Ryzyka klimatyczne dla infrastruktury w Europie zostały opracowane przez Europejską Agencję Środowiska (EEA) i przedstawiają zarówno aktualne, jak i potencjalne zagrożenia wynikające z postępujących zmian klimatycznych. Ocena pilności działań adaptacyjnych uwzględnia czynniki przedstawione w dalszych kolumnach: dotkliwość konsekwencji, poziom niepewności, a także istniejące polityki. Gotowość polityk (policy readiness) i ich horyzont czasowy (policy horizon) wskazują na ile aktualne polityki są zdolne do skutecznej reakcji na zidentyfikowane ryzyka klimatyczne jak i perspektywę czasową, którą obejmują.

Ryzyka zostały szczegółowo opisane w European Climate Risk Assessment i sklasyfikowane według potencjalnych skutków gospodarczych, wpływu na życie i zdrowie ludzi, a także oddziaływania na środowisko, dziedzictwo kulturowe oraz inne obszary.

Jak rozumieć tabelę? Przykład: powodzie rzeczne i błyskawiczne wymagają szczególnie pilnych działań, ponieważ:

Aby lepiej zrozumieć skalę zagrożeń jaką niosą ryzyka klimatyczne dla infrastruktury w Europie, warto odwołać się do tabeli A2.5 z European Climate Risk Assessment. Zgodnie z nią, ryzyko określane jako znaczne (substantial) oznacza między innymi straty ekonomiczne na poziomie 10–40 miliardów euro rocznie i/lub ponad 1000 dodatkowych zgonów. Z kolei ryzyko katastrofalne (catastrophic) to już straty przekraczające 150 miliardów euro rocznie lub ponad 1% PKB Europy, i/lub co najmniej 100 tysięcy dodatkowych zgonów.

Źródła: Raport 2024 European State of the Climate (ESOTC ; European Climate Risk Assessment

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Ryzyka klimatyczne dla infrastruktury w Europie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wielu z nas zapewne, tak jak i ja, zadaję sobie pytanie, dlaczego, choć światowi liderzy doskonale zdają sobie sprawę, że zmiana klimatu jest zagrożeniem dla przetrwania naszej cywilizacji, nie robią wystarczająco dużo, aby zapobiec katastrofie. Sama wielokrotnie zastanawiałam się, co powstrzymuje ich przed podjęciem odpowiednich działań na rzecz transformacji, skoro mamy do jej przeprowadzania narzędzia i środki, a od niej zależy nasze przetrwanie. Co może być od niego ważniejsze?

Oczy otworzyła mi lektura nowej książki prof. Gerarda Toala Oceans Rise Empires Fall, wydanej w 2024 roku przez prestiżowe wydawnictwo Oxford University Press. Jej tytuł można przełożyć w wolnym tłumaczeniu jako „Oceany się podnoszą, imperia upadają.” Jej autor natomiast jest profesorem geografii politycznej i wykłada w School of Public and International Affairs na Uniwersytecie Virginia Tech Waszyngtonie. 

Tytuł książki jest w zasadzie jej konkluzją, wskazując nam, że wzrost oceanów oznacza upadek mocarstw. Zanim autor ją jednak przedstawi, prowadzi czytelnika bardzo ciekawą i zarazem przekonującą ścieżką intelektualną. Pokazuje nam dlaczego światowe mocarstwa, takie jak USA, kraje UE, ale też Rosja, a także Chiny czy Indie, które niedawno dołączyły do klubu największych potęg, nie podejmują wystarczających działań na rzecz walki ze zmianą klimatu.

Światowa polityka utknęła w XIX wieku i nie przystaje do obecnych wyzwań 

Toal uważa, że główną przyczyną jest fakt, że społeczeństwa i ich liderzy postrzegają świat poprzez pryzmat geopolityki. I to w jej klasycznej, najbardziej przestarzałej, oraz bardzo konserwatywnej formie. Ta wywodzi się z teorii heartland (“kluczowych obszarów”) Halforda Mackindera (brytyjskiego polityka i akademika). Opiera się również na doktrynie „przestrzeni życiowej” wymyślonej przez niemieckiego geografa, Friedricha Ratzela. Ta z kolei dała filozoficzną podstawę do budowy nazistowskich Niemiec. Zarówno teoria Mackindera jak i doktryna Ratzela przepełnione są szowinizmem i nacjonalizmem. Jak pokazuje Toal, do dziś zarówno jedno jak i drugie kształtuje indywidualistyczne zachowania państw w polityce zagranicznej. 

Jakie znaczenie ma to dla nieskutecznej walki ze zmianą klimatu? Niestety przemożne. Główne założenie geopolityki Mackindera mówi, że największe mocarstwa funkcjonują w opozycji do siebie i ich przetrwanie warunkuje ciągła rywalizacja. Dotyczy ona między innymi właśnie przestrzeni życiowej, którą oczywiście mocarstwa chcą powiększać, a z pewnością będą robić wszystko, aby nie stracić tej dotychczasowej. Państwa postrzegają więc Ziemię, nie jako jedną wspólną planetę, a jako jej poszczególne wycinki, należące do nich lub do ich stref wpływów. Rywalizacja wpisana w DNA poszczególnych krajów nie pozwala spojrzeć na Ziemię jako wspólną planetę – a klimatu, jak wiemy, nie imają się kategorie polityczne.  System klimatyczny jest wspólny,  tak samo jak wspólna jest planeta, na której żyje wiele różnych nacji. 

Zmiana klimatu nie dostosuje się do polityki. Polityka będzie musiała dostosować się do niej 

Kraje, a zwłaszcza mocarstwa, są więc skupione na nieustannej rywalizacji między sobą i uznają to za swój najważniejszy cel i największe wyzwanie. Skupiają się wobec tego między innymi na rozgrywaniu konfliktów globalnych czy regionalnych (takich z jakim mamy np. do czynienia obecnie na Ukrainie), a nie na postępującej zmianie klimatu. A ta z punktu widzenia realiów i fizyki jest de facto znacznie większym zagrożeniem dla bezpieczeństwa dla wszystkich państw, bez względu na ich ambicje polityczne. 

Tymczasem światowi liderzy mają w zwyczaju postrzegać globalne ocieplenie jako jeden z problemów, ale nie ten najważniejszy, co jest głęboką krótkowzrocznością, bowiem cywilizacji nie unicestwi żaden konflikt regionalny, natomiast zmiana klimatu ma ten potencjał z całą pewnością, co zostało już wielokrotnie pokazane i ilustrowane setkami dowodów naukowych (czytaj np. Punkty krytyczne – Ziemia „stabilna” czy „cieplarniana”? czy Jaki jest próg klimatycznej katastrofy? ). 

Jak przekonuje Toal, do stawienia czoła wyzwaniu, jakim jest zmiana klimatu, niezbędna jest ścisła współpraca wszystkich aktorów międzynarodowych i bez niej to się po prostu nie uda. Tymczasem państwa, nawet kształtując swoje polityki klimatyczne, robią to w opozycji do siebie nawzajem. Na przykład europejski Zielony Ład jest w założeniach skonstruowany tak, by nie dać się chińskiej konkurencji. Podobnie wprowadzony za Bidena stymulujący dekarbonizację Inflation Reduction Act, ma jednocześnie faworyzować rozwiązania dostarczane przez amerykańską gospodarkę, stojąc w opozycji do UE i Chin. 

Jak zauważa Toal, w wielu przypadkach rywalizacja między mocarstwami (na przykład Chin i USA o Tajwan czy USA, Europy z Rosją o obszar postradziecki) dodatkowo napędza emisje, ponieważ kraje zamiast koncentrować się na ich cięciu wydają ogromne środki na zbrojenia, a w wypadku konfliktów również spalana jest wielka ilość paliw kopalnych, co nie pozwala na skuteczną walkę ze zmianą klimatu. 

„Musimy porzucić iluzję wiecznego wzrostu gospodarczego i postawić na degrowth”

Ponadto naukowiec zauważa, że z teorii geopolityki wyrasta także klasyczny liberalizm, który stworzył iluzję nieustannego wzrostu gospodarczego. Nie jest on możliwy, chociażby ze względu na ograniczoną ilość zasobów ziemskich. Ponadto próba podtrzymania go jest nie do pogodzenia ze stabilizacją klimatu i światowi liderzy, powinni przestać utrzymywać społeczeństwa w tej iluzji. Tymczasem nawet polityki klimatyczne takie jak Inflation Reduction Act czy Zielony Ład, mówią o tym, że transformacja ma stymulować dalszy wzrost gospodarczy, a nie wspominają o potrzebie zmiany tej tendencji, o czym coraz częściej informują badacze  zajmujący się ekonomią środowiskową (np. Wiedmann i in., 2020).  

Głównym problemem przedstawionym w książce jest fakt, że globalny indywidualizm oparty na antagonizmach między mocarstwami hamuje kolektywny wysiłek na rzecz uchronienia całej ludzkości przed katastrof. Dzieje się tak dlatego, że poszczególne imperia spalają się w ułudzie ochrony własnego terytorium przed sobą nawzajem, tracąc z oczu o wiele poważniejsze wyzwanie. Tymczasem owe terytoria już są zagrożone  w wyniku prowadzonego przez całą ludzkość eksperymentu geofizycznego w postaci szalonych emisji gazów cieplarnianych. Niebawem mogą one zostać zniszczone przez gwałtowne zjawiska pogodowe czy też częściowo lub całkowicie zniknąć pod wodą. To już się de facto dzieje, na przykład w przypadku wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych. To z kolei doprowadzi do destabilizacji i upadku imperiów – nawiązując ponownie do tytułu książki. 

Toal przede wszystkim odnosi się w swojej książce do imperiów właśnie, bo to one głównie wyemitowały i emitują największe ilości gazów cieplarnianych, z USA na czele. To również one w największym stopniu wpływają na decyzje co do światowej polityki klimatycznej, która według Toala ponosi całkowitą porażkę, co widać podczas specjalnie jej poświęconych corocznych konferencji klimatycznych COP, organizowanych pod egidą ONZ. 

Jak bardzo mocarstwa tkwią w obsesji wiecznego rozwoju i rywalizacji pokazuje według Toala postawa Chin i Indii. Obydwa kraje stoją na stanowisku, że owszem będą się dekarbonizować, ale chcą jednocześnie budować elektrownie węglowe, żeby mieć tyle energii, aby dojść do takiego bogactwa jak Zachód, z którym chcą się zrównać pod względem dochodu. Tymczasem i Chiny i Indie już są bardzo mocno dotknięte skutkami zmiany klimatu, a więc swoim podejściem szkodzą sobie same. Ta  postawa rujnuje też wysiłki na rzecz radykalnego cięcia emisji i tworzy de facto klimatyczny kolonializm. Polega on na tym, że państwa biedne, głównie globalnego południa, ponoszą największe koszty emisji w postaci najróżniejszych katastrof, do których się nie przyczyniły, ponieważ ich emisje gazów cieplarnianych są i były śladowe. 

Wielka katastrofa albo seria katastrof klimatycznych obali imperializm 

Jaką więc przyszłość kreśli przed nami Gerard Toal? Niestety nie jest ona zbyt świetlana. Jego zdaniem państwa nie będą zdolne wyrwać się z geopolitycznych okowów i podporządkować wspólnemu celowi, jakim jest redukcja emisji do zera.  Może oczywiście jeszcze wydarzyć się jakaś spektakularna tragedia albo seria tragedii, która wywoła globalną reakcję. Ta w końcu doprowadzi do tego, że światowi liderzy zostaną zmuszeni do przestawienia wszystkich działań na tryb walki ze zmianą klimatu i wymusi globalną współpracę. Według niego może też powstać światowa koalicja na rzecz walki ze zmianą klimatu, która doprowadzi do ponadnarodowego zjednoczenia mieszkańców Ziemi, których celem będzie uchronienie gatunku przed zagładą. Toal wspomina także o oddaniu władzy w ręce naukowców. 

W konkluzjach swojej książki badacz przekonuje jednak, że zanim zdarzy się najgorsze, powinniśmy już teraz porzucić myślenie w kategoriach sformułowanej w XIX wieku geopolityki. Zwraca uwagę, że ta nie istniała od zawsze, tak samo jak kapitalizm też nie istniał zawsze, a w niektórych krajach nie zaistniał wcale, natomiast ludzkość funkcjonowała. Powołuje się tu na słowa sekretarza generalnego ONZ Antonio Guterresa: Collective action or collective suicide (Wspólne działania, albo zbiorowe samobójstwo).  

Chociaż książka prof. Gerarda Toala wyszła  w języku angielskim i nie wiadomo, czy doczeka się tłumaczenia na polski, warto podjąć się wysiłku i ją przeczytać. Szczególnie powinni to zrobić podejmujący decyzje politycy, ale także wszyscy zajmujący się bezpieczeństwem i polityką klimatyczną czy też po prostu osoby zatroskane o stan naszego klimatu. 

To doskonałe studium naszej niemocy w radzeniu sobie z kryzysem planetarnym, dające odpowiedź na pytanie, dlaczego sobie nie radzimy i pokazujące jak kalki myślowe, w których funkcjonujemy, się do tego przyczyniają. Książka będzie także świetnym wstępem do zrozumienia czym jest klasyczna geopolityka, bo jej teorii i jej korzeniom Toal poświęca właściwie pierwsze 4 rozdziały, a dopiero w 7., ostatnim rozdziale tłumaczy dokładnie zależności między zmianą klimatu, a nią samą. Chociaż lektura może nie być łatwa ze względu na dość zagmatwane pojęcia politologiczne, to profesor Toal podkreśla, że jest to książka dla każdego, a jej przeczytanie z pewnością otwiera oczy i pozwala spojrzeć na politykę klimatyczną z  nowej perspektywy.

The post „Oceany się podnoszą, imperia upadają” – recenzja książki Gerarda Toala appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Po ponownej wygranej w wyborach prezydenckich Donald Trump wprowadza politykę ostrych cięć etatów. Wśród wielu organów w USA, które zaczęły tracić pracowników, jest też Narodowej Agencji ds. Oceanów i Atmosfery, czyli NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration).

W dalszej części tekstu wyjaśniamy, jakie mogą być konsekwencje zwolnień w NOAA dla bezpieczeństwa mieszkańców USA i nauki na całym świecie. Zacznijmy jednak od wyjaśnienia, jaka jest ich skala.

Co piąty pracownik NOAA

NOAA jest amerykańską agencją rządową, która, prócz wielu zadań o charakterze operacyjnym (służby meteorologiczne, hydrologiczne i związane z ochroną wybrzeży) prowadzi badania w zakresie meteorologii, klimatologii oraz oceanografii. Wśród jej zadań znajdują się m.in. obserwacje atmosfery i oceanów (także satelitarne), prace geodezyjne i prognozowanie pogody, nie tylko na terenie Stanów Zjednoczonych, ale i na całym świecie. Prognozy te mają znaczenie dla międzynarodowego lotnictwa i żeglugi, są także ważne dla bezpieczeństwa wewnętrznego. Z badań i prognoz NOAA, których wyniki są udostępniane publicznie, korzysta też wiele firm prywatnych, uniwersytetów i służb. Każdy z nas na co dzień ma do czynienia z produktami NOAA – np. standardowe aplikacje pogodowe w telefonach komórkowych korzystają najczęściej z prognoz globalnych tej agencji.

– Można powiedzieć w uproszczeniu, że jest to odpowiednik naszego Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, ale w dużo większej skali – wyjaśnia w rozmowie z portalem „Nauka o klimacie” dr Mateusz Taszarek z Zakładu Meteorologii i Klimatologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Jak informują amerykańskie media, zatrudniająca do niedawna ok. 13 tys. osób NOAA ma docelowo stracić ok. 20% miejsc pracy, a może nawet 30% i połowę budżetu. W zdecydowanej większości za redukcję będą odpowiadać zwolnienia, choć część osób odchodzi sama.

– Ponieważ, jak do tej pory, głównym kryterium administracji Trumpa było to, żeby redukcję etatów przeprowadzić jak najszybciej, zwolnienia dotknęły osoby na okresie próbnym. W przypadku federalnej służby cywilnej oznacza nie tylko pracowników o najkrótszym stażu, ale też osoby, które dostały niedawno awans, albo wcześniejszych wieloletnich kontraktorów – mówi Piotr Florek, ekspert „Nauki o Klimacie” i specjalista od modelowania klimatu.

Wśród już zwolnionych pracowników są osoby zatrudnione na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem publicznym. To m.in. naukowcy wydający ostrzeżenia przed tsunami, meteorolodzy w lokalnych biurach prognoz i „łowcy huraganów”, którzy wlatują w nie w celu zbierania jak najdokładniejszych danych.

– Wiemy że pracę straciły osoby przeprowadzające pomiary, przygotowujące prognozy, rozwijające modele numeryczne pogody, badające huragany. Niektóre z nich zostały potem, po wyroku sądowym który uznał zwolnienia za nielegalne, zatrudnione ponownie, choć nie wiadomo na jak długo – zauważa Florek.

Zagrożone informacje o zagrożeniu

Do NOAA trafiają wszystkie dane zbierane m.in. przez satelity (w tym kilkanaście własnych), samoloty, balony meteorologiczne, radary i boje morskie. Prognostycy wykorzystują te informacje w modelach komputerowych. Po połączeniu ich z własnym doświadczeniem i lokalnym kontekstem przewidują, jakie warunki przyniesie najbliższych kilka godzin lub dni lub następna pora roku. Jeżeli jest taka potrzeba – wysyłane są oficjalne ostrzeżenia o niebezpiecznej pogodzie.

Tymczasem jak informuje amerykańska stacja NBC, z powodu problemów kadrowych NOAA wstrzymała już kilka usług. To m.in. część startów balonów meteorologicznych, które mają kluczowe znaczenie dla dokładnego prognozowania. Agencja zamknęła również kilka biur meteorologicznych.

– Działania administracji Trumpa już teraz przerwały niektóre programy obserwacyjne w Stanach Zjednoczonych, więc w konsekwencji Amerykanie będą mieli dostęp do gorszych prognoz i ostrzeżeń pogodowych – uważa Florek.

Według Taszarka to właśnie na prognozowaniu pogody redukcja zatrudnienia odbije się w największym stopniu.

– Prognozy i ostrzeżenia przed niszczycielskimi zjawiskami jak huragany oraz tornada są wydawane przez jednostki NOAA. Ostrzeżenia przed tornadami są bardzo lokalne, często pokrywają obszary o zaledwie  200-300 km² i wydawane są na bardzo krótki okres kilkudziesięciu minut. W dniu z dużą liczbą burz wymaga to od synoptyków ciągłego monitoringu danych radarowych, a przy mniejszej liczbie pracowników takie ostrzeżenia stają się mniej skuteczne – tłumaczy naukowiec.

Tom Di Liberto został zwolniony z NOAA na dwa tygodnie przed zakończeniem jego dwuletniego okresu próbnego. W Agencji pracował jako klimatolog i specjalista ds. relacji publicznych. W jego ocenie efektem zwolnień może być to, że narzędzia i programy używane do śledzenia ekstremalnych warunków pogodowych przestaną być rozwijane. Zwolnienia nazywa wprost „samookaleczeniem”, bo nie dość, że pogorszą bezpieczeństwo ludzi, to jeszcze nie doprowadzą do żadnych oszczędności.

