie kontynentów, ukształtowanie basenów oceanicznych, pojawiały i znikały pasma górskie i rzeki, ewoluowały całkowicie nowe rodzaje roślin i zwierząt. Kiedy więc napotykamy w paleoklimatologii takie problemy jak „w okresie neoglacjalnym temperatura spadała a stężenie CO₂ rosło”, albo że „korelacja między CO₂ a temperaturą była zerowa lub ujemna przez ok 250 mln lat”, nie jest to powodem by nagle zacząć wątpić w ustalenia dotyczące współczesnej zmiany klimatu czy wyrzucić do kosza fizykę gazów cieplarnianych. Nasza wiedza na temat zmian klimatu w odległej przeszłości jest i zawsze będzie oparta o dane pośrednie, zawsze będzie niepełna, i siłą rzeczy będzie ograniczać nasze możliwości bezbłędnego modelowania Ziemi sprzed tysięcy czy milionów lat.

Globalne ocieplenie w latach 1940.

Związana z tym jest kolejna kwestia podniesiona przez prof. Dąbskiego. Trudno jest bez cienia wątpliwości orzekać o przyczynach zjawisk klimatycznych z przeszłości – nawet relatywnie nieodległej, jak lata drugiej wojny światowej – jeśli nie dysponujemy odpowiednimi danymi obserwacyjnymi, a te którymi dysponujemy, wciąż są obciążone różnymi błędami systematycznymi. Nie możemy jednak cofnąć się w czasie i wykonać obserwacji satelitarnych planety w roku 1940; nie możemy rozmieścić boi pomiarowych na oceanach, aby zastąpić niedoskonałe pomiary ówczesnych statków i okrętów; nie możemy zmienić praktyk obserwacyjnych pracujących wtedy meteorologów. Musimy zatem pracować z niedoskonałymi danymi będącymi wynikiem niedokładnie przeprowadzanych pomiarów.

Argumenty przemawiające za tym, że część widzianego w szeregach temperatury oceanów ocieplenia w latach lat 1930. i 1940. jest artefaktem danych a nie realnym zjawiskiem fizycznym, zawsze będą więc natury pośredniej, i to mieliśmy na myśli używając słowa „poszlaki” (a nie np. silniejszego „dowody”). Tym niemniej, pewne rzeczy wiemy na pewno: między innymi to, że przebieg drugiej wojny światowej skutkował dużymi zmianami w lokalizacji i sposobie wykonywania pomiarów temperatury oceanów. Wiemy, że bitwa o Atlantyk spowodowała spadek liczby obserwacji wykonywanych przez brytyjską marynarkę handlową; wiemy że atak na Pearl Harbour miał podobne skutki na Pacyfiku; wiemy że w czasie wojny częściej mierzono temperaturę wody morskiej używanej do chłodzenia silników okrętowych, i że woda ta była zazwyczaj cieplejsza od tej pobieranej tradycyjnymi metodami (ciągniętym za rufą wiadrem). Wiemy, że czynniki te miały duży wpływ na analizy zmian temperatury oceanów, i choć klimatolodzy starają się ten wpływ uwzględniać i usuwać w procesie zwanym homogenizacją, mamy poszlaki że szeregi temperatury globalnej, takie jak te cytowane przez Koonina, wciąż zawierają błędy systematyczne zawyżające amplitudę zmian w okolicach II wojny światowej.

Oczywiście, problemy te znane są klimatologom od dawna (patrz np. Brooks, 1926 i Barnett, 1984) i był przedmiotem wielu badań, więc jeśli prof. Dąbski jest zainteresowany tematem, odsyłamy do literatury naukowej na ten właśnie temat (Sippel i in., 2024, Chan i Huybers, 2021, Thompson i in., 2009, Thompson i in., 2008, Chan i in., 2019, Cowtan i in., 2017, Kennedy i in., 2011, Carella i in., 2017).

Maciej Dąbski twierdzi dalej, że posiada poszlaki, że „NASA fałszuje dane, żeby sztucznie zawyżyć współczesne tempo ocieplania”. Jeśli takie poszlaki faktycznie posiada, zachęcamy aby je publicznie ujawnił, będzie to z korzyścią dla nas, innych osób korzystających z danych NASA, i całej nauki. Podejrzewamy jednak, że insynuacje te – jak wiele podobnych, które powtarzane były przez wiele lat w środowisku osób kwestionujących globalne ocieplenie – mogą być oparte na znalezionych w internecie teoriach spiskowych, wynikające z niezrozumienia danych, metod pomiaru i sposobów ich przetwarzania.

Czy współczesne ocieplenie może mieć naturalne przyczyny?

Na zakończenie swojego listu prof. Dąbski pyta, czy czynniki naturalne mogły się przyczynić do współczesnego ocieplenia. Uczciwie odpowiadamy, że nie, a załączone przez niego przez niego wykresy tego nie pokazują. Przykładowo, źródło wykresu irradiancji słonecznej (Lindsey 2025) odnotowuje, pod nagłówkiem „Aktywność słoneczna nie może być wyjaśnieniem globalnego ocieplenia”, że zmiana aktywności słonecznej może odpowiadać za zaledwie 1% globalnego ocieplenia obserwowanego od połowy XIX wieku.

Aby wykazać znaczący czy dominujący wpływ naturalnych czynników na globalne ocieplenie w ostatnich dekadach, potrzebna jest spójna teoria, zawierająca opis mechanizmu fizycznego wyjaśniającego obserwowane zmiany, i jednocześnie tłumacząca dlaczego teoria dotychczas akceptowana jako poprawna (wzmocnienie efektu cieplarnianego spowodowanego emisją gazów cieplarnianych), poprawną nie jest. Garść wykresów niepowiązanych spójną hipotezą to niestety trochę za mało.

Na koniec: kwestie retoryczne i pozamerytoryczne

W liście pojawiła się prośba o nieetykietowanie głosów polemicznych jako „denialistycznych” – staraliśmy się ją uszanować, jednak zarzut, że porównujemy osoby mające odmienny pogląd do „płaskoziemców”, wymaga doprecyzowania. Intencją umieszczenia żartobliwej ilustracji było zobrazowanie dysproporcji między wiedzą opartą na konsensusie naukowym a stanowiskami mniejszościowymi, a nie obrażanie przedstawicieli tych stanowisk. Pojęcia takie jak „denializm” czy „negacjonizm klimatyczny” są to zjawiska wielokrotnie opisane w literaturze naukowej (Oreskes i Conway, 2010; McCright i Dunlap, 2011, Dunlap i Brulle, 2015) i służą do określenia konkretnych postaw np. odrzucaniu konsensusu naukowego. Nie mają one na celu osobistego ataku, ale wskazanie określonych strategii retorycznych, które zostały zidentyfikowane jako szkodliwe dla debaty publicznej.

Użycie określenia „skrajnie nieodpowiedzialne” wobec felietonu red. Gadomskiego wynikało z troski o rzetelność przekazu naukowego oraz podkreślenia odpowiedzialności mediów — i nie tylko mediów — za kształtowanie tego przekazu w przestrzeni publicznej. Bo choć otwarta debata jest podstawą nauki, książka Koonina jest próbą pójścia na skróty i ominięcia związanych z nią rygorów: konieczności przeprowadzania badań naukowych, publikacji ich wyników, procesu recenzenckiego. Rozumiemy, że przygotowanie treści popularnonaukowych wiąże się często z różnymi kompromisami i uproszczeniami, ale jednostronnej, selektywnej, a czasami — jak pokazaliśmy powyżej i w naszej pierwotnej recenzji — zwyczajnie błędnej argumentacji Koonina nie da się w ten sposób wybronić, tym bardziej że zaczyna być ona cytowana w literaturze naukowej jako przykład uzasadnionych wątpliwości środowiska naukowego co do ustaleń klimatologii. Dziękujemy więc prof. Dąbskiemu za jego list i mamy nadzieję, że rozwijaliśmy jego wątpliwości, oraz że zarówno on, jak nasi czytelnicy lepiej zrozumieją źródła naszej krytyki książki Koonina.

i Dla przykładu, Shaviv i in. używają rekonstrukcji koncentracji dwutlenku węgla opartej o wyliczenia modelu GEOCARB-SULF z 2006 roku. W rekonstrukcji tej niepewność poziomu CO₂ dla większości fanerozoiku wynosi od kilkuset od kilku tysięcy ppm (https://doi.org/10.2475/09.2014.01). Obecny poziom dwutlenku węgla mierzymy z dokładnością do kilku dziesiątych części ppm. Wróć do tekstu.

The post Dyskusji o książce Koonina ciąg dalszy – odpowiedź na list prof. Dąbskiego appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Za najbardziej absurdalną wypowiedź, jaka padła w roku 2024, internauci uznali słowa prof. Władysława Mielczarskiego: [N]ie ma żadnych dowodów na to, że ten gaz [dwutlenek węgla], czy jego wydzielanie spowoduje kiedyś ocieplenie. Dowodów na to nie ma żadnych. W rzeczywistości istnieje wiele dowodów na to, że wzrost koncentracji dwutlenku węgla może powodować, już spowodował i będzie powodował ocieplenie klimatu w przyszłości. Więcej na ten temat przeczytasz w artykułach Mit: Nadmiar dwutlenku węgla nie powoduje ocieplania klimatu i szerzej: Gazy cieplarniane i ich cechy oraz Zmiany koncentracji gazów cieplarnianych a transport energii.

Drugie miejsce na podium zajęło stwierdzenie Wojciecha Ilnickiego a trzecie – wnioski z artykułu Jana Kubickiego, Krzysztofa Kopczyńskiego i Jarosława Młyńczaka. Poniżej pełna lista kandydatów z opisami.

1. Władysław Mielczarski: brak dowodów na wpływ CO₂

Prof. Władysław Mielczarski za negowanie roli dwutlenku węgla jako przyczyny współczesnego ocieplenia klimatu, a także mocy predykcyjnej fizycznych hipotez.

W wywiadzie udzielonym „Tygodnikowi Solidarność” 27 listopada, prof. Władysław Mielczarski przekonywał, że nie wiadomo, czy dwutlenek węgla dalej będzie powodować ocieplenie klimatu:

Od połowy XIX wieku wiemy, że dwutlenek węgla pochłania promieniowanie podczerwone a reemisja energii w podczerwieni odpowiada za efekt cieplarniany, że zmiana zawartości CO₂ w atmosferze zmienia bilans energetyczny planety i powoduje akumulację energii w systemie klimatycznym, czego jednym z symptomów jest globalne ocieplenie. Podobny efekt cieplarniany wywołany przez CO₂ występuje na Wenus i Marsie. Wbrew oczekiwaniom prof. Mielczarskiego prawa fizyki są niezmienne, a dwutlenek węgla będzie gazem cieplarnianym również w przyszłości. Więcej na ten temat przeczytasz w artykułach Mit: Nadmiar dwutlenku węgla nie powoduje ocieplania klimatu i szerzej: Gazy cieplarniane i ich cechy oraz Zmiany koncentracji gazów cieplarnianych a transport energii.

2. Wojciech Ilnicki: cudowne drzewa

Wojciech Ilnicki, przewodniczący NSZZ „Solidarność” w KBW Turów, za absurdalne pomysły na temat obiegu węgla w przyrodzie, wyrażone w wywiadzie z 13 marca 2024 tygodnikowi „Do Rzeczy”:

Trudno powiedzieć, co jest źródłem tych informacji, ale na pewno nie mają one nic wspólnego z rzeczywistością. Zgodnie z raportami KOBiZE, antropogeniczna emisja dwutlenku węgla przez Polskę w ostatnich latach wynosiła ponad 300 milionów ton. Całkowite pochłanianie przez sektor leśny i inne rodzaje gruntów wynosiło około 10% tej liczby (w ostatnim na razie raportowanym roku 2022 było to 35,6 mln ton, w latach wcześniejszych mniej). Pomysł, że aby rozwiązać problem globalnego ocieplenia wystarczy sadzić więcej drzew, był od zawsze bardzo popularnym mitem, jednak rzadko się spotyka go w tak absurdalnej formie.

3. Kubicki, Kopczyński, Młyńczak: atmosferyczne wysycenie

Doktorzy inżynierowie Jan Kubicki, Krzysztof Kopczyński i Jarosław Młyńczak za nonsensowny artykuł „Klimatyczne konsekwencje procesu wysycenia pochłaniania promieniowania przez gazy”, który zrobił międzynarodową “karierę”, zanim został wycofany przez wydawcę. 

W artykule wysłanym do czasopisma „Applications in Engineering Science” trzech inżynierów z Wojskowej Akademii Technicznej, powołując się na szeroko znany wśród naukowców zajmujących się klimatem błędny wywód Angstroma z 1908 roku powtórzyło jego rozumowanie i doszło do tych samych co Angstrom nieprawdziwych wniosków na temat roli dwutlenku węgla:

Stwierdzenia inżynierów WATu są, podobnie jak Angstroma, oparte na pomiarach absorpcji promieniowania podczerwonego w wypełnionej przez CO₂ krótkiej rurze. To nie jest dobry model atmosfery ziemskiej, a pomiary jedynie absorpcji nie uwzględniają reemisji promieniowania, czyli właśnie zjawiska odpowiedzialnego za efekt cieplarniany.  Dwutlenek węgla jest i będzie gazem cieplarnianym, a silny efekt cieplarniany na Wenus świadczy bezpośrednio że koncepcja wysycenia efektu cieplarnianego nie ma sensu .

Czasopismo naukowe o profilu inżynierskim (nie fizycznym czy klimatycznym) w którym Kubicki, Kopczyński i Młynczak opublikowali swój artykuł ostatecznie go wycofało, przyznając, że w procesie recenzji doszło do uchybień, a redaktor naczelny utracił zaufanie do zaprezentowanych w nim wyników.

Komentarz do artykułu można też znaleźć na portalu Nauka o Klimacie, a także (w języku angielskim) w serwisie Climate Feedback.

4. Tomasz Wójcik: to nie paliwa!

Dr inż. Tomasz Wójcik, członek zespołu ds. pakietu klimatycznego Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”, za część raportu „Drapieżny Zielony (Nie) Ład”. Chociaż mamy dużo niezależnych dowodów na to że spalanie paliw kopalnych jest główną przyczyną współczesnego ocieplenia klimatu (patrz Mit: Dwutlenek węgla emitowany przez człowieka nie ma znaczenia), dr inż. Wójcik postanowił temu zaprzeczyć:

Naukowcy badający klimat i atmosferę ziemską przedstawiają wiele niezależnych dowodów na to, że rosnące w atmosferze stężenie dwutlenku węgla będące skutkiem spalania węgla, ropy i gazu ziemnego, odpowiada za wzrost średniej globalnej temperatury o ponad 1 stopień Celsjusza względem epoki przedprzemysłowej. Żaden inny czynnik nie ma obecnie porównywalnego wpływu na globalny klimat.

5. Piotr Kowalczak: IPCC brakuje dowodów

Nominowany w plebiscycie Klimatyczna bzdura roku 2024: prof. Piotr Kowalczak za przygotowywanie imponującej kompilacji klimatycznych mitów i fałszów, opublikowanej w formie książki „Zmiany klimatu. Polityka, ideologia, nauka, fakty”, a także liczne wypowiedzi medialne związane z promocją tej książki:

IPCC przytacza w swoich raportach szereg dowodów na antropogeniczne przyczyny współczesnego ocieplenia klimatu. Kluczowym jest zgodność przewidywań teoretycznych z obseerwacjami. Planeta ociepla się w tempie prognozowanym przez klimatologów. Zgodnie z przewidywaniami obserwujemy szybszy wzrost  temperatury powietrza nad lądami niż oceanami; zimy ocieplają się szybciej niż lata, wysokie szerokości geograficzne szybciej niż tropiki. Zgodnie z przewidywaniami teoretycznymi obserwujemy wzrost temperatury w dolnych warstwach atmosfery a w górnych – jej spadek. Obserwujemy i mierzymy wzrost zawartości ciepła w oceanach, topnienie lodowców, lądolodów i wiecznej zmarzliny. Ta spójność teoretycznych przewidywań z obserwacjami, wobec jednoczesnego braku alternatywnych wyjaśnień, przekonuje naukowców że to działalność człowieka odpowiada za współczesną zmianę klimatu.

Recenzję książki Kowalczaka i omówienie niektórych zawartych w niej klimatycznych bzdur można znaleźć na portalu Nauka o Klimacie.

6. Leszek Marks: przeszacowany wpływ gazów cieplarnianych

Prof. Leszek Marks za wypełniony klimatyczną dezinformacją komunikat Państwowego Instytutu Geologicznego. 

Z okazji Dnia Ziemi Państwowy Instytut Geologiczny opublikował, w formie depeszy PAP, komunikat na temat obecnej zmiany klimatu. Był on szeroko kolportowany i omawiany przez media, zazwyczaj prezentowany jako stanowisko całego Instytutu, albo streszczenie badań prowadzonych w Instytucie. Następnego dnia Instytut, w obliczu krytyki treści komunikatu, opublikował oświadczenie, w którym ujawnił że autorem był prof. Leszek Marks, ale wciąż upierał się, że był to „głos w dyskusji naukowej”. Dopiero dnia kolejnego Instytut przyznał, że zawarte w komunikacie tezy są błędne i nie odzwierciedlają wyników badań nad klimatem.

Jeden z najbardziej rażących fałszów dotyczył wpływu gazów cieplarnianych. W rzeczywistości wpływ czynników naturalnych – takich jak zmiany orbity ziemskiej, aktywności słonecznej, erupcje wulkaniczne – na klimat jest przez klimatologów uwzględniany przy ocenie przyczyn zmiany klimatu. Nie ma żadnych podstaw naukowych do twierdzenia że wpływ emisji związanych z działalnością człowieka jest przeszacowany.  

