Herbata to, zaraz po wodzie, najczęściej pity napój na świecie. Pochodzi z Chin, gdzie znajduje się prawie połowa (47%) wszystkich jej upraw. Choć herbata uprawiana jest w ponad 60 krajach, to ze względu na niezbędne dla niej stabilne wysokie opady i temperatury pomiędzy 10-26℃, właśnie Chiny wraz z Indiami, Kenią i Sri Lanką, odpowiadają za 80% jej produkcji (IISD, 2024). 

Wraz z postępującą zmianą klimatu, w większości odpowiednich do uprawy regionów, krzewy herbaty coraz częściej funkcjonują poza swoim optimum, a przez to stają się bardziej podatne na choroby i wrażliwsze na niesprzyjające zdarzenia pogodowe.

Zmiana klimatu a produkcja herbaty

Herbata to napar ze szczytowych pączków i liści młodych pędów krzewów herbacianych, które są bardzo wrażliwe na niesprzyjające warunki pogodowe. Wynikające ze zmiany klimatu wyższe temperatury oznaczają obniżoną fotosyntezę (wolniejszy wzrost), uszkodzenia komórek roślin (wnikanie czynników chorobotwórczych i zamieranie pędów) czy mniejszą retencję wody, a co za tym idzie mniejsze plony (powyżej 28℃, wzrost średnich temperatur o 1℃ zmniejsza plony ok. 4%). W wyższych temperaturach dodatkowo szybciej rozwijają się pluskwiaki atakujące krzewy herbaciane, dodatkowo obniżając zbiory (ETP, 2021).

Co ciekawe, zmiana klimatu to nie tylko wyższe temperatury, ale również bardziej poważniejsze problemy z przymrozkami i gradem, pojawiającymi się w najmniej spodziewanych momentach. Powodują one zamieranie nieprzystosowanych do niskich temperatur krzewów herbaty, jak również ich większą podatność na pasożyty w późniejszych miesiącach (ETP, 2021).

Kolejnym czynnikiem wpływającym na spadek plonów jest nieregularność opadów. Z jednej strony coraz dłuższe okresy bezopadowe połączone z wyższym parowaniem, przyczyniają się do suszy, która spowalnia fotosyntezę i wzrost roślin. W skrajnych sytuacjach może prowadzić to do zamierania części czy nawet całych krzewów, co jest dużą stratą ekonomiczną, gdyż jeden krzew herbaty “w normalnych warunkach” może być produktywny przez nawet 100 lat (Kamau i in. 2008). Z drugiej strony intensywne deszcze mogą rozmywać zbocza na których często rośnie herbata, wymywać substancje odżywcze z gleby czy uszkodzić pąki i zbierane liście. Dodatkowo, deszcze i zacienienie sprzyjają rozwojowi pasożytów  (ETP, 2021).

Jak globalne ocieplenie wpływa na jakość herbaty?

Smak i aromat herbaty w dużej mierze zależy od zawartości polifenoli (w tym katechin, odpowiedzialnych za cierpkość i gorycz), aminokwasów, takich jak teanina, nadających słodycz i umami, kofeiny odpowiedzialnej za gorzki smak oraz różnorodnych związków aromatycznych. Na ich zawartość wpływają podgatunek herbaty, proces obróbki, oraz cechy środowiskowe takie jak właściwości gleby, temperatura, nasłonecznienie czy wilgotność.

Wraz z postępującą zmianą klimatu, krzewy herbaty coraz częściej znajdują się poza swoim optimum wzrostu, zmagając się z niedoborami wody, wysoką temperaturą czy silnym nasłonecznieniem. W takich sytuacjach, rośliny aktywują reakcje obronne, w tym produkcję odpowiednich związków ( m.in. antyoksydantów, aminokwasów czy cukrów), ułatwiających im przetrwanie trudnych warunków.

Przegląd badań Shao i współpracowników (2021) wskazuje, że umiarkowany stres może pozytywnie wpływać na smak i aromat herbaty. Np. wysokie temperatury odpowiadają za zmniejszenie produkcji katechin, ograniczając jej gorycz, a lekkie przemrożenie może stymulować produkcję teaniny, odpowiadającej za słodkawy i umami smak herbaty. Z kolei susza powoduje wzrost zawartości związków aromatycznych (np.linalolu), wzmacniając aromat herbaty. Te pozytywne efekty szybko jednak mogą się zmienić w negatywne, obniżając ostatecznie właściwości smakowe i zdrowotne herbaty.