– Ponieważ każdy dolar wydany na NOAA lub służbę meteorologiczną daje o wiele więcej pieniędzy z powrotem, bo zapewnia przygotowanie ludzi do radzenia sobie z katastrofami – mówi Di Liberto w rozmowie z publiczną telewizją PBS.

Wpływ na 1/3 budżetu

Magazyn „Time” wyliczył, że wynoszący 6,6 miliarda dolarów roczny budżet NOAA stanowi zaledwie 0,097% wydatków USA w poprzednim roku podatkowym. Tymczasem tylko w 2024 r. Stany Zjednoczone doświadczyły 27 katastrof pogodowych lub klimatycznych, z których każda przyniosła straty przekraczające 1 miliard dolarów.

Przewidywanie ekstremalnych zjawisk pogodowych, zapobieganie katastrofalnym stratom życia i mienia oraz lepsze zrozumienie trendów klimatycznych, które stanowią takie zagrożenie dla ludzkości, jest o wiele tańsze niż sprzątanie bałaganu – i opieka nad ofiarami – po wystąpieniu katastrofy

– komentuje „Time”. 

Ale wpływ NOAA jest znacznie szerszy. Na przykład jej dane wspierają handel morski poprzez dostarczanie aktualnych prognoz pogody dla statków towarowych i innych jednostek pływających. Podobnie wygląda to w powietrzu, gdzie linie lotnicze i federalni urzędnicy lotnictwa polegają na prognozach Agencji, aby bezpiecznie prowadzić samoloty po niebie.

Jednostki podporządkowane NOAA zajmują się też rybołówstwem, pomagają chronić zagrożone życie morskie, monitorują zdrowie oceanów i badają długoterminowe skutki zmiany klimatu. Dostarczane przez Agencję dane są niezbędne do zarządzania zbiornikami wodnymi w celu zapewnienia wystarczającej ilości wody pitnej i uniknięcia powodzi. Korzystają z nich także rolnicy, którzy wykorzystują pozyskiwane informacje w nowoczesnych ciągnikach i sprzęcie do tzw. rolnictwa precyzyjnego.  Amerykańskie Towarzystwo Meteorologiczne w swoim oświadczeniu ocenia że wartość dodana działań NOAA przekracza dziesięciokrotnie nakłady na tę agencję z budżetu państwa. 

Sama Agencja stwierdza, że jej działania wpływają na ponad jedną trzecią amerykańskiego produktu krajowego brutto.

Zaangażowani naukowcy NOAA wykorzystują najnowocześniejsze badania i zaawansowane technologicznie oprzyrządowanie, aby zapewnić obywatelom, planistom, menedżerom ds. sytuacji kryzysowych i innym decydentom wiarygodne informacje, których potrzebują i kiedy ich potrzebują

– pisze NOAA z dumą na swej stronie.

Konsekwencje dla świata

Cięcia w NOAA nie odbiją się jednak tylko na sytuacji w USA.

– W dłuższej perspektywie ucierpią, czasami nieodwracalnie, badania z zakresu nauk o Ziemi – uważa Florek. – I to badania nie tylko w USA, ale i globalnie, bo naukowcy i służby meteorologiczne z innych krajów też korzystają z danych oraz narzędzi opracowanych i udostępnianych przez NOAA – zaznacza ekspert „Nauki o Klimacie”.

Jedną z osób współpracujących w przeszłości z NOAA był dr Taszarek. Naukowiec przez ponad cztery lata mógł prowadzić badania we współpracy z National Severe Storms Laboratory (NSSL). To jednostka Agencji specjalizująca się w konwekcyjnych zjawiskach ekstremalnych, czyli burzach oraz związanych z nimi tornadami, gradem czy też silnymi porywami wiatru.

– NSSL jest bez dwóch zdań najlepszą tego typu jednostką na świecie, która wprowadziła szereg innowacji do prognozowania oraz monitoringu niebezpiecznych burz – twierdzi Taszarek, dla którego doświadczenia wywiezione z USA były niezwykle cenne.

– Poznałem jak funkcjonuje ta jednostka, jej pracowników, oraz dlaczego to, czym się zajmują, jest tak niesłychanie istotne. Widziałem na własne oczy zniszczenia związane z tornadami i to, jak technologia prognozowania i ostrzegania, którą rozwinęli w NSSL, ratuje każdego roku ludzkie życia – wspomina naukowiec (przeczytaj wywiad z dr. Taszarkiem).

Sprywatyzowane dobro publiczne?

W USA nie brakuje komentarzy sugerujących, że celem rozmontowania NOAA jest sprywatyzowanie części usług. Konsekwencje tego mogą być jednak bolesne.

„Jednej firmie trudno byłoby dostarczać kompleksowe dane pogodowe w sposób wiarygodny i dostępny dla całego społeczeństwa” – uważają Kari Bowen i Christine Wiedinmyer, badaczki z University of Colorado Boulder.

Jak tłumaczą, niektóre firmy mogą być w stanie wystrzelić własnego satelitę, ale jeden satelita daje tylko część obrazu. Tymczasem sieć NOAA istnieje od dawna i zbiera dane z punktów w całych Stanach Zjednoczonych i oceanach.

Do tego rodzi się pytanie, czy prywatna firma weźmie na siebie ryzyko prawne związane z odpowiedzialnością za prognozy pogody i ostrzeżenia przed niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi. To ważne, bo agencję rządową można pociągnąć do odpowiedzialności w sposób, w jaki nie są pociągane przedsiębiorstwa. „Tak więc dane są wiarygodne, dostępne i opracowane w celu ochrony bezpieczeństwa publicznego i mienia dla wszystkich. Czy można powiedzieć to samo, gdyby tylko firmy nastawione na zysk produkowały te dane?” – pytają Bowen i Wiedinmyer na łamach The Conversation.

Podobną obawę mają też co do utrzymania bezpłatnego dostępu do informacji kluczowych ze względu na bezpieczeństwo obywateli. „Gdyby dane pogodowe były dostępne tylko za opłatą, jedno miasto mogłoby sobie pozwolić na informacje pogodowe niezbędne do ochrony swoich mieszkańców, podczas gdy mniejsze miasto lub obszar wiejski w całym stanie już nie. W obszarze podatnym na tornada lub w strefie przybrzeżnej te informacje mogą być różnicą między życiem a śmiercią” – zauważają badaczki.

The post Donald Trump rozmontowuje kluczową agencję w USA. Konsekwencje odczuje cały świat appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Europejska Konferencja Klimatyczna (European Climate Conference)

Konferencja zorganizowana przez PAN oraz Narodową Niemiecką Akademię Nauk Leopoldina odbyła się 15-16 maja 2023 r. w Pałacu Staszica w Warszawie, a jej celem była dyskusja nad kryzysem klimatycznym i jego konsekwencjami dla kontynentu europejskiego. W spotkaniu wzięli udział czołowi naukowców i przedstawiciele akademii nauk z 45 krajów Europy i Azji.

Podczas dwóch dni konferencji eksperci omawiali najnowsze wyniki badań, skutki zmiany klimatu w Europie, związane z nimi regionalne problemy oraz działania adaptacyjne, a także rozwiązania ograniczające postęp globalnego ocieplenia. W ramach czterech paneli oraz kilku dyskusji rozmawiano o symptomach i konsekwencjach zmian klimatycznych w obszarze rolnictwa, zagospodarowania przestrzennego, przemysłu, energetyki, infrastruktury technicznej i transportu. Omówiono również zagrożenia dla zasobów wodnych i europejskich ekosystemów.

Globalne zagrożenie związane ze zmianą klimatu

Konferencja rozpoczęła się od wykładu prof. Thomasa Stockera, eksperta od zmian klimatu związanego z Uniwersytetem w Bernie. Prelekcja dotyczyła idei stworzonej przez prof. Paula Crutzena, holenderskiego meteorologa i chemika atmosfery, laureata Nagrody Nobla z chemii. Jest on twórcą pojęcia antropocenu, czyli epoki geologicznej, w której aktualnie żyjemy. Wyróżniającą cechą antropocenu jest to, że dominującą rolę w kształtowaniu krajobrazu naszej planety odgrywa człowiek. Nagranie wykładu jest dostępne na kanale Polskiej Akademii Nauk.

Jak podkreślił profesor Stocker, zmiana klimatu spowodowana przez człowieka negatywnie wpływa na cały ekosystem Ziemi a także społeczeństwo i gospodarkę. Oddziałuje na planetę w skali lokalnej i kontynentalnej. Choć skutki te mają swoją specyfikę regionalną, to walka z ociepleniem klimatu stanowi wyzwanie globalne.

Nie jesteśmy w stanie podołać wyzwaniom związanym ze zmianami klimatu bez współpracy międzynarodowej. Musimy myśleć globalnie, a działać lokalnie. Z tą myślą spotykamy się w zacnym międzynarodowym gronie. Jestem pewien, że ta konferencja przyniesie szereg bardzo istotnych konkluzji, które pomogą nam się uporać z tym problemem

– mówił przed otwarciem konferencji prof. Marek Konarzewski, prezes PAN.

Transformacja energetyczna i programy adaptacyjne w Europie

Poszczególne regiony Europy są narażone na różne problemy i zagrożenia wynikające z ocieplenia klimatu i jego konsekwencji. Na przykład problem suszy będzie bardziej palący na południu kontynentu, a transformacja gospodarcza będzie większym wyzwaniem dla krajów, których polityka energetyczna opiera się na wydobyciu paliw kopalnych. Dlatego potrzebna jest solidarność w dzieleniu się wiedzą, zasobami i innowacjami w Europie. Ważne jest też wdrożenie programów pomocowych dla tych regionów, które zostaną dotknięte zmianami klimatycznymi bardziej niż inne.

Naukowcy zgodzili się, że szybka dekarbonizacji i przyspieszenie przejścia na odnawialne źródła energii oraz równoległe wdrażanie programów adaptacyjnych dla regionów najsilniej dotkniętych zmianami klimatycznymi i konsekwencjami transformacji energetycznej – to główne kierunki działań koniecznych do podjęcia aby świat mógł zmierzyć się z nieuchronnością i tempem ocieplenia klimatu. Europa powinna być według nich wzorem do naśladowania w działaniach, które pozwolą na złagodzenie skutków globalnego ocieplenia.

Rola nauki i naukowców w przeciwdziałaniu zmianom klimatu

Zdaniem uczestników konferencji, naukowcy mają istotną rolę do odegrania w przeciwdziałaniu zagrożeniom związanym ze zmianami klimatu. Ich rolą jest budowanie świadomości konieczności odpowiedzialnego reagowania na narastające zagrożenia, ale też dostarczanie rzetelnej wiedzy na temat działań, jakie można podjąć i ich ewentualnych konsekwencji.

Naukowcy dostarczają unikatowych informacji w oparciu o pomiary, analizy i prognozy. Dane te szczególnie przydają się w przypadku zmian klimatu, które są badane od przeszło 100 lat. Zauważyliśmy, że temperatura w wymiarze globalnym wzrosła o 1,2 stopnia Celsjusza, a lokalnie jeszcze bardziej. Rośnie temperatura i zakwaszenie oceanów. Coraz częstsze stają się ekstremalne zjawiska pogodowe. Pomiary tych parametrów prowadzą naukowcy na całym świecie. Dlatego powinniśmy ich słuchać –  naukowcy dostarczają wiedzy o stanie obecnym, fakty i rozwiązania

– mówił PAN prof. Thomas Stocker.

Skala przemian, które należy wprowadzić, jest ogólnoświatowa i systemowa. Wymaga to przemyślanych zmian społecznych i przesunięć w systemach edukacji publicznej. To z kolei będzie silną podstawą dla wymaganej transformacji gospodarki i stylu życia.

Prowadzone podczas konferencji dyskusje zostały podsumowuje „Komunikat warszawski w sprawie zmian klimatu w Europie” (Warsaw Communique on Climate Change in Europe), którego tekst zamieszczamy poniżej (wersję polską zapewniła Polska Akademia Nauk).

KOMUNIKAT WARSZAWSKI
W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU W EUROPIE

Inauguracyjna Europejska Konferencja Klimatyczna zgromadziła 90 naukowców z 45 krajów Europy i Azji Środkowej w celu oceny zmian klimatu i postępów na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej. Zebrani naukowcy niniejszym przedstawiają komunikat z dnia 23 maja 2023 roku.

1. Zmiana klimatu jest faktem, a planeta Ziemia znajduje się w epoce antropocenu. Globalne ocieplenie i jego konsekwencje są spowodowane działalnością człowieka i stanowią jedno z najpilniejszych wyzwań naszych czasów. Zmiana klimatu wpływa na życie, przedsiębiorstwa, osiedla i ekosystemy. Żadna jednostka i żaden element planety nie pozostaje nienaruszony.

2. Ekstremalne przejawy zmiany klimatu obejmują: fale upałów, susze, pożary lasów, ulewne deszcze, powodzie, silne burze i cyklony. Ponadto: zmianę pór roku, dłuższe utrzymywanie się blokad wyżowych w atmosferze, utratę lodowców i lodu morskiego, wzrost poziomu morza, zakwaszenie i ocieplenie oceanów oraz zmiany w cyrkulacji oceanicznej. Wszystkie te zjawiska z dużym prawdopodobieństwem nasilą się do 2050 roku.

3. Główne ekologiczne przejawy kryzysu są przez zmianę klimatu zaostrzane, ale wynikają przede wszystkim z niewłaściwej gospodarki gruntami, glebą i wodą. Należą do nich: utrata różnorodności biologicznej, utrata funkcji i usług ekosystemów, degradacja gleby i pustynnienie oraz pogorszenie stanu zasobów słodkiej wody.

4. Zakres ryzyka i skala transformacji muszą być rozpatrywane systemowo i sekwencyjnie (stopniowe wprowadzanie i wycofywanie). Transformacje muszą być sprawiedliwe, zarówno w obrębie społeczeństw, jak i pomiędzy nimi. Transformacja wciąż nie jest prowadzona z wystarczającym rozmachem i ambicją. Musimy działać szybciej i bardziej kompleksowo. Poradzenie sobie ze zmianą klimatu wymaga harmonizacji strategii łagodzenia i adaptacji, zawsze w podejściu międzysektorowym.

5. W przypadku energetyki i przemysłu priorytetami są: (a) przyspieszenie dekarbonizacji produkcji energii, głównie dzięki odnawialnym źródłom energii, z uwzględnieniem elektryfikacji na szeroką skalę, efektywności energetycznej i opłacalności, oraz rozwiązań w zakresie ujemnych emisji; (b) rozwój super inteligentnej sieci (Europa, Azja Środkowa, Afryka Północna), łączącej rozwiązania techniczne i rynkowe w celu zarządzania zmiennością dostaw energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, zarządzanej w oparciu o sztuczną inteligencję; (c) inwestowanie w długoterminowe magazynowanie energii elektrycznej na dużą skalę (np. magazynowanie chemiczne za pomocą wodoru); (d) wspieranie innowacyjnych podejść pozwalających na rezygnację z paliw kopalnych w przemyśle i umożliwienie rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki niskoemisyjnej.

6. W przypadku różnorodności biologicznej i ekosystemów priorytetami są: (a) znaczne ograniczenie przyczyn utraty różnorodności biologicznej i degradacji ekosystemów, zwłaszcza wylesiania, intensywnego rolnictwa (monokultury i nadużywanie pestycydów), a także przełowienia, zanieczyszczenia, fragmentacji siedlisk i konfliktów związanych z użytkowaniem gruntów; (b) wybór rozwiązań opartych na przyrodzie w celu wspierania łagodzenia zmiany klimatu i adaptacji gatunków (np. poprzez zwiększenie różnorodności genetycznej); (c) wdrożenie globalnych ram różnorodności biologicznej Kunming-Montreal z 2022 r.

7. W przypadku rolnictwa i gospodarki wodnej priorytetami są: (a) unikanie degradacji gleby i jej rekultywacja; (b) zintegrowane zarządzanie gruntami, glebą i wodą, w tym ochrona zasobów wodnych, skuteczne nawadnianie i renaturyzacja oraz uprawy i gatunki zwierząt gospodarskich odporne na stres klimatyczny; (c) ograniczenie zasobochłonnej produkcji rolnej, zwłaszcza w przypadku zwierząt gospodarskich (również w celu ograniczenia emisji metanu), oraz zminimalizowanie strat żywności i jej marnotrawienia.

8. W przypadku infrastruktury i mobilności priorytetami są: (a) przestrzeganie nowych zasad zintegrowanego, odpornego i elastycznego planowania infrastruktury poprzez połączenie jej z inteligentnymi sieciami, rozwój mobilności efektywnie korzystającej z zasobów i niski ślad węglowy budynków; (b) inwestowanie w elektryczną mobilność ludzi i towarów, a jednocześnie rozszerzanie transportu publicznego; (c) uwzględnienie zarządzania ryzykiem klimatycznym w rozwoju przedsiębiorstw i polityce przemysłowej, a także w administracji publicznej i obronie cywilnej.

9. Regionalna różnorodność (zmian) klimatu powinna być traktowana z większą uwagą i wykorzystywana jako mocna strona działań łagodzących i adaptacyjnych. W celu osiągnięcia maksymalnego efektu, wiedza lokalna i regionalna powinna zostać przełożona na działania na poziomie krajowym i kontynentalnym. Wykorzystanie potencjału Europy i sąsiadujących z nią krajów Azji Środkowej i Afryki Północnej, w szczególności w zakresie neutralnych dla klimatu systemów energetycznych i żywnościowych, powinno być traktowane priorytetowo i realizowane w sposób sprawiedliwy i oparty na współpracy.

10. Polityka i instrumenty rynkowe – zwłaszcza te przełomowe, takie jak Europejski Zielony Ład, krajowe pakiety inwestycji ekologicznych oraz krajowe lub ponadnarodowe systemy opłat za emisje CO₂ – nigdy nie powinny działać przeciwko sobie. Polityki w zakresie klimatu i różnorodności biologicznej nie powinny być rozdzielane. Regulacje powinny być mądrze wykorzystywane do stymulowania i skalowania innowacji technologicznych i społecznych w celu osiągnięcia transformacji. Oparta na badaniach i przejrzysta komunikacja między politykami, obywatelami i naukowcami powinna stać się normą, aby zwiększyć akceptację i zmniejszyć negatywizm i negacjonizm. Sprawiedliwość pokoleniowa i partycypacyjne kształtowanie polityki powinny być oczywistością.

PODSUMOWANIE

Naukowcy uczestniczący w inauguracyjnej Europejskiej Konferencji Klimatycznej, reprezentujący 45 krajów europejskich, uznają, że oparte na dowodach doradztwo naukowe powinno być podstawą politycznych i osobistych decyzji dotyczących neutralności klimatycznej, a naukowcy powinni bardziej angażować się w zwiększanie wiedzy na temat zmiany klimatu wśród swoich współobywateli. Skuteczne działania na rzecz neutralności klimatycznej oznaczają głęboką transformację większości aspektów gospodarki, systemu energetycznego, rynków międzynarodowych i globalnych ram współpracy. Środki te powinny harmonijnie łączyć strategie adaptacji i łagodzenia zmiany klimatu, oraz znajdować transnarodowe, krajowe i regionalne kompromisy. Regionalne zmiany klimatu i relacje globalno-lokalne powinny znaleźć się w centrum uwagi. Ani sama nauka, ani polityka, ani zbiorowe działania obywatelskie, ani edukacja, ani inwestycje publiczne lub prywatne nie wystarczą. Okno czasowe, w którym możliwe jest osiągnięcie celu porozumienia paryskiego zamyka się, a to pozostawia bardzo niewiele realistycznych opcji.