Szczegółową analizę treści komunikatu można znaleźć na portalu Nauka o Klimacie.

The post Klimatyczna Bzdura Roku 2024 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Zagraniczne recenzje Unsettled

Polski tytuł publikacji Koonina przywołuje przede wszystkim debatę, czy można/należy mówić o „kryzysie klimatycznym”, a w pełnym brzmieniu ma raczej potencjał click-baitowy. Tytuł oryginalny brzmi zdecydowanie inaczej: Unsettled: What Climate Science Tells Us, What It Doesn’t, and Why It Matters (2021). Pojawiająca się w nim „niepewność” czy „brak ustaleń” ma się odnosić do naukowych ustaleń na temat zmiany klimatu, jak również do stopnia zaawansowania i pewności współczesnych badań klimatycznych. Obecność słowa „nauka” w tytule sprawia, że jego anglojęzyczna wersja bezpośrednio uderza w środowisko naukowe i być może w zamyśle autora miała je wywołać do odpowiedzi.

Za oceanem, wyczerpujące recenzje książki pojawiły się w związku z tym w mediach specjalizujących się w tematyce naukowej takich jak Scientific American oraz klimatycznej: Yale Climate Connectionsi Inside Climate News nie da się ukryć, że ich autorzy nie przyjęli publikacji Koonina z takim entuzjazmem, jak to miało miejsce w przypadku redaktora Gadomskiego.

Upały i topnienie Grenlandii

W Scientific American, Gary Yohe (profesor ekonomii i studiów środowiskowych z Wesleyan University, redaktor naukowego czasopisma Climatic Change) zwrócił uwagę zwłaszcza na dwa twierdzenia, które znalazły się we wstępie do książki Koonina. Pierwsze dotyczy tego, że fale upałów nie są teraz częstsze niż były w roku 1900. W drugim Koonin stwierdza, że najwyższe temperatury nie wzrosły w USA w ciągu ostatnich pięciu dekad. Yohe kontrargumentuje, że choć o częstotliwości można dyskutować – zależy od tego, jak zdefiniujemy „falę upałów” – to nie ma wątpliwości, że upały są teraz dłuższe i intensywniejsze. Szczególnie uciążliwy jest wzrost temperatur nocnych, przekładający się na ryzyko wyższej śmiertelności wśród seniorów. Yohe obala też drugie twierdzenie, wykazując, że nie tylko średnie globalne temperatury wyraźnie wzrosły od czasu rewolucji przemysłowej, ale że 30% tego wzrostu przypada na ostatnie 25 lat, podobnie jak rekordowe odczyty temperatur (IPCC, 2021).

Uwagę Yohe zwróciły jeszcze dwie tezy Koonina, które wymagają sprostowania. Autor Unsettled pisze, że pokrywa lodowa Grenlandii nie kurczy się dziś szybciej niż osiemdziesiąt lat temu. Tymczasem obserwacje z 11 misji satelitarnych monitorujących Arktykę i Antarktydę pokazują, że lądolody tracą masę sześć razy szybciej niż w latach 1990. (NASA 2020).

Inna teza, w której Koonin przekłamuje rzeczywistość to uspokajające stwierdzenie, że wpływ gospodarczy netto antropogenicznej zmiany klimatu będzie minimalny przynajmniej do końca stulecia. Takie twierdzenie jest zdaniem Yohe nie do przyjęcia, ponieważ słowo „minimalny” nie zawiera żadnej wartości informacyjnej, a raporty (Swiss Re, 2020) i decyzje firm ubezpieczeniowych wskazują raczej, że specjaliści od kalkulacji ryzyka przewidują poważne konsekwencje ekonomiczne.

Zgodna czy niezgodna

„Zwykle zignorowałbym książkę nie-klimatologa, która obiecuje ‘prawdę o nauce o klimacie, której nie można znaleźć nigdzie indziej’. Taki język to sygnał ostrzegawczy” – pisze w Yale Climate Connections, Mark Boslough, fizyk związany z Los Alamos National Laboratory i University of New Mexico. Jednak Boslough ma do autora Unsettled pewien sentyment – jako doktorant uczestniczył w jego kursie mechaniki kwantowej, co więcej lubi dawnego profesora na tyle, żeby dać książce szansę.

„Jednak inteligentni naukowcy nie zawsze mają rację, a sympatyczni profesorowie też są podatni na uprzedzenia (biases), zwłaszcza jeśli słuchają niewłaściwych ludzi” – ostrzega Boslough. Wspomina, że gdy Koonin został wybrany przez American Physical Society (APS), aby pokierować zespołem mającym za zadanie wypracowanie stanowiska tej organizacji na temat zmiany klimatu, zwerbował do pracy trzech naukowców reprezentujących konsensus naukowy (oceniany na 97%) i trzech negacjonistów. Tym samym poprzez brak proporcjonalnej reprezentacji, zaburzył wydźwięk wniosków. W środowisku doszło do debaty i ostatecznie APS nie poszło w kierunku, którego życzyłby sobie Koonin, on sam zaś wycofał się z dalszych prac nad stanowiskiem organizacji. Owa wytypowana przez Koonina trójka, jak wspomina Boslough, miała już wtedy na swoim koncie personalne ataki na naukowców głównego nurtu, popierających naukowy konsensus na temat zmiany klimatu. Być może zaufanie do tych i podobnych doradców spowodowało, że poglądy i opinie Koonina skręciły w stronę dezinformacji i denializmu.

Boslough zwraca też uwagę, iż ciągłe powtarzanie przez Koonina, że naukowcy, media i politycy próbowali na siłę przekonać nas, że „nauka jest zgodna / fakty naukowe są ustalone”, to nic innego jak stare negacjonistyczne narracje, mające zniechęcić opinię publiczną do „aroganckich naukowców”. Jako pierwszy frazy science is settled w kontekście zmiany klimatu miał użyć w publicznym dyskursie znany denialista, Fred Singer. W liście do „Wall Street Journal” z 1996 r. twierdził, że raport IPCC został zmanipulowany, zaś „politycy i aktywiści zastrzegają, że nauka jest zgodna”. Wyrażenie to stało się problematyczne. Naukowcy używają go, by podkreślić niepodważalność teorii i konsensus wśród badaczy klimatu a negacjoniści zainteresowani przeciąganiem debaty na temat zmiany klimatu w nieskończoność – gdy argumentują, że „nie istnieje zgoda w nauce / nauka nigdy nie jest w 100% pewna”.

Nieaktualne informacje

W Inside Climate News, Marianne Lavelle, dziennikarka specjalizująca się w tematyce klimatycznej, pisze, że zdaniem naukowców, którzy poświęcili się badaniom klimatycznym, twierdzenia zawarte w książce Koonina są powierzchowne, mylące i naznaczone nadmierną generalizacją. Przedstawiona przez niego wersja stanu wiedzy o klimacie jest już przestarzała i oparta na pierwszej części raportu IPCC z 2013 r. („Fizyczne podstawy zmiany klimatu”). Od tego zaś czasu naukowcy dowiedzieli się więcej o konsekwencjach zakłóceń systemu klimatycznego. Dekadę temu skutki zmiany klimatu wciąż „wydawały się zagrożeniem z przyszłości”, dziś ich wpływ – podnoszenie się poziomu oceanu, kurczenie się kriosfery czy ekstremalne zjawiska pogodowe są odczuwane na całym świecie.

„Najważniejsze jest to, że pomimo niepewności co do wielkości i wzorców naturalnej zmienności klimatu, odciski palców zmiany spowodowanej przez działalność człowieka zostały zidentyfikowane w prawie każdym aspekcie zmiany klimatu, któremu przyjrzeli się naukowcy (…) Koonin nie jest nieustraszonym głosicielem prawdy. To, co robi, to zaciemnianie obrazu i utrudnianie podjęcia świadomych decyzji” – wskazuje przytoczony za Lavelle, Benjamin Santer z Lawrence Livermore National Laboratory.

Naukowcy o Kooninie

Podobną do wymienionych wyżej recenzentów opinię wyraziła też w artykule That ‘Obama Scientist’ Climate Skeptic You’ve Been Hearing About … interdyscyplinarna grupa naukowców (w skład której weszli m.in. Naomi Oreskes, Michael E. Mann i Andrew Dessler). Jak pisze, twierdzenia Koonina na temat naukowych niepewności, które naukowcy rzekomo zamiatają pod dywan, są błędne i nieuprawnione, a służyć mają odwracaniu uwagi i wprowadzeniu opinii publicznej w błąd.

Oreskes i inni zwracają uwagę, że podczas promocji Unsettled, wykorzystywano fakt, że Koonin był doradcą administracji prezydenta Obamy; jakby nazwisko byłego prezydenta miało sprawić, że Koonin stanie się bardziej kompetentny do interpretowania raportów IPCC niż ich autorzy. Tymczasem Koonina zatrudniono w Departamencie Energii właśnie ze względu na głoszony przez niego negacjonizm. Stojący wówczas na czele resortu, znany fizyk i laureat Nobla, Stephen Chu, znał Koonina z czasu ich wspólnej pracy dla koncernu BP i jak podkreślał, „nie chciał mieć zespołu, w którym wszyscy wierzą w dokładnie to samo, a Koonin uwielbia być tym, który zrzędzi” (Oreskes et al. 2021).

Co więcej, naukowcy wskazują na jeszcze więcej powiązań, za sprawą których książka Koonina stała się elementem – dobrze opłacanej – denialistycznej narracji. Tezy z książki zostały podchwycone przez Marka Thiessena (członka American Enterprise Institute, think tanku najhojniej dotowanego przez braci Koch czy fundację Scaife, głównych fundatorów zinstytucjonalizowanego denializmu klimatycznego w USA – Brulle et al. 2021), który zaprezentował je na łamach Washington Post przedstawiając Koonina jako „jednego z czołowych naukowców administracji Obamy”.

Podsumowując, merytoryczną krytykę książki, recenzenci i naukowcy zarzucają Kooninowi, że poprzez odwoływanie się do nieaktualnej wiedzy naukowej oraz „wydłubywanie wisienek” z danych naukowych (cherry-picking – patrz ABC dezinformacji), opóźnia wdrażanie polityk pro-klimatycznych oraz sabotuje społeczne zrozumienie postępu, jaki dokonał się w nauce o klimacie. Warto zatem przyjrzeć się, co wspólnego Koonin ma z tą właśnie dyscypliną.

Steven Koonin a badania nad klimatem

Redaktor Gadomski próbuje przekonać czytelnika, że samo przedstawienie Stevena Koonina jako „znanego fizyka zajmującego się klimatem” jest wystarczającym gwarantem tego, że jego opinie są ważne i godne uwagi. Należy się jednak zastanowić, a tego Witold Gadomski już nie robi, dlaczego Steven Koonin opinie te formułował w popularnonaukowej książce kierowanej do szerokiej publiczności, a wcześniej w tekstach publicystycznych zamieszczanych na łamach gazet takich jak Wall Street Journal. Jeśli faktycznie Koonin ma „ogromne kompetencje” by recenzować prace specjalistów od klimatu, to dlaczego swojej krytyki nie przedstawia na konferencjach naukowych ani w recenzowanych czasopismach z dziedziny nauk o Ziemi?

Można podejrzewać, że odpowiedź na te pytania jest prosta: dzięki temu nie musi odpowiadać na trudne pytania recenzentów. Nie musi uzasadniać wątpliwych czy nieuźródłowionych twierdzeń, odnosić się do krytyki innych naukowców, ani liczyć się z formalnymi konsekwencjami błędów czy nierzetelności. I choć proces naukowy nie jest bez wad, a sito systemu recenzenckiego czasami przepuszcza nonsensowne publikacje – o niektórych piszemy potem na „Nauce o klimacie” – wciąż jest to lepsze rozwiązanie niż pójście na skróty i rezygnacja z jakichkolwiek rygorów peer-review, tak jak to robi autor „Kryzysu klimatycznego?”.

A przecież Steven Koonin powinien doceniać ich wartość na podstawie własnego doświadczenia związanego z badaniami nad klimatem. Pisze o nich trochę w książce, i nawet wspomina o nich red. Gadomski. Chodzi o pomiary ilości promieniowania słonecznego odbijanego przez Ziemię, tzw. albedo, których przeprowadzenie zaproponował na początku lat 90. właśnie Steven Koonin.

Koonin i badania albedo Ziemi

Pomysł Koonina polegał na tym, by pomiary albedo wykonać metodą pośrednią, na podstawie obserwacji zmian jasności Księżyca, świecącego częściowo światłem odbitym od Ziemi. Jak pisze w swojej książce, badania te potwierdziły że albedo Ziemi nie ulega dużym zmianom, choć udało się wykryć niewielki ujemny trend, wskazujący że nasza planeta pochłania coraz więcej światła słonecznego.

Ciekawsze jest jednak to, o czym Koonin w swojej książce nie wspomina. Otóż pierwotnie pomiary zaprezentowane w serii artykułów opublikowanych pomiędzy 2001 i 2006 rokiem (Goode i in., 2001, Palle i in., 2004, Palle i in., 2006), wskazywały na zupełnie inny, potencjalnie rewolucyjny, wniosek: że albedo Ziemi ulega wahaniom o wielokrotnie większej amplitudzie. Był to wynik nie tylko niezgodny z radiometrycznymi pomiarami satelitarnymi wykonanymi instrumentem CERES (Wielicki i in., 2004), ale też miał daleko idące implikacje dotyczące klimatu: gdyby albedo faktycznie zmieniało się w tak dużym zakresie, jego wahania mogłyby wyjaśniać dużą część zmienności średniej globalnej temperatury, a być może i samego globalnego ocieplenia. Koonin i jego współautorzy spekulowali, że przyczyną wahań albedo mogło być promieniowanie kosmiczne, modulujące zasięg pokrywy chmur (Yurschyshyn i in., 2003).

Jak można sobie wyobrazić, inni naukowcy byli wobec takich pomysłów sceptyczni. W ciągu kilkunastu miesięcy na łamach czasopism naukowych odbyła się wymiana zdań pomiędzy zespołem Koonina a jego krytykami: ten pierwszy bronił użytych metod (Palle i in., 2005), ci drudzy wskazywali na ich słabości i związane z nimi niepewności (Bender, 2006). Kto miał rację? Cóż, w 2006 roku krytycy udowodnili (Loeb i in., 2007), że metoda określania ziemskiego albedo w oparciu o wahania jasności Księżyca zawyżała zmienność tego parametru. Koonin i jego współautorzy w kolejnych publikacjach musieli przyznać (Palle i in., 2009, 2016, Goode i in., 2021), że odkryta przez nich duża zmienność albedo była złudzeniem.

Gdzie debatować?

Z historii tej, jakże często spotykanej w naukach przyrodniczych, płynie kilka lekcji. Pierwszą i najważniejszą z nich jest to, że dyskusja naukowa nie odbywa się, jak chciałby red. Gadomski, w mediach ani za pośrednictwem popularnych książek kierowanych do szerokiej grupy odbiorców. Jest prawdą, że naukowcy mogą mieć prywatne opinie na różne tematy, i że czasami te prywatne opinie wygłaszają publicznie w mediach masowych albo internecie. Ostatecznie jednak te opinie pozostają, no cóż, opiniami, i nie wytrzymują konfrontacji z liczbami, pomiarami, badaniami.

Lekcja druga jest taka, że naukowcy często przeceniają swoje kompetencje, gdy zabierają się za problem badawczy spoza swojej dziedziny. Steven Koonin i jego współautorzy – w większości astronomowie – myśleli że udało im się znaleźć prostą, tanią (w porównaniu do ogromnych kosztów związanych z pomiarami satelitarnymi bilansu radiacyjnego planety) i precyzyjną metodę określenia zmienności albedo, i że dzięki tej metodzie odkryli zjawisko nieprzewidziane przez badaczy klimatu. Mylili się: ich metoda nie była tak dokładna i użyteczna jak myśleli, a rewolucyjny wynik okazał się być wynikiem błędu. Ostatecznie wyszło na to, że wieloletnim wysiłkiem zreplikowali, w mniej dokładny sposób, wyniki pomiarów albedo uzyskane przez innych naukowców.

Opisany epizod sprzed 20 lat może rzucić pewne światło na stosunek Stevena Koonina do teorii antropogenicznego globalnego ocieplenia. W swojej książce przekonuje bowiem, że zaczął powątpiewać w ustalenia badaczy klimatu dopiero w 2013 roku, kiedy próbował przekonać Amerykańskie Towarzystwo Fizyczne (APS) do zmiany i znaczącego osłabienia oficjalnego stanowiska organizacji o globalnym ociepleniu (co relacjonowali też wspomnieni wyżej Mark Boslough oraz Oreskes i in.). Jego koledzy i koleżanki z Towarzystwa uznali jednak, że przedstawiane przez niego argumenty (podobne do tych, które padają w książce) nie są przekonujące. Ostatecznie przyjęta, po wielumiesięcznych dyskusjach, nowa wersja stanowiska o globalnym ociepleniu nie odbiegała wnioskami od ustaleń IPCC, i podkreślała konieczność redukcji emisji gazów cieplarnianych. Koonin już nie uczestniczył w końcowych pracach przygotowującego to stanowisko panelu, a książka „Kryzys klimatyczny?” jest pokłosiem jego późniejszej działalności, już nieskrępowanej rygorami peer-review czy krytyką specjalistów.