Przykładowo, korzystny wpływ wysokich temperatur na aromat herbaty znika dosyć szybko  wraz z długotrwałym lub bardzo silnym stresem cieplnym. Wtedy zachodzi degradacja substancji lotnych, odpowiedzialnych za przyjemny zapach herbaty (np. tlenku linalolu czy β-jononu, nadającymi herbacie kwiatowe i owocowe nuty), albo obniżenie produkcji wspomnianej już teaniny (czego skutkiem jest redukcja słodyczy i umami).  Z kolei w przypadku regionów gdzie pojawiają się długotrwałe okresy bezopadowe i często związany z nimi spadek zachmurzenia, a tym samym wzrost ostrego światła, może dochodzić do akumulacji glikozydu flawonowego, odpowiadającego za podwyższoną gorzkość i cierpkość herbaty. 

Również właściwości zdrowotne herbaty mogą się obniżać. Na przykład, wspomniane już gorzkie katechiny, których produkcja obniża się w wysokich temperaturach, mają istotne dla zdrowia człowieka właściwości antyoksydacyjne, opóźniające starzenie się czy zmniejszające ryzyko nowotworów i chorób serca (Xie, 2024; Wu i in, 2025). I choć oczywiście wszystko zależy od intensywności i długotrwałości zachodzących zjawisk, to niewątpliwie zmiana klimatu będzie wpływała na właściwości herbaty, która trafi na nasze stoły.

Nie wszystko wszędzie naraz

Oczywiście, zmiana klimatu nie wszędzie będzie równie dotkliwe, a co więcej w zależności od regionu, różne czynniki będą najbardziej niszczące dla upraw. Dla przykładu, kraje takie jak Indie czy Kenia zmagają się głównie z suszami, Chiny oprócz braków wody, doświadczają dużej zmienności temperatur (Omer i in. 2025), podczas gdy na Sri Lance, głównym problemem staje się nieregularność opadów (Jayasinghe i Kumar. 2019). Poszczególne kraje, czy nawet ich regiony zmagają się z różnymi konsekwencjami zmiany klimatu, jednak wszystkie w mniejszym lub większym stopniu będą je odczuwać w postaci mniejszych plonów lub gorszej jakości herbaty. 

Kto najwięcej straci?

To, w jakim stopniu, zmiana klimatu wpłynie na uprawy herbaty pozostaje kwestią sporną. Z jednej strony, prognozy wskazują, że suma terenów odpowiednich dla produkcji herbaty się nie zmieni. Część terenów nie będzie się z czasem nadawała pod uprawy herbaty (w tym tereny Malawi, Tanzanii i Argentyny), podczas gdy inne (takie jak Rwanda, Iran, Tajlandia czy Turcja) staną się bardziej odpowiednie. 

Z drugiej jednak strony,11 z 20 największych eksporterów herbaty doświadczy spadku powierzchni terenów najlepiej nadających się do uprawy herbaty (Bania i wsp. 2025), co będzie się wiązać z koniecznością przenoszenia upraw na tereny, które choć teoretycznie się dla niej nadają, to jednak są niedostępne (np. są cenne przyrodniczo, zajęte przez inne uprawy lub gęsto zaludnione). W takiej sytuacji będą miały miejsce jeszcze silniejsze konflikty interesów, dalsze obniżanie bioróżnorodności czy utrata miejsc pracy często dla setek tysięcy ludzi. Może się to też wiązać z deficytami herbaty na rynku i ich wyższymi cenami, szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę ciągle zwiększający się popyt na nią (globalnie ok 3% rocznie w ostatniej dekadzie (FAO, 2024).

Dodatkowo, powyższe prognozy skupiają się na średnich wartościach i trendach, nie biorąc pod uwagę jednorazowych wydarzeń które mogą czynić największe zniszczenia nawet w odpowiedniej dla herbaty lokalizacji. Gwałtowne opady deszczu i burze czy skrajnie wysokie temperatury mogą nie tylko obniżyć plon w danym roku, ale spowodować zamieranie całych połaci upraw i konieczność posadzenia nowych krzewów, z których zbiory będą możliwe dopiero po kilku latach.