Podstawowym zaleceniem jest przyspieszenie działań łagodzących zmianę klimatu zgodnie z ramami paryskimi, przy jednoczesnym wdrażaniu środków adaptacyjnych. Do stymulowania neutralności klimatycznej powinny być wykorzystywane regulacje i instrumenty finansowe, takie jak opłaty za emisje CO₂. Obejmuje to również zachęty do otwartości na zielone technologie, do rygorystycznej redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz do przeciwdziałania zanieczyszczeniu środowiska i degradacji ekosystemów, zwłaszcza wylesianiu i utracie różnorodności biologicznej. Europa i Azja Środkowa powinny lepiej wykorzystać swój istniejący potencjał do poradzenia sobie ze zmianą klimatu: odnawialne źródła energii, łączność, gospodarkę rynkową, ludzi, wiedzę i innowacje. Wykorzystajmy te potężne potencjały, aby przyspieszyć tempo transformacji w kierunku neutralnej dla klimatu przyszłości naszego kontynentu i naszej planety.

Źródło: Polska Akademia Nauk oraz European Climate Conference

The post Komunikat warszawski w sprawie zmian klimatu w Europie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wiele mówi się o tym, że kluczowe dla ograniczenia konsekwencji zmiany klimatu jest drastyczne ograniczenie i docelowo wyeliminowanie antropogenicznych emisji gazów cieplarnianych. Wiadomo też, że im szybciej ludzkość osiągnie neutralność klimatyczną, tym mniejszy wzrost globalnej temperatury osiągniemy.

Konsekwencje zmiany klimatu już tu są

Ale jednocześnie trzeba zdawać sobie sprawę, że konsekwencje zmiany klimatu już odczuwamy. Widać to było chociażby w 2022 r., który przyniósł między innymi:

• wielką powódź w Pakistanie, która wywołała straty gospodarcze przekraczające 30 miliardów dolarów, wpłynęła na życie 33 milionów ludzi i doprowadziła do śmierci około 2 tysięcy osób,
• kolejny rok niespotykanej od kilku dekad wieloletniej suszy w Rogu Afryki, która zagraża bezpieczeństwu i życiu przynajmniej 20 milionów ludzi,
• potężne upały na półkuli północnej, które w wakacje nękały i USA, i Europę, i Chiny, przynosząc wiele nowych krajowych rekordów temperatury.

Wszystko wskazuje na to, że każdym rokiem tego typu sytuacje będą zachodzić coraz częściej, a konsekwencje tych zdarzeń będą odczuwane coraz bardziej. Najdotkliwiej odczują je kraje Globalnego Południa (choć jak pokazuje tegoroczna fala upałów, narażone są nie tylko one), które do tego mają najmniejsze możliwości technologiczne i finansowe, by się z tym uporać (patrz m.in. Jak zmiana klimatu wpływa na nasze życie? Druga część raportu IPCC, Jak zmiana klimatu wpłynie na Polskę i resztę świata? Rozmowa z ekspertami po premierze raportu IPCC ).

Oznacza to, że wysiłki z jednej strony powinny skupić się na ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych, czyli mitygacji, a z drugiej – na przygotowywaniu się do nowych, trudnych realiów, a więc adaptacji.

Adaptacja wymaga finansów

I to właśnie temu ostatniemu zagadnieniu poświęcony jest raport Programu Środowiskowego ONZ „Luka Adaptacyjna 2022”. Co z niego wynika?

Stojące przed ludzkością wyzwanie dosadnie nakreśla już sam tytuł: „za mało, za wolno”. Raport jednoznacznie stwierdza, że globalne wysiłki w zakresie planowania, finansowania i wdrażania adaptacji nie nadążają za rosnącym ryzykiem.

Wiele uwagi poświęcono zwłaszcza kwestii finansowania, które w największym zakresie powinno wspomóc działania w państwach i społecznościach najbardziej wrażliwych na skutki zmiany klimatu. Jednocześnie to część szerokich działań w zakresie adaptacji, z którymi jest największy problem.

Międzynarodowe przepływy finansowe na rzecz adaptacji w krajach rozwijających się są 5-10 razy mniejsze niż szacowane potrzeby, a różnica ta wciąż się powiększa

 – przestrzegają autorzy raportu.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez kraje-darczyńców, międzynarodowe przepływy finansowe na rzecz adaptacji dla krajów rozwijających się osiągnęły w 2020 r. 29 miliardów dolarów. Odpowiada to 34% całkowitego finansowania klimatycznego. Tymczasem według twórców raportu „Luka adaptacyjna 2022”, transfery pieniężne na adaptację powinny wynieść na koniec tej dekady pomiędzy 160 a 340 miliardów dolarów, a w połowie wieku – od 315 do 565 miliardów dolarów (kwoty te uwzględniają inflację i uzależnione są od tego, jak będzie nam szło z ograniczaniem emisji).

Potrzeby adaptacyjne w krajach rozwijających się mają gwałtownie wzrosnąć do nawet 340 miliardów dolarów rocznie do 2030 r. Jednak wsparcie adaptacyjne wynosi dziś mniej niż jedną dziesiątą tej kwoty. Najbardziej narażone osoby i społeczności płacą za to cenę. To niedopuszczalne 

– podkreśla António Guterres, sekretarz generalny ONZ.

Adaptacja priorytetem

Raport zwraca też uwagę na krajowe plany redukcji, czyli tzw. NDC – Nationally Determined Contributions. To oficjalne zobowiązania poszczególnych państw dotyczące zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w kolejnych latach. Z NDC przyjętych w ramach Porozumienia Paryskiego wynika, że do końca wieku globalne ocieplenie osiągnie poziom 2,4-2,6°C (dziś to ponad 1,1°C). Aktualnie obowiązujące polityki pchają jednak świat w kierunku wzrostu temperatury o 2,8°C. To o wiele więcej niż próg 1,5°C, przed którego przekroczeniem przestrzega Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (IPCC). A im dalej za tym progiem wylądujemy, tym bardziej niestabilna i ryzykowna będzie nasza przyszłość 

Autorzy raportu „Luka adaptacyjna 2022″ zwracają przy tym uwagę, że – jak tłumaczy IPCC – konsekwencje zmiany klimatu będą się nasilać z każdym ułamkiem stopnia.

Adaptacja musi zatem zająć centralne miejsce obok łagodzenia skutków w globalnej reakcji na zmiany klimatu

– tłumaczą. Zaznaczają przy tym, że adaptacja nie może zostać zepchnięta na bok ze względu na wielkoskalowe, nieklimatyczne i potęgujące się czynniki. 

Wojna na Ukrainie, globalne braki w zaopatrzeniu oraz globalna pandemia COVID-19 przyczyniły się do rozwoju kryzysu bezpieczeństwa energetycznego i żywnościowego, a koszty życia i inflacja w wielu krajach na świecie znacząco wzrosły. Jednakże bezprecedensowa wola polityczna i o wiele więcej długoterminowych inwestycji w adaptację są pilnie potrzebne, aby uniknąć pogłębiania się różnic w zakresie adaptacji.

Nie można pozwolić, aby kryzysy te wykoleiły międzynarodowe wysiłki na rzecz zwiększenia adaptacji.

Coraz więcej planów, ale…

Raport dostrzega przy tym postęp, jaki dokonuje się w zakresie adaptacji. I tak co najmniej 84% państw posiada obecnie przynajmniej jeden krajowy instrument dotyczący planowania adaptacji do zmiany klimatu (plany adaptacyjne, strategie, przepisy itd.). To o 5% więcej niż w roku 2021. Około połowa spośród 197 państw będących stronami UNFCCC (Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmiany klimatu) posiada zaś więcej niż jeden instrument tego typu. A jedna trzecia wprowadziła konkretne, mierzalne (jak np. posadzenie „x” drzew bądź powiększenie o „y” morskiego obszaru chronionego) i określone w czasie cele, które są wyznacznikiem działań adaptacyjnych. 

Jednocześnie podejmowane działania są coraz bardziej zintegrowane z innymi politykami. Na przykład prawie 90% z analizowanych instrumentów planistycznych uwzględnia płeć i/lub grupy historycznie poszkodowane, takie jak ludność rdzenna. Oznacza to, że działania adaptacyjne będą też wspierać inne kluczowe polityki, znajdujące się np. na liście 17 celów zrównoważonego rozwoju ONZ, takie jak zmniejszanie nierówności społecznych i równość płci.

Autorzy raportu „Luk adaptacyjne 2022” zwracają przy tym uwagę na kluczowe, wspomniane już przez nas „ale”: finansowanie mające na celu przekształcenie tych planów i strategii w działania nadal nie następuje.

Adaptacja i mitygacja są powiązane

Oprócz oczywistej potrzeby zwiększenia wydatków na adaptację, agenda Program Środowiskowy ONZ (UNEP) wraca też uwagę na konieczność zintegrowania tego typu działań z mitygacją. Z jednej strony jest to oczywiste: im mniej skuteczne będą działania mitygacyjne, tym więcej strat i szkód się pojawi i tym więcej działań adaptacyjnych trzeba będzie wprowadzać.

Ale powiązania są szersze.

 Wspólne uwzględnianie adaptacji i mitygacji w planowaniu, finansowaniu i wdrażaniu zwiększa szanse na uzyskanie wspólnych korzyści i ogranicza potencjalne kompromisy

– tłumaczą naukowcy UNEP. Przykładem może być rosnące zapotrzebowanie na hydroenergię, które może zmniejszyć bezpieczeństwo żywnościowe, albo mechaniczne nawadnianie upraw, które zwiększy zapotrzebowanie na energię.

Najbardziej pozytywnymi przykładami powiązań adaptacji i mitygacji są zaś te, w których te same rozwiązania jednocześnie skutecznie zmniejszają ryzyko klimatyczne (adaptacja) i przyczyniają się do łagodzenia skutków zmiany klimatu (mitygacja). Są to w szczególności rozwiązania oparte na naturze, takie jak sadzenie i ochrona lasów namorzynowych czy ochrona torfowisk.

Poczytaj i posłuchaj więcej na ten temat:

• Prof. Anna Januchta-Szostak: Adaptacja miast do zmiany klimatu? Pomogą rozwiązania bliskie naturze.
• Bagna a klimat. Wysuszone torfowiska na świecie emitują 2 mld ton CO2 rocznie
• Adaptacja do zmiany klimatu – w czym nam pomaga bioróżnorodność? Rozmowa z dr hab. Iwoną Wagner.
• Autor raportu IPCC: Działania na rzecz klimatu przynoszą korzyści tu i teraz

Pilnie zwiększyć wysiłki

Musimy szybko ograniczyć emisję gazów cieplarnianych i dążyć do zerowej emisji netto. Ale ludzie, ekosystemy i gospodarki już cierpią. I miną dziesięciolecia, zanim temperatury zaczną ponownie spadać – jeśli uda nam się ograniczyć emisje. Musimy więc również pilnie zwiększyć wysiłki na rzecz adaptacji do zmiany klimatu

– komentuje wnioski z raportu Inger Andersen, szefowa Programu Środowiskowego ONZ.

Według niej niezbędne jest zarówno znaczące zwiększenie finansowania, jak i przyspieszenie badań naukowych, innowacyjnego planowania, wdrażania planów w życie oraz pogłębienie współpracy międzynarodowej.

Tak, wojna w Ukrainie, globalne niedobory dostaw i pandemia COVID-19 przyczyniły się do kryzysu bezpieczeństwa energetycznego i żywnościowego. Koszty życia szybują w górę. Adaptacja klimatyczna może nie wydawać się teraz priorytetem. Ale nim jest. Nawet jeśli wszystkie zobowiązania zostaną wdrożone natychmiast, rzeczywistość jest taka, że zmiany klimatyczne będą nam towarzyszyć przez dziesiątki lat. A najbiedniejsi wciąż płacą cenę za naszą bezczynność. Dlatego konieczne jest, abyśmy poświęcili czas, wysiłek, zasoby i planowanie na działania adaptacyjne – 

podsumowuje Andersen.

Autorzy raportu „Luka adaptacyjna 2022” zdają sobie przy tym sprawę, że nawet ambitne działania w zakresie adaptacji nie wystarczą, by w pełni zapobiec negatywnym konsekwencjom zmiany klimatu. Do tego zmiana klimatu cały czas nasila się, co oznacza, że przystosowywanie się do nowych warunków wymaga coraz większych kosztów. Pisząc inaczej: nawet jeśli ludzkość zwiększy wysiłek na rzecz adaptacji, konsekwencje zmiany klimatu mogą nasilać się jeszcze szybciej.

Dlatego też eksperci UNEP zwracają uwagę, że niezwykle istotnym zagadnieniem jest również kwestia strat i szkód (z ang. Loss and Damage). Podstawowe założenie polega na tym, że to bogate, rozwinięte kraje odpowiadają za największe skumulowane emisje gazów cieplarnianych, a więc najbardziej przyczyniły się do zmiany klimatu. Jednocześnie konsekwencje w znacznym stopniu najbardziej odczują najbiedniejsze społeczności, które najmniej przyczyniły się do kryzysu klimatycznego. Rozwinięte kraje będące dużymi emitentami (teraz lub w historii) powinny więc płacić krajom rozwijającym się, by mogły lepiej zaadaptować się do zmieniającego się klimatu – i mniej odczuć skutki. To właśnie temat Loss and Damage był jednym z najważniejszych, jakie poruszano podczas zakończonego w listopadzie COP27, czyli szczytu klimatycznego w Egipcie.

Jak powinna wyglądać adaptacja?

Przyjmijmy jednak, że globalne wysiłki faktycznie zmierzają w kierunku odpowiedniego uwzględnienia adaptacji w polityce klimatycznej. Co taka polityka powinna obejmować? Według Programu Środowiskowego ONZ, działania adaptacyjne powinny być „istotne, odpowiednie, zrównoważone, sprawiedliwe i skuteczne”.

Ale jak to osiągnąć? Autorzy raportu na podstawie istniejącej literatury naukowej przygotowali listę zaleceń. Znajdują się na niej między innymi takie aspekty jak:

• rzeczywiste włączenie zainteresowanych stron, jak również lokalnych społeczności, ludności rdzennej, kobiet i innych grup marginalizowanych w proces podejmowania decyzji i współtworzenie planowania adaptacji;
• przejrzystość, odpowiedzialność i przewidywalność wsparcia oraz integracja adaptacji z krajowymi strategiami rozwojowymi i celami zrównoważonego rozwoju ONZ (tzw. SDG – Sustainable Development Goals);
• elastyczne planowanie i adaptacyjne zarządzanie wdrażanymi działaniami, dzięki czemu można uwzględniać informacje zwrotne i zdobyte doświadczenia i w efekcie zwiększać efektywność podejmowanych inicjatyw;
• inwestycje w rozwój lokalnych społeczności i wykorzystanie ich potencjału,  wzmacnianie demokratycznych struktur zarządzania, które wspierają zarządzanie ryzykiem klimatycznym i długoterminowy zrównoważony rozwój;
• uwzględnienie przyszłych zagrożeń, w tym zmiany klimatu i związanej z nią niepewności, w celu zminimalizowania ryzyka nietrafionych działań adaptacyjnych, mających niezamierzone konsekwencje
• uwzględnianie przy projektowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu działań  zarówno wiedzy naukowej, jak lokalnej, tradycyjnej, pochodzącej od rdzennej ludności (w celu zwiększenia zaangażowania i odpowiedzialności),
• zajęcie się nierównościami i strukturalnymi czynnikami wpływającymi na podatność i/lub wrażliwość na zagrożenia klimatyczne.

Zwrócenie uwagi na te zasady podczas projektowania, wdrażaniu i ocenie interwencji adaptacyjnych zwiększa prawdopodobieństwo osiągnięcia skutecznych, odpowiednich i trwałych rezultatów” 

– podkreślają twórcy raportu „Luka adaptacyjna 2022”.

I dodają, że obecna praktyka adaptacyjna jest daleka od tego, co jest wymagane. 

Pomimo pozytywnych oznak musimy zrobić o wiele więcej w kierunku rozwoju odpornego na zmianę klimatu

– podsumowują.

Szymon Bujalski, konsultacja merytoryczna: dr Aleksandra Kardaś

The post ONZ: Adaptacja do zmiany klimatu musi stać się priorytetem appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

W połowie XX w., po wielu dekadach badań nad klimatem i kształtującymi go czynnikami, naukowcy zaczęli coraz wyraźniej dostrzegać, że działania ludzi wpływają na warunki panujące na naszej planecie. Niepokój budziło szczególnie spalanie paliw kopalnych, zaburzające równowagę cyklu węglowego. Do atmosfery dostawały się atomy węgla, które do tej pory, przez miliony lat, były zamknięte w podziemnych, naturalnych magazynach złóż węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego. Pierwsze obliczenia dotyczące tego, ile CO₂ zostanie w ten sposób dorzucone do atmosfery, przeprowadził w 1894 r. szwedzki geolog Arvid Högbom. Biorąc pod uwagę wielkość światowego wydobycia węgla oszacował ówczesne emisje na ok. 500 mln ton CO₂ rocznie (Crawford E., 1997). 

Rosnące emisje CO₂, rosnący niepokój naukowców

Ilość spalanych paliw kopalnych jednak szybko rosła i w 1955 r. emisje CO₂ wzrosły już do ok. 8 miliardów ton rocznie. Jak zauważyli w 1957 roku Roger Revelle i Hans Suess w swojej przełomowej dla klimatologii pracy 

„[…] ludzkość prowadzi teraz jedyny w swoim rodzaju eksperyment geofizyczny, który nie wydarzył się nigdy w przeszłości ani nie będzie mógł być w przyszłości powtórzony. W ciągu kilku stuleci zwracamy atmosferze i oceanowi węgiel odłożony przez naturę w skałach osadowych w procesie, który trwał setki milionów lat”. 

Jakie mogą być skutki tego eksperymentu? Jak system klimatyczny będzie reagował na pompowany w niego w ogromnych ilościach dwutlenek węgla? Te pytania stały się osią badań nad klimatem naszej planety i przyczyną powoływania grup eksperckich, mających określić, jak jego zmiany wpłyną na ludzi i gospodarkę.

Pierwsze wnioski naukowców okazały się niepokojące. Na tyle, że już w 1965 r. ostrzeżenia dotyczące negatywnych skutków ocieplenia klimatu pojawiły się w raporcie przygotowanym dla ówczesnego prezydenta USA Lyndona Jonhsona (czytaj więcej: Ostrzeżenie przed zmianą klimatu sprzed ponad pół wieku). W 1974 r. amerykańska DPC (Domestic Policy Council, Rada Spraw Wewnętrznych) zainicjowała działania mające na celu koordynację badań rządu federalnego w temacie pogody i klimatu, w tym ich wpływu na społeczeństwo, pisząc m.in.:

nasze obecne możliwości przewidywania i wyjaśniania zarówno naturalnych fluktuacji, jak i zmiany klimatu wywołanej przez człowieka, nie są przydatne dla planistów i decydentów, którzy muszą stawiać czoła tym problemom, oraz mało przystające do możliwości nauki i techniki” (Hecht A.D. i Tirpak D., 1995).