W odróżnieniu od fizyków z APS, którzy 10 lat temu oceniali i ostatecznie odrzucili argumenty i opinie Koonina jako nieprzekonujące, oraz klimatologów, którzy 20 lat temu szukali i znaleźli źródło błędnych pomiarów ziemskiego albedo wykonane przez zespół Koonina, red. Gadomski nie ma najprawdopodobniej czasu, chęci, ani możliwości zweryfikowania pojawiających się w „Kryzysie klimatycznym?” twierdzeń. Nawet specjalistom zajęłoby to wiele tygodni, a wynikiem byłaby książka wielokrotnie grubsza od tej, którą napisał Koonin.

„pół-prawdy i kłamstwa”

W naszym podsumowaniu zagranicznych recenzji książki Unsettled pojawiło się już kilka przykładów niedociągnięć autora. My dla ilustracji podamy jeszcze jeden. W rozdziale 4 książki Koonin opisuje, pokazane w niej na rys. 4.2, symulacje zmian średniej globalnej temperatury w ciągu ostatniego stulecia i wynikające z nich „uderzające” problemy modeli klimatu. Jednym z tych problemów jest większy rozrzut wyników nowszej generacji modeli klimatu (CMIP5) w porównaniu do generacji starszej (CMIP3). Drugim według Koonina problemem jest to, że modele klimatu nie potrafią odtworzyć ocieplenia klimatu w okresie 1910-1940.

Taka interpretacja wykresu z rys. 4.2 kryje jednak kilka pułapek. Jedna z nich jest natury statystycznej: pokazany na wykresie zestaw symulacji (tzw. „wiązka”) CMIP5 obejmuje około trzy razy więcej modeli i symulacji niż CMIP3, więc sam zakres wartości obu wiązek nie powinien być traktowany jako miara niepewności. Nawet gdyby obie wiązki zachowywały się w identyczny sposób, próbki o tak różnej liczebności będą miały różny rozkład.

Innym nieporozumieniem jest „niepowodzenie” modeli w symulowaniu ocieplenia z pierwszej połowy XX wieku. Koonin nie rozumie tutaj, że trend temperatury dla całej uśrednionej wiązki wielu symulacji zawsze będzie cechować się mniejszą zmiennością niż indywidualne symulacje czy wyniki pomiarów, z którymi go porównuje.

I w rzeczywistości i w modelach systemu klimatycznego występują naturalne zjawiska (tzw. wewnętrzna zmienność klimatu), które przejściowo podnoszą lub obniżają temperaturę planety. Tworzenie wiązki symulacji polega na wielokrotnym uruchomieniu modelu klimatu właśnie po to, by uzyskać cały zestaw fizycznie możliwych scenariuszy: takich, w których w wybranym okresie naturalne zjawiska podbijały lub obniżały temperaturę. Gdy obliczymy średnią z tych wszystkich opcji, efekty związane z naturalną zmiennością się zniosą i otrzymamy przebieg temperatury dużo gładszy niż w jednej symulacji i w rzeczywistości.

Nie chodzi zatem, jak przekonuje czytelników Koonin, o „niepowodzenie” modeli. W indywidualnych symulacjach potrafią one wygenerować w pierwszej połowie XX wieku ocieplenie podobne do tego, jakie faktycznie zaobserwowano. Ale jeśli było ono w dużej mierze przejawem wewnętrznej zmienności klimatu, to rzeczywiście „zniknie”, gdy uśrednimy dane z wielu symulacji.

We fragmencie raportu IPCC, który w książce Koonin selektywnie cytuje, chodzi w rzeczywistości o to, że nie posiadamy dokładnych danych, które przekonałyby nas, że modele potrafią to ocieplenie wygenerować z właściwych powodów, jako właściwą kombinację antropogenicznych i naturalnych czynników. Sama wielkość tego ocieplenia również jest obciążona pewną niepewnością, i istnieją poszlaki wskazujące, że jego część jest artefaktem pomiarowym związanym ze zmianą sposobu i liczby prowadzonych pomiarów temperatury oceanów w czasie drugiej wojny światowej.

Problemy te nie mają jednak dużego znaczenia w kontekście ustalania przyczyn antropogenicznego globalnego ocieplenia. Jest ono znacznie silniejsze (globalnie już 1,3°C, a nie 0,5°C, jak ocieplenie w pierwszej połowie XX wieku), i w większości zaszło w okresie objętym globalną siecią pomiarów meteorologicznych, w tym satelitarnych. Z tego też powodu potrafimy powiedzieć o jego przyczynach i skutkach rzeczy, których bez posiadania wehikułu czasu, nie da się ustalić, w odniesieniu do wcześniejszych zmian klimatu.

Gdyby Koonin podobne tezy postawił w artykule naukowym i wysłał do wyspecjalizowanego czasopisma z dziedziny nauk o Ziemi, jest wysoce prawdopodobne, że problemy te (i kilka innych, które dla uproszczenia pominęliśmy) zostałyby wyłapane przez recenzentów; a jeśli nie przez recenzentów, to przez innych naukowców już po publikacji artykułu. Być może doczekalibyśmy się jego korekty, być może, jeśli takich błędów byłoby więcej i miały wpływ na wnioski artykułu, jego wycofania. W swojej książce Koonin może jednak pisać to co chce, i liczyć na to że czytelnik oczarowany jego „ogromnymi kompetencjami” i zamieszczoną z tyłu okładki długą listą piastowanych przez niego w przeszłości stanowisk przyjmie jego tezy za dobrą monetę.

Apel do mediów: fałszywa równowaga szkodzi nam wszystkim

To nie pierwsza polemika Nauki o klimacie z tekstem red. Gadomskiego zamieszczonym w „Gazecie Wyborczej” (poprzednią znajdziesz tutaj). Tym razem dziennik, udostępniając swoje łamy felietoniście przyczynił się do promocji książki, która nie przypadkiem została przemilczana przez środowisko naukowe. Trudno oczekiwać od naukowców będących specjalistami w swojej dziedzinie, że będą publicznie reagować na każdą publikację w temacie, zwłaszcza, gdy nie wnosi ona nic nowego lub już wielokrotnie odnosili się takich i podobnych tez.

Wbrew temu, co wydaje się redaktorowi Gadomskiemu nauka nie rozwija się w ramach debaty publicznej ani negocjacji między autorami czy naukowcem i społeczeństwem. Nauka to wystawienie hipotez na próbę. Jeśli społeczność naukowa milczy na jakiś temat to niekoniecznie dlatego, że chce otaczać zmową milczenia danego autora – może zwyczajnie być zajęta testowaniem tych hipotez, które są nowe i niesprawdzone, a mają istotny potencjał „rozwijania nauki”.

Dziennikarstwo opinii i fałszywa równowaga

Jedną z zasad wpisanych w dziennikarski etos jest odpowiednio wyważone zaprezentowanie różnych opinii. Chodzi w niej o to, by zapewnić obu stronom istotnego sporu poświęcenie mniej więcej tyle samo uwagi, w efekcie czego zapewniona ma być dziennikarska neutralność i obiektywność. Dlaczego więc krytykujemy felieton, w którym autor stara się wypromować „przemilczanego” Koonina jako istotną, drugą stronę sporu?

Felieton to dziennikarstwo opinii, a zatem tekst mocno subiektywny, przed którym nie stawiamy kryteriów prezentowania obiektywnej prawdy. Jednak o dziennikarstwie opinii można mówić jako o szerszym trendzie, w ramach którego teksty zbudowane są wokół jednej tylko opinii. Zamiast zebrania różnych opinii i sądów i dokonania próby ich syntezy, dziennikarze prezentują każde stanowisko w osobnym materiale, zrównując w ten sposób ich wagę i znaczenie. Stanowiska te zostają następnie skontrowane w kolejnych tekstach i zamiast jednego tekstu, z którego czytelnik poznaje opinie wszystkich stron konfliktu, na podstawie których może wyrobić sobie zdanie, otrzymujemy, na zasadzie akcja-reakcja, ciąg polemik.

Nauka o klimacie nie potrzebuje przywracania równowagi przez media, a jedynie jej rzetelnego relacjonowania, ponieważ już u jej podstaw leży dążenie do maksymalnego obiektywizmu i reprodukowalności wyników. Zatem głos odmienny wobec konsensusu naukowego to głos na rzecz „fałszywej równowagi”.

Promowanie denializmu klimatycznego stało się jednym z najlepiej opisanych przypadków „fałszywej równowagi” (inny termin to bothsiderism, od angielskiego both sides – obie strony, czyli przesadna bezstronność) w mediach. Mimo że mamy do czynienia z niemal jednomyślną naukową zgodę co do faktów, to jednak standardem – i PR-owym sukcesem denialistów – stało się przeciwstawienie w publicznej debacie głosu zgodnego z konsensusem w kwestii zmiany klimatu i głosu negacjonistów. To podobna sytuacja jak dobór doradców, którego dokonał Koonin podczas swojej pracy w gremium APS – niereprezentatywne wzmocnienie opinii denialistycznych.

Z pewnym zadowoleniem trzeba przyjąć, że dziś media odchodzą od „fałszywej równowagi”, gdy prezentują naukowe ustalenia na temat zmiany klimatu. Pionierem tych zmian było BBC, które rozesłało do swoich pracowników wytyczne informowania na tematy związane ze zmianą klimatu, przyznając się do wielokrotnego nadużycia zaufania opinii publicznej i wskazując, że dotychczasowy bothsiderism może obniżać zdolność odbiorców do odróżnienia faktów naukowych od fikcji (pełna treść wewnętrznej instrukcji BBC opracowanej przez Franceskę Unsworth została udostępniona przez CarbonBrief) .

BBC wprost przestrzega przed „fałszywą równowagą”, zaś fakty naukowe na temat zmiany klimatu przyrównuje do wyniku meczu: „Chociaż są tacy, którzy nie zgadzają się ze stanowiskiem IPCC, jedynie nieliczni posuwają się tak daleko, by zaprzeczać zmianie klimatu. Występowanie zmiany klimatu jest powszechnie akceptowane i nie potrzeba denialisty, by twierdzenie to zrównoważyć. Tak samo jak nie potrzeba osoby zaprzeczającej, by zrównoważyć twierdzenie, że Manchaster United wygrał w sobotę 2-0. Od tego jest sędzia”. Być może red. Gadomski tęskni za czasami, gdy nie mogło być debaty klimatycznej bez klimatycznego denialisty, a sędzią w tym meczu mógł być każdy, na przykład felietonista poczytnej gazety.

Kończąc, powtórzymy zdanie z poprzedniej polemiki „Nauki o klimacie” z red. Gadomskim, napisanej trzy lata temu, i dotyczącej tego samego tematu: nie wszystkie zdania i opinie są warte przedstawienia. Promowanie dezinformacji pod pozorem kreowania naukowej dyskusji jest skrajnie nieodpowiedzialne i można byłoby oczekiwać od mediów, którym nie jest wszystko jedno, że będą trochę poważniej traktować ten temat.

Piotr Florek i dr Jagoda Mytych

The post Czy ze Stevenen Kooninem powinno się dyskutować? Tęsknota mediów za negacjonistami appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wydana przez wydawnictwo 3S Media książka „Zmiany klimatu. Polityka, ideologia, nauka, fakty” prof. Piotra Kowalczaka na pierwszy rzut oka wygląda imponująco: ponad 800 stron, zgodnie z tytułem bardzo szeroki zakres tematyczny, długa bibliografia, mnóstwo wykresów… jednak gdy przyjrzeć się bliżej, magia pryska. „Zmiany klimatu” zawodzą jako naukowe źródło wiedzy o klimacie, zawodzą jako  książka popularnonaukowa, zawodzą nawet na najbardziej podstawowym poziomie, jako produkt księgarski. Poniżej omówię pokrótce, na kilku przykładach, główne jej problemy, które mam nadzieję pozwolą czytelnikowi wyrobić sobie opinię na temat książki.

Błędy, których nie było

Dwadzieścia stron drugiego rozdziału książki („Wątpliwości”) poświęcone jest jednemu akapitowi z czwartego raportu  (AR4) drugiej grupy roboczej IPCC z 2007 roku, który to akapit zawierał błędną prognozę tempa topnienia lodowców w Himalajach (więcej na ten temat). Choć IPCC zamieściło sprostowanie i skorygowało tę pomyłkę 14 lat temu (IPCC, 2010), zdaniem prof. Kowalczaka „odpryski tego błędu pokutują do dzisiaj” (s. 46), bo naukowcy wciąż opierają się o ustalenia IPCC.

Można byłoby zatem oczekiwać, że w swojej krytyce IPCC autor „Zmian klimatu” dochowuje co najmniej ułamka staranności, której wymagał od innych. Przyglądając się szczegółowo cytowanym przez niego pracom, można odkryć, że tak nie było, i że nie zawierają one przypisywanych im przez prof. Kowalczaka treści.

Lodowce w Himalajach

Przykładowo, jako dowód na wpływ błędu IPCC na późniejszą literaturę naukową, autor podaje pracę Himalayan Weather and Climate and their Impact on the Environment Dimri i in.(2020), której wnioski zdaniem prof. Kowalczaka opierają się m. in. o „symulacje dotyczące zmian klimatu Himalajów zgodnie ze stanem wiedzy IPCC z końca XX i początku XXI wieku”, a „podstawą analiz były wyniki prac ogłoszone wcześniej przez IPCC, które zawierały słynną aferalną przepowiednię dotyczącą tempa topnienia lodowców Himalajów” (s. 46).

Jak łatwo jednak sprawdzić, źródłem Dimri i in. nie był raport AR4, a cytowane przez prof. Kowalczaka badania i symulacje modeli klimatu przeprowadzono już po publikacji AR4, w ramach piątej fazy projektu CMIP (patrz podpis do rys. 4.2 w tejże pracy). Być może prof. Kowalczaka zmyliło to, że jedna z pojawiających się w cytowanym przez niego fragmencie pracy Dimri i in. publikacji ukazała się w 1999 roku. Jednak gdyby sprawdził, o czym traktuje, odkryłby że nie ma nic wspólnego z prognozami  topnienia lodowców w Himalajach, bo dotyczy trendów temperatury maksymalnej mierzonych w latach 1971-1994 (Shrestha i in., 1999).

Wisienką na torcie jest to, że cytowany i przetłumaczony przez prof. Kowalczaka fragment różni się od oryginału cytowaną literaturą, i z jakiegoś powodu pojawiają się w nim dodatkowe, błędne odnośniki: ani Liu i Chen (2000), ani Lau i in. (2010) nie zawierały analiz regionalnych modeli klimatycznych, jak to dopisał prof. Kowalczak.

IPCC a gwałtowne zmiany klimatu

Na s. 54, jako drugi przykład chybionej prognozy IPCC, autor podaje raport An Abrupt Climate Change Scenario and Its Implications for United States National Security Petera Schwartza i Douga Randalla z 2003 roku. Jednak wbrew temu co twierdzi prof. Kowalczak, raport Schwartza i Randalla nie był żadną „implementacją prognoz IPCC”, ani nie opisywał prognoz „gwałtownych i nieodwracalnych zmian klimatu” mających nastąpić w ciągu 25 lat. Wręcz przeciwnie, autorzy wyraźnie zaznaczali, że ich celem jest eksploracja potencjalnych skutków udramatyzowanych scenariuszy („wyobrażenie sobie tego, co niewyobrażalne”), że scenariusze te nie odzwierciedlają opinii szerszego środowiska naukowego ani stanu badań opisanego w raportach IPCC, a opisana w nich chronologia jest umowna (zobacz cytaty).

IPCC, susze i obniżone plony

Inny rodzaj nadinterpretacji widzimy na s. 62, gdzie prof. Kowalczak pisze o nietrafionej jego zdaniem prognozie IPCC obniżenia plonów w niektórych krajach do roku 2020. Zapomina jednak dodać, że w raporcie IPCC prognoza ta pojawiała się w kontekście krajów afrykańskich położonych na obrzeżach obszarów pustynnych i półsuchych, takich jak Algieria, Maroko czy Tunezja. W ostatnich dwóch dekadach dotkliwe susze spowodowały znaczne obniżenie plonów w tych krajach (np. Reuters, 2023,  Memo, 2024), tak jak przewidziało to IPCC (a tak naprawdę raport przez autorów IPCC cytowany). Występowanie suszy w tych konkretnych rejonach nie przeczy wydłużaniu sezonu wegetacyjnego w innych rejonach planety, i nijak się ma do zasobów rzecznych w dorzeczu Nilu, o których pisze prof. Kowalczak.

Gdy zmiana klimatu spotyka inne zjawiska

Kowalczak wielokrotnie krytykuje w swojej książce media masowe oraz społecznościowe, ich sensacjonalizm oraz czynienie „klikalności” tworzonych treści wartością nadrzędną. W ogólnym zarysie byłaby to krytyka słuszna, jednak prof. Kowalczak idzie znacznie dalej, negując również ustalenia naukowe, które były pierwotnym źródłem doniesień medialnych. 

Przykładowo, uznaje za „naciągane, niczym niepotwierdzone hipotezy” (s. 65) związki ze zmianami klimatu zdarzeń politycznych takich jak Arabska Wiosna, a także migracji ludności, występowania różnych chorób, zmian liczebności i zachowaniu zwierząt, a nawet występowania ekstremalnych zdarzeń pogodowych. I choć każdy z omówionych przez prof. Kowalczaka przykładów dotyczy zjawisk wieloczynnikowych, jednym z tych czynników jest przecież również zmiana klimatu.