Podsumowując, herbata, choć nie tak narażona jak kawa czy kakao, również znajduje się pod presją zmiany klimatu. Najbardziej odczują to osoby pracujące na plantacjach, jednak również my doświadczymy nowych nut goryczy w jej smaku.

The post Cierpka czy słodka? Jaki smak będzie miała Twoja poranna herbata?   appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Klimat, PKB, skończone zasoby planety i stan jej „zdrowia”, relacja z Galapagos i specjalne rekomendacje z okazji Światowego Dnia Wody – sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w marcowym numerze „Newslettera dla klimatu”!

Co byś wybrał/a: wzrost gospodarczy czy ochronę środowiska?

Większość ludzi na świecie już odpowiada: środowisko. A jednak polityka i ekonomia wciąż zachowują się tak, jakby liczył się tylko wzrost PKB – nawet wtedy, gdy oznacza to niszczenie systemów podtrzymujących życie. Może problem nie polega na tym, że ludzie nie rozumieją kryzysu klimatycznego – ale na tym, że decydenci i systemy nie rozumieją ludzi?

Więcej w felietonie „Poza PKB: dobry klimat ważniejszy niż ciągły wzrost” w najnowszym Newsletterze o klimacie.

Poza tym w marcowym numerze „Newslettera o klimacie”

Prof. Zofia Łapniewska o ekonomii na planecie o skończonych zasobach
”Cena przyszłości” wciąż rośnie – raport Sterna dwie dekady później
Wizualizacja wskaźników globalnej zmiany klimatu
Prof. Szymon Malinowski – o morzu, atmosferze i pogodzie
Książki o wodzie poleca dr Sebastian Szklarek
Co ma klimat do Oscarów?
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się, aby mieć dostęp do aktualnego i archiwalnych wydań Newslettera!

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Newsletter o klimacie – marzec 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Kończąca się właśnie zima na polskim wybrzeżu była wyjątkowa. W rejonie Trójmiasta przez kilka tygodni plaże i morze pokryte były śniegiem i lodem. Pomimo siarczystego mrozu, niespotykane o tej porze roku tłumy ludzi podziwiały zmieniający się z dnia na dzień krajobraz. 

a)

b)

c)

d)

Ilustracja 1: Przykłady form lodu morskiego uchwycone podczas ostatniej zimy: (a) zwarta pokrywa lodowa utworzona ze zmrożonych ze sobą niewielkich krążków lodowych, z których większość to konglomerat jeszcze mniejszych krążków; ten rodzaj lodu jest czasami określany jako dragon skin (“skóra smoka”) ze względu na szorstką, nierówną powierzchnię przypominającą łuski; powstaje on na stromej, krótkiej fali podczas bardzo niskiej temperatury powietrza; (b) znacznie większe kry z przejrzystego lodu, powstałe w osłoniętej części sopockiej mariny; widoczne są przynajmniej dwa epizody, podczas których lód ten został połamany przez fale; charakterystyczne podniesione brzegi utworzone z pokruszonego lodu świadczą o wielokrotnych, ale niezbyt silnych zderzeniach między sąsiednimi krami; (c) efekt intensywnych opadów śniegu po okresie krótkotrwałej odwilży; woda z topnienia dużych kier o podwyższonych krawędziach zbiera się na ich powierzchni; przestrzenie między krami wypełnia mieszanina śryżu, śniegu i wody; (d) duże, pokryte śniegiem kry, z przestrzeniami pomiędzy nimi wypełnionymi grubym, ale stosunkowo przejrzystym lodem, powstałym w wyniku szybkiego spadku temperatury. a,b: Sopot, 2 lutego 2026; c: Orłowo, 8 lutego 2026; d: Sopot, 9 lutego 2026. Zdjęcia: A. Herman.