W tym samym roku własny panel ekspercki ds. zmiany klimatu powołała Rada Wykonawcza WMO (World Meteorological Organization, Światowa Organizacja Meteorologiczna), a zagrożenia dla ludzkości wynikające z globalnego ocieplenia stały się wiodącym tematem Światowej Konferencji Klimatycznej w 1979 r. W trakcie tego naukowego wydarzenia powstała deklaracja wzywająca rządy światowe do „przewidywania i zapobiegania potencjalnym zmianom w klimacie, które mogą spowodować ludzie, a które mogą być niekorzystne dla ich warunków życia”. Wskazywała także, że istnieje „poważna obawa, że ciągłe rozrastanie się ludzkich aktywności może spowodować znaczące, regionalne, a nawet globalne zmiany klimatu”, z czego wynikała konieczność podjęcia „globalnej współpracy w celu zbadania przyszłości ziemskiego klimatu” i włączenia płynących z tego wniosków do „planowania przyszłego rozwoju ludzkiego społeczeństwa” (Hecht A.D. i Tirpak D., 1995). 

W lepszym zbadaniu tematu miało pomóc ustanowienie WCP (World Climate Programme, Światowy Program Klimatyczny), czyli skoordynowanych, międzynarodowych badań nad klimatem. W ramach WCP ściśle współpracowały ze sobą WMO, UNEP (United Nations Environment Programme, Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych) oraz ICSU (International Council of Scientific Unions, Międzynarodowa Rada Nauki), które już w 1980 r. zorganizowały w Villach w Austrii pierwsze z serii spotkanie ekspertów zajmujących się klimatem. Bert Bollin wspominał, że już wtedy czuł, że

kluczowe jest, by następna diagnoza była zdecydowanie bardziej międzynarodowa i wykraczała poza analizę aspektów fizycznych zmiany klimatu, jak to się działo do tej pory. […] W pociągu przemierzającym Alpy w drodze z Villach w 1980 r. grupa uczestników i reprezentantów WMO i UNEP podczas nieformalnej dyskusji zastanawiała się nad zrobieniem czegoś bardziej znaczącego (Johnson S., 2012).

Globalne ocieplenie na dobre i na złe

Z każdym kolejnym spotkaniem roboczym w Villach narastało wśród naukowców przekonanie, że zmiana klimatu to nie tylko kwestia wymagająca bardziej szczegółowych badań, ale również rzeczywiste zagrożenie dla ludzi. Na konferencji w 1985 r., w której wzięli udział specjaliści z 29 państw, w tym kilku z Globalnego Południa (państw o mniejszym stopniu rozwoju przemysłowego), zaczął rysować się konsensus oparty na wiedzy, czyli podzielany przez naukowców o różnym pochodzeniu społecznym i zajmujących się różnymi aspektami naukowymi (patrz: Konsensus naukowy). Analiza zgromadzonych we wcześniejszych latach dowodów naukowych, takich jak wyniki modelowania na superkomputerach, badania zmian stężenia CO₂ w cyklu epok lodowych, obserwacje wzrostu temperatur itp., pozwoliła ekspertom zgodzić się co do twierdzenia, że emisje gazów cieplarnianych mogą ogrzać Ziemię o kilka stopni, z poważnymi tego konsekwencjami.

Zwrócono też uwagę na emisje metanu i gazów przemysłowych, które na tyle szybko gromadziły się w atmosferze, że mogły sumarycznie mieć podobny wpływ na klimat jak sam CO₂. Naukowcy uświadomili sobie, że podwojenie stężenia CO₂ w atmosferze w stosunku do czasów przedprzemysłowych może zajść nie w ciągu stuleci, ale być może nawet jeszcze w trakcie ich życia. Bert Bolin, profesor meteorologii na Uniwersytecie Sztokholmskim, uczestniczący w tej konferencji, wspominał, że „nagle temat zmiany klimatu stał się dużo bardziej pilny” (Franz W. E., 1997, Pearce W. i in., 2018).

Raport ICSU SCOPE (Scientific Committee on Problems of the Environment, Komitet Naukowy ds. Problemów Środowiskowych ICSU) pisany w 1985 r., którego fragmenty były podstawą do dyskusji w Villach, wskazywał zresztą, że „choć jest możliwe, by zbadać eksperymentalnie reakcję roślin na podwojenie stężenia gazów cieplarnianych, nie jest możliwe, by [tak samo] zbadać reakcję społeczeństwa”. Niepewność co do tego, jak zmiana klimatu wpłynie na funkcjonowanie ludzi i kształt świata, napędzała potrzebę dalszych badań nad klimatem. Co ciekawe, w raporcie SCOPE przytaczano prognozy Berta Bolina odnośnie stężenia CO₂ w 2025 r. Według obliczeń naukowca miało ono wynieść 410–490 ppm, co – patrząc na ilość CO₂ w atmosferze w 2021 r. (411 ppm) – okazało się bardzo trafnym obliczeniem.

Raport z warsztatów w Villach zawierał szereg rekomendacji odnośnie kroków, które społeczność międzynarodowa powinna podjąć, aby skutecznie poradzić sobie z problemem zmiany klimatu. We wstępie do tego opracowania dyrektor UNEP, Mostafa Tolba, podkreślał, że

musimy zacząć dużo bardziej poważnie myśleć o możliwych skutkach obecnych trendów [emisji gazów cieplarnianych]. Musimy pilnie zająć się regularnym przeglądem postępów w monitoringu i badaniach naukowych. Jeśli w tym zawiedziemy, ryzykujemy, że stracimy kontrolę nad wydarzeniami, które przejmą nad nami kontrolę i że będziemy mieć do czynienia z globalnym ociepleniem „na dobre i na złe”, gdy będzie już zbyt późno, aby coś z tym zrobić, albo stawić czoła jego skutkom.

Część osób zajmujących się tematem miała poczucie, że wiele lat już stracono bez podejmowania działań, gdyż jak wskazał Tolba

pod koniec lat 60. (czyli ok. 15 lat przed konferencją w Villach – przyp. red.) potwierdzono, że koncentracja CO₂ w atmosferze faktycznie rośnie i że w dużej mierze odpowiedzialne są za to działania ludzi.

Dyrektor UNEP zaproponował m.in. ustanowienie „międzynarodowego, koordynacyjnego komitetu ds. gazów cieplarnianych”, który zajmowałby się przeglądem badań naukowych w tym temacie i przygotowywał podsumowania dla rządów, organizacji i opinii publicznej. W raporcie z warsztatów w Villach wskazano, że wiele ówcześnie podejmowanych decyzji odnośnie infrastruktury czy rolnictwa opartych jest na wiedzy o warunkach panujących w przeszłości:

To nie są już dobre założenia, ponieważ spodziewamy się, że rosnąca koncentracja gazów cieplarnianych spowoduje znaczące ocieplenie klimatu Ziemi w następnym stuleciu [w XXI w. – przyp. red.]. Należy pilnie oszacować przyszłe warunki klimatyczne, aby możliwe było podejmowanie lepszych decyzji.

Ponieważ temat był według naukowców pilny i ważny, Thomas Malone z ICSU zaproponował przygotowanie szkicu konwencji odnośnie gazów cieplarnianych, zmiany klimatu i energetyki (raport UNEP/WMO/ICSU, 1985). 

„Poczekać i zobaczyć”

Wydawało się, że moment na taką konwencję jest dobry – w 1985 r. podpisano Konwencję Wiedeńską dotyczącą dziury ozonowej. Problem ubytku ozonu w stratosferze nagłośnili naukowcy badający atmosferę, a temat szybko przykuł uwagę opinii publicznej ze względu na potencjalne, poważne skutki zdrowotne dla ludzi (czytaj więcej: Dziura ozonowa – historia sukcesu). Sytuacja w przypadku zmiany klimatu wydawała się być analogiczna. Na jednej z konferencji w Villach naukowcy wskazali wręcz, że jedynie skutki wojny termojądrowej mogą być większe od potencjalnych konsekwencji zmiany klimatu (Johnson, 2012). Mostafa Tolba miał więc poczucie, że sytuacja dojrzała, żeby w przypadku klimatu powtórzył się „cud ozonowy” i w 1985 r. zaczął konsultować plany konwencji klimatycznej z WMO i ICSU. Napisał też list do sekretarza stanu USA George’a Schultza, wzywający USA do pilnych działań (Hecht A.D. i Tirpak D., 1995). 

Problem w tym, że ta inicjatywa naukowców nie była USA na rękę, a wielu urzędników amerykańskich miało zastrzeżenia do osoby Mostafy Tolby. Dyrektor UNEP był znany z radykalnych postaw i działań, przez co podczas negocjacji Konwencji Wiedeńskiej zraził do siebie wielu bliskich sojuszników USA w Ameryce Łacińskiej. Pomysł utworzenia konwencji klimatycznej na podstawie rekomendacji naukowców z warsztatów w Villach, tym bardziej jeśli miałby w to być zaangażowany UNEP, nie budził więc entuzjazmu w USA, mimo że wspierała go część urzędów m.in. EPA (Environmental Protection Agency, Agencja Ochrony Środowiska) i Departament Stanu. Przedstawiciele DoE (Department of Energy, Departament Energetyki) uważali, że raport z Villach nie może być podstawą do podjęcia jakichkolwiek działań, gdyż w jego przygotowaniu nie brali udziału urzędnicy państwowi. Była to wygodna wymówka, biorąc pod uwagę, że w Villach spotykali się światowej klasy eksperci od klimatu, a raporty były przygotowywane z najwyższą rzetelnością naukową. Każda z agend mogła jednak na poparcie swojego stanowiska powołać się na pasujące jej rządowe opracowanie na temat klimatu, ponieważ wnioski w nich zawarte były bardzo różne. O ile np. diagnoza NRC (National Research Council, Krajowa Rada ds. Badań) z 1983 r. podkreślała naukowe niepewności i popierała powściągliwe podejście „czekać i zobaczyć”, raport EPA, opublikowany w tym samym roku, malował całkowicie inny obraz z potencjalnie katastrofalnymi konsekwencjami wynikającymi z niekontrolowanej zmiany klimatu (Hecht A.D. i Tirpak D., 1995, Agrawala S., 1997, Franz W. E., 1997).

Sformułowanie stanowiska USA w temacie konwencji było jednak bardzo ważne, gdyż bez nich wszelkie negocjacje dotyczące klimatu nie mogłyby się właściwie odbyć. Stany Zjednoczone miały silne karty przetargowe. Po pierwsze najdłużej zajmowały się badaniem klimatu i oceanów, a oceny robione dla EPA czy DoE stały się pewnego rodzaju wzorcami dla analiz robionych w innych państwach np. Niemczech. Po drugie USA w największym stopniu wspierały finansowo ONZ, miały więc ogromną siłę przebicia w kręgach decyzyjnych WMO i UNEP (Agrawala S., 1997).

Patrzeć naukowcom na ręce

Amerykańscy politycy mogli więc wykorzystać ten wpływ, aby sprawy potoczyły się bardziej po ich myśli. Stany Zjednoczone były w tamtych czasach głównym emitentem gazów cieplarnianych, a wszelkie działania na rzecz redukcji ich emisji zagroziłyby ekonomicznym interesom kraju, którego gospodarka opierała się na paliwach kopalnych. Potężne lobby przemysłu wydobywczego, przy aktywnym wsparciu republikańskiego Białego Domu, silnie oponowało więc przeciw jakimkolwiek działaniom na rzecz ochrony klimatu. Tym bardziej, że naukowcy, oprócz badania aspektów fizycznych zmiany klimatu, coraz wyraźniej wskazywali konieczność podjęcia pewnych kroków politycznych. 

Na konferencji AGGG (Advisory Group on Greenhouse Gases, Grupa Doradcza ds. Gazów Cieplarnianych), grupy eksperckiej powołanej przez WMO, UNEP i ICSU, która odbyła się w Bellagio w 1987 r., spróbowano m.in. określić cel działań dla ograniczenia zmiany klimatu. Zaproponowano, aby politycy ustanowili maksymalne tempo wzrostu poziomu morza w zakresie 20–50 mm na dekadę i temperatury na 0,1^oC na dekadę. Wielu uczestników spotkań AGGG wspierało agresywne działania ograniczające emisje. Rząd USA mógł więc mieć coraz silniejsze poczucie, że pozostawienie sprawy pod kontrolą WMO i UNEP nie jest najlepszym pomysłem (Agrawala S., 1997, Franz W. E., 1997).

Na kongresie WMO w 1987 r. USA przedstawiły stanowisko, że o ile Kongres zgadza się co do rekomendacji z Villach odnośnie tworzenia okresowych ocen wiedzy naukowej na temat klimatu, to „uważa, że mechanizm oceny powinien raczej funkcjonować pod ogólnym kierownictwem rządów niż tylko jako usługa naukowców opierająca się na ich osobistych umiejętnościach” (Zillman J. W., 2009). Raporty miały więc powstawać z udziałem przedstawicieli rządów, przy zgodzie uczestniczących w procesie naukowców i przy całkowitej zgodzie wszystkich uczestniczących w procesie rządów – bez żadnych wyjątków. Takie zasady wydają się być świetną receptą na paraliż jakiegokolwiek ciała doradczego. Państwom takim jak USA, które mogły zresztą liczyć w temacie ograniczania emisji na wsparcie państw eksporterów ropy naftowej, na pewno to nie przeszkadzało. Pozwalało za to kupić czas (Hecht A.D. i Tirpak D., 1995).

Analizę zmian zachodzących w ziemskim klimacie miała według tych zasad przygotować nowa grupa ekspercka. Bo Döös, szwedzki meteorolog, były dyrektor amerykańskiego NCP (National Climate Program)i pierwszy dyrektor WCP, na podstawie swoich doświadczeń z Międzyrządowym Panelem ds. Pierwszego Światowego Eksperymentu GARP (Global Atmospheric Research Programme, Globalny Program Badań Atmosfery, termin eksperyment oznacza tu po prostu pomiary polowe) w połowie lat 70., zaproponował stworzenie Międzyrządowego Zespołu ds. Oceny Zmiany Klimatu (Intergovermental Panel on the Assessment of Climate Change) (Agrawala S., 1997). 

Bieg sprawie nadały rezolucje WMO i ONZ z 1987 roku. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change, Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu) został powołany ostatecznie do życia w 1988 r. na walnym zgromadzeniu ONZ, a jego celem było „dostarczenie koordynowanej przez [społeczność] międzynarodową naukowej analizy na temat rozmiaru, czasu i potencjalnego wpływu środowiskowego i społeczno-gospodarczego zmiany klimatu i realistycznych strategii odpowiedzi [na ten problem]”. Pierwszym przewodniczącym IPCC został Bert Bolin. Na zaproszenie na pierwsze spotkanie IPCC w Genewie w 1988 r. odpowiedziało jedynie 28 państw, z czego tylko 11 należało do państw rozwijających się. Jak wspominał Bolin: „Temat klimatu wciąż nie był zbyt wysoko [na listach] w programach politycznych” (Johnson, 2012).

170 naukowców, zaproszonych do współpracy w ramach IPCC, pracowało intensywnie przez 1989 r., by stworzyć opracowanie, którego nikt nie mógłby podważyć na gruncie nauki. Wydany w 1990 r. I raport (FAR) IPCC wskazywał, że świat rzeczywiście się ociepla. Naukowcy przewidywali (prawidłowo, jak się później okazało), że potrzeba ok. 10 lat, żeby zdecydowanie się upewnić, że ocieplenie jest wynikiem nasilenia efektu cieplarnianego. Wtedy – jak podkreślali – może jednak już być dużo trudniej zatrzymać ocieplenie. Prognozy oparte na obliczeniach komputerowych wskazywały, że świat będzie prawdopodobnie cieplejszy o 1,5–4,5°C do połowy XXI w. W raporcie pojawiły się też propozycje rozwiązań, które mogłyby wpłynąć na zmniejszenie przyszłego ocieplenia (Agrawala Sh., 1998, Agrawala Sh., 1999). 

Od tamtego czasu setki naukowców poświęcało bezpłatnie swój czas, aby dostarczać politykom najlepszą wiedzę na temat zmiany klimatu. Jednak pomimo coraz bardziej wyrafinowanych metod badawczych, coraz lepszych modeli klimatycznych i coraz bardziej niepokojących obserwacji długo przeważała wśród decydentów postawa „poczekać i zobaczyć”. Miał w tym też swój udział wymyślony przez USA „międzyrządowy mechanizm”, wymagający jednomyślnych zgód odnośnie wniosków raportów, który skutecznie rugował z nich bardziej alarmujące wyniki badań i prognozy , powodując, że w rezultacie raporty IPCC były – według opinii różnych ekspertów – dość zachowawcze (patrz Mit: Naukowcy z IPCC to alarmiści). Z drugiej strony kontrola przedstawicieli rządów różnych państw – od Arabii Saudyjskiej po Zimbabwe – oznacza, że są one najbardziej skrupulatnie sprawdzonymi i rzetelnymi opracowaniami dotyczącymi zmiany klimatu. Reszta należy już do polityków. 

Więcej o historii klimatologii przeczytasz tutaj.

Zobacz też nasz cykl o historii badań nad klimatem: tutaj.

Anna Sierpińska, konsultacja merytoryczna: prof. Szymon P. Malinowski

The post Naukowcy pod kontrolą. Historia powstania IPCC appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Z jednej strony planowane redukcje emisji nie są wystarczające dla zrealizowania celu Porozumienia Paryskiego, z drugiej trzeba jednak przyznać, że dynamika zmian postrzegania ochrony klimatu wyraźnie przyspieszyła (w każdym razie jak na proces, w którym potrzebna jest jednogłośna akceptacja niemal 200 krajów świata…).

Najlepsza dostępna nauka

Zacznijmy od początkowych zapisów podsumowującego negocjacje Glasgow Climate Pact, dotyczą bowiem tego, na czym skupiamy się na Nauce o klimacie.

W pierwszych słowach dokumentu trafiamy na sekcję zatytułowaną „Science and urgency”, czyli „Nauka i konieczność pilnego działania”. Warto dodać, że słowo „urgency” zostało dodane już w trakcie negocjacji, podkreślając potrzebę jak najszybszego działania.

Wymowne jest też sformułowanie pkt. 1:

Uznając wagę najlepszej dostępnej wiedzy naukowej dla efektywnych działań na rzecz klimatu i kształtowania polityk […]

O ile można powiedzieć, że sformułowanie o „najlepszej dostępnej wiedzy naukowej” przewija się w dokumentach Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmiany klimatu (UNFCC) od samego początku w 1992 r., to obecna „najlepsza dostępna wiedza naukowa” o zmianie klimatu ma dużo większe przełożenie na politykę niż wtedy, a nawet niż w czasie podpisywania Porozumienia Paryskiego w 2015 r., kiedy to uzgodniono cel utrzymania wzrostu globalnej temperatury na poziomie „znacznie poniżej” 2°C względem poziomu sprzed epoki przemysłowej, przy jednoczesnym „kontynuowaniu wysiłków” na rzecz ograniczenia ocieplenia do 1,5°C. W opublikowanym w 2018 r. Specjalnym Raporcie IPCC dotyczącym globalnego ocieplenia klimatu o 1,5°C pokazano, jak poważne będą konsekwencje przekroczenia tego progu. W języku negocjacji klimatycznych UNFCC oznacza to dążenie raczej do celu 1,5°C niż 2°C.