Weźmy przytoczony na s. 67-69 przez autora przykład niedźwiedzi polarnych. Jest prawdą, że na ich liczebność w XX wieku miały wpływ głównie polowania, które dzięki postępowi technicznemu (użyciu transportu zmechanizowanego i broni palnej) osiągnęły bezprecedensową skalę. Jest prawdą, że po objęciu niedźwiedzi polarnych ochroną ich populacja zaczęła się odbudowywać. Nie oznacza to jednak, że zachodząca i prognozowana zmiana klimatu Arktyki nie ma na niedźwiedzie wpływu, poprzez transformację ich tradycyjnego habitatu i całego ekosystemu od którego zależą (patrz np. Spadek powierzchni lodu morskiego utrudnia niedźwiedziom polowania. Jak długo wytrzymają?).

Podważając wyniki badań na temat wpływu zmiany klimatu na niedźwiedzie polarne prof. Kowalczak niestety przekłamuje ich wnioski:

W rzeczywistości Durner i in. (2009) ani nie stwierdzali nic „z absolutną pewnością” (ich artykuł pełen jest różnych zastrzeżeń), ani nawet nie pisali o zniknięciu „2/3 niedźwiedzi polarnych” i „wytępieniu” 10 z 19 subpopulacji. Artykuł o którym mowa dotyczył rzeczy bardziej przewidywalnej, czyli zmian optymalnego habitatu niedźwiedzia polarnego, jako konsekwencji ubytku lodu morskiego w Arktyce, a autorzy wyraźnie zastrzegali, że nie ma to bezpośredniego przełożenia na zmiany w populacji. Ponownie można więc nabrać podejrzeń, że krytykowanego artykułu prof. Kowalczak nie czytał, i opierał się na jakimś nierzetelnym omówieniu.

Nie wszystko mierzy się tak samo

Autor „Zmian klimatu” błądzi nawet w temacie zagadnień, z którymi powinien mieć styczność w toku pracy zawodowej: przykładowo, na s. 336, próbując podważyć wyniki pomiarów temperatury wskazujące na istnienie globalnego ocieplenia, cytuje wytyczne WMO dotyczące gęstości sieci pomiarowej parametrów hydrologicznych (WMO-No. 168, Guide to Hydrological Practices, sekcja 2.4.2). Zjawiska i procesy hydrologiczne, takie jak opady atmosferyczne, mają bardzo lokalną naturę, wymagają zatem sieci pomiarowej o większej gęstości niż monitoring zmian temperatury. Przykładowo, by z bardzo dobrą dokładnością określić wieloletni wzrost temperatury w Polsce, wystarczy zaledwie kilka stacji pomiarowych.

Prof. Kowalczak vs. IPCC – ciąg dalszy

Niechęć autora do weryfikacji twierdzeń, które cytuje za innymi „sceptykami klimatycznymi” widać w wielu miejscach książki. W rozdziale poświęconym IPCC głównym źródłem prof. Kowalczaka jest dokument Prejudiced authors, Prejudiced findings Johna McLeana z amerykańskiej organizacji lobbystycznej SPPI. 

Nie jest jasne, o który “statut” czy „dokument założycielski” chodzi, bo ani prof. Kowalczak, ani McLean nie podają tutaj żadnych odnośników. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 43/53 z 6 grudnia 1988 roku, na mocy której utworzono IPCC, wypowiadała się o roli człowieka w trybie warunkowym, wzywała do określenia „skali, czasu i potencjalnych skutków środowiskowych i socjo-ekonomicznych zmiany klimatu”, a także do koordynowania badań mających na celu zrozumienie „wszystkich źródeł i przyczyn zmiany klimatu”. Nie jest więc prawdą, że już na samym początku założono, że wpływ człowieka był, pod koniec lat 80-tych, znaczący czy dominujący – choć nawet ówczesny stan badań nad klimatem dawał podstawy do stwierdzenia, że takie ryzyko istnieje (np. National Research Council, 1979, 1982) a badania wykonane później taki wariant potwierdziły, wykluczając możliwość że wpływ człowieka „może być pomijalny lub całkowicie pominięty”.

A jednak się nie ochłodziło

Prof. Kowalczak powtarza również za McLeanem popularny kilkanaście lat temu w środowisku „sceptyków klimatycznych” mit, że klimat planety ochładza się (s. 210): 

W cytowanym dokumencie potwierdzeniem tej tezy miał być trend globalnej temperatury w latach 2002-2008 (dokładniej – do maja 2008). Kilkanaście lat później widać, że globalne ochłodzenie prognozowane przez McLeana jednak nie nadeszło, a Ziemia ocieplała się w takim tempie, jak przewidziało to IPCC, tj. 0,2 stopnia na dekadę.

Historia pewnego rozdziału

Oprócz zwykłych błędów, klimatycznych mitów i nadinterpretacji literatury przedmiotu w „Zmianach klimatu” można znaleźć też oskarżenia bardziej oszczerczej natury. W rozdziale 10 książki prof. Kowalczak przekłamuje historię powstania rozdziału 8 o atrybucji zmiany klimatu w drugim raporcie podsumowującym IPCC (SAR) i rzekomego samowolnego działania głównego autora rozdziału, Benjamina Santera (s. 214, 233-234). W rzeczywistości poprawki Santera, jak potwierdzają inni autorzy i kierownictwo Panelu, były odpowiedzią na komentarze recenzenckie dotyczące treści rozdziału (patrz Avery i in., 1996). W szczególności, rozdział ten był jedynym w raporcie, który posiadał dodatkowe podsumowanie, i podczas ostatniej tury poprawek recenzenckich rekomendowano jego przeredagowanie, tak by wszystkie rozdziały posiadały podobną strukturę. W rezultacie tezy zawarte w usuniętym podsumowaniu rozdziału znalazły miejsce w jego wcześniejszej części.

Nieprawdą jest, jak utrzymuje prof. Kowalczak, że konkluzje rozdziału 8 zostały zmienione czy odwrócone po naciskach Johna Houghtona, przewodniczącego pierwszej grupy roboczej IPCC, a wbrew woli autorów rozdziału; ani nawet że zostały znacząco zmienione. Słynna fraza „bilans dowodów sugeruje dostrzegalny wpływ człowieka na globalny klimat” („[T]he balance of evidence suggests that there is a discernible human influence on global climate”), choć innymi słowami, została przez autorów zawarta również w wersji z października 1995 roku jako „wyniki badań, jeśli je uwzględnić łącznie, wskazują na wpływ człowieka na klimat” („Taken together, these results point towards a human influence on climate”). 

Nie jest prawdą, jak napisał prof. Kowalczak, że fizyk i były przewodniczący Amerykańskiej Akademii Nauk Frederick Seitz (który podobne twierdzenia na temat rozdziału 8 sformułował w roku 1996) zrezygnował ze współpracy z IPCC – w rzeczywistości nigdy z nimi nie współpracował, nie zajmował się naukowo klimatem, i w czasie o którym mowa był już od kilkunastu lat na emeryturze, którą spędzał udzielając swojego autorytetu różnym lobbystom – od przemysłu tytoniowego po koncerny paliwowe.

Specjalistyczne raporty tworzą… specjaliści

Wiele innych zarzutów autora „Zmian klimatu” wynika z nieznajomości procedur IPCC albo nierealistycznych oczekiwań wobec tej instytucji. Przykładowo, na s. 225 powtarza za McLeanem zarzuty, że w czwartym raporcie IPCC (AR4) rozdział o atrybucji zmian klimatu był pisany przez 53 naukowców, z których część prowadziła kiedyś wspólne badania albo byli współautorami jakichś artykułów. Sytuacja taka jest jednak bardzo trudna do uniknięcia – grono specjalistów z tej konkretnej poddziedziny nauki o klimacie nawet dzisiaj jest względnie niewielkie (a było jeszcze mniejsze 20 lat temu), a ich macierzyste ośrodki naukowe często współpracują ze sobą, dostarczając innym naukowcom dane, modele, wyniki symulacji. Wymóg, by kilkudziesięciu uznanych specjalistów z jakiejś dziedziny nie miało nic wspólnego (ani w formie współautorstwa, ani instytucjonalnej afiliacji) z innymi uznanymi specjalistami z tej samej dziedziny, jest w praktyce niemożliwy do zrealizowania.

Główny raport IPCC a podsumowanie dla decydentów

Kompletnym nieporozumieniem jest powtarzana za innym „sceptykiem klimatycznym”, Timothym Ballem, teza, że w procesie przygotowania raportów podsumowujących IPCC najpierw powstaje „Streszczenie dla decydentów” (SPM), a dopiero potem główny tekst raportu. W rzeczywistości jest oczywiście na odwrót: raport jest owocem kilkuletniego procesu polegającego na analizie i podsumowaniu dostępnej literatury naukowej, i dopiero gdy jest bliski ukończenia, grupa wyselekcjonowanych autorów zabiera się za pisanie podsumowania.

Źródłem nieporozumienia powtarzanego przez prof. Kowalczaka jest zapewne to, że formalna akceptacja głównego raportu i jego streszczenia następuje w tym samym czasie (choć w wyniku stosowania trochę innych procedur), i streszczenie, jako dokument o znacznie mniejszej objętości, jest publicznie udostępniane w pierwszej kolejności (choć w przypadku ostatniego, szóstego raportu nastąpiło to tego samego dnia). Zazwyczaj  główny tekst raportu ulega też niewielkim poprawkom językowym, by zachować spójność z tekstem streszczenia. Wszystkie zmiany i robocze wersje raportu są przez IPCC publikowane, trudno więc uznać to za dowód „manipulacji” jak utrzymuje Kowalczak.

Prof. Kowalczak podaje (s. 232), za wpisem na blogu autorstwa P. Michaelsa i Ch. Knappenbergera, jeden przykład rzekomej rozbieżności pomiędzy oszacowaniami równowagowej czułości klimatu w streszczeniu i głównej części piątego raportu IPCC. W rzeczywistości jednak oba teksty podają te same wartości, a samo cytowane przez prof. Kowalczaka źródło nic nie wspomina o istnieniu tych różnic. 

Wewnętrzne sprzeczności książki Kowalczaka

Gdyby książka prof. Kowalczaka prezentowała jakąś myśl przewodnią – nawet błędną – można byłoby widzieć w jej publikacji jakąś wartość. Niestety, takiej głównej tezy, innej niż „alarmiści się mylą”, w książce nie ma, a autor nie zadbał o wewnętrzną spójność formułowanych opinii, i w wielu miejscach sam sobie przeczy. 

Przykładowo, choć bardzo dużą część książki autor poświęca krytyce sensacyjnych doniesień medialnych, jednocześnie sam się na takowe powołuje, jeśli tylko odpowiadają jego tezom. W kilku rozdziałach wyśmiewa prasowe doniesienia z lat 70-tych o nadchodzącej epoce lodowej, po czym sam z pełną powagą cytuje sensacyjne prognozy o nadchodzącym globalnym ochłodzeniu. Na s. 135 z pełną powagą przekonuje czytelnika, iż „wyniki wielu badań pokazują, że średnia temperatura w ciągu najbliższych 100 lat będzie w Polsce spadać, a nie rosnąć”. Cytowanymi badaniami okazują się publikacje Jerzego i Marii Boryczków, oraz nawiązująca do nich wypowiedź Arlety Unton-Pyziołek z TVN24. Prognozy oparte były na statystycznym dopasowaniu szeregów wielomianowych do danych obserwacyjnych. Prognozy te czas zweryfikował negatywnie: przykładowo, w drugiej dekadzie XXI wieku Warszawa jest już ok. 2 stopnie cieplejsza niż przewidywali Boryczkowie (rys. 7.1 w książce prof. Kowalczaka).

Sprzeczności widać w wielu innych miejscach książki. W początkowej części „Zmian klimatu” autor przyznaje, że ocieplenie klimatu jest faktem, ale szybko o tym zapomina i w dalszych rozdziałach próbuje je poddać w wątpliwość, przywołując cały wachlarz tradycyjnych i dawno już obalonych argumentów „sceptyków klimatycznych” o miejskiej wyspie ciepła, pomiarach satelitarnych, rzekomych manipulacjach i fałszerstwach danych. 

Zakres zagadnień, które według prof. Kowalczaka powinno się kwestionować, obejmuje istnienie efektu cieplarnianego (s. 239), przyczyny wzrostu koncentracji dwutlenku węgla w atmosferze (s. 272-273), wielkość emisji wulkanicznych w porównaniu do antropogenicznych (s. 273), czy Ziemia faktycznie się ociepla (s. 329-331), albo samo pojęcie średniej globalnej temperatury (s. 388-389). W jednym miejscu przywołuje nawet spiskowe teorie o chemtrails, wspominając o „zastanawiających” aspektach tworzenia się samolotowych smug kondensacyjnych (s. 298). Jego głównym źródłem, dodajmy, jest tutaj polski portal o zjawiskach paranormalnych.

Pominięty upływ czasu

Autor „Zmian klimatu” wielokrotnie cytuje dane albo publikacje sprzed kilkudziesięciu lat, sugerując, że odzwierciedlają obecny stan badań, albo współczesne warunki klimatyczne. Podważając dokładność analiz temperatury globalnej (s. 339), prof. Kowalczak przywołuje krytykę stanu sieci obserwacyjnej… z roku 1977 (Kukla i in., 1977). Kilka stron później (s. 341) opisuje ograniczenia bazy danych GHCN w jej wersji z 1997 roku (Peterson i Vose, 1997), mimo że doczekała się ona, w ciągu ostatniego ćwierćwiecza, dwóch dużych aktualizacji, i nie jest też jedynym, ani nawet największym zbiorem danych tego typu. 

Nieaktualnie o holocenie

Na s. 79 napotykamy opis zmian klimatu w holocenie, oparty na popularnonaukowym artykule prof. Leszka Marksa z Państwowego Instytutu Geologicznego (autora niesławnej depeszy PAP o globalnym ociepleniu z 22 kwietnia 2024 roku) i ilustrowany wykresem z tegoż artykułu (jako źródło wykresu autor podaje „Gregory 2010 za Marks 2014”). Jak pisaliśmy kiedyś na „Nauce o klimacie”, nie odzwierciedla on aktualnego stanu badań nad zmiennością temperatury w ciągu ostatnich kilku tysiącach lat.

Podobny problem z doborem nieaktualnych i nierzetelnych źródeł napotykamy na s. 86-87, gdzie prof. Kowalczak cytuje prace angielskiego klimatologa Huberta Lamba. Jest w nich mowa o panujących w średniowieczu temperaturach „wyższych niż obecnie”. Kowalczak zapomina jednak, że „obecnie” oznacza w tych badaniach stan klimatu sprzed co najmniej 50 lat. Jest to tym dziwniejsze, że w książce pojawiają się nawet odnośniki do prac cytowanych przez Lamba, więc prof. Kowalczak powinien zorientować się, że pochodzą z lat 70-tych XX wieku. Ten sam błąd widzimy na s. 98, gdzie autor cytuje książkę Briana Fagana „The Little Ice Age” i „bardzo przekonujące dowody”, że średniowieczne uprawy roślin są niemożliwe we „współczesnym” klimacie. Jeśli jednak zajrzymy do książki Fagana, okazuje się że podane przez niego przykłady są cytowane za Lambem, i odzwierciedlają warunki klimatyczne z lat 60-tych, a zatem bez uwzględnienia globalnego ocieplenia z ostatniego półwiecza.

Dodajmy, że choć zmiany klimatu w holocenie były, w ciągu ostatnich kilkunatu lat, przedmiotem kilku międzynarodowych projektów badawczych – np. Temperature 12k (Kaufman i in., 2020(1), Kaufman i in., 2020(2), Erb i in., 2022), albo PAGES2k (PAGES consortium, 2017, 2019), w swojej książce prof. Kowalczak kompletnie je ignoruje, polecając zamiast tego publikacje organizacji lobbystycznych GWPF i CO2Science (s. 93-95), albo cytując prace sprzed kilkudziesięciu lat (s. 97).

Ostatnie ćwierć wieku

Niektórzy czytelnicy pamiętać mogą popularny kilkanaście lat temu mit „globalne ocieplenie zatrzymało się w roku 1998”. W książce prof. Kowalczaka mit ten jest wciąż żywy, za sprawą cytowanych przez niego źródeł sprzed dekady i więcej. A przecież można byłoby się spodziewać, że choćby z ciekawości autor „Zmian klimatu” sprawdzi, jakie było tempo globalnego ocieplenia w ostatnich kilkunastu latach, i jak porównuje się z przewidywaniami modeli klimatu i IPCC, które wielokrotnie w książce krytykuje (np. s. 400-401, 409-412, 461-462, por. rys. poniżej); albo że przynajmniej usłyszał o nowych rekordach temperatury globalnej które padły od roku 1998.

Podsumowanie

Tę wyliczankę można byłoby ciągnąć długo, bo różnego rodzaju błędy, nadinterpretacje, przekłamania i manipulacje można znaleźć na wielu stronach „Zmian klimatu”. Czasami prof. Kowalczak nie rozumie tekstów czy badań, które krytykuje albo na które się powołuje. Czasami można podejrzewać, że części cytowanych w książce prac autor nie czytał i zna je tylko z internetowych, często nierzetelnych omówień, a praca nad książką polegała na przepisywaniu internetu metodą kopiuj-wklej. 

Dodatkowo, wydawca nie zadbał nawet o powierzchowną redakcję książki: treść niektórych rozdziałów nie odpowiada ich tytułowi (np. „Analiza dokumentów IPCC” pojawia się dwukrotnie, z czego pierwszy rozdział takiej analizy w ogóle nie zawiera), w niektórych miejscach po jednym czy dwóch akapitach autor wpada w dygresję, którą ciągnie już do końca, zapominając o pierwotnej myśli czy temacie rozdziału. Wiele fragmentów powtarza się, w niemal identycznej formie, czasami w odstępie jednej czy kilku stron, czasami kilkadziesiąt czy kilkaset stron dalej (np. dyskusja o emisjach dwutlenku węgla ze s. 273 i 386). 