Lód przy polskim wybrzeżu

Kto przychodził nad morze regularnie, mógł zobaczyć rozmaite formy lodu morskiego: śryż, czyli mieszaninę wody i kryształów lodu, zachowującą się jak lepka ciecz; krążki lodowe, czyli stosunkowo niewielkie, przeważnie owalne kry o charakterystycznych podwyższonych brzegach; duże, grube kry w postaci wieloboków o ostrych krawędziach; lód nagi lub pokryty śniegiem, przejrzysty lub biały, zwarty lub rozproszony i swobodnie dryfujący. 

To, jaką postać przyjmuje lód w dynamicznych warunkach strefy brzegowej, jest efektem jego (często bardzo złożonej) historii, kształtowanej przez temperaturę wody i powietrza – okresy zamarzania i topnienia związane z cyklem dobowym i zmianami pogody – a także przez wiatr i fale. Falowanie wpływa na lód morski na bardzo wiele sposobów. Kry pękają przez wyginanie na fali, zderzają się ze sobą, są zalewane przez wodę, trą o siebie i nakładają się jedne na drugie. Efektem ubocznym ich zderzeń jest erozja ich krawędzi i powstawanie bardzo dużej liczby drobnych odłamków, które wypełniają przestrzenie między większymi krami i mogą przymarzać do ich dolnych powierzchni. 

Jak lód na morzu modyfikuje fale?

Wszystkie te procesy zachodzą kosztem energii fal, co oznacza, że prowadzą do ich tłumienia. Różne typy lodu tłumią fale w różny sposób (m.in. w wyniku tarcia lub rozpraszania energii fal na krawędziach kier) oraz z różną intensywnością, ale nawet stosunkowo cienka pokrywa lodowa czyni to bardzo efektywnie. 

Co istotne, skuteczność tłumienia bardzo silnie zależy od długości fali. Wywołane wiatrem krótkie zmarszczki na powierzchni wody po wejściu w lód zanikają na dystansie zaledwie paru metrów. Długie fale rozkołysu (tzw. martwa fala), takie, jakie występują na otwartych oceanach, mogą wchodzić w pokrywę lodową na odległość dziesiątek, a nawet setek kilometrów.W efekcie lód działa jak filtr, który usuwa krótkie fale, a przepuszcza te najdłuższe. Oznacza to, że obecność lodu zasadniczo zmienia charakter falowania. 

Na trójmiejskich plażach (a zwłaszcza na molo w Sopocie, Orłowie czy Brzeźnie) można było tej zimy obserwować efekty oddziaływań fal i lodu niemal codziennie. Pas lodu morskiego rzadko był szerszy niż kilkaset metrów, granica lodu była przeważnie w zasięgu wzroku, lecz dystans ten w zupełności wystarczał do całkowitej transformacji falowania. Fale nie docierały do plaży wcale albo docierały w postaci bardzo długich, łagodnych grzbietów. Przy braku pokrywy lodowej zdecydowana większość energii fal ulega dyssypacji (rozpraszaniu) w strefie przyboju, gdzie może być zużywana np. na transport osadu lub zalewanie i erozję brzegu. Obecność lodu zasadniczo zmienia sytuację, ponieważ stanowi on bardzo efektywny bufor chroniący brzeg, zwłaszcza w okresach sztormów.

a)

b)

Ilustracja 3: Fale w śryżu lodowym. Zwracają uwagę ich długie grzbiety i bardzo szerokie doliny. Tego dnia zasięg lodu morskiego wynosił zaledwie ok. 400 m (mniej niż długość molo w Sopocie). Wysokość docierających do brzegu długich fal była jeszcze na tyle duża, że ulegały one załamaniu – jednak ze względu na wysoką efektywną lepkość mieszaniny wody i lodu, załamanie zachodziło mniej gwałtownie, sprawiając wrażenie, że odbywa się w nieco zwolnionym tempie. Sopot, 2 lutego 2026. Zdjęcia: A. Herman.

Coraz mniej lodu a wybrzeża w Arktyce

Na wybrzeżu Zatoki Gdańskiej (i, ogólniej, południowego Bałtyku) nie ma to obecnie wielkiego znaczenia, ponieważ od bardzo wielu lat lód morski pojawia się tu tylko epizodycznie. Są jednak na świecie miejsca, gdzie sytuacja jest zupełnie inna. 