Z kolei w pkt. 3 czytamy:

Wyrażamy zaalarmowanie i najwyższe zaniepokojenie faktem, że działalność człowieka spowodowała do tej pory ocieplenie o około 1,1°C, którego skutki są już odczuwalne w każdym regionie

Warto zauważyć, że słowo „najwyższe” (ang. utmost) w sformułowaniu „alarm and concern” dodane zostało już w trakcie negocjacji. O ile w procesie negocjacji tekst w wyniku presji krajów blokujących proces ochrony klimatu był zwykle osłabiany, to podczas szczytu w Glasgow w wielu momentach przeważał głos krajów domagających się bardziej zdecydowanych działań i wzmocnienia zapisów.

Cele redukcji emisji do 2030 r.

W ramach Porozumienia Paryskiego kraje deklarują swoje plany redukcji emisji (ang. Nationally Determined Contributions, NDC). Cele te nie były bezpośrednio przedmiotem negocjacji, ale ponieważ termin ich składania upłynął pod koniec zeszłego roku, to właśnie szczyt w Glasgow był miejscem przyjmowania i podsumowywania nowych NDC.

Bieżące analizy NDC dla każdego z sygnatariuszy porozumienia można znaleźć na stronie Climate Action Tracker (CAT). Krótkie podsumowanie przedstawiliśmy też w naszym artykule opublikowanym na rozpoczęcie szczytu klimatycznego. CAT na bieżąco analizuje przedstawiane przez kraje plany redukcji emisji, sumuje je globalnie oraz pokazuje, jak wynikająca z tego trajektoria przyszłych emisji ma się do celu redukcji zgodnego z najlepszą dostępną wiedzą naukową (zob. Ilustracja 2).

Indie, zeroemisyjność netto do 2070 r.

Podczas szczytu w Glasgow ze strony Indii padła bardzo ważna deklaracja: osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2070 r. Choć jest to data bardzo odległa, eksperci zwracają uwagę, że jeszcze rok temu nikt podobnej deklaracji by się nie spodziewał. Deklaracja Indii sprawiła też, że bliższe lub dalsze cele neutralności klimatycznej przyjęły już kraje odpowiadające za 90% światowego PKB (choć tylko kilka państw i UE mają własne cele zgodne z Porozumieniem Paryskim).

Deklaracji tej towarzyszyła też druga – o wytwarzaniu połowy energii elektrycznej z OZE do 2030 r. Pokazuje to, że nowe technologie energetyczne są już efektywną ekonomicznie opcją także dla niezbyt zamożnych krajów.

Można dodać, że w świetle podania przez Indie daty wyzerowania emisji, polskie mówienie że jesteśmy za biedni, żeby taką datę podawać, wygląda na coraz bardziej wątpliwe.

Chiny i USA, deklaracja współpracy

O ile Indie są trzecim największym emitentem CO₂ na świecie, to na dwóch pierwszych miejscach są odpowiednio Chiny i Stany Zjednoczone. Choć oba kraje ostro konkurują ze sobą na arenie międzynarodowej, to w trakcie szczytu przedstawiły wspólne porozumienie, w którym zobowiązały się do wzmocnienia współpracy na rzecz ochrony klimatu.

Obie strony zamierzają powołać »Grupę Roboczą ds. Wzmocnienia Działań na rzecz Klimatu w latach 2020«, która będzie spotykać się regularnie, aby zająć się kryzysem klimatycznym i przyspieszyć wielostronny proces, koncentrując się na wzmocnieniu konkretnych działań w tej dekadzie.

Ustalenia w ramach COP26

Przyspieszenie składania nowych NDC

Uznając, że dotychczasowe cele redukcji nie dają szansy na realizację celu 1,5°C, uzgodniono przyspieszone składanie nowych NDC – nie jak według wcześniejszych planów dopiero w 2025 r., lecz już w 2022 r. Tekst porozumienia nie czyni jednak rocznych NDC nową normą – o ile zaktualizowane cele NDC na 2030 r. mają być przedstawione za rok, to cele na rok 2035 mają zostać przedstawione w 2025 r., na rok 2040 w 2030 r. itd. Zdaniem ekspertów zapisy te pozwoliły „utrzymać przy życiu” cel 1,5°C.

Wezwanie do składania celów zeroemisyjności oraz uzgodnienia ich z celami i działaniami krótkoterminowymi

Kraje, które nie przedstawiły jeszcze planów wyzerowania emisji do lub około połowy stulecia, zostały w dokumencie końcowym explicite wezwane, żeby to zrobiły, do tego z uwzględnieniem powiązania tych planów z krótkoterminowymi celami redukcji emisji. Podkreślono również pilną potrzebę jak najszybszego wdrożenia krajowych działań zgodnymi z tymi planami. Inaczej mówiąc: podkreślono, że nie wystarczy podać celu redukcji emisji, lecz należy go skonkretyzować i wdrożyć działania prowadzące do jego osiągnięcia.

Raportowanie emisji

Przez długi czas nie udawało się uzgodnić zasad szczegółowego i zestandaryzowanego raportowania emisji przez kraje. Z jednej strony opierały się kraje ubogie, mające ograniczone możliwości zbierania danych, z drugiej zaś Chiny, które nie życzyły sobie, żeby ktoś zaglądał im w szczegóły zużycia energii.

Na COP26 w końcu uzgodniono zestaw zasad dotyczących spójnej sprawozdawczości w zakresie klimatu, co oznacza, że do 2024 r. dostępne będą dane dotyczące emisji gazów cieplarnianych dla każdego kraju. Informacje będą zbierane i przedstawiane w zestandaryzowanym formacie, także przez kraje rozwijające się. Pozwoli to ocenić postępy w realizacji krajowych planów redukcji emisji.

Handel redukcjami emisji

Podczas COP26 uzgodniono również zasady dotyczące handlu redukcjami emisji dwutlenku węgla. Pracowano nad tym porozumieniem od lat, ale było to nadzwyczaj trudne – a wynegocjowany kompromis wciąż jest daleki od ideału. Uzgodnione zasady zakończą najbardziej rażące oszustwa, takie jak podwójne liczenie redukcji emisji, ale nie są wystarczająco mocne, aby w pełni powstrzymać kraje i firmy przed wykorzystywaniem kredytów węglowych jako łatwego sposobu na dalsze utrzymywanie emisji i twierdzenie, że są one kompensowane.

Pomoc dla krajów ubogich

UE i USA odmówiły stworzenia funduszu, z którego najbiedniejsze i najbardziej wrażliwe na skutki zmiany klimatu państwa mogłyby pobierać pieniądze na zarządzanie kryzysowe. Mimo to odnotowano pewien postęp w tym zakresie. Dokument podkreśla pilną potrzebę zwiększenia skali wsparcia krajów rozwijających się, w tym działań mających na celu rozwiązanie problemu strat i szkód związanych z niekorzystnymi skutkami zmian klimatu (tzw. Loss & Damage). Pojawiły się również odwołania do wzmocnienia partnerstwa między krajami rozwijającymi się i rozwiniętymi oraz uznania roli rdzennych ludów w ochronie klimatu.

Adaptacja do zmiany klimatu

W tym obszarze kraje ubogie uzyskały wsparcie ze strony krajów rozwiniętych. W Porozumieniu Paryskim bogate kraje obiecały finansować mitygację i adaptację w mniej więcej równych proporcjach, jednak tylko jedna czwarta z 80 mld dolarów zebranych w 2019 r. została przeznaczona na adaptację. Tymczasem w porozumieniu z Glasgow bogate kraje zobowiązały się do co najmniej podwojenia kwoty przeznaczonej na adaptację do 2025 r., co kraje rozwijające się przyjęły z zadowoleniem.

Dodatkowo, uzgodniono stworzenie dwuletniego programu, mającego określić globalny cel w zakresie adaptacji. O ile w Porozumieniu Paryskim określono globalny cel w zakresie łagodzenia skutków zmian klimatu (ograniczenie emisji gazów cieplarnianych pozwalające utrzymać wzrost temperatury w uzgodnionych granicach), to brakowało podobnego globalnego celu w zakresie adaptacji, głównie ze względu na trudności w jego zdefiniowaniu. W przeciwieństwie do redukcji emisji, które przynoszą korzyści w skali globalnej, korzyści z adaptacji mają charakter lokalny lub regionalny. Nie istnieją jednolite globalne kryteria, na podstawie których można by ustalić i zmierzyć cele w zakresie adaptacji. Jest to jednak od dawna oczekiwany postulat krajów rozwijających się, który teraz został uwzględniony.

Wycofywanie węgla

W dokumencie końcowym wezwano do przyspieszenia rozwoju, wdrażania i upowszechniania technologii oraz przyjęcia strategii politycznych, które „przyspieszą przejście na niskoemisyjne systemy energetyczne”. Co kluczowe – jednym z wymienionych narzędzi jest przyspieszenie działań na rzecz „stopniowego zmniejszania energii z węgla i stopniowego wycofywania nieefektywnych subsydiów do paliw kopalnych”. To pierwszy raz, kiedy w dokumencie końcowy COP węgiel zostaje wymieniony po imieniu jako kluczowe źródło problemu.

W sformułowaniu „wycofywanie nieefektywnych subsydiów do paliw kopalnych” wątpliwości może budzić słowo „nieefektywnych”. Z jednej strony argumentowano, że chodzi o efektywność społeczną i wsparcie uboższych, z drugiej jednak strony efektywne subsydiowanie paliw kopalnych można interpretować jako ich… skuteczne subsydiowanie.

W ostatnim momencie negocjacji siłę zapisu o wycofywaniu węgla niestety rozwodniono. Początkowo sformułowanie „phase-out” (stopniowo wycofywać) miało dotyczyć zarówno energii z węgla, jak i subsydiów, ale ostatecznie w tym pierwszym przypadku użyto określenia „phase down” (stopniowo zmniejszać). Ta ostatnia zmiana została przeforsowana na sam koniec przez Indie i Chiny, a przewodniczący obradom Alok Sharma ze łzami w oczach przepraszał za rozwodnienie w ostatnim momencie tego zapisu (szczegóły w pkt. 20 dokumentu).

Rolnictwo

Na COP26 praktycznie nie poruszono kwestii rolnictwa, będącego jednym z głównych źródeł emisji gazów cieplarnianych (zwłaszcza produkty zwierzęce i nabiał). Słowa „rolnictwo”, „żywność”, „zwierzęta” czy „dieta” w końcowym dokumencie nie pojawiają się.

COP26: Inne inicjatywy

Podczas szczytu COP26 przedstawione zostały liczne dodatkowe zobowiązania i inicjatywy międzynarodowe.

Redukcja emisji metanu

Unia Europejska i Stany Zjednoczone ogłosiły inicjatywę zmierzającą do ograniczenia emisji metanu o 30% do 2030 r. Global Methane Pledge podpisało ponad 100 państw (na liście sygnatariuszy nie ma Polski), reprezentujących 70% światowej gospodarki i prawie połowę antropogenicznych emisji metanu. Realizacja zobowiązań pozwoliłaby zmniejszyć globalne ocieplenie o 0,2°C.

Odchodzenie od energetyki węglowej

W trakcie COP26 zawarto porozumienia na rzecz odejścia od energetyki węglowej. W grupie znalazło się m.in. 18 krajów, które do tej pory nie zadeklarowały daty odejścia od węgla. W oświadczeniu zobowiązują się zakończyć wszystkie inwestycje w nową energetykę węglową w kraju i za granicą, szybko zwiększyć wdrażanie czystej energii, stopniowo odchodzić od energetyki węglowej w krajach rozwiniętych w latach 30., a w latach 40. w przypadku reszty świata, a także przeprowadzić sprawiedliwą transformację w sposób korzystny dla pracowników i społeczności.

Polska poparła porozumienie. Niestety, sposób w jaki to zrobiliśmy stał się obiektem skandalu. Przedstawiciele rządu bardzo szybko doprecyzowali bowiem, że Polska – choć jest krajem rozwiniętym, będącym zarówno członkiem UE jak i klubu bogatych krajów OECD – nie wycofa węgla w latach 30., lecz dopiero w latach 2040., a jeszcze precyzyjniej – w roku 2049. Podejście zostało silnie skrytykowane. Climate Action Network Europe przyznało nawet polskiemu rządowi „skamielinę dnia”, którą wręcza symbolicznie każdego dnia szczytu klimatycznego w Glasgow. „Wygląda na to, że polski rząd nie do końca mówi prawdę o swoim zobowiązaniu do rezygnacji z węgla” – uzasadniła organizacja.

Pojazdy zeroemisyjne

Około 150 podmiotów (rządy, samorządy, producenci, operatorzy, inwestorzy) podpisało deklarację w sprawie przyspieszenia odejścia od pojazdów spalinowych. Tego typu samochody osobowe i dostawcze miałyby zostać wycofane ze sprzedaży w 2035 r. w wybranych krajach rozwiniętych i w 2040 r. w innych częściach świata. Porozumienia nie podpisały m.in. USA, Chiny, Japonia, Francja i Niemcy. Podpisała je za to Polska. Jako że na liście brakuje czołowych producentów (tak państw, jak i firm), a zobowiązanie ma wejść w życie od 2035 r., jego szacowany wpływ na wysokość emisji w 2030 r. jest niewielki.

Zakończenie wylesiania

Znacząco większy wpływ może mieć spełnienie deklaracji dotyczących wylesiania. Ponad 140 państw zobowiązało się, że do 2030 r. zakończy wylesianie.

Podsumowanie redukcji emisji wynikających z inicjatyw sektorowych

Podczas COP26 Climate Action Tracker opublikował analizę, uwzględniającą złożone przez kraje aktualizacje NDC oraz dodatkowe w/w inicjatywy, obliczając, że dzięki ich wdrożeniu emisje gazów cieplarnianych mogą ulec zmniejszeniu o 5,5-6,9 GtCO₂e rocznie (zob. Ilustracja 3).

Koniec wzrostu emisji?

Ilustracja 3 sugeruje, że globalne emisje gazów cieplarnianych wkrótce osiągną szczyt, a następnie zaczną spadać.

Można powiedzieć, że są tu dobre i złe wiadomości. Dobra wiadomość jest taka, że globalne emisje gazów cieplarnianych, które jeszcze dekadę temu gwałtownie rosły, w najbliższych latach mają wreszcie zacząć spadać. To fundamentalna kwestia – wreszcie udaje się odwrócić trwający od pokoleń wzrost emisji. Z kolei zła wiadomość jest taka, że robimy to zbyt późno i zbyt wolno, żeby zapobiec niebezpiecznej zmianie klimatu.

Jeśli przyjąć najbardziej optymistyczny scenariusz (realizacja wszystkich obietnic krajowych i międzynarodowych, łącznie z zaanonsowanymi obietnicami zeroemisyjności), światowa temperatura na koniec wieku wzrośnie o 1,8°C. Oznacza to, że mamy szansę wejść na ścieżkę prowadzącą do powstrzymania globalnego ocieplenia na poziomie poniżej 2°C.

Bardziej wiarygodny scenariusz, obejmujące implementację złożonych i wiążących celów długoterminowych oraz celów na 2030 r. prowadzi do ocieplenia o 2,1°C (zob. 4lustracja 4).

Szacunki te dotyczą jednak obietnic składanych na długie dziesięciolecia do przodu. Jeśli weźmiemy pod uwagę deklaracje i zobowiązania do 2030 r., sytuacja jest już o wiele gorsza. Jak wskazuje analiza Climate Action Tracker (CAT), zapowiadane na najbliższą dekadę działania prowadzą świat do ogrzania o 2,4°C.

Jeśli zaś uwzględni się faktycznie obowiązujące polityki, a nie obietnice, prognozowany wzrost temperatury wyniósłby zaś aż 2,7°C. Kwestią sporną jest też wiarygodność kluczowych gospodarek: Chin, Indii, Rosji, Arabii Saudyjskiej czy Australii, które obiecują odległe cele neutralności często (jak np. w przypadku Australii) bez wskazywania krótkoterminowych konkretów.

Podsumowanie COP26

W niedawno opublikowanym artykule podsumowującym przegląd emisji Global Carbon Project 2021 pokazaliśmy wykres globalnych emisji CO₂ (zob. Ilustracja 5).

Przez dziesięciolecia emisje CO₂ rosły coraz szybciej, jednak w ostatniej dekadzie wzrost wyraźnie spowolnił, a bazujące na NDC prognozy pozwalają spodziewać się, że wkrótce zaczną spadać. O ile więc jeszcze dekadę temu prognozy CAT pokazywały katastrofalne ocieplenie klimatu do 2100 r. o blisko 4°C, to stopniowo zaczęły się one obniżać. Wciąż są one powyżej celu Porozumienia Paryskiego, nawet tego wyższego, 2°C, ale wraz z postępem technologii umożliwiającym dekarbonizację gospodarki (patrz m.in. nowy raport SYSTEMIQ) oraz rosnącą presją społeczną na ochronę klimatu, prognozy wzrostu temperatury stopniowo wędrują w dół (zob. Ilustracja 6).

W podsumowaniu warto też podkreślić, że negocjatorom udało się utrzymać w ostatecznym dokumencie dążenie do ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5°C.

Jak podsumował Alok Sharma, przewodniczący COP26:

Możemy powiedzieć z przekonaniem, że utrzymaliśmy cel 1,5°C przy życiu. Ale jego puls jest słaby i zdoła on przetrwać tylko wtedy, gdy dotrzymamy naszych obietnic i przełożymy zobowiązania na szybkie działania.

Jako ludzkość z wielu względów długo wypieraliśmy problem i zamiataliśmy go pod dywan, także w naszym kraju. Zbyt długo. Zmiana klimatu będzie dotkliwa, to już nieuniknione – będą katastrofy pogodowe, klęski nieurodzaju, zatopione wyspy, delty rzek i miasta portowe, martwe rafy koralowe i wymarłe gatunki, będzie cierpienie i masowe migracje. Prawdopodobnie nie zatrzymamy globalnego ocieplenia na poziomie 1,5°C. Ale wciąż nie jest za późno, żeby je radykalnie ograniczyć. Nie bez powodu w Porozumieniu Paryskim napisano o dążeniu do ograniczenia ocieplenia do 1,5°C. Każdy ułamek stopnia ma znaczenie.

Marcin Popkiewicz, Szymon Bujalski

The post Szczyt klimatyczny COP26 – rezultaty appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Nigdy nie było bardziej ambitnego wspólnego przedsięwzięcia narodów świata niż ustabilizowanie klimatu. Aby zapobiec katastrofie klimatycznej, antropogeniczne emisje dwutlenku węgla muszą zostać wyzerowane, a innych gazów cieplarnianych znacząco zmniejszone, już w najbliższych dekadach. Atmosfera jest w ciągłym ruchu, dlatego gazy cieplarniane emitowane w dowolnych miejscach, są roznoszone po całym świecie i wpływają na globalny klimat. Zatem redukcje emisji, jeśli mają odnieść skutek, także muszą być globalne. Oznacza to konieczność współpracy wszystkich krajów świata.

COP26: czym jest szczyt klimatyczny ONZ?

Zgodnie z Ramową Konwencją Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmiany Klimatu (UNFCCC) z 1992 roku, wszystkie kraje są zobowiązane do działania w celu „uniknięcia niebezpiecznych zmian klimatycznych” i znalezienia sposobów na sprawiedliwą redukcję emisji gazów cieplarnianych. Od lat 1990. odbywają się spotkania stron UNFCCC, określanie jako COP (ang. „Conference of Parties”), na których rządy świata wypracowują globalną odpowiedź na kryzys klimatyczny. Gospodarze szczytu zmieniają się każdego roku – w tym roku będzie to Wielka Brytania (wraz z Włochami, będącymi gospodarzem kilku spotkań wstępnych, w tym Pre-COP i młodzieżowego COP w Mediolanie oraz szczytu G20 na kilka dni przed COP26).