Niektóre odnośniki nie istnieją w bibliografii, zdarzają się też przypadki, że autor cytuje, jako źródło swoich rewelacji, komentarze z blogów czy portali internetowych, które kiedyś przeczytał i skopiował, a potem zgubił ich źródło. Wśród najbardziej kuriozalnych cytowań pojawiają się:

• Tyler Durden, bohater popularnego filmu Davida Finchera (s. 87)
• „część blogu stevecarsonr o 16:02, 5 kwietnia 2008 – obecnie nieosiągalny” (s. 132)
• próby obalenia cieplarnianych właściwości dwutlenku węgla w oparciu o nieistniejący komentarz z bloga (s. 282-283)
• „szokujące informacje” odnośnie pomiarów temperatury, których źródłem jest anonimowy komentarz na blogu (s. 339)
• „tu taka złota i wielce praktyczna podpowiedź z bloga [..] [Obecnie brak dostępu do bloga]” (s. 428)

Wracając do pierwszego rozdziału, nie bardzo chce mi się więc wierzyć w to, że tak wielki wpływ na prof. Kowalczaka miały pomyłki popełnione przez IPCC kilkanaście lat temu, i że to błędy innych naukowców popchnęły go w kierunku negacjonizmu klimatycznego. Gdyby prof. Kowalczak naprawdę przywiązywał tak dużą wagę do naukowej staranności i rzetelności, jego książka wyglądałaby zupełnie inaczej.

Piotr Florek, konsultacja merytoryczna: prof. Szymon Malinowski

Cytaty z opracowania Schwartz i Randall (2003):

„We have interviewed leading climate change scientists, conducted additional research, and reviewed several iterations of the scenario with these experts. The scientists support this project, but caution that the scenario depicted is extreme in two fundamental ways. First, they suggest the occurrences we outline would most likely happen in a few regions, rather than on globally. Second, they say the magnitude of the event may be considerably smaller. (…)

The IPCC documents the threat of gradual climate change and its impact to food supplies and other resources of importance to humans will not be so severe as to create security threats”

wróć do tekstu

The post „Zmiany klimatu. Polityka, ideologia, nauka, fakty” – recenzja książki Piotra Kowalczaka appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Klimatyczne sensacje

Co jakiś czas media społecznościowe obiegają sensacyjne doniesienia o nowych publikacjach naukowych podważających aktualny stan wiedzy o klimacie – dobrze opisany w podstawowych podręcznikach oraz podsumowywany w raportach analizujących wielką liczbę obserwacji, pomiarów i symulacji numerycznych. Wokół tych doniesień toczą się zażarte, czasami żenujące dyskusje. Niektórzy z ich uczestników próbują zasiać u innych wątpliwości w sprawach związanych z dobrze udokumentowaną wiedzą o klimacie.

Oczywiście, wiedza jaką niesie ze sobą nauka nigdy nie jest 100% pewna. Zawsze istnieje szansa, że jakaś grupa badaczy znajdzie luki w rozumieniu procesów, błędy w interpretacjach pomiarów, czy nowe, dotąd nie rozważane aspekty, zarówno samego procesu globalnego ocieplenia, jak mechanizmów klimatycznych, lub prognoz na przyszłość. Jak odróżnić publikacje (wyniki badań), które są bardziej wiarygodne, warte pochylenia się nad nimi, są głosami w aktualnej dyskusji naukowej od tych, które wywołują jedynie szum informacyjny, lub co gorsza, są wprost dezinformujące i dostarczają fałszywych argumentów, które dla niezorientowanych brzmią prawdopodobnie i mogą być wykorzystane przez denialistów klimatycznych do napędzania debaty?

Jak czytać naukowe artykuły o klimacie? Studium dwóch przypadków

Przeanalizujmy dwa przykłady artykułów naukowych. Jeden z nich (Cooper i in., 2024, pierwsza kolumna w tabeli poniżej) to typowy głos dyskusji naukowej, sygnalizujący nowe aspekty, które mogą zmienić (nieco) nasze spojrzenie na zachodzące procesy klimatyczne. Drugi (Kubicki i in., 2024, druga kolumna) wywołuje jedynie szum informacyjny i wrażenie, że z podstawami naszej wiedzy o klimacie jest coś nie w porządku.

Wydawcy, tytuły i afiliacje

Na pierwszy rzut oka obydwa artykuły wyglądają porównywalnie. Numery doi pozwalają je jednoznacznie identyfikować, a wydawcy są uznani. Tytuły (trudno czytelne dla przeciętnego czytelnika) wydają się OK (dla specjalisty już nie, ale to tekst dla Was, czytelnicy).

Malutka czerwona lampeczka zapala się gdy spojrzymy na afiliację pierwszego autora jednego z tekstów (w prawej kolumnie tabelki) i pozostałych (do znalezienia samodzielnie). Pierwszy artykuł (Cooper i in., 2024) ewidentnie napisali badacze pracujący w instytucjach o profilu atmosferyczno/klimatycznym, drugi (Kubicki i in., 2024) – niekoniecznie.

O czym to czasopismo?

To jeszcze o niczym nie musi świadczyć, bo wiele przyrządów atmosferycznych to przyrządy optoelektroniczne…. ale… kolejna lampeczka – tytuły czasopism: pierwszy sugeruje profil ogólnonaukowy, to znaczy obejmujący różne dyscypliny, drugi – mocno specjalistyczny, o wąskim profilu i to innym, niż sugeruje tytuł artykułu.

To łatwo sprawdzić, wystarczy wejść na stronę czasopisma i (na ogół) w zakładce about (o czasopiśmie) znaleźć zakładkę aims and scope (cel i zakres) czy podobną. To o niczym nie przesądza, choć fakt, że redakcja wąsko specjalistycznego czasopisma przyjęła pracę spoza jej profilu tego czasopisma jest niepokojący.

Sprawdźmy autorów

Przyjrzyjmy się więc autorom. Naukowcy mają wiele narzędzi, pozwalających na to. W przypadku pierwszego artykułu (Cooper i in., 2024) przy nazwisku niemal każdego z autorów jest zielone kółeczko z odsyłaczem do międzynarodowej bazy danych o naukowcach ORCID z informacjami o afiliacji, przebiegu kariery i publikacjach każdego z nich. Widać, że pierwszym autorem jest młody badacz, a wielu współautorów to doświadczeni badacze z licznymi publikacjami dotyczącymi klimatu, atmosfery, paleoklimatologii, współpracujący z wieloma badaczami z różnych krajów (ich wcześniejsze publikacje miały różne „zestawy” autorów).

W przypadku drugiego artykułu (Kubicki i in., 2024) nie ma przy liście autorów odsyłaczy do tej bazy danych, ale po kliknięciu w nazwisko pojawiają się dla pierwszego i trzeciego autora. Ich doświadczenie naukowe, sadząc po tytułach, związane jest z detekcją spektroskopową gazów oraz metodami laserowymi, a grono współpracowników mniejsze i w większości z Polski. To też jeszcze nie świadczy o treści, ale daje informacje o pozycji naukowej i doświadczeniu badawczym autorów tekstów. Podobną analizę można zrobić posługując się inną, otwartą baza danych Google Scholar.

Jak przebiegała recenzja?

Kolejne miejsce do sprawdzenia to przebieg procesu recenzji, zwykle można go znaleźć, korzystając z odpowiedniego odnośnika na stronie artykułu.

Typowy czas recenzji, uwzględnienia uwag recenzentów (często recenzji są dwie rundy) i wreszcie akceptacji redaktora odpowiedzialnego za artykuł to kilka tygodni do kilku miesięcy. Tak to też wygląda w przypadku pierwszego tekstu (Cooper i in., 2024).

W drugim artykule (Kubicki i in., 2024) widzimy coś niezwykłego: niemal natychmiastową akceptację. Artykuł musiałby być niezwykle jasno napisany, ze świetnie udowodnionymi wnioskami, a w rezultacie zrobić zarówno na redaktorze jak i na recenzentach fenomenalnie pozytywne wrażenie. Może i tak było. Przecież profil czasopisma dotyczy zagadnień inżynierskich recenzenci i redaktorzy z zakresem doświadczeń z tych nauk uznali że warto opublikować dokument o zastosowaniu inżynierii w klimatologii, choć to chyba nie najlepiej świadczy o rzetelności naukowej zaangażowanych w proces recenzji i publikacji.

Streszczenie

Zajrzyjmy jeszcze do sekcji streszczenie:

Tu już widzimy niemal wszystko. Pierwszy artykuł (Cooper i in., 2024) to przyczynek do trwającej dyskusji o jednym z istotnych parametrów systemu klimatycznego: autorzy twierdzą, że udało im się doprecyzować jego wartość. Drugi artykuł (Kubicki i in., 2024) z kolei niemal zupełnie podważa współczesną wiedzę o absorpcji promieniowania podczerwonego przez obecny w atmosferze CO₂, choć na wszelki wypadek zasłania się potrzebą dalszych badań. Na ile prawdopodobne jest, że artykuł ten stanowi przełom w wiedzy zarówno o transferze promieniowania w atmosferze jak i o klimacie? Odpowiedź pozostawiam czytelnikom.

Dla fachowca już sam dobór literatury w drugim artykule (np. to, że pominięto podstawowe podręczniki z obszaru transferu promieniowania, nie wspominając o powszechnie używanej, także na potrzeby konstrukcji pomiarowych przyrządów optoelektronicznych, bazie HITRAN, obejmującej własności absorpcyjne i emisyjne gazów) oraz fakt, że jego autorzy nie podają nawet najprostszych analiz niepewności swoich pomiarów i wniosków są przesłankami do odrzucenia pracy.

Pseudowysycenie efektu cieplarnianego, czyli jak działa falsyfikacja hipotez w nauce

No dobrze. Ale do tej pory nie wspomnieliśmy w ogóle, czemu praca Kubicki i in. (2024) jest błędna. Otóż autorzy twierdzą, że efekt cieplarniany się „wysyca”, tzn. od pewnego momentu dodanie do atmosfery kolejnych porcji CO₂ nie powoduje wzmocnienia efektu cieplarnianego. To nie jest nowa koncepcja. Hipotezę tę sformułował szwedzki fizyk Knut Ångström w publikacji z 1900 roku, którą autorzy zacytowali i na swój sposób sprawdzili w swoim badaniu. Jednak cytując nie zadali sobie trudu, żeby dokładniej prześledzić kolejne, późniejsze niż cytowana praca, wyniki badań przenikania podczerwieni przez atmosferę. A przecież hipoteza ta została wielokrotnie sfalsyfikowana doświadczalnie. Krótki tekst Raymonda Pierrehumberta, autora znanego podręcznika na temat fizyki klimatu, na ten temat można znaleźć tu. Zacytujmy fragment:

Droga do obecnego zrozumienia wpływu dwutlenku węgla na klimat nie była pozbawiona błędów. W 1900 roku Knut Ångström argumentował w opozycji do swojego kolegi, szwedzkiego naukowca Svante Arrheniusa, że wzrost zawartości CO₂ w atmosferze nie może wpływać na klimat Ziemi. Ångström twierdził, że absorpcja podczerwieni przez CO₂ jest nasycona w tym sensie, że dla tych długości fal, które CO₂ może w ogóle absorbować, CO₂ już obecny w ziemskiej atmosferze pochłaniał zasadniczo całą podczerwień. W odniesieniu do atmosfery ziemskiej, Ångström mylił się podwójnie…

Dalej Pierrehumbert ilustruje błędne rozumowanie na przykładzie niezwykle prostego modelu wielu szyb. Pozwolę sobie przedstawić ten (ideowy, bardzo uproszczony) model w jeszcze prostszej postaci na rysunku (Ilustracja 1), unikając wzorów, które dla wielu czytelników mogłyby być nieczytelne.

Najpierw rozważmy planetę bez atmosfery (albo z atmosferą bez gazów cieplarnianych) – panel 0. Pada na nią z góry strumień energii w postaci krótkofalowego promieniowania słonecznego (żółta strzałka w dół). Ułamek tego strumienia jest odbijany (wąska żółta strzałka) i wraca w kosmos. Reszta energii jest pochłaniana.

Powierzchnia planety, nagrzana w wyniku pochłaniania energii słonecznej, emituje strumień długofalowego promieniowanie termicznego. W stabilnym, niezmiennym stanie klimatycznym ta emisja w przestrzeń kosmiczną obejmuje dokładnie tyle energii, ile pochłania planeta: na rysunku strumień energii pochłanianej (szerokość grubszej żółtej strzałki – minus szerokość cienkiej żółtej strzałki) i emitowanej (szerokość czerwonej strzałki) się równoważą. Temperatura równowagi to tzw. temperatura emisyjna planety oznaczona Te.

Teraz wyobraźmy sobie w postaci szyby (narysowanej na niebiesko) warstwę atmosfery, przezroczystą dla promieniowania słonecznego, zawierającą tak dużo gazów cieplarnianych, że całkowicie pochłania ona emitowane z powierzchni promieniowanie podczerwone. Panel 1 przedstawia tę sytuację: powyżej szyby sytuacja jest podobna jak na panelu 0, w stanie równowagi z szyby jest emitowane w kosmos tyle energii, ile planeta pochłania. Jednak szyba emituje zarówno w górę, jak i w dół, więc do powierzchni planety dociera dodatkowy strumień energii, w związku z czym temperatura powierzchni planety rośnie. W stanie równowagowym mamy temperaturę szyby równą Te, a temperaturę powierzchni planety wyższą.

Według Knuta Ångströma dodanie kolejnej szyby nie powinno zmieniać temperatury powierzchni. Ale czy tak jest? Odpowiedź znajdziemy na ilustracji w panelu 2 (a dalej przy dodaniu jeszcze kolejnej szyby w panelu 3). Dodanie każdej kolejnej szyby w 100% pochłaniającej promieniowanie podczerwone płynące od szyby położonej poniżej, powoduje, że do powierzchni Ziemi płynie coraz większy strumień energii emitowanej przez szyby i temperatura powierzchni planety odpowiednio wzrasta.

Czy ten uproszczony model jest dobry? Oczywiście nie jest dokładny fizycznie, ale pokazuje pewne istotne cechy rzeczywistej atmosfery. Większość osób słyszała o bardzo silnym efekcie cieplarnianym na Wenus, co stwierdzono eksperymentalnie. Na tej podstawie możemy argumentować, że mamy także poza pomiarami w ziemskiej atmosferze inne dowody, że efekt cieplarniany nie wysyca się po dodaniu bardzo wielu kolejnych porcji gazów cieplarnianych ponad „masę nasycenia” (wielkość proponowaną przez autorów drugiej pracy).

Jak wygląda rzeczywista zmienność temperatury i strumieni promieniowania z wysokością w atmosferze czy atmosferach planetarnych? Mamy na ten temat mnóstwo danych pomiarowych z naszej ziemskiej atmosfery, a także sporo z Wenus, Marsa i innych posiadających atmosfery planet i księżyców. Wszystkich, pochodzących w wielu pomiarów danych jest wystarczająco dużo, żeby sprawdzić zgodność naszej wiedzy z doświadczeniem. Jednym z osiągnięć naukowych, za które Syukuro Manabe dostał nagrodę Nobla z fizyki w 2021 roku było zrozumienie (jeszcze z lat 60-tych ub. wieku), jak obecność gazów cieplarnianych w atmosferze Ziemi kształtuje obserwowany profil temperatury… Ani o tym, ani o podręcznikach (jest takich wiele) autorzy pracy nie wspomnieli.

Debata czy pseudodebata? Stawka jest wysoka a czasu mało

Na zakończenie kilka uwag natury ogólnej. Mamy naukę i pseudonaukę. Nawet wybitny naukowy specjalista z jednej dziedziny, uwiedziony przekonaniem o własnej głębokiej wiedzy, jest w stanie popełnić pseudonaukowa pracę opisującą – jak mu się wydaje – rewolucyjne odkrycie z dziedziny, w której specjalistą nie jest. Większość takich prac nie dociera do opinii publicznej – każdy ma prawo się mylić, a naukowcy nie lubią jałowych sporów, dlatego takie artykuły często są szybko zapominane. Z kolei większość prac naukowych (w tym prace piszącego te słowa), to nie osiągnięcia na miarę Kopernika, Einsteina czy Nagrody Nobla, a drobne przyczynki do toczącej się debaty naukowej.

Przykładem takiej typowej, bardzo ciekawej zresztą i dobrej publikacji jest analizowana praca 1 (Cooper i in., 2024). To badanie przynoszące wnioski, które będą wielokrotnie sprawdzane, dyskutowane, analizowane i falsyfikowne przez innych badaczy. Być może rzeczywiście przyczyni ona się do zawężenia okna niepewności dotyczącej równowagowej czułości klimatu, a być może inni badacze wychwycą wątpliwe elementy i w ten sposób zwiększą nasze zrozumienie tematu. Debata naukowa dotycząca mechanizmów klimatycznych, globalnego ocieplenia, przyszłych skutków jest szeroka i żywa. Ale nie toczy się tam, gdzie chcieliby ją widzieć niektórzy publicyści, spora część opinii publicznej czy mediów, w tym społecznościowych. Toczy się w pełni otwarcie, ale nie w mediach popularnych, lecz w recenzowanej literaturze naukowej, na konferencjach, w badaniach. Popularyzatorzy nauki, w tym naukaoklimacie.pl informują o jej postępach opinię publiczną.