Zwiększenie narażenia wybrzeży na erozję spowodowaną falowaniem to jeden z bardzo istotnych aspektów zachodzących obecnie zmian klimatu w wielu rejonach Arktyki. Spadek zasięgu lodu morskiego prowadzi do powiększania się obszarów otwartej wody, a więc do rozwoju wyższych i dłuższych fal, które przy braku lodu bez przeszkód docierają do wybrzeży. Sytuację pogarsza fakt, że część tych wybrzeży staje się znacznie bardziej podatna na erozję w wyniku zaniku wieloletniej zmarzliny. W niektórych rejonach na północy Alaski, Kanady i Rosji brzegi morskie cofają się w tempie kilku do kilkunastu metrów rocznie.

Co zaobserwowaliśmy w okolicach Polskiej Stacji Polarnej?

Aby lepiej zrozumieć te procesy, badaliśmy w ostatnich latach zmiany zlodzenia, falowania i ewolucję brzegu w fiordzie Hornsund na Spitsbergenie, w rejonie Polskiej Stacji Polarnej. Zatoka Białego Niedźwiedzia (Isbjørnhamna), przy której znajduje się infrastruktura Stacji, jest szczególnie wyeksponowana na fale z południowego zachodu – kierunku, z którego do Spitsbergenu najczęściej docierają potężne sztormowe fale z północnego Atlantyku. 

Najwięcej sztormów występuje w sezonie jesienno-zimowym, od listopada do kwietnia. Są one też wtedy najsilniejsze, a towarzyszące im fale największe. Obserwacje i modele wskazują, że liczba i siła sztormów na północnym Atlantyku w ostatnich dziesięcioleciach nieznacznie wzrasta. Jednak nie to jest głównym problemem z punktu widzenia narażenia brzegów Hornsundu na erozję. Najbardziej istotna zmiana dotyczy warunków lodowych.

Lód napływający od morza

W okresie, który analizowaliśmy, czyli w latach 1979–2023, drastycznie zmieniły się warunki lodowe na wejściu do fiordu. W pierwszej części tego okresu, do roku 2005, pak lodowy o koncentracji powyżej 50% (czyli pokrywający co najmniej 50% powierzchni morza) utrzymywał się tam prawie nieprzerwanie przez kilka miesięcy w roku, głównie od stycznia do kwietnia – czyli przez większość sezonu sztormów. Liczba dni z pokrywą lodową w tym czasie stopniowo spadała, od ponad 4 miesięcy w roku na początku lat 80. XX wieku do około 2,5 miesiąca na początku lat 2000.. To bardzo wyraźny trend. Jednak najbardziej niepokojące jest to, co wydarzyło się po roku 2005: od tamtej pory liczba dni z lodem w ciągu sezonu zimowego bardzo rzadko przekracza 2 tygodnie. Zdarzają się zimy, kiedy lodu nie ma wcale. To nagłe „tąpnięcie” w szeregach czasowych zlodzenia u wybrzeży Spitsbergenu w 2005 roku jest tylko jednym z przejawów gwałtownych zmian, jakie nastąpiły wtedy na Morzu Barentsa i w całej Arktyce.

a)

b)

Ilustracja 4: Fale w Isbjørnhamnie podczas sztormu w marcu 2019 (zdjęcia: K. Ziemba).

Przyczyny tych zmian są bardzo złożone, związane zarówno z globalnym ociepleniem, z trendami w skali Arktyki, jak i lokalnymi zmianami cyrkulacji atmosferycznej i oceanicznej wokół Spitsbergenu. Skutki dla wybrzeży są bardzo znaczące – nasze obliczenia wskazują, że zarówno średnia, jak i ekstremalna wysokości fali oraz ilość energii docierającej do Isbjørnhamny w sezonie zimowym są obecnie o ok. 50% wyższe niż przed rokiem 2005.

Lód powstający przy brzegu

Lód na wodach Hornsundu to jednak nie tylko pak lodowy napływający do fiordu z otwartego morza. Lód tworzy się też lokalnie przez zamarzanie. W miejscach, do których dociera falowanie, tworzy się lepa lodowa, śryż i krążki lodowe, z których potem powstają większe kry – formy lodu analogiczne do tych, które można było w tym roku obserwować w Trójmieście. 