Przewodniczenie negocjacjom i goszczenie szczytów przekazują sobie kraje z pięciu regionów formalnie sklasyfikowanych przez ONZ – Afryki, Azji i Pacyfiku, Ameryki Łacińskiej i Karaibów, Europy Środkowej i Wschodniej oraz Europy Zachodniej i innych (patrz lista konferencji COP). Od szczytu w Paryżu w 2015 r., kolejne COP odbyły się w Marrakeszu, Bonn, Katowicach i Madrycie, przyszłoroczna prawdopodobnie zaś odbędzie się w Egipcie. COP trzykrotnie odbył się również w Polsce – w 2008 r. w Poznaniu, w 2013 r. w Warszawie i w 2018 r. w Katowicach. Ze względu na sytuację pandemiczną ubiegłoroczny szczyt został bezprecedensowo przesunięty na rok 2021.

COP to wielkie konferencje, w których uczestniczą dziesiątki tysięcy dyplomatów i ekspertów oraz innych interesariuszy, od biznesu i mediów po organizacje obywatelskie. Proces negocjacji jest zwykle żmudny, powolny, głęboko specjalistyczny i dla postronnego obserwatora ślimaczący się nie do zniesienia. Zdarzają się jednak także momenty dramatyczne, przełomy i okazjonalne sukcesy, takie jak np. przyjęcie Porozumienia Paryskiego w 2015 r.

To już 26 COP: dlaczego to trwa tak długo?

Jest tak, ponieważ emisje gazów cieplarnianych są trudnym do wyeliminowania produktem ubocznym naszej gospodarki. Większość emisji jest rezultatem spalania paliw kopalnych, grających fundamentalną rolę w produkcji prądu, ciepła, zasilania fabryk, transportu itd. Można powiedzieć, że współczesny świat napędzany jest paliwami kopalnymi. Wzrost gospodarczy, będący priorytetem ekonomistów i polityków, historycznie wiązał się ze wzrostem użycia energii. Przez długi czas nie było też dobrych alternatyw dla paliw kopalnych (patrz: Klimatyczne ABC: Skąd się biorą antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych, Dlaczego emisje gazów cieplarnianych wciąż rosną?).

Przeszkodą w wypracowaniu porozumienia była też zróżnicowana sytuacja różnych grup krajów. Upraszczając, kraje biedne domagają się od krajów bogatych zwiększenia ambicji w redukcjach emisji i pomocy finansowej, zarówno na transformację energetyczną jak i na adaptację do postępującej zmiany klimatu. Kraje bogate przekonują kraje wschodzące, takie jak Chiny czy Indie, odpowiadające za lwią część obecnego wzrostu emisji, aby go zatrzymały i zmierzały do ich redukcji. Kraje wschodzące utrzymują zaś, że w rzeczywistości należą do grupy biednej i szczególnie narażonej na skutki zmiany klimatu, jednocześnie przypominając krajom uprzemysłowionym, że te wzbogaciły się i zbudowały swoją infrastrukturę w oparciu o paliwa kopalne.

A wszystko to idzie tak powoli dlatego, że każda jedna decyzja formalnie przyjmowana na szczytach musi być, bez wyjątku, zaakceptowana przez wszystkie państwa. Jest ich prawie 200. A ponieważ taki sprzeciw jest możliwy na każdym etapie negocjacji, to dyplomacja, umiejętności znajdowania niekonwencjonalnych kompromisów i sformułowań są podstawowymi narzędziami negocjacji.

Kraje rozwinięte nie są skłonne do brania na siebie kosztów, a kraje rozwijające się domagają się prawa do dalszego wykorzystywania paliw kopalnych w celu osiągnięcia wzrostu gospodarczego. Toczą się spory o historyczną odpowiedzialność za zmianę klimatu – zwłaszcza w kontekście konieczności przyspieszenia redukcji w państwach, które od niedawna zwiększają swoje emisje, o podział obciążeń, o koszty, a czasami nawet wyniki badań naukowych (mimo, że istnieje wspólna podstawa wiedzy naukowej w postaci akceptowanych przez wszystkie kraje raportów IPCC). Na przebieg negocjacji wpływ miewają także zmiany rządów w kluczowych krajach – przykładowo amerykański prezydent, Donald Trump, podjął decyzję o wycofaniu USA z Porozumienia Paryskiego (doszło to do skutku w listopadzie 2020, choć już w lutym 2021 r., po zaprzysiężeniu nowego prezydenta, Joe Bidena, USA ponownie przystąpiły do Porozumienia).

Co jest szczególnego w COP26 i dlaczego to pilne?

W ramach przełomowego Porozumienia Paryskiego, przyjętego w 2015 r., kraje świata zobowiązały się do utrzymania wzrostu globalnej temperatury na poziomie „znacznie poniżej” 2°C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej, przy jednoczesnym „kontynuowaniu wysiłków” na rzecz ograniczenia ocieplenia do 1,5°C. Cele te są prawnie wiążące i zapisane w traktacie.

Aby osiągnąć te cele, wszystkie kraje, które ratyfikowały Porozumienie (obecnie 191 i UE) mają obowiązek przygotowywać swoje plany redukcyjne. Podczas gdy zgodnie z wcześniejszymi wymaganiami państwa rozwinięte muszą już ostro redukować swoje emisje, tak w przypadku krajów rozwijających się często mowa jest o ograniczeniu wzrostu emisji gazów cieplarnianych. Jednak dla jednych i drugich przedkładane w tym roku cele mają sięgać roku 2030.

Te cele krajowe są znane jako „krajowo ustalone wkłady” (ang. Nationally Determined Contributions, NDC) – dotychczas były i są nadal niewystarczające do realizacji celów przedstawionych w Porozumieniu. Gdyby zostały zrealizowane, wzrost temperatury powierzchni Ziemi do końca stulecia wyniósłby ok. 3°C lub więcej, co byłoby katastrofalne w skutkach.

Ograniczenie wzrostu średniej temperatury do 1,5°C względem czasów przedprzemysłowych wymaga wyzerowania emisji w połowie stulecia, a w przypadku progu 2°C musi się to stać w latach 2070. Co więcej, szybki spadek emisji powinien wystąpić już w najbliższych latach. Do 2030 roku emisje dla celu 1,5°C powinny spaść o 45%, a dla celu 2°C o 25% względem 2010 roku. Niestety, od roku 2010 emisje nie spadły, lecz przeciwnie – wzrosły. W porównaniu do dzisiejszych poziomów emisji redukcje muszą więc być jeszcze większe, jak wyjaśniliśmy w naszym artykule o budżecie węglowym.

O tym, co oznacza cel zera emisji netto i jak się ma do zatrzymania ocieplenia czytaj w Czy zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych do zera netto zatrzyma globalne ocieplenie?

Już podczas szczytu w Paryżu wiedziano, że wstępnie zgłoszone NDC będą niewystarczające. W porozumienie wbudowano więc mechanizm aktualizacji NDC, w ramach którego kraje powinny co pięć lat przedstawiać nowe zobowiązania, z założenia ambitniejsze od wcześniejszych. Liczono na to, że postęp techniczny w zakresie bezemisyjnych źródeł energii i spadek ich cen, w połączeniu ze wzrostem poparcia społecznego dla ochrony klimatu, pozwolą na podejmowanie coraz ambitniejszych działań na rzecz redukcji emisji.

Pięć lat upłynęło 31 grudnia 2020 r., to właśnie więc szczyt w Glasgow będzie miejscem podsumowania, gdzie jesteśmy z ochroną klimatu oraz przyjmowania nowych NDC.

Plany redukcji emisji przed COP26– gdzie jesteśmy?

Z redukcjami emisji nie jest najlepiej. Jak opisaliśmy w artykule Redukcje emisji planowane przez poszczególne kraje, stan na wrzesień 2021, choć szybki wzrost emisji, mający miejsce we wcześniejszych dekadach, nieco spowolnił, to jednak wciąż postępuje. Na chwilę obecną zamiast spadku emisji o połowę do 2030 r. przewidywany jest ich wzrost o kilkanaście procent.

Kluczowe znaczenie mają działania krajów grupy G20, odpowiedzialnych za ok. 75% światowych emisji gazów cieplarnianych. Do tej pory swoje cele redukcji emisji do 2030 roku wzmocniły Stany Zjednoczone, Argentyna, Kanada, Unia Europejska i Wielka Brytania.

Jedynie Wielka Brytania planuje redukcje emisji adekwatne dla ograniczenia ocieplenia do 1,5°C. Cele UE i USA można uznać za odpowiadające scenariuszowi 2°C. Unia Europejska deklaruje, że do końca dekady ograniczy emisje o 55% w stosunku do poziomu z 1990 roku. Wcześniej obiecywała jedynie 40-procentowy spadek. Stany Zjednoczone deklarują aktualnie, że do 2030 roku ograniczą emisje o 50-52% względem 2005 roku. Wcześniej proponowały jedynie redukcję o 26-28% do 2025 roku. Japonia przedłożyła tymczasowe zaktualizowane NDC, zobowiązując się do zmniejszenia emisji o 46% do 2030 r. w stosunku do 2013 r. Korea Południowa zobowiązała się przedstawić swój zaktualizowany NDC na szczycie, ogłaszając tymczasowy cel redukcji emisji do 2030 r. o 40% względem 2018 r.

Chiny nie przedstawiły jeszcze zaktualizowanego NDC, ale ogłosiły, że stawiają sobie za cel wyzerowanie emisji CO₂ netto (tzw. neutralność węglowa, w odróżnieniu od neutralności emisyjnej obejmującej całość emisji gazów cieplarnianych) do 2060 r., ze zmniejszeniem do tego czasu udziału paliw kopalnych w miksie energetycznym poniżej 20%, resztę emisji kompensując usuwaniem CO₂ z pomocą zalesiania i innych działań. Ponadto do 2030 r. poziom emisji CO₂ w przeliczeniu na jednostkę PKB ma zostać zredukowany o ponad 65% w porównaniu z 2005 r.

A co z krajami żyjącymi z eksportu paliw kopalnych? Deklarują dążenie do zerowania emisji, ale zostawiają sobie różne furtki i uciekają do wybiegów, które można nazwać „kreatywną księgowością”. Arabia Saudyjska zadeklarowała wyzerowanie emisji CO₂ do 2060 r, dotyczy to jednak emisji paliw kopalnych spalanych na terytorium kraju, a nie sprzedawanej za granicę ropy. Rosja również deklaruje neutralność węglową do 2060 r., ale zamierza sobie do niej wliczać dwutlenek węgla pochłaniany przez rosyjskie lasy, w zdecydowanie zawyżonej skali, co de facto pozwalałoby jej nawet na emisje przekraczające te ze scenariusza „Biznes-jak-zwykle”. Australia zadeklarowała osiągnięcie neutralności węglowej do 2050 r. i ograniczenie emisji do 2030 r. o 35% względem 2005 r., ale nie zamierza w tym celu wdrażać żadnych specjalnych polityk (licząc, że reszta świata opracuje technologie, które same w sobie doprowadzą do dekarbonizacji gospodarki) ani wstrzymywać eksploatacji swoich złóż paliw kopalnych.

W przypadku Indonezji zaktualizowany NDC jest identyczny z tym, który zaproponowała w 2015 r. Pod względem braku ambicji klimatycznych jeszcze dalej poszły Brazylia i Meksyk, które zaproponowały aktualizacje, pozwalające na emisje wyższe emisje niż w ich wcześniejszych deklaracjach.

Z dużych emitentów zaktualizowanych NDC nie przedstawiły jeszcze Indie i Turcja, ale w przypadku tej drugiej należy zauważyć, że dopiero niedawno ratyfikowała Porozumienie Paryskie.

COP26: Co będzie negocjowane, a co nie?

Nakłonienie większej liczby krajów do złożenia wyższych celów na 2030 r. i zadeklarowania długoterminowych celów wyzerowania emisji netto są de facto najważniejszymi kwestiami, ale nie podlegają one negocjacjom jako takim. To, jakie cele państwa ostatecznie przedłożą jest uwarunkowane głównie takimi czynnikami jak sytuacja geopolityczna i ekonomiczna, nacisk ze strony innych państw oraz krajowej i międzynarodowej opinii publicznej. Za to mechanizm zwiększania celów co 5 lat wpisany do Porozumienia Paryskiego ma za zadanie zmobilizować wszystkie państwa do usystematyzowania tego procesu na poziomie międzynarodowym i wyznacza COPy jako miejsce na ogłaszanie i podsumowywanie tych celów.

Z celów stricte negocjacyjnych, o których będzie słychać w czasie tego szczytu, można wymienić:

Handel redukcjami emisji

Podczas konferencji COP26 kraje będą musiały również znaleźć odpowiedź na wyzwania związane z handlem redukcjami emisji dwutlenku węgla. Handel redukcjami emisji dwutlenku węgla został po raz pierwszy wprowadzony do rozmów w protokole z Kioto z 1997 roku jako mechanizm, dzięki któremu bogate kraje mogłyby przeprowadzić część swoich redukcji emisji dwutlenku węgla w krajach rozwijających się lub w gospodarkach w okresie transformacji, w tym w Polsce (mechanizm Joint Implementation).

Działa to w następujący sposób: tona dwutlenku węgla ma taki sam wpływ na atmosferę bez względu na to, gdzie jest emitowana, więc jeśli taniej jest zredukować tonę emisji dwutlenku węgla w Indiach niż w Norwegii, rząd norweski lub tamtejsze firmy mogą zapłacić za projekty – na przykład panele słoneczne – w Indiach, które zmniejszyłyby tam emisje, i zaliczyć te „kredyty węglowe” na poczet własnych celów redukcji emisji. W ten sposób kraje biedne zyskują dostęp do bardzo potrzebnych środków finansowych na działania związane z ograniczaniem emisji, a kraje bogate ponoszą mniejsze obciążenia ekonomiczne związane z ograniczaniem emisji dwutlenku węgla.

System ten był jednak podatny na nadużycia i tak czy inaczej jest nieodpowiedni w świecie, w którym wszystkie kraje, rozwinięte i rozwijające się, muszą jak najszybciej ograniczyć emisje dwutlenku węgla do zera. Handel redukcjami emisjami dwutlenku węgla został uwzględniony w artykule 6 Porozumienia Paryskiego, ale konflikty dotyczące sposobu jego wdrożenia nigdy nie zostały rozwiązane. W szczególności postępy w uzgadnianiu zasad zostały zablokowane przez kraje dążące do przeniesienia kredytów z poprzednich systemów (np. Protokołu z Kioto). Takie rozwiązanie osłabiłoby cały proces redukcji emisji.

Po pierwsze poprzez zaliczanie do aktualnych zobowiązań do redukcji emisji redukcji emisji w przeszłości, np. z Protokołu w Kioto (często wątpliwych), Po drugie poprzez utrzymanie zasad pozwalających na podwójne rozliczanie redukcji emisji zarówno w krajach kupujących dane kredyty węglowe, jak i tych sprzedających je (czyli np. redukcje emisji związane z ochroną lasów zakupione przez Norwegię od Kamerunu jako „kredyty węglowe” byłyby raportowane zarówno przez Norwegię jak i Kamerun; podobnie redukcje emisji związane z budową w Indiach farmy fotowoltaicznej zastępującą elektrownię węglową byłyby liczone zarówno przez Indie jak i Norwegię).

To głównie kłótnie o artykuł 6 doprowadziły do tego, że ostatni COP25, w Madrycie w 2019 r. nie zakończył się istotnymi ustaleniami, a postęp negocjacji został poważnie sparaliżowany. Gospodarze brytyjscy mają nadzieję, że tym razem uda się zarządzać tą drażliwą kwestią w taki sposób, aby nie zagrozić ciągłości negocjacji w innych sferach.

Więcej na temat Artykułu 6: In-depth Q&A: How ‘Article 6’ carbon markets could ‘make or break’ the Paris Agreement

Ramy czasowe dla celów redukcyjnych (NDC)

Od czasu przyjęcia Porozumienia Paryskiego mamy do czynienia z sytuacją, w której niektóre państwa przygotowują swoje cele na 5 lat, a niektóre (np. UE) na 10. Ujednolicenie tych okresów, czyli wybór jednej z tych opcji pozostaje bez rozstrzygnięcia od czasu COP24 w Katowicach, choć wydaje się być niewielkim problemem.

Pomoc dla krajów ubogich i nowe zobowiązania w tym zakresie

Podczas konferencji w Kopenhadze w 2009 r. krajom ubogim obiecano, że do 2020 r. otrzymają ze źródeł publicznych i prywatnych 100 mld USD rocznie, na cele związane z ograniczaniem emisji i radzeniem sobie ze skutkami ekstremalnych zjawisk pogodowych. Zobowiązanie to nie zostało wypełnione: we wrześniowym raporcie OECD stwierdzono, że w 2019 roku przekazano im jedynie około 80 mld USD.

To, jaki powinien być wkład danego kraju w kontekście „sprawiedliwego udziału” w pomocy finansowej, pokazuje raport ODI. Na jednym biegunie znalazły się kraje oferujące adekwatną pomoc, takie jak Szwecja, Norwegia i Niemcy, na drugim zaś Stany Zjednoczone. W ostatnich dniach USA zobowiązały się podwoić swoją pomoc do 11,4 mld USD rocznie, w pewnym stopniu redukując lukę finansowania. Tuż przed rozpoczęciem szczytu w Glasgow, 29 października, Rada UE zatwierdziła klimatyczną pomoc krajom rozwijającym się w wysokości 23,4 mld euro rocznie.

Szczegółowe informacje odnośnie finansowania klimatycznego i COP26 dostępne są na stronie Energy&Climate Intelligence Unit.

Na COP26 powinny się rozpocząć negocjacje nowego międzynarodowego celu finansowania klimatycznego, który ma być uzgodniony najpóźniej w 2025 r., a który ma być wyższy od tego obecnie obowiązującego.

Mechanizm „Loss & Damage”

Ważna debata toczy się wokół mechanizmu „strat i szkód”, czyli tego, w jakim stopniu kraje, które najbardziej ucierpią z powodu zmiany klimatu, powinny otrzymać rekompensatę od krajów, które do niej doprowadziły i co de facto można uznać za szkody bezpośrednio powiązane ze zmianami klimatu. Przez długi czas był to dla bogatych krajów temat niewygodny. Miały też uzasadnione obawy, że państwa rozwijające do koszyka „Loss & Damage” najchętniej wrzuciłyby wszystko „jak leci” i chciały za to pieniędzy. W Paryżu w końcu koncepcja ta znalazła została umieszczona w porozumieniu, ale z zastrzeżeniem, że kluczowe w tym temacie będzie wypracowanie mechanizmów weryfikacji tego, na ile dana katastrofa jest powiązana ze zmianami klimatu. Kraje biedne przystały na to, mając nadzieję, że w drodze współpracy międzynarodowej uda im się spriorytetyzować rozmowy na ten temat i stworzyć podstawy do bardziej konkretnych uzgodnień w przyszłości.