W samych mediach toczą się oczywiście różne debaty. Wolność słowa i opinii jest bardzo ważna dla nas wszystkich. Jednak, wiele tych debat to debaty zastępcze, które nie są bynajmniej debatami naukowymi, czy informacjami o tych debatach, co sugerują niektórzy. Nauka działa w nieco innym obszarze otwartej przestrzeni. Niestety, nie każdy jest w stanie do tej przestrzeni zajrzeć, a wiedza, choć dostępna i popularyzowana nie jest łatwo i szybko asymilowana przez większość z nas.

Pseudonauka wzbudza pseudodebatę w mediach, woła o zamianę rzeczywistej debaty naukowej w turniej popularności wśród widzów. Pseudodebata z kolei, zamiast nieść opinii publicznej informacje o postępach nauki, o tym co jest dobrze udokumentowane a co nie, o solidnej wiedzy i rzeczywistych niepewnościach czy niejasnościach, przez swoją wszechobecność utrudnia podejmowanie ważnych dla nas wszystkich decyzji opartych na wiedzy. Dotyczy to nie tylko klimatu, ale też np. zdrowia.

Na zakończenie, zamiast rozpisywać się w kwestii klimatu, globalnego ocieplenia i jego antropogenicznej natury odeślę Państwa do znakomitego, opublikowanego już kilkanaście lat temu eseju Stevena Sherwooda na temat różnic między debatą naukową i powszechną, zatytułowanego Science controversies past and present („Kontrowersje naukowe – przeszłość i teraźniejszość”). Esej ten kończy się takim gorzkim podsumowaniem:

Niestety, niektóre nowe podręczniki do fizyki klimatu i atmosfery są pisane z długimi przedmowami wyjaśniającymi, dlaczego studenci powinni ufać temu, co mówi podręcznik, pomimo sprzecznych [z zawartą w nim wiedzą] informacji od rodziców, gospodarzy radiowych talk show lub Internetu. Zazwyczaj podręcznik nie musi się bronić… Jednocześnie historia mówi nam, że ostatecznie nauka [o klimacie] prawdopodobnie wyjdzie z tej debaty cało. A jak wyjdzie na niej planeta [ludzkość – przyp. aut.], to już inna sprawa.

Prof. Szymon Malinowski, konsultacje: dr Jagoda Mytych, Marcin Popkiewicz

The post O pseudowysyceniu efektu cieplarnianego, pseudonauce i pseudodebacie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

„Jakie ocieplenie klimatu?? To naturalne, i do tego wkrótce się skończy!”

21 i 22 kwietnia 2024 media zaczęły masowo publikować artykuły z nagłówkami takimi jak

• „Koniec ocieplenia klimatu. Niedługo zacznie się ochładzać” (Wirtualna Polska)
• „W skali globalnej wpływ człowieka na klimat jest niewielki” (TVP Bydgoszcz)
• „Polscy naukowcy: Globalne ocieplenie minie. Klimat się wychłodzi” (Gazeta Prawna)

Z artykułów można było zaś dowiedzieć się, że:

Niestety, mając na uwadze wartość merytoryczną materiału (co dalej wyjaśnimy), bardziej zasadne byłoby przekazanie go mediom nie w Dzień Ziemi, lecz raczej z okazji Dnia Płaskiej Ziemi…

„Według naukowców z Państwowego Instytutu Geologicznego…”

W nauce, gdy przedstawia się rewolucyjne tezy, obalające powszechnie obowiązujący konsensus naukowy, konieczne jest przedstawienie mocnych dowodów. Co więcej, robi się to nie w mediach popularnych, lecz w recenzowanej literaturze naukowej, takiej jak Nature czy Science. Do mediów powinna trafiać już wiedza, która została tam zweryfikowana merytorycznie.

W artykule przesłanym z PIG do PAP przez wszystkie przypadki odmienia się „wnioski ekspertów i naukowców PIG”. Pięknie, ale… kto imiennie, w jakich recenzowanych pracach naukowych, na podstawie jakich źródeł i raportów?

Gdy bezpośrednio po opublikowaniu tych rewelacji w mediach zadaliśmy sobie to pytanie, okazało się, że nigdzie nie jest to podane – w artykułach nie było żadnych nazwisk ani źródeł, zaś na stronie PIG nie było żadnego odnoszącego się do treści artykułów raportu, ani choćby nawet notatki (jak już jakiś instytut publikuje tak „przełomowe” rewelacje, to standardem jest ich szerokie nagłośnienie, w szczególności na własnej stronie internetowej). Spędziliśmy wiele godzin szukając źródeł – i nic, tylko ta anonimowa depesza, która przyszła do PAPu z PIG. Zwróciliśmy się więc z prośbą o wyjaśnienie do PIG, do nadzorującego ich Ministerstwa Klimatu i Środowiska, i gdzie się tylko dało. Zresztą nie tylko my – temat zaczęli drążyć też liczni dziennikarze i eksperci oraz organizacje zajmujące się zmianą klimatu.

22 kwietnia, w odpowiedzi na liczne zapytania, PIG wystosował oświadczenie, w którym informował, że materiał przekazany PAP został opracowany przez prof. Leszka Marksa, geologa zajmującego się czwartorzędem. 

Okazało się więc, że cytowani „polscy naukowcy” i „eksperci PIG” autorytatywnie stwierdzający „jak jest” to w rzeczywistości „głos w dyskusji” reprezentujący stanowisko jednego emerytowanego geologa. Co więcej – geologa, który już wcześniej wielokrotnie prezentował poglądy na temat zmiany klimatu bez poparcia ich udokumentowanymi wynikami badań. 

Na łamach Nauki o klimacie wielokrotnie komentowaliśmy wypowiedzi prof. Leszka Marksa, m.in. w artykułach Profesor Leszek Marks i skrócony holocen oraz „Półkula północna się nie ociepla” czyli Roztrwoniony Kapitał Marksa.

W pierwszym artykule skomentowaliśmy m.in., jak to prof. Marks przedstawia zmiany klimatu w holocenie (ostatnie 11 700 lat)… pokazując wykresy temperatury kończące się ok. 100 lat temu [no i kto by się spodziewał, że nie widać na nich gwałtownego ocieplenia z ostatnich dziesięcioleci?].

W drugim odnieśliśmy się m.in. do twierdzenia prof. Marksa, że „obserwujemy lekkie obniżenie temperatur w okolicy równika, a od mniej więcej 2000 roku półkula północna się nie ociepla…”. Poniżej wykres zmian średniej rocznej temperatury powierzchni Ziemi oraz dla półkuli północnej w okolicy równika (24S-24N) – bez dalszego komentarza.

Swoją aktywnością profesor Marks już kilkukrotnie zapracował sobie na nominację w konkursie na Klimatyczną Bzdurę Roku, choć, jak dotąd, bez miejsca na podium.

Wartość merytoryczna rzekomego stanowiska PIG

Oczywiście to, że ktoś kiedyś wygłaszał tezy niezgodne z rzeczywistością, nie oznacza, że nadal to robi. Warto sprawdzić, jak to, co wyszło teraz spod pióra prof. Leszka Marksa ma się do wiedzy naukowej. Zacznijmy od

Niestety, stwierdzenie to jest sprzeczne z aktualną wiedzą. Rzućmy okiem na ilustrację z aktualnego raportu IPCC. Pokazuje ona (panel B), że wpływ czynników naturalnych na obecne ocieplenie klimatu jest praktycznie zerowy.

Jeśli prof. Marks ma odmienną opinię, powinien ją przedstawić w recenzowanym czasopiśmie naukowym, a nie w mediach (bez żadnych źródeł na poparcie swojej tezy!). Co więcej, na podstawie szeregu niezależnych pomiarów wiemy nie tylko, że Ziemia się nagrzewa, ale też wiemy dlaczego (patrz Ziemia się nagrzewa. I wiemy dlaczego) – w rezultacie gwałtownego wzrostu koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze.

Czas na kolejne twierdzenie z artykułu:

Wzrost temperatury wyraźnie przekroczył już 1°C i dobija do 1,5°C!

Stwierdzenie, że „wzrost temperatury na Ziemi w tym czasie nie przekroczył 1 st. C” byłoby uzasadnione ponad dwie dekady temu, obecnie ten wzrost jest znacznie wyższy (Ilustracja 4). A czy temperatura podczas obecnego ocieplenia, o blisko 1,5°C wyższa niż w epoce przedprzemysłowej, „jest wciąż niższa niż w maksimach poprzednich ociepleń takich jak średniowiecze i okres rzymski”? Żeby stwierdzić, że to nie prawda, wystarczy spojrzeć na panel na ilustracji 3.

Ok… na ilustracji 3 nie widać wspomnianej w artykule epoki brązu (3300-1200 p.n.e.). Spójrzmy więc, jak kształtowała się temperatura w tamtym czasie, od razu biorąc też pod lupę twierdzenie prof. Marksa:

Szerszą analizę klimatu w okresie holocenu przedstawiliśmy w artykule „Zagwozdka temperatur holocenu” (tam też stosowne wykresy). Badania paleoklimatyczne pokazują, że faktycznie 8-5 tysięcy lat temu miało miejsce maksimum termiczne związane ze zmianami orbity Ziemi – jednak ówczesna średnia temperatura globalna była wyższa od tej z lat 1850-1900 (okres referencyjny „czasów przedprzemysłowych”) maksymalnie 0,5°C, podczas gdy dzisiejsza przekracza ją o blisko 1,5°C ! 

Skąd więc u prof. Marksa wzięły się temperatury „o 3-3,5°C wyższe niż obecnie”? Otóż w okresie 8-5 tys. lat temu półkula północna latem otrzymywała szczególnie dużo energii ze Słońca, przez co lata na wysokich szerokościach geograficznych były szczególnie ciepłe. Dawne rekonstrukcje klimatu, bazujące na niewielkiej ilości proxy (badań dawnych pyłków roślin, owadów, koralowców, stalagmitów, słoi drzew, rdzeni lodowych itd., na podstawie których można wyznaczać dawne średnie temperatury powietrza i inne zmienne klimatyczne), do tego często związanych z sezonem wegetacji (lato) i zbieranych na półkuli północnej, mogły sugerować wyższe temperatury w tamtym czasie. Jednak to, jakie były temperatury w jakimś regionie i porze roku, niewiele mówi o średniej temperaturze powierzchni globu. Niezwykle ważne jest dokładanie staranności w porównywaniu danych. Mogą one bowiem dotyczyć np. temperatur regionalnych, temperatur sezonowych (np. tylko lata), czy temperatur określonego ośrodka (np. powierzchniowych wód oceanicznych). Nie każda rekonstrukcja paleotemperatur dotyczy globalnej średniej temperatury powietrza. (Bardziej szczegółowo metody badania dawnego klimatu wyjaśniamy w serii Paleoklimatologia: o co w tym w ogóle chodzi?).

Na koniec zajmijmy się stwierdzeniem:

Z wielu obliczeń przeprowadzonych dla rozmaitych scenariuszy przyszłych emisji i innych wymuszeń klimatycznych, wynika, że jest to możliwe jedynie wtedy, gdy znacząco ograniczymy emisje gazów cieplarnianych (w przypadku CO₂ do zera), a do tego będziemy aktywnie i na dużą skalę wyciągać CO₂ z atmosfery lub wdrożymy inne technologie geoinżynieryjne znacząco obniżające koncentracje gazów cieplarnianych.

Reszta artykułu PIG, który za pośrednictwem PAP trafił do mediów, ma zbliżoną wartość merytoryczną. Można by się więc spodziewać, że Państwowy Instytut Geologiczny zdecydowanie odetnie się od tej akcji – ale nie… Zamiast tego stanął w obronie twierdzeń prof. Marksa, podkreślając w dalszej części umieszczonego na ilustracji 1. „Stanowiska PIG-PIB w sprawie zmiany klimatu wyrażonego w depeszy PAP”, że

na kształtowanie się klimatu mają wpływ zarówno naturalne procesy zachodzące na Ziemi (procesy geologiczne) ze swoją naturalną zmiennością, jak też i działalność gospodarcza człowieka, w tym antropogeniczna emisja gazów cieplarnianych. Państwowy Instytut Geologiczny-PIB nie kwestionuje ustaleń naukowych dotyczących wpływu działalności człowieka na klimat Ziemi, podkreśla natomiast, iż na zmiany klimatu wpływa nie tylko działalność człowieka, ale także – być może w decydującym stopniu – złożony zespół naturalnych procesów zachodzących na Ziemi.

PIG – najpierw za, a potem przeciw

Koniec końców sprawa zatoczyła zbyt szerokie kręgi i spowodowała krytykę, na stronie Państwowego Instytutu Geologicznego szybko pojawiło się więc kolejne stanowisko (pierwsze zaś znikło bez śladu), w którym wyjaśniono, że

„Materiał przygotowany przez jednego z pracowników, specjalisty w zakresie badań nad czwartorzędem – prof. dr. hab. Leszka Marksa – nie jest oficjalnym stanowiskiem Państwowego Instytutu Geologicznego-PIB. (…)

Zdanie „Wpływ zwiększonej emisji gazów cieplarnianych, przede wszystkim wskutek spalania paliw kopalnych przez człowieka jest znacznie przeszacowany, ponieważ nie uwzględnia się roli równolegle postępującego ocieplenia spowodowanego przez czynniki naturalne” jest zdaniem niepotwierdzonym naukowo. Nie powinno w takiej formie zostać przekazane do PAP, stoi w sprzeczności z dotychczasowymi ustaleniami nauki w tej sprawie.

PIB w pełni zgadza się ustaleniami naukowymi dotyczącymi wpływu działalności człowieka na klimat Ziemi. Destrukcyjny wpływ emisji związanych ze spalaniem paliw kopalnych jest oczywisty. (…) Publikacja materiału w tej formie nie powinna mieć miejsca, zawiódł system weryfikacji treści w Instytucie, za co serdecznie przepraszamy. Zdanie „Ocieplenie klimatu osiągnie maksimum prawdopodobnie pod koniec tego stulecia, po nim rozpocznie się kolejne ochłodzenie” jest jedynie spekulacją naukową autora tekstu.”

Jak to możliwe, że jawna dezinformacja klimatyczna wyszła do mediów z logo Państwowego Instytutu Geologicznego? Skąd obrona stanowiska prof. Marksa? Pewną wskazówkę może stanowić fakt, że nie jest to pierwszy przypadek, w którym część środowiska polskich geologów, tradycyjnie związanego z sektorem wydobywczym promuje podobne tezy. Na przykład,dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego (mianowanym na początku 2024 r.) prof. Krzysztof Szamałek za swoje negacjonistyczne wypowiedzi w 2022 r. został nominowany do plebiscytu na Klimatyczną Bzdurę Roku.

Prof. Marks w tegorocznym konkursie na Klimatyczną Bzdurę Roku ma naprawdę niezłe szanse na miejsce na podium, ale być może nagroda powinna być zbiorowa i trafić także do szerszego grona geologów w PIG. Niestety, takie wypowiedzi, które nie są poparte rzetelnymi badaniami naukowymi, powodują również podkopywanie zaufania do naukowców w ogóle, a geologów w szczególności. Tymczasem badania geologiczne są niezbędne w ocenie obecnej zmiany klimatu, testowaniu modeli numerycznych klimatu na dłuższych seriach czasowych i zdobywaniu wiedzy o możliwych interakcjach i sprzężeniach zwrotnych w systemie klimatycznym, które mogą nastąpić w warunkach cieplejszego klimatu (tak, były w historii Ziemi okresy kiedy było jeszcze cieplej, ale były wtedy też na przykład inne układy kontynentów i wyższe stężenia gazów cieplarnianych). Tutaj jak najbardziej prawdziwe jest stwierdzenie: “przeszłość jest kluczem do przyszłości” (The Past is the Key to the Future). Szkoda, że państwowa służba geologiczna ma problemy by znaleźć miejsce dla tych niezwykle ważnych badań w swoich programach badawczych i popularyzacji wiedzy.

Debata naukowa: w czasopismach naukowych czy w mediach?

Co prawda, PIG na swojej stronie przeprosił za to, że jego „działania mogły wprowadzać opinię publiczną w błąd w kwestii wpływu emisji gazów cieplarnianych przez ludzi na klimat” oraz obiecał, że „podejmie działania, aby dotrzeć z wyjaśnieniem do wszystkich mediów, które umieściły informację PAP zawierającą nieprecyzyjne informacje, które przekazaliśmy do opinii publicznej, ale mleko się już rozlało – pierwotna depesza PIG, autorstwa prof. Marksa, rozeszła się lotem błyskawicy w internecie, w dziesiątkach artykułów w mediach o dużym zasięgu, negacjonistycznych filmikach na Youtube i mediach społecznościowych. 

I nie ma co liczyć, że sprostowania osiągną takie zasięgi, jak negacjonistyczny tekst prof. Marksa – wiele jego kopii „wisi” w mediach i przez lata będą linkowane bez kontekstu, wprowadzając w błąd osoby bez adekwatnego przygotowania naukowego. Mamy nadzieję, że dzięki pracy redakcji Nauki o klimacie oraz gremiów takich jak Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Polskiej Akademii Nauk uda się uodpornić jak największą część naszego społeczeństwa na podobną dezinformację. Pozostaje mieć również nadzieję, że pokłosiem takich kompromitacji, jak ta w wykonaniu PIG-PIB, będzie staranniejsza weryfikacja informacji przekazywanych przez naukowców opinii publicznej. Popularyzacja nauki jest niezwykle ważna. Jednak równie ważne jest by instytucje badawcze popularyzowały tylko wnioski wynikające z dobrze udokumentowanych badań opublikowanych w czasopismach naukowych, gdzie były one wpierw poddane krytycznej dyskusji i ocenie ekspertów.