W osłoniętych zatokach fiordu powstaje przytwierdzony do brzegu tzw. lód stały, który utrzymuje się zazwyczaj od stycznia do czerwca. Z kolei w miesiącach letnich i jesiennych na wodach fiordu unoszą się bryły lodu z cieleń lodowców uchodzących do morza. Mają one nieregularne kształty i rozmiary, i często zalegają w zatokach, gdzie ulegają wytapianiu. Taki lód może być wyrzucany na brzeg, a nawet zmieniać powierzchnię plaży wygładzając sierpy plażowe lub wały sztormowe, tworząc bruzdy lub zagłębienia powstające po wytopieniu. 

W Isbjørnhamnie często przy brzegu obecny jest pas ‘growlersów’ (odłamków gór lodowych wystających ponad powierzchnię wody maksymalnie 1 m) utrudniający wodowanie łodzi. Nasze wyniki badań pokazały, że 53% lodu w Hornsundzie w latach 2012-2023 to lód dryfujący, 35% lód stały, a 8,5% lód lodowcowy.

a)

b)

Ilustracja 5: Odłamki lodu lodowcowego na plaży w Isbjørnhamnie we wrześniu 2022. Zdjęcia: Z. Świrad.

Badając erozję plaży w Isbjørnhamnie w latach 2018–2025, zaobserwowaliśmy, że po 7 latach obserwacji całkowite zmiany objętościowe materiału plażowego są bardzo niewielkie, pomimo dużych zmian w poszczególnych latach. Co druga zima (począwszy od 2018/2019) charakteryzowała się dużą sztormowością i małym zlodzeniem, a co druga (począwszy od 2019/2020) – dużym zlodzeniem i niską sztormowością. 

Wyniki pokazują, że obecnie lokalne warunki umożliwiające tworzenie się lodu wewnątrz fiordu chronią brzegi pomimo zanikającej pokrywy lodu dryfującego u wejścia do fiordu, jednak sytuacja może się zmienić w miarę dalszego wzrostu temperatury powietrza i wody w Hornsundzie. 

Już teraz widzimy duże zróżnicowanie przestrzenne erozji i akumulacji – istnieją tzw. hotspoty, gdzie zdarzenia erozyjne występują w niewielkich odstępach czasu, ale też obszary, gdzie materiał jest odkładany. Okresy, w których spodziewamy się wzmożonej erozji brzegów to sztormowy okres listopad – luty w latach, kiedy lód stały tworzy się późno oraz wolny od lodu morskiego okres wrzesień – październik w latach o nasilonych jesiennych sztormach.

Literatura

Herman, A., Swirad, Z. M. & Moskalik, M. Increased exposure of the shores of Hornsund (Svalbard) to wave action due to a rapid shift in sea ice conditions. Elementa: Science of the Anthropocene 13(1): 00067, https://doi.org/10.1525/elementa.2024.00067, 2025.

Swirad, Z M.., Herman, A., & Moskalik, M. Sub-monthly to inter-annual Arctic gravel beach change and controlling factors. EGU General Assembly 2026, Vienna, Austria, 3–8 May 2026, EGU26-2311, https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-2311, 2026.

Swirad Z. M., Johansson A. M. & Malnes E. Distribution of landfast, drift and glacier ice in Hornsund, Svalbard. The Cryosphere 20(1): 113-134, https://doi.org/10.5194/tc-20-113-2026 2026.

The post Jak lód morski wpływa na fale i chroni plaże? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Przez dekady woda traktowana była jak problem, którego trzeba się jak najszybciej pozbyć. Tworzono więc rowy melioracyjne, prostowano rzeki, osuszano torfowiska. W obszarach wiejskich robiono to w dużej mierze po to, by powiększyć powierzchnię gruntów rolnych i wyeliminować ryzyka związane z wiosennymi roztopami.

Chcąc uniknąć okresowych nadmiarów wody, wylano – nomen omen – dziecko z kąpielą. Pogłębiające się susze i większe ryzyko powodziowe to dziś efekt nie tylko globalnej zmiany klimatu. Wpływa na to również celowa ingerencja w środowisko dokonywana lokalnie. Osuszanie torfowisk oznacza zaś pozbywanie się ogromnych magazynów wody i znaczne emisje gazów