COP26: Inne inicjatywy

Przewodnicząca aktualnie negocjacjom Wielka Brytania ma również nadzieję pomóc w realizacji celów Porozumienia Paryskiego, działając także na innych obszarach. W tym celu powoływane i wspierane są inicjatywy zmierzające do przyspieszenia działań na poziomach państw i sektorów. Wszystkie one są częścią agendy szczytu, ale, podobnie jak NDC nie są przedmiotem negocjacji. Ich sukces będzie zależał głównie od tego, na ile sprawnie działa dyplomacja brytyjskich gospodarzy szczytu.

Odchodzenie od węgla

Wycofanie spalania węgla ma zasadnicze znaczenie dla ochrony klimatu. Proces ten postępuje. Od 2015 r. liczba planowanych elektrowni węglowych zmniejszyła się o 76%, a 44 państwa zobowiązały się, że nie zrealizują już żadnego projektu tego typu. W przeliczeniu na moc, od 2015 r. z planów wykreślono 1175 GW. W ten sposób świat uniknął wzrostu mocy elektrowni węglowych aż o 56% (stan na czerwiec 2021 r.), czyli dodania do ogólnej sumy więcej niż drugich Chin (1047 GW).

Chiny odpowiadają za 55% wszystkich wciąż zapowiadanych inwestycji. Dalej są Indie, Wietnam, Indonezja, Turcja i Bangladesz, łącznie odpowiadające za 27%. Pozostałych kilkanaście procent rozproszona jest w 31 krajach, spośród których 16 planuje realizację już tylko jednego projektu. Przyszłość bez nowych inwestycji w węgiel jest więc coraz bliżej.

Choć Chiny wciąż dominują na rynku budowy nowych elektrowni węglowych, to nie oznacza to, że nie płyną stamtąd żadne pozytywne informacje. Po Porozumieniu Paryskim Chiny zmniejszyły skalę swoich projektów o 74%, rezygnując w ten sposób z 484 GW planowanych wcześniej mocy węglowych. To pokazuje, że również tam zmiana zachodzi. I co ważne – obejmuje działania nie tylko wewnątrz kraju. Prezydent Xi Jinping podczas wrześniowego szczytu klimatycznego w Nowym Jorku ogłosił, że Chiny „zwiększą wsparcie dla innych krajów rozwijających się w rozwoju zielonej i niskoemisyjnej energii” oraz „nie będą budować nowych mocy opartych na węglu za granicą”. Ponieważ Chiny są największym publicznym źródłem finansowania projektów węglowych na świecie (a w ostatnich latach coraz częściej stawały się „finansującym ostatniej szansy” dla tego typu inwestycji), przybliży to anulowanie kolejnych ponad 40 GW planowanych mocy w 20 krajach (No New Coal by 2021).

Zakończenie dofinansowywania paliw kopalnych

W grudniu 2020 r. Wielka Brytania zobowiązała się do zakończenia finansowania zagranicznych projektów paliw kopalnych. W czerwcu 2021 r., kraje G7, zobowiązały się do zakończenia finansowania elektrowni węglowych za granicą. We wrześniu 2021 r. zrobiły to też Chiny. Dania i Kostaryka zawiązały zaś porozumienie krajów (Beyond Oil and Gas Alliance, BOGA) zobowiązujących się do wykonania kolejnego kroku i wyznaczenia daty stopniowego zaprzestania produkcji i poszukiwania ropy naftowej i gazu, zgodnie z wezwaniem Międzynarodowej Agencji Energii z maja 2021 r.

Rozwiązania oparte na przyrodzie

Rozwiązania oparte na przyrodzie to projekty takie jak ochrona i odbudowa istniejących lasów, torfowisk, terenów podmokłych i innych naturalnych pochłaniaczy dwutlenku węgla. To bardzo ważna kwestia, gdyż niszczenie lasów Amazonii, dorzecza Kongo i innych lasów deszczowych na całym świecie w dużym stopniu przyczynia się do emisji dwutlenku węgla i utraty różnorodności biologicznej.

Na COP26 oczekiwany jest pakiet porozumień, sformułowanych z wykorzystaniem wniosków z dotychczasowych niepowodzeń w ochronie lasów. Pakiet ma zaangażować w ten cel kluczowych dla sektora graczy, takich jak inwestorzy, banki rozwoju, organy nadzoru finansowego i przepisy handlowe, aby zakończyć wylesianie, które nie będzie już ani akceptowalne, ani możliwe do sfinansowania. Dotyczy to firm zaangażowanych w rolnictwo, leśnictwo, górnictwo i inne branże prowadzące wylesianie.

Trzeba jednak pamiętać, że o ile zalesianie może znacząco pomóc w ochronie klimatu, to samo w sobie nie rozwiąże kryzysu klimatycznego (patrz Mit: By zwalczyć globalne ocieplenie, wystarczy sadzić więcej drzew, „Na skróty przez las”? Nie tędy droga.).

Redukcja emisji metanu

Każda tona wyemitowanego metanu ma w 100-letnim horyzoncie czasowym wpływ na klimat 30-krotnie większy niż tona dwutlenku węgla. W horyzoncie 20-letnim – aż 80-krotnie. Działaniu wyemitowanego przez nas metanu można przypisać ok. 0,5°C dotychczasowego wzrostu temperatury. Z tego powodu szybka redukcja emisji tego gazu ma olbrzymie znaczenie dla wyhamowania wzrostu temperatury. We wrześniu 2021 r. USA i UE, wraz z kilkoma innymi krajami zawarły partnerstwo w celu ograniczenia globalnych emisji metanu o 30% do 2030 r., co – jak pokazują analizy – można w większości przypadków osiągnąć przy niewielkich kosztach lub w ogóle bez ich ponoszenia. Ograniczenie emisji metanu o połowę do 2050 r. może obniżyć wzrost temperatury globalnej o 0,2°C.

Pojazdy zeroemisyjne

Coraz więcej krajów przyjęło daty zakończenia sprzedaży aut spalinowych (aktualna mapa). Brytyjczycy chcą, żeby zobowiązania do przejścia na pojazdy elektryczne przyjęły kolejne kraje i będą do tego zachęcać.

Konferencje COP: Czy to w ogóle coś daje?

Przy wszystkich swoich słabościach, od dobrowolności redukcji, przez nieprecyzyjność zapisów po polityczne targi, wypracowane na COP21 Porozumienie Paryskie daje efekty. Przed jego przyjęciem świat był na kursie do wzrostu temperatury o 4-5°C do końca stulecia. Obecne NDC wskazują na ocieplenie rzędu 3°C (żółty zakres na ilustracji 4), a biorąc pod uwagę złożone deklaracje podniesienia ambicji – o trochę ponad 2°C (zielony zakres na ilustracji 4).

Co więcej, koncepcja wyzerowania emisji, w czasach podpisywania Porozumienia Paryskiego wydająca się odległa i abstrakcyjna, powszechnie przyjęła się, zarówno w kręgach politycznych, jak i eksperckich. Widać to np. w najnowszym raporcie Międzynarodowej Agencji Energii (International Energy Agency, IEA) World Energy Outlook 2021, uważanym za punkt odniesienia dla polityk energetycznych. W raporcie tym MAE po raz pierwszy przyjęła działania zmierzające do zerowej emisji netto do 2050 r. jako scenariusz podstawowy. Cel zeroemisyjności został przyjęty przez ponad sto krajów (choć wciąż nie ma wśród nich Polski).

COP26: krok na długiej drodze

Wielcy gracze w negocjacjach – ONZ, Wielka Brytania czy USA – już przyznali, że COP26 nie osiągnie wszystkiego, na co liczono. NDC, które prawdopodobnie wyłonią się na szczycie w Glasgow, nie będą sumować się do utrzymania wzrostu temperatury w granicach 1,5°C.

Biorąc pod uwagę złożoność negocjacji i rozbieżność stanowisk stron, idealny wynik szczytu – czyli wysoka ambicja polityczna dotycząca redukcji emisji oraz zgoda co do wszystkich elementów negocjacji, nie jest najbardziej prawdopodobną opcją. To, na czym obecnie skupiają się Brytyjczycy, to zapewnienie wystarczającego postępu w zakresie redukcji emisji do 2030 r., aby były one jak największe i zgodne z celami Porozumienia Paryskiego, a także uzgodnienie jak największej liczby innych dróg działania, takich jak odchodzenie od węgla, redukcja emisji metanu, wyznaczenie ścieżki odejścia od paliw kopalnych w transporcie oraz nakłonienie biznesu, instytucji finansowych i innych interesariuszy do określenia planów redukcji emisji zgodnie z celem 1,5°C, które pomogą osiągnąć ten cel tak szybko, jak to możliwe.

Jeśli postanowienia Porozumienia Paryskiego miałyby być wypełnione, dekarbonizacja światowej gospodarki powinna przebiegać oczywiście znacznie szybciej niż ma to miejsce. Nie jest jednak tak, że gdy idziemy spać wieczorem i światowe megatrendy prowadzą nas w stronę kryzysu, to po przebudzeniu rano problemy są już rozwiązane i wszystko jest na dobrej drodze. Zmiana kursu czegoś tak wielkiego i bezwładnego jak światowa gospodarka i system energetyczny zajmują wiele czasu i składają się z wielu mniejszych kroków. COP26 jest jednym z nich, oby jak największym i w dobrym kierunku.

Marcin Popkiewicz, konsultacja: Lidia Wojtal

The post Szczyt klimatyczny COP26 – co jest grane appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Kraje składają dobrowolne zobowiązania do redukcji emisji, określane jako wkłady zadeklarowane przez kraje (ang. Nationally Determined Contributions, NDC). Zadeklarowane dotychczas NDC obejmują cele do realizacji w latach 2020–2030. W marcu 2021 r. w artykule Jak nam idzie realizacja Porozumienia Paryskiego? Jak pokazuje raport „Emissions Gap”, bardzo źle opisaliśmy stan planowanych redukcji emisji. Jak na razie suma deklaracji – nawet jeśli zostaną w pełni zrealizowane – w ogóle nie prowadzi do spadku emisji.

Luka emisyjna zmalała, lecz niewiele

Zgodnie z założeniami Porozumienia Paryskiego kraje mają okresowo (co 5 lat) przedstawiać zaktualizowane NDC, z założeniem, że będą bardziej ambitne od poprzednich. Opublikowana niedawno przez Climate Action Tracker (CAT) analiza pokazuje, że faktycznie ma to miejsce: prognozowana na 2030 r. luka emisyjna (różnica między zadeklarowanym sumarycznie przez kraje spadkiem emisji, a redukcjami zgodnymi z celem 1,5°C) w ostatnich miesiącach zmalała, jednak w zdecydowanie niewystarczającym stopniu: o ok. 15% (4 GtCO₂).

Klimatyczni liderzy (nieliczni) i maruderzy (w większości)

Jak w tym kontekście wyglądają NDC różnych krajów? Jak pokazuje kompleksowa analiza Climate Action Tracker (CAT), prawie wszystkie kraje, w tym wszystkie należące do grupy G20, nie przedstawiły NDC zgodnych z celem Porozumienia Paryskiego. Politycy w większości zachowują się tak, jakby wciąż mieli czas, podczas gdy dostępny budżet węglowy szybko się wyczerpuje (patrz Ograniczamy ocieplenie – jak szybko trzeba działać?).

Analiza pokazuje, że w szczególności kraje surowcowe, żyjące z wydobycia i sprzedaży paliw kopalnych, takie jak Rosja, Arabia Saudyjska czy Iran, nie palą się do odchodzenia od paliw kopalnych i redukowania emisji, a ich zobowiązania są „krytycznie niewystarczające”.

Wśród krajów, których zobowiązania są „wysoce niewystarczające” są duże gospodarki, takie jak m.in. Australia, Brazylia, Kanada, Chiny czy Indie.

Pod względem działań krajowych, tylko jeden kraj rozwinięty – Wielka Brytania – ma cel, który w systemie oceny CAT jest oceniany jako „zgodny z celem 1,5°C”, a niektóre są bliskie osiągnięcia tego celu (UE, Niemcy, Norwegia). Cele krajowe są jednak tylko jednym z wymiarów działań koniecznych do osiągnięcia zgodności z celem Porozumienia Paryskiego. Żaden rząd tych krajów nie zaproponował wystarczającego międzynarodowego finansowania na rzecz ochrony klimatu – które jest absolutnie niezbędne do podjęcia ambitnych działań w krajach rozwijających się, potrzebujących wsparcia w celu ograniczenia emisji – ani nie wprowadził wystarczającej polityki w tym zakresie. W rezultacie działania m.in. Niemiec jak i Norwegii czy UE jako całości zostały ocenione jako „niewystarczające” w nowym ratingu CAT, podczas gdy Wielka Brytania została oceniona nieco lepiej – jako „prawie wystarczająca”. Polityka tylko jednego kraju – Gambii – zakwalifikowała się jako zgodna z celem 1,5°C.

Szczegółowy przegląd działań krajów w różnych aspektach ochrony klimatu dostępny jest na stronie Climate Action Tracker, tu prezentujemy zestawienie dla Unii Europejskiej.

Największe gospodarki światowe z grupy G20

Działania krajów grupy G20, odpowiedzialnych za 75% światowych emisji gazów cieplarnianych, mają kluczowe znaczenie. Do tej pory swoje cele redukcji emisji do 2030 roku wzmocniły Stany Zjednoczone, Argentyna, Kanada, Unia Europejska i Wielka Brytania. Jak pisaliśmy powyżej tylko Wielka Brytania planuje redukcje emisji bliskie zgodności z celem 1,5°C. Oczekuje się też, że Japonia i Korea Południowa przed listopadowym szczytem klimatycznym COP26 w Glasgow przedstawią nowe, ambitniejsze cele.

Chiny, Indie, Arabia Saudyjska i Turcja (łącznie odpowiedzialne za 33% globalnych gazów cieplarnianych) nie przedłożyły jeszcze zaktualizowanych NDC. Chiny, będące obecnie największym emitentem gazów cieplarnianych, choć zobowiązały się do wyzerowania emisji CO₂ do 2060 roku, nie przedstawiły jeszcze swoich planów na 2030, które byłyby zgodne z tym celem.

Australia i Indonezja z kolei przedłożyły zaktualizowane NDC z celami redukcji emisji gazów cieplarnianych identycznymi z tymi, które zaproponowały w 2015 r.

To, jak kształtuje się luka emisyjna i jej zmiany dla największych światowych gospodarek, należących do grupy G20, pokazuje analiza opublikowana przez World Resources Institute – WRI (Rysunek 5).

Brazylia i Meksyk zamiast przedstawić plany będące postępem w redukcji emisji względem poprzednich NDC, zamiast tego zaproponowały aktualizacje, które pozwoliłyby na wyższe emisje w porównaniu do ich poprzednich celów. Rosja poszła zaś nawet o krok dalej, przedstawiając cel, który pozwoliłby na jeszcze wyższe emisje niż jej obecna trajektoria „biznes-jak-zwykle”.

To jaki scenariusz emisji z tego wynika…?

Jak te wszystkie cele mają się do scenariuszy przyszłej zmiany klimatu? Kwestię tę omawia najnowszy raport UNFCC, podsumowujący złożone NDC.

Widać, że gospodarka światowa stopniowo schodzi z trajektorii emisji najbardziej katastrofalnych scenariuszy wysokich emisji (SSP3-7.0, SSP5-8.5), a NDC układają się w okolicach scenariusza SSP2-4.5, ze szczytem emisji w ciągu najbliższych kilkunastu lat, prowadzącego do ocieplenia do końca stulecia o blisko 3°C (więcej w artykule Wprowadzenie do 6 Raportu IPCC).

Biorąc pod uwagę kumulujące się działanie CO₂ i prognozowane szybkie narastanie poważnych konsekwencji, konieczne są głębsze redukcje emisji dla skutecznej ochrony klimatu, i to jak najszybciej. Mimo nadziei, jaką daje fakt, że wiele rządów przyjęło cel zera emisji netto do połowy stulecia, do jego zrealizowania konieczne są działania już w tej dekadzie. Musi istnieć zgodność między celami na 2030 rok a celami zera emisji netto. Ocena CAT pokazuje, że większość celów zera emisji netto jest sformułowana niejasno i konieczne są sprecyzowane cele krótkoterminowe oraz ścieżki ich realizacji.

Marcin Popkiewicz

The post Redukcje emisji planowane przez poszczególne kraje, stan na wrzesień 2021. appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Pięć lat temu, w ramach Porozumienia Paryskiego, państwa uzgodniły cel ograniczenia wzrostu średniej temperatury powierzchni Ziemi znacznie poniżej 2°C, najlepiej mniej niż 1,5°C powyżej poziomu z epoki przedprzemysłowej. Uzgodniono też cel ograniczenia antropogenicznych emisji gazów cieplarnianych w drugiej połowie stulecia do poziomu zera netto, czyli tzw. neutralności klimatycznej (patrz Porozumienie klimatyczne w Paryżu). Cel ten deklaruje coraz więcej krajów, instytucji i przedsiębiorstw. Na tej liście znalazły się już m.in. Stany Zjednoczone, Chiny, Unia Europejska, Microsoft czy stowarzyszenie zrzeszające europejskie porty lotnicze. Można to uznać za pozytywne zjawisko – jednak diabeł tkwi w szczegółach. Gdy przyjrzymy im się bliżej, przedstawiane plany okazują się trudne do porównania a definicje nieprecyzyjne.

Zero zeru nierówne

Szczegóły stojące za deklaracjami „zera netto” potrafią radykalnie się różnić. Niektóre dotyczą jedynie emisji CO₂, inne obejmują także pozostałe gazy cieplarniane. Firmy mogą mieć na myśli jedynie emisje związane z ich bezpośrednią działalnością i będące pod ich kontrolą, mogą też uwzględniać te związane z łańcuchami dostaw (w szczególności emisje związane z nabywanymi komponentami i usługami) lub wykorzystaniem i utylizacją ich produktów (np. paliwa sprzedawane przez koncern naftowy). Mogą też planować skompensowanie części emisji przez usuwanie CO₂ z atmosfery, np. poprzez wiązanie go w formacjach geologicznych czy zalesianie. Czasem celem nie jest faktyczne wyzerowanie własnych emisji, lecz skompensowanie ich za pomocą działań realizowanych przez kogoś innego (tzw. offsetów).

Najbardziej istotne kwestie mogą łatwo umknąć uwadze. Czy niektóre sektory, łatwiejsze do zdekarbonizowania, takie jak elektroenergetyka, powinny osiągnąć neutralność wcześniej, aby w ten sposób dać więcej czasu na zmiany w bardziej problematycznych sektorach takich jak lotnictwo czy przemysł ciężki (np. hutnictwo stali czy produkcja cementu)? Czy powinniśmy wymagać od krajów rozwijających się osiągnięcia zera emisji netto w tym samym czasie co kraje najbogatsze? Jeśli nie poświęcimy tym kwestiom odpowiedniej uwagi, suma działań może okazać się niewystarczająca dla wspólnego osiągnięcia celu Porozumienia Paryskiego.

Można oczywiście powiedzieć, że nieprecyzyjne cele są lepsze niż żadne. Jednak stawka jest zbyt wysoka, by zadowolić się ogólnikowymi deklaracjami. To oczywiste, że różne kraje czy sektory mogą mieć różne cele – jednak bez precyzyjnego zestandaryzowanego sposobu opisania działań nie będziemy w stanie porównać i podsumować strategii osiągnięcia celu „zera emisji netto”, ani też ocenić ich rezultatów.