Marcin Popkiewicz, konsultacja merytoryczna: prof. Witold Szczuciński

The post Państwowy Instytut Geologiczny i pełen dezinformacji komunikat prasowy appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Tematem artykułu są zmiany zawartości izotopu węgla ¹³C w atmosferycznym CO₂, które zdaniem Koutsoyiannisa wskazują, że wzrost koncentracji CO₂ ma naturalne przyczyny. Użyte przez autora metody analizy są podobne do tych z poprzednich jego publikacji, mają podobne ograniczenia i zawierają podobne błędy. Zanim jednak je omówimy, pokrótce przypomnijmy o co chodzi z różnymi izotopami węgla i co mają one wspólnego z globalnym ociepleniem.

Izotopy węgla a globalne ocieplenie

Izotopy to odmiany tego samego pierwiastka chemicznego, różniące się liczbą neutronów w jądrze atomu, a zatem i masą atomową. ¹³C jest izotopem węgla, stanowiącym około 1% atomów węgla występującego na Ziemi. Proporcja ta jest konsekwencją składu izotopowego mgławicy protoplanetarnej, z której powstał Układ Słoneczny, a zatem wcześniejszych procesów gwiazdowej fuzji jądrowej, w której powstały atomy węgla. W odróżnieniu od rzadszego, ale bardziej znanego izotopu ¹⁴C, izotop ¹³C jest stabilny, czyli nie ulega samoistnemu rozpadowi radioaktywnemu. 

Zróżnicowanie składu izotopowego

W kontekście badań nad klimatem i nie tylko, znaczenie ¹³C wynika z istnienia procesów tzw. frakcjonacji izotopowej, czyli preferencji dla jednego izotopu w niektórych reakcjach chemicznych. Przykładowo, w trakcie fotosyntezy rośliny z większym prawdopodobieństwem wychwytują z powietrza i przetwarzają w glukozę nieco lżejsze cząsteczki dwutlenku węgla zawierające ¹²C. Wskutek tego biomasa roślinna – a także wszystkich innych ogniw łańcucha pokarmowego – jest w izotop ¹³C zubożona („lżejsza izotopowo”), czyli zawiera go proporcjonalnie mniej niż np. atmosfera.

Zubożenie to wygodnie jest wyrażać za pomocą wskaźnika zwanego delta-C-trzynaście, δ¹³C. Wyraża on, w promilach, różnicę w stosunku ¹³C/¹²C względem takiego stosunku w próbce „standardowej” zwanej VPDB. Wartości ujemne oznaczają w tej konwencji, że badana próbka zawiera mniej ¹³C niż w standardzie. Przykładowo, δ¹³C próbki o stosunku ¹³C/¹²C wynoszącym 0,011 równa się -21‰. Więcej na ten temat znajdziesz w tekście Paleoklimatologia: co nam powie skład izotopowy węgla.

Od badania izotopów do wniosków o obiegu węgla w przyrodzie

Badając skład izotopowy atmosfery, roślinnej biomasy, a także starożytnych próbek drewna, powietrza, czy związków węgla takich jak węglan wapnia, można dowiedzieć się o zmianach obiegu węgla, czy szerzej zmianach środowiskowego w mniej lub bardziej odległej przeszłości¹. Zajmuje się tym dziedzina zwana geochemią izotopową, a z jej narzędzi metodycznych i ustaleń korzystają naukowcy innych dziedzin, między innymi klimatolodzy. Jednym z tych ustaleń, mających już ponad pół wieku, jest spadek koncentracji izotopu ¹³C w atmosferze, spowodowany spalaniem paliw kopalnych. 

Ponieważ węgiel, ropa i gaz ziemny mają biogeniczne pochodzenie i powstały z biomasy o obniżonym ¹³C, same też są zubożone w ¹³C. Kiedy więc spalamy paliwa kopalne i wypuszczamy do atmosfery powstały w ten sposób CO₂, obniżamy proporcję atmosferycznego ¹³C („rozcieńczanie izotopowe”). Różnica nie jest duża, ale da się ją zmierzyć precyzyjnymi urządzeniami pomiarowymi, i faktycznie spadek koncentracji ¹³C jest obserwowany w atmosferze (a także oceanach, do których trafia część „kopalnego” dwutlenku węgla) i jest on skorelowany z antropogenicznymi emisjami CO₂.

Ustalenia te – jeszcze raz podkreślmy, że powszechnie akceptowane przez środowisko specjalistów od geochemii izotopowej – kwestionuje w swoim artykule Demetris Koutsoyiannis. Stawiane przez niego tezy są problematyczne z wielu powodów, których najważniejsze przedyskutujemy poniżej.

1.  Biosfera nie jest emitentem netto dwutlenku węgla

Proponowany przez Demetrisa Koutsoyiannisa scenariusz, w którym to lądowe ekosystemy są przyczyną wzrostu koncentracji CO₂, wymagałby transferu netto dwutlenku węgla z biosfery do atmosfery, co oznacza że ilość węgla zawartego w ekosystemach lądowych musiałaby znacząco maleć. Choć (jak wielokrotnie podkreśla Koutsoyiannis) emisje antropogeniczne są niewielkie w porównaniu do naturalnych, jeśli rozpatrzymy je w kontekście wieloletnim oraz całego bilansu, które obejmują emisję oraz pochłanianie, jasne się stanie że muszą mieć decydujący wpływ na poziom dwutlenku węgla w atmosferze (patrz Mit: Dwutlenek węgla emitowany przez człowieka nie ma znaczenia).

Wzrost koncentracji CO₂ z 278 części na milion (ppm) w roku 1750 do obecnego poziomu 423 ppm, czyli w sumie 145 ppm, oznacza, że w atmosferze przybyło  310 miliardów ton węgla pierwiastkowego (GtC). Dla porównania, masa węgla pierwiastkowego zawartego w lądowej biomasie roślinnej obecnie szacowana jest na 450 GtC (IPCC, 2021). Gdyby to emisja z lądowej roślinności miała być przyczyną wzrostu poziomu dwutlenku węgla w atmosferze, roślinność ta musiałaby stracić co najmniej 40% biomasy – co najmniej, bo część związanych z tym emisji musiałaby też zostać pochłonięta przez oceany – i musiałoby to nastąpić w większości w ostatnich kilku dekadach². 

Choć masowe wylesianie w ekosystemach tropikalnych (ale i nie tylko) jest wciąż dużym problemem, zachodzi na skalę o rząd wielkości mniejszą niż wynikałoby z artykułu Koutsoyiannisa, oraz jest z nawiązką kompensowane przez pochłanianie CO₂ przez ekosystemy lądowe. Sam Koutsoyiannis też wydaje się z tym faktem zgadzać, skoro pisze o „wzroście produktywności” i „rozroście” biosfery.

Biosfera musi więc skądś „wyczarowywać” atomy węgla, i tym źródłem nie może być powietrze, bo przecież zgodnie z pomysłami Koutsoyiannisa przepływ netto następuje z lądu do atmosfery, a nie na odwrót. Jednocześnie emisja antropogeniczna – około 740 GtC od roku 1750 –  gdzieś w równie magiczny sposób znika. Gdyby nie znikała, poziom dwutlenku węgla w atmosferze rósłby znacznie szybciej niż obserwujemy, bo do emisji antropogenicznych trzeba byłoby dodać emisje netto (zamiast pochłaniania) lądowej biosfery.

Czy Koutsoyiannis jest świadomy tych sprzeczności? Można podejrzewać, że tak, bo w toku dyskusji z krytykami swojego poprzedniego artykułu, prowadzonej na blogu Judith Curry, pośrednio przyznał że lądowa biosfera i oceany więcej dwutlenku węgla pochłaniają niż emitują. Kiedy jednak wskazano mu, że konsekwencją tego faktu jest wniosek, iż nie mogą więc być źródłem przyrostu CO₂, Koutsoyiannis odmówił dalszej dyskusji.

2. Roślinność, podobnie jak paliwa kopalne, też jest zubożona w ¹³C.

Jak wspomniano wcześniej, paliwa kopalne są zubożone (w różnym stopniu: węgiel i ropa mniej, gaz ziemny najbardziej) w ciężki izotop węgla ¹³C, ponieważ zubożona była biomasa roślinna, z której bezpośrednio albo pośrednio powstały miliony lat temu. Oznacza to, że sama obserwacja zmniejszania względnej koncentracji ¹³C w atmosferze, rozpatrywana w oderwaniu od innych argumentów, nie mówi nam jednoznacznie o przyczynach wzrostu koncentracji CO₂, bo zubożony w ¹³C dwutlenek węgla mógłby potencjalnie pochodzić z biosfery współczesnej, albo tej sprzed milionów lat i uwięzionej w postaci paliw kopalnych. 

W kontekście wyjaśniania przyczyn wzrostu zawartości dwutlenku węgla w atmosferze zmniejszanie proporcji ¹³C nie jest rozpatrywane w izolacji: wiemy, że spalamy paliwa kopalne i w jakiej ilości; wiemy, że biosfera lądowa nie zmniejszyła się znacząco w ostatnich dekadach, a nawet wręcz przeciwnie; strumienie dwutlenku węgla w atmosferze monitorujemy naziemnie, z satelitów, a także modelujemy numerycznie. 

W artykule Koutsoyiannisa te dodatkowe fakty są jednak kompletnie ignorowane, i nie pojawiają się w zastępstwie żadne inne. Oznacza to, że gdyby postawione przez autora argumenty faktycznie przemawiały przeciwko antropogenicznej emisji CO₂ jako przyczynie wzrostu koncentracji tego gazu w atmosferze, przemawiałyby również przeciwko emisji z lądowej biosfery, bo ta emisja też jest zubożona w izotop ¹³C. Można je od siebie odróżnić przy starannym modelowaniu, bo poziom zubożenia nie jest identyczny. Koutsoyiannis jednak takich starannych obliczeń nie przedstawia (mniej starannych też nie). 

3. Koutsoyiannis nie potrafił sformułować przewidywań, które miały zostać sfalsyfikowane. 

Powyższe problemy dotyczą fundamentalnych założeń przyjętych przez Koutsoyiannisa, które zostały przez niego pominięte albo zignorowane. Same w sobie sugerują one, że niezależnie od tego, jak wygląda analiza autora, jest ona błędna albo w technicznych szczegółach, albo w interpretacji wyników. Możemy się więc przyjrzeć tym szczegółom bliżej.

Większość artykułu używa metody zwanej „wykresem Keelinga” (opisanej w sekcji 3 artykułu, i wyprowadzonego z równań 1-12), po raz pierwszy użytej przez Charlesa Keelinga pod koniec lat 50-tych ubiegłego wieku (Keeling, 1958). Umożliwia ona określenie składu izotopowego (tj. δ¹³C) źródła dwutlenku węgla, takiego jak lokalny ekosystem albo obszar oceanu, w oparciu o pomiary składu izotopowego i koncentracji dwutlenku węgla powietrza w pobranej próbce. Przy spełnieniu określonych warunków zależność między nimi jest silnie liniowa, a wykres Keelinga, poprzez zastosowanie regresji, pozwala na ilościowe oszacowanie wartości δ¹³C źródła emisji gazu.

Ten rodzaj analizy bywał stosowany przez geochemików od ponad pół wieku (Pataki  in., 2003), może więc wydać się zaskakujące że Koutsoyiannisowi – który geochemikiem bynajmniej nie jest – wyszły wnioski na bakier z dotychczasowymi ustaleniami najlepszych specjalistów z tej dziedziny. Jak się jednak okazuje, wnioski te są wynikiem błędnej interpretacji danych.

Izotopowa sygnatura źródła – czy i na ile powinna się zmieniać?

Główna teza artykułu wyrażona jest w tytule i jego streszczeniu: Koutsoyiannis odkrył, że sygnatura izotopowa uśrednionego źródła odpowiedzialnego za przyrost zawartości dwutlenku węgla w atmosferze nie zmieniła się w ostatnich kilkudziesięciu latach (tudzież do połowy XIX wieku), i w związku z tym jest niewrażliwa na wzrost emisji antropogenicznej dwutlenku węgla w tym samym okresie.

Nasuwa się jednak w tym momencie oczywiste pytanie, które powinien zadać (i odpowiedzieć) autor, a kiedy tego nie zrobił, powinni je zadać recenzenci artykułu. Pytanie to brzmi: „i co z tego?” Dlaczego sygnatura izotopowa źródła zmian dwutlenku węgla w atmosferze miałaby się zmienić skoro źródło samej emisji nie uległo zmianie? A jeśli powinna się zmienić, to o ile? Innymi słowy, autor powinien przedstawić jakieś ilościowe przewidywania oparte o model, który pragnie sfalsyfikować, a następnie porównać je z wynikami pomiarów.

Koutsoyiannis tego nie zrobił. Całość uzasadnienia jego tezy zawarta jest w dwóch zdaniach z sekcji 4.3 artykułu, że skoro „w obserwowanym okresie ludzkie emisje CO₂ wzrosły dwukrotnie w skali rocznej (od 5,2 GtC rocznie w 1978 r. do 10,1 GtC rocznie w 2022 r.) i wzrosły ponad trzy razy jeśli chodzi o wartości skumulowane (od 152,1 GtC w 1978 r. do 481,8 GtC w 2022 r.)”, to „jeśli spalanie paliw kopalnych było przyczyną wzrostu CO₂ i spadku δ¹³C, rozsądnym było także oczekiwanie spadku wartości sygnatury izotopowej δ¹³C_I”. 

Czy faktycznie byłoby to rozsądne oczekiwanie? W 1978 roku spalaliśmy paliwa kopalne i w 2022 roku też spalaliśmy paliwa kopalne. Ich uśredniona sygnatura izotopowa faktycznie mogła się trochę zmienić, bo zmieniły się wzajemne proporcje konsumpcji węgla, ropy i gazu ziemnego, a także dwutlenku węgla emitowanego wskutek wylesiania i gospodarki gruntami. W szczególności, wkład węgla w emisję wzrósł, a gazu ziemnego spadł w porównaniu do wartości sprzed 20 czy 30 lat. Warto przy tym podkreślić, że mamy tu do czynienia z klasycznym zagadnieniem mieszania co oznacza, że zmiana stężenia nie wynika bezpośrednio ze zmiany ilości dodawanej substancji, a ze zmian ogólnych proporcji, które wynikają z sumowania już znajdującego się w atmosferze z gazu z nowo dodanym, co ogranicza zakres zmian.

Należałoby się więc spodziewać, że uśrednione δ¹³C w ostatnich 20 latach stanie się nieco mniej ujemne – i jeśli wczytać się w artykuł Koutsoyiannisa (rys. 11), efekt ten udało mu się wykryć.

Zmiany sezonowe?

Drugim argumentem, omawianym w sekcji 4.1 artykułu, jest brak zmian sezonowej amplitudy wahań δ¹³C mierzonej w czterech stacjach: w Barrow (Alaska), La Jolla (Kalifornia), Mauna Loa (Hawaje) i Biegunie Południowym. Ponownie jednak Koutsoyiannis nie pisze, jakiej zmiany należałoby się według niego spodziewać i z czego miałaby ona wynikać. Strumienie dwutlenku węgla związane z fotosyntezą i respiracją są przecież, jak wielokrotnie podkreśla autor, wielokrotnie większe od emisji antropogenicznych, nic więc dziwnego, że mają dominujące znaczenie w kształtowaniu cyklu rocznego. Zależą od warunków klimatycznych, takich jak temperatura i opady, a także samego stężenia dwutlenku węgla w atmosferze. Skuteczność frakcjonacji izotopowej też jest zależna od koncentracji dwutlenku węgla w atmosferze, i efekt ten może być już mierzalny (Keeling i in., 2017). 

Model, który nie uwzględnia, ale uwzględnia antropogeniczne emisje CO₂

Trzecim argumentem Koutsoyiannisa (sekcja 5 artykułu) jest to, że skonstruowany przez niego prosty model cyklu węglowego bardzo dokładnie przewiduje przebieg wahań zmian δ¹³C, pomimo że nie uwzględnia antropogenicznych emisji dwutlenku węgla.

Jeśli jednak przyjrzeć się konstrukcji tego modelu, staje się jasne, że emisje antropogeniczne jednak są w nim zawarte, jako wartości parametrów wyznaczonych w oparciu o pomiary wahań δ¹³C i koncentracji CO₂ zachodzących w prawdziwym świecie (gdzie te emisje przecież występują). Ponieważ jednak model Koutsoyiannisa pakuje wszystkie strumienie węgla do jednego worka i z definicji nie odróżnia emisji antropogenicznych od naturalnych, nie jest niczym dziwnym, że jego autor nie potrafił wykryć obecności tych pierwszych.

Podsumowanie

W swojej nowej publikacji Demetris Koutsoyiannis po raz kolejny NIE wykazał, że współczesny wzrost koncentracji jest spowodowany czynnikiem innymi niż działalność człowieka. W swoich wywodach pominął dobrze znane (i potwierdzone pomiarami) fakty na temat zużycia paliw kopalnych czy stanu biosfery, a w interpretacji wyników swoich obliczeń popełnił błędy, które doprowadziły go do nieuzasadnionych wniosków. 

Doskonale Szare, konsultacja merytoryczna: prof. Tomasz Goslar, prof. Bogdan Chojnicki

1 Na przykład wielkie wymierania z przeszłości Ziemi powiązane są z ujemnymi anomaliami izotopowymi („negative isotope excursions”), czyli zapisanym w skałach osadowych bardzo szybkim (w skali geologicznej) obniżeniem zawartości izotopu ¹³C, które interpretowane jest jako objaw uwolnienia ogromnych ilości dwutlenku węgla do atmosfery. Patrz np. Vervoort i in., 2019. Wróć do tekstu.

2 Poziom 350 ppm, czyli półmetek pomiędzy obecną (2024) a przedindustrialną wartością koncentracji CO₂, został przekroczony w 1988 roku. Wróć do tekstu.

The post Koutsoyiannis i izotopy węgla, czyli nieudana próba podważenia wiedzy o zmianie klimatu appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

W ostatnich tygodniach furorę w mediach społecznościowych robią wpisy na temat artykułu Koutsoyiannis i inni (2023) zatytułowanego On Hens, Eggs, Temperatures and CO₂: Causal Links in Earth’s Atmosphere, który ukazał się na łamach czasopisma SCI wydawnictwa MDPI. Często we wpisach zawarte są odnośniki do innego, dwuczęściowego artykułu tych samych autorów Koutsoyiannis i inni 2022a i Koutsoyiannis i inni 2022b, opublikowanego w znacznie bardziej renomowanym Proceedings of the Royal Society A, który koncentruje się na metodach badawczych dzięki którym autorzy doszli do wniosków podanych w omawianym tekście.

W streszczeniu pracy Koutsoyiannis i inni (2023) autorzy piszą:

Jak sami Państwo widzą streszczenie brzmi rewelacyjnie i sugeruje niezwykłe odkrycie naukowe o wielkiej doniosłości, podważające niemal całą naszą wiedzę o systemie klimatycznym.

Jak autorzy doszli do tak mocnych wniosków? Skąd reakcja środowiska naukowego, krytykująca opublikowane teksty czy to na portalu z otwartymi uwagami PubPeer, czy w krytycznym artykule w Proceedings of the Royal Society A Asbrink (2023)? Czy i w jakim stopniu wnioski autorów są wiarygodne? Nie będziemy w tym tekście przytaczać tych krytyk, podaliśmy odnośniki aby czytelnicy sami mogli się z nimi zapoznać, sami natomiast przeprowadzimy niezależną analizę tez Koutsoyiannisa i współautorów.

Jak [nie]szukać przyczynowości

Zaczniemy od jajka, czyli od pomysłu na określanie przyczynowości, na który wpadli autorzy. W tekście Koutsoyiannis i inni 2022a zatytułowanym Revisiting causality using stochastics: 1. Theory opisują go tymi słowami:

Jednym słowem autorzy proponują pewien teoretyczny algorytm, który ma odpowiadać na pytanie „co jest przyczyną, a co skutkiem” w skomplikowanych systemach czy układach, w których zależności przyczynowo-skutkowe są ukryte i niekoniecznie widocznie wprost. Uważają, że wynaleźli test, który abstrahując od powiązań fizycznych w tych systemach, lecz jedynie wykorzystując metody stochastyczne, pozwala odpowiedzieć na to pytanie.

Dalsze wgłębienie się w tekst pozwala stwierdzić, że ten algorytm może jeszcze więcej. Wystarczy wziąć dwie dowolne wielkości w tym systemie i dysponując jedynie informacją o ich zmienności w czasie stwierdzić, która bardziej wpływa na drugą. W tym momencie czytania artykułu powinna zapalić się się czerwona lampka. Przecież w skomplikowanym systemie możliwe są sytuacje gdy np. jedna i druga badana wielkość są efektem (skutkiem) trzeciej przyczyny, czy trzeciej i czwartej, albo między nimi może nie zachodzić zależność przyczynowo-skutkowa, albo mogą być elementami pętli sprzężeń, żeby tylko wyliczyć kilka możliwości.

Wgłębiając się bardziej w teksty artykułów postanowiliśmy poszukać ograniczeń, jakie autorzy narzucili na swoją metodę. W pewnym miejscu napisali wprawdzie że „pokazują jedynie warunki konieczne, a nie wystarczające aby określić przyczynowość”, lecz w artykułach z zastosowaniami nie podali już tych, czy innych zastrzeżeń. We wszystkich tekstach brak jest dokładniejszych założeń, przy których ich metoda ma szansę działać. Testując algorytm autorzy podają wprawdzie kilka przypadków, w których jego wynik działania zgodny jest ze znaną przyczynowością, ale w żaden sposób nie dowodzą ogólności swojej metody.

Metoda Koutsoyiannisa i kolegów nie działa

Zgodnie z regułami dowodzenia i obalania twierdzeń matematycznych, aby obalić ogólną tezę, nie trzeba się wdawać w głębsze analizy – wystarczy pokazać konkretny przypadek, który jej przeczy. To jeden z wariantów metody dowodzenia przez zaprzeczenie, czyli reductio ad absurdum (sprowadzenia do absurdu), od dawna znanej w logice. Otóż tak się składa, że sami autorzy algorytmu stosując go, pokazują właśnie taki przypadek, choć sami tego nie zauważają.

O co chodzi? Ależ tak, o te wspomniane artykuły, które robią furorę w internecie. Zajmijmy się najpopularniejszym, bo obecnym w otwartym dostępie, artykułem On Hens, Eggs, Temperatures and CO₂: Causal Links in Earth’s Atmosphere.

Wykorzystując swój algorytm, Autorzy badają wybraną satelitarną serię średnich globalnych anomalii temperatury T(UAH) oraz koncentracji dwutlenku węgla [CO2] w atmosferze, a ściślej anomalii logarytmu tej koncentracji) z Mauna Loa. Dlaczego logarytmu? Czy dlatego, że w wielu podręcznikach fizyki atmosfery pokazuje się, że wymuszenie radiacyjne przez CO₂ opisane jest taką zależnością? Bynajmniej. Uzasadniają to tym, że logarytmowanie często używane jest w literaturze ekonomicznej (co u krytycznego czytelnika zapala kolejną czerwoną lampkę). Wynik zastosowania algorytmu sugeruje, że przyczyną wzrostu koncentracji CO₂ w atmosferze jest wzrost średniej temperatury globalnej.

Dalej autorzy powtarzają to samo ćwiczenie z serią danych o temperaturze z reanalizy NCEP/NCAR oraz uzupełniają dane o CO₂ serią z Bieguna Południowego i dochodzą do tej samej konkluzji. W kolejnych etapach przeprowadzają szereg dodatkowych analiz, aby odfiltrować efekty cyklu rocznego. Wynik bez zmian.

Jeszcze dalej autorzy rozszerzają swoje analizy na wyniki symulacji numerycznych CMIP6 na okres od 1850 roku i dochodzą do tego samego wniosku: i w tych danych ich metodyka wskazuje przyczynowość Δ? → Δln[CO2] pomimo tego, że w symulacjach CMIP6 wymuszeniem jest wzrost koncentracji gazów cieplarnianych, a efektem rosnąca anomalia temperatury.

I właśnie tym ostatnim testem Autorzy pokazali, że ich metoda dostarcza wyników niekoniecznie zgodnych z rzeczywistością. Symulacja z użyciem modelu systemu ziemskiego to eksperyment, w którym kontrolujemy warunki wymuszające ewentualne zmiany klimatu. Mamy więc pełną wiedzę na temat tego, który czynnik zaczął się w tej wirtualnej rzeczywistości zmieniać jako pierwszy, a który zmienił się w wyniku tego wymuszenia i praw fizycznych rządzących systemem klimatycznym (przepływami energii, ruchami powietrza, zmianami w pochłanianiu gazów przez ocean itd.).

W symulacjach CMIP6 „zarządzono” zmianę koncentracji gazów cieplarnianych i sprawdzono, co się w wyniku tego procesu stanie. Metoda Koustoyiannisa pokazała więc w tym przypadku jednoznacznie błędny wynik, przyczynowość jest odwrotna niż w badanym skomplikowanym układzie, czyli modelu!

Jeszcze dalej autorzy rozszerzają swoje analizy na uśrednione wyniki symulacji numerycznych wieloma modelami systemu ziemskiego CMIP6 na okres od 1850 roku i dochodzą następujących wniosków: dla symulacji przeważająca  przyczynowość jest odwrotna niż dla obserwacji:  Δln[CO2] → Δ? zgodnie z faktycznym ich przebiegiem. Pamiętajmy że w symulacjach w kontrolowany sposób wymuszeniem jest wzrost koncentracji gazów cieplarnianych, a efektem rosnąca anomalia temperatury.

Pomimo tego że w okresie lat 1850-2021 wyniki symulacji  kilkudziesięciu modelami w granicach błędu zgadzają się z wynikami obserwacji mamy dwie konkluzje co do przyczynowości. Według autorów w danych „rzeczywistych” występuje zależność Δ? → Δln[CO2], w uśrednionych wynikach symulacji wieloma metodami odwrotna.

Czy nie jest to paradoks? Empiryczna konfrontacja wyników symulacji  z rzeczywistością fizyczną przestała być kryterium ich poprawności, a stała się nią stochastyczna, nie do końca uzasadniona metoda oceniania przyczynowości.

Co miałoby powodować wzrost temperatury?

Przyznacie, że po tak wielkiej pracy nad udowadnianiem swojej tezy łatwo ulec przekonaniu że warto jej wyniki opublikować. Jednak cały czas autorzy mają wątpliwości i szukają uzasadnień, podając ich całą długą listę. Piszą:

Do pewnego stopnia zgadzamy się z tym cytatem. Nie ma pojedynczego czynnika, choć oczywiście są czynniki dominujące, jest wymuszenie antropogeniczne, są sprzężenia, szeroko opisywane i w Raportach IPCC i w wielu publikacjach oraz podręcznikach. Jednak kolejne zdania wprawiają w osłupienie:

To jest chochoł

Emisje antropogeniczne jako wyjaśnienie tego co działo się przez 4,5 miliarda lat? Czy Autorzy NAPRAWDĘ nie przeczytali fizycznych części Raportów IPCC? Nie znają podręczników? Nie wiedzą, co to są wymuszenie radiacyjne i nierównowaga radiacyjna? Twierdząc, jakoby „teoria klimatyczna głównego nurtu” nie uwzględniała możliwości wystąpienia wymuszeń (przyczyn zmian klimatu) innych niż ludzkie emisje CO₂, stawiają chochoła, którego następnie ochoczo starają się obalić:

Ups… Znaczy jednak… wiadomo, że zmiana albedo (wymuszenie radiacyjne) czy redystrybucja energii w oceanie (ok. 95% magazynu energii w systemie klimatycznym) mają wpływ na zmiany temperatury powietrza przy powierzchni Ziemi. Oraz to, że w wolnym cyklu węglowym zmiany temperatury mogą prowadzić do zmian w koncentracji CO₂. Te i inne fakty nie stanowią odkrycia Autorów artykułu. Są dobrze opisane nie tylko w raportach IPCC, ale też nawet podręcznikach podstawowej wiedzy o klimacie, co pokazuje, że „teoria klimatyczna głównego nurtu” bynajmniej nie uznaje antropogenicznej emisji CO₂ za główną przyczynę wszystkich zmian klimatu.

Naturalne i spowodowane przez człowieka zmiany koncentracji CO₂

Po postawieniu chochoł został obalony, ale znowu, bez zauważenia przez autorów konsekwencji. Żeby je zrozumieć zajmijmy się wspomnianą wyżej tezą autorów że naturalne zmiany koncentracji [CO2] w atmosferze są większe o czynnik 3 niż te spowodowane przez ludzkie emisje. Ten wynik powinien ich zastanowić, ale jak widać przeszli nad nim do porządku dziennego.

Bilans węglowy, zmiany w obiegu węgla w przyrodzie, badają tysiące naukowców i setki grup naukowych na świecie. Dane doświadczalne zbierają od lat, a po wielokrotnej weryfikacji, kompilacji i sprawdzeniu są one udostępniane w światowych bazach danych, np. tu.

Pamiętajmy, że nie chodzi tylko o CO₂, ale i metan, i o skład izotopowy węgla, i w końcu o ubytek tlenu w atmosferze wskutek spalania paliw kopalnych, a nie np. wymiany CO₂ między np. oceanem a atmosferą czy emisje wulkaniczne tego gazu, które nie powodują zmian zawartości tlenu.

Badając relacje przyczynowo-skutkowe autorzy sami powołują się na dane o cyklu węglowym i bilansie węgla w atmosferze Friedlingstein i inni, 2022. I sama praca i rysunek 2 z niej pokazują, że bilans węgla w skali roku nie domyka się na poziomie 0,3 GtC (gigatony węgla), czyli na poziomie ok. 3% emisji związanych z działalnością człowieka (patrz ilustracja poniżej). Taka część emisji umyka na razie pomiarom i nie jesteśmy pewni, gdzie ląduje. Resztę potrafimy wyjaśnić: pomiary pokazują, że odpowiednie ilości węgla pojawiają się w atmosferze i oceanie, oraz są pochłaniane przez roślinność czy gleby.

Tymczasem Koutsoyiannis i koledzy twierdzą, że oprócz 3% emisji antropogenicznych „gubimy” gdzieś także „naturalne zmiany [CO2]”, które miałyby wynosić 300% naszych emisji.

Pójdźmy dalej tym tropem i obejrzyjmy przedstawioną w ostatnim Raporcie IPCC analizę zmiany obiegu węgla w przyrodzie na podstawie setek badań (nie tylko cytowanych przez nas), od początku epoki przemysłowej (ilustracja 2).

Widać tam, że w atmosferze przybyło, ze spalania paliw kopalnych od 1850 roku, około 280 Gt CO₂, około połowę tego, co zawarte jest w całej roślinności na świecie. Widać też, że ludzie wyemitowali w tym czasie niemal 2 razy więcej CO₂ niż pozostało w atmosferze (470Gt, w tym ok 445 Gt ze spalania paliw kopalnych i 25Gt netto ze zmian użytkowania terenu).

Gdyby podany przez Autorów czynnik 3 potraktować poważnie to znaczyłoby że „zgubiliśmy” w budżecie węglowym równoważnik niemal 1500 Gt CO₂, czyli wartości większej niż w wieloletniej zmarzlinie, 3 razy większej niż w roślinności, i to nie zaburzając ani sygnatury izotopowej, ani ubytku tlenu, które jednoznacznie dokumentują źródło przyrostu koncentracji CO₂ w atmosferze. Druga opcja jest to, że mamy złe dane o spalaniu paliw kopalnych i że w efekcie spaliliśmy ich 3 razy mniej, że wszystkie raporty o wydobyciu, dane o handlu, eksporcie, imporcie itd. były trzykrotnie zawyżone a przypadkiem, z nieznanych cykli biogeochemicznych dostał się do atmosfery węgiel organiczny który uległ w niej utlenieniu.

Sprzeczność wniosku autorów z dobrze i wielorako udokumentowanymi danymi doświadczalnymi jednoznacznie dowodzi, że nie mają racji. Stwierdzenia w zawarte ich tekstach są nie do utrzymania w świecie rzeczywistym. Pokazaliśmy ich absurdalność i w ten sposób zamykamy nasz dowód.

Konkluzja, taka trochę ogólniejsza...

W tym miejscu wiemy już na pewno, że autorzy nie odkryli nowego twierdzenia matematycznego jednoznacznie identyfikującego związki przyczynowo-skutkowe w układach złożonych.

Jest powiedzenie „statystycznie można udowodnić wszystko”. Chyba jednak to powiedzenie nie jest prawdziwe. Trochę przykro, że ani autorzy, ani recenzenci nie wyłowili sprzeczności i niejasności w pracy. Zdarza się, w nauce mamy wiele podobnych przykładów. Szkoda, ale powszechnie znaną prawdą jest, że brak zdrowego sceptycyzmu w stosunku do własnego pomysłu badawczego potrafi zaprowadzić na manowce. Po kilku paroksyzmach powstają kolejne prace, które obalają błędne rozumowania czy wyniki, i nauka posuwa się do przodu.

Każdy naukowiec ma prawo się mylić. Publikacje o których piszemy się są jakimś szczególnym wyjątkiem. Czy to znaczy, że wszystko jest w porządku? Niestety nie. Jak już napisaliśmy zarówno w analizie wyników jak i w procesie recenzji zabrakło zdrowego sceptycyzmu. Nadzwyczajne wyniki wymagają nadzwyczajnych uzasadnień, czego zrozumienia nie było ani na etapie przygotowywania prac, ani na etapie ich recenzji.

Nieumyślnym, acz mającym poważne konsekwencje skutkiem takich zdarzeń w dzisiejszym świecie, pełnym sprzecznych doniesień i dezinformacji, może być (i jest w tym przypadku) podkopywanie społecznego zaufania do nauki. Niestety, cały czas społeczeństwa nie rozumieją, że nauka, przynajmniej w zakresie nauk przyrodniczych, skutecznie weryfikuje wyniki pracy poszczególnych naukowców, czy grup badawczych. Opublikowanie jednej, czy kilku publikacji z błędami czy nieścisłościami nie obala dobrze uzasadnionej eksperymentalnie wiedzy naukowej. Dopiero wiele kolejnych eksperymentów i znalezienie oraz wyjaśnienie błędu czy nieścisłości w poprzednich wynikach pozwala na aktualizację wiedzy. Nadzwyczajne wyniki zawsze, a szczególnie we wrażliwych społecznie obszarach wiedzy, warto traktować ze zdrowym naukowym sceptycyzmem.

prof. dr hab. Szymon Malinowski, prof. dr hab. Jacek Piskozub, dr Aleksandra Kardaś

The post O jajkach, kurach, przyczynowości i zdrowym sceptycyzmie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.