Deklaracje powinny szczegółowo opisywać, jakich źródeł emisji i gazów cieplarnianych dotyczą (CO₂, wszystkie gazy cieplarniane, czy jakichś ich podzbiór); w jakim terminie emisje netto mają spaść do zera oraz czy i w jakim stopniu ma to zostać osiągnięte poprzez samą redukcję emisji, usuwanie wyemitowanych gazów oraz skompensowanie emisji (offsety). Kwestia kompensacji emisji jest tu szczególnie delikatna, wymaga regulacji i certyfikacji, gdyż stosunkowo łatwo tu o nadużycia.

O jakich emisjach mowa?

Duże znaczenie dla klimatu ma to, na jakich gazach konkretnie się skupiamy. Emisje CO₂ są główną przyczyną obecnej zmiany klimatu, do tego gaz ten kumuluje się w środowisku, a jego nadmiar będzie usuwany z atmosfery przez setki i tysiące lat. Wyzerowanie emisji CO₂ pozwoli zatrzymać wzrost temperatury (patrz Po jakim czasie zobaczylibyśmy efekt wyzerowania emisji CO₂?), ale ten, który już wyemitowaliśmy, jeszcze przez długi czas będzie utrzymywał temperaturę powierzchni Ziemi na podwyższonym poziomie.

Metan (CH₄), drugi pod względem wpływu na klimat, pozostaje w atmosferze dużo krócej, w wyniku reakcji chemicznych utleniając się do CO₂ – z każdej wyemitowanej przez nas tony metanu po dekadzie zostanie w atmosferze niecałe pół tony, a węgiel w drugiej połowie tony przez utlenienie zamieni się w ok. 1,4 tony CO₂. Ogólnie w dłuższej perspektywie emisja tony metanu wprowadzi niemal 3 tony CO₂ do atmosfery. Zredukowanie emisji metanu stosunkowo szybko zmniejszyłoby ocieplający wpływ tego gazu na klimat, jednak ich całkowite wyeliminowanie, szczególnie w rolnictwie, jest obecnie praktycznie niemożliwe. Emitujemy też inne gazy cieplarniane, od podtlenku azotu (czas połowicznego zaniku z atmosfery trochę ponad 100 lat) przez chlorofluorowęglowodory (CFC) po różne przemysłowe związki chemiczne.

Na razie kraje i przedsiębiorstwa przyjmują różne podejścia do celu neutralności klimatycznej. Cel Unii Europejskiej na 2050 rok obejmuje wszystkie gazy cieplarniane. Chiny zadeklarowały neutralność do 2060 r. ale tylko w odniesieniu do CO₂. Administracja prezydenta Bidena w Stanach Zjednoczonych planuje osiągnięcie celu „zera netto” do 2050 roku, ale jeszcze nie określiła, które gazy cieplarniane ma to obejmować. Porozumienie Paryskie uwzględnia wszystkie gazy cieplarniane – emisje, których nie da się wyeliminować muszą zostać skompensowane przez usunięcie z atmosfery równoważnej ilości CO₂.

ONZ ustaliła przeliczniki, pozwalające na łączne analizowanie emisji różnych gazów cieplarnianych. Bazują one na tzw. Potencjale tworzenia efektu cieplarnianego (ang. Global Warming Potential, GWP) w ciągu 100 lat, GWP-100. Przykładowo, 1 tona metanu (CH₄) odpowiada 25 tonom CO₂, a 1 tona podtlenku azotu (N₂O) 298 tonom CO₂. Nie jest to jednak jedyny sposób liczenia względnego wpływu gazów cieplarnianych.

Wszystkie ścieżki redukcji emisji zgodne z celem redukcji emisji do zera jak przyjęto w Porozumieniu Paryskim bazują na trzech działaniach:

1. szybkim i znaczącym zredukowaniu emisji CO₂;

2. dodatkowym dużym redukcjom emisji innych gazów cieplarnianych;

3. wdrożeniu strategii usuwania CO₂ z powietrza.

W ścieżkach emisji pozwalających ograniczyć ocieplenie do 1,5°C, zaprezentowanych przez IPCC, emisje CO2 netto spadają do zera ok. 2050 roku (2045-2055). Emisje całości gazów cieplarnianych spadają do zera netto później – w okresie 2061-2084 (patrz Streszczenie Specjalnego Raportu IPCC dotyczącego globalnego ocieplenia klimatu o 1,5°C).

Usuwanie CO₂ ma skompensować wpływ nadal trwających emisji innych gazów cieplarnianych. W ten sposób wyzerowanie emisji netto pozwoli nie tylko na stopniowe zatrzymanie wzrostu temperatury i jej stabilizację, lecz (być może) nawet na jej powolny spadek. To, do jakiego poziomu wzrośnie temperatura globalna, zależy zarówno od tempa redukcji emisji różnych gazów, przyjętych metod porównywania ich wpływu na klimat, proporcji redukcji i usuwania, jak i tego, co będzie się działo z naturalnymi rezerwuarami węgla takimi jak gleby, wieczna zmarzlina, czy oceany (Tanaka i O’Neill, 2018, Fuglestvedt i in., 2018).

Używane obecnie terminy nie są jasne. Przykładowo: „neutralność węglowa” i „neutralność klimatyczna” czasami są synonimami zerowej emisji CO₂ netto i zerowej emisji całości gazów cieplarnianych, a czasami nie. Na przykład Francja w swojej strategii mówi o neutralności węglowej, ale obejmuje to wszystkie gazy cieplarniane. Niezbędne są spójność, precyzja terminów i dokładność.

Różny jest również zakres źródeł emisji, szczególnie w wypadku deklaracji składanych przez firmy i organizacje gospodarcze. Przykładowo: IKEA bierze pod uwagę emisje w całym łańcuchu dostaw. Podobnie Microsoft, który dodatkowo do 2050 roku planuje skompensować wszystkie swoje emisje CO₂  jakie miały miejsce od założenia firmy w 1975 r. Na przeciwnym biegunie lokuje się np. stowarzyszenie ACI Europe, reprezentujące ponad 500 europejskich lotnisk, którego cel neutralności netto na 2050 r. uwzględnia jedynie emisje mające miejsce w budynkach i innych działań na ziemi, lecz nie z samolotów – przy takim zdefiniowaniu zakresu uwzględnione zostaje jedynie 2% emisji związanych z całością działalności lotnictwa przechodzącą przez te porty lotnicze.

Od emisji do usuwania

Przewidywane rola pochłaniania CO₂ również wymaga doprecyzowania. Podmioty deklarujące cele osiągnięcia zera emisji netto powinny doprecyzowywać wkłady z redukcji emisji, bezpośredniego pochłaniania i offsetów. Bezpośrednie usuwanie CO₂ to takie, które znajduje się pod kontrolą podmiotu. Offsety zaś to zakupione redukcje lub pochłanianie zrealizowane przez kogoś innego, gdzie indziej. Ogólnie rzecz biorąc, redukcje emisji mają największą wartość i powinny być preferowane.

Strategie usuwania lub kompensacji mogą dobrze wyglądać na papierze, ale w rzeczywistości mieć małą skuteczność i wiązać się z większym ryzykiem. Zasadzenie lasu w miejscu plantacji może mieć wpływ na produkcję żywności; plantacje upraw energetycznych mogą być szkodliwe dla środowiska. Trwałość stworzonych w ten sposób magazynów węgla jest niepewna. Nie ma gwarancji, że las nie zostanie później wycięty, nie spłonie w pożarze lub nie zostanie w inny sposób dotknięty przez zmianę klimatu. Nawet jeśli powstały w wyniku offsetowania na miejscu np. uprawy roślin jadalnych las będzie trwały, to spowodowany taką działalnością wzrost cen żywności może doprowadzić do wycięcia lasu pod uprawy w innym miejscu. Faktyczna wartość takiego offsetowania graniczyłaby z kreatywną księgowością. Trzeba też pamiętać, że niektóre działania wymagają wykorzystania dużego obszaru. Może to mieć negatywny wpływ na różnorodność biologiczną oraz na bezpieczeństwo żywnościowe.

Rozwiązania inżynierskie, takie jak urządzenia do pochłaniania CO₂ z powietrza za pomocą filtrów chemicznych w celu uwięzienia go pod ziemią, są wciąż w fazie eksperymentalnej. Wdrożenie takich technologii na skalę wystarczająco dużą, aby miała wpływ globalny, pozostaje w sferze spekulacji. Ich masowe zastosowanie może okazać się zbyt kosztowne, problem może być też z akceptacją społeczną – ludzie mogą sprzeciwiać się masowemu przekształcaniu krajobrazów lub składowaniu CO₂ pod ich domami. Plany osiągnięcia celu zera emisji netto powinny uwzględniać te ryzyka.

Adekwatność i sprawiedliwość

Państwa i przedsiębiorstwa deklarujące cele zera emisji netto zakładają, a często i ogłaszają, że są one zgodne z globalnymi celami Porozumienia Paryskiego. Wiąże się to jednak z mniej lub bardziej ukrytymi założeniami na temat tego, jaki powinien być ich sprawiedliwy wkład i jaki powinien być wkład innych. Oceny etyczne są tu nieuniknione, nawet jeśli nie są one wyrażane wprost.

To, co jest uważane za „sprawiedliwy udział”, może różnić się w zależności od kraju. Różnią się one stopniem rozwoju, mają różne możliwości, zasoby gospodarcze, techniczne, organizacyjne i finansowe. Różna jest też odpowiedzialność za zmianę klimatu. Przykładowo, Singapur jest małym, gęsto zaludnionym krajem, z ograniczonym potencjałem wdrażania odnawialnych źródeł energii, jest za to bogaty i ma możliwość finansowania działań w innych krajach. Kraje Unii Europejskiej wyemitowały w historii nieproporcjonalnie dużo gazów cieplarnianych, zostały też poważnie wylesione, mają jednak duże możliwości gospodarcze, technologiczne, finansowe i organizacyjne. Jemen ma jedne z najlepszych na świecie warunków dla rozwoju energii słonecznej, jednak, jako targany konfliktami biedny kraj ma problemy inwestycyjne z uruchomieniem tego potencjału. Zróżnicowanie dotyczy nie tylko krajów, lecz także sektorów gospodarki. Sektory rolnictwa i leśnictwa mają duże możliwości usuwania CO₂; lotnictwo i hutnictwo już nie.

Dodatkowe zamieszanie wprowadzają cele „zera emisji netto”, które sformułowano z wykorzystaniem innych niż GWP-100 przeliczników znaczenia innych gazów cieplarnianych w porównaniu z CO₂. Może to wpływać zarówno na to, na jakich gazach się skoncentrujemy, jak i które branże czy kraje poniosą ciężar zmian (Rogelj i Schleussner, 2019, Lynch i in., 2020). Przykładowo, przypisanie niższej wagi metanowi ułatwia osiągnięcie celu wyzerowania emisji netto krajom o relatywnie wysokich emisjach z rolnictwa. Jednak jeśli wiele krajów pójdzie drogą takiego dopasowywania współczynników, żeby było im łatwo, globalnie oznacza to mniejsze redukcje emisji i większą zmianę klimatu. Atmosfera naszej planety jest jedna – jeśli jakiś kraj lub przedsiębiorstwo zrobi mniej, inni musieliby zrobić więcej. Jeśli jakiś kraj postanowi na przykład dłużej spalać węgiel w swoich elektrowniach i odwlekać dojście do celu zera emisji netto, oznacza to, że albo inni będą musieli zrobić więcej, albo zmiana klimatu będzie większa.

Strony Porozumienia Paryskiego powinny jak najszybciej przedstawić uzasadnienia, dlaczego uważają swój cel osiągnięcia zera emisji netto za sprawiedliwy i adekwatny do osiągnięcia wspólnego celu ochrony klimatu. Jest to obecnie wymagane w odniesieniu do krótkoterminowych celów redukcji emisji w ramach Krajowych Deklaracji Ograniczenia Emisji (ang. Nationally Determined Contributions, NDC), jednak dla długoterminowych celów osiągnięcia zera emisji netto jeszcze nie.

Kwestie sprawiedliwości wiążą się również z kompensowaniem (offsetowaniem) emisji. W tych rozliczeniach funkcjonuje pojęcie kredytu węglowego: 1 kredyt węglowy odpowiada 1 tonie CO₂, którą udało się usunąć z atmosfery lub uniknąć jej emisji. Tanie offsety oznaczają, że przedsiębiorstwo lub kraj podejmuje jedynie ograniczony wysiłek w celu zredukowania własnych emisji. Kompensacja emisji poprzez projekty realizowane w innych krajach przenosi do nich wszystkie ryzyka społeczne i środowiskowe. Wyzwaniem staje się też unikanie podwójnego naliczania jednostek redukcji emisji. Na przykład jeśli Microsoft kupuje 1 kredyt węglowy od firmy prowadzącej projekt zalesiania w Sierra Leone, to kraj ten odnotuje redukcję emisji na swoim terytorium, a jednocześnie zrobi to Microsoft (podwójne naliczenie). Rzecz jasna redukcja emisji miały miejsce tylko raz. Dodatkowo handel towarami i energią dodatkowo komplikuje obraz tego, kto jest za co odpowiedzialny i ułatwia kreatywną księgowość, bez realnych korzyści dla ochrony klimatu.

Konkretne redukcje emisji w danym miejscu są dużo lepsze od ich kompensowania za pomocą kredytów węglowych. Poleganie na offsetach może nie tylko prowadzić do fikcyjnych redukcji emisji, ale też pozwalać na unikanie rzeczywistych działań za strony bogatych krajów i przedsiębiorstw.

Dwa kluczowe pytania, które należy zadawać odnośnie adekwatności i sprawiedliwości to: czy świat faktycznie osiągnie cel zera emisji netto jeśli dane działanie będzie powszechnie stosowane? Oraz, czy zastosowanie danego podejścia do wszystkich krajów będzie sprawiedliwe?

Nie da się zupełnie uniknąć dbania o własny interes. Państwa często preferują zasady im sprzyjające, wyolbrzymiając to, jak bardzo ich działania przyczynią się do osiągnięcia wspólnego, globalnego celu. Symulacje pokazują, że jeśli kraje realizowałyby cele, które uznają za sprawiedliwe i zgodne z celem ograniczenia ocieplenia do 1,5°C, to ocieplenie sięgnęłoby 2°C (du Pont i Meinshausen, 2018). Dlatego właśnie w dyskusji o tym, co jest, a co nie jest sprawiedliwe w świetle wspólnego globalnego celu, precyzja zasad i przejrzystość są niezbędne.

Długoterminowy plan działania

Długoterminowe cele „zera emisji netto” są bardziej wiarygodne, gdy określony jest harmonogram dalszych działań z punktami kontrolnymi umożliwiającymi kontrolę postępów, plan wdrożenia oraz oświadczenie o długoterminowym zamiarze osiągnięcia emisji na poziomie zerowym netto lub ujemnym. Pominięcie tych elementów grozi brakiem działań, zejściem z kursu ochrony klimatu i porażką.

Przykładowo, Wielka Brytania ogłosiła w 2019 roku, że do 2050 roku zredukuje emisje gazów cieplarnianych do zera netto, jednak jej polityki krótkoterminowe do tego celu nie prowadziły. W 2020 roku Wielka Brytania przedstawiła swoją pierwszą Krajową Deklarację Ograniczenia Emisji (Nationally Determined Contributions, NDC) dla 2030 roku wraz z nowym harmonogramem polityki redukcji emisji. W sumie stanowią one znacznie bardziej spójny wewnętrznie plan krajowy.

Globalnie wyemitowaliśmy i jeszcze wyemitujemy tak wiele gazów cieplarnianych, że konieczne będzie usuwanie ich z atmosfery. Cele zera emisji netto nie są więc celami ostatecznymi. Właściwie można je postrzegać jako cele pośrednie na drodze do ujemnych emisji (Rogelj, 2019). Bardzo niewiele planów redukcji bierze to pod uwagę, jednak ma to olbrzymi wpływ na to, w jaki sposób powinniśmy dążyć do celu zera netto.

Ci, którzy mają największy potencjał do wdrożenia ujemnych emisji netto w przyszłości już teraz powinni uwzględniać to w swoich planach – będzie to bowiem konieczne dla osiągnięcia globalnego celu zera emisji netto. Finlandia i Szwecja, na przykład, mają cele osiągnięcia zera emisji gazów cieplarnianych netto odpowiednio do 2035 i 2045 roku, a następnie rozpoczęcia usuwania gazów cieplarnianych z atmosfery netto. W kontekście celów osiągnięcia zera emisji netto przez całą wspólnotę Unii Europejskiej do 2050 roku, działania te mogą skompensować mniejsze redukcje w innych krajach UE.

Należy ponadto planować podniesienie celów redukcji. W miarę jak globalny klimat będzie coraz bardziej oddalał się od znanego nam stabilnego stanu z ostatnich tysięcy lat, przekraczane będą kolejne punkty krytyczne, a konsekwencje tego będą coraz poważniejsze, możemy uznać, że należy wzmóc działania na rzecz ochrony klimatu. Może do tego zachęcać regularny harmonogram przeglądu i aktualizacji celów redukcji emisji, analogicznie do obecnego postępowania z krótkoterminowymi NDC.

Podsumowanie: kluczowe kwestie na drodze do wyzerowania emisji gazów cieplarnianych

Państwa i przedsiębiorstwa swoje cele redukcji emisji do zera netto muszą komunikować precyzyjnie i przejrzyście.

Zakres

• Jakiego celu temperatury globalnej dotyczy plan (stabilizacji czy osiągnięcia szczytu i późniejszego spadku)?
• Kiedy planowane jest osiągnięcie zera emisji netto? • Które gazy cieplarniane są uwzględnione?
• Jak liczony jest wpływ różnych gazów cieplarnianych (metryka GWP-100 czy inna)?
• Jaki jest zakres emisji (terytorialny, czasowy, z jakich aktywności)?
• Jaki jest wkład z redukcji emisji, ich usuwania i kompensacji?
• Jak rozwiązana będzie kwestia ryzyka związanego z usuwaniem CO₂ i lub kompensowaniem emisji?

Adekwatność i sprawiedliwość

• Jakimi zasadami się kierujemy?
• Czy globalny cel zostanie osiągnięty, jeśli podejście takie będzie powszechne?
• Jakie będą konsekwencje dla innych, jeśli podejście takie będzie powszechne?
• Jak Twoje podejście wpłynie na możliwość osiągnięcia celu zera netto przez innych oraz ich cele zrównoważonego rozwoju?

Plan działania

• Jakie są kamienie milowe i jakie polityki będą wspierać ich osiągnięcie?
• Jak będzie funkcjonować system monitoringu oraz przeglądu postępów i doskonalenia na drodze do celu?
• Czy cel zero netto jest celem ostatecznym czy pośrednim na drodze do ujemnych emisji netto?

Czy jest sens dyskutować drogę do osiągnięcia ujemnych emisji netto, gdy nie znajdujemy się nawet na drodze do wyzerowania emisji? Uważamy, że zdecydowania tak, ponieważ jest to kluczowe w kształtowaniu długoterminowej zrównoważonej przyszłości naszej wspólnej planety.

Ważne jest, żeby pamiętać, że aktualne cele są jedynie początkiem długiej drogi do skutecznej ochrony klimatu.

Marcin Popkiewicz na podst. Net-zero emissions targets are vague: three ways to fix

The post Redukcja emisji do zera netto? Diabeł tkwi w szczegółach appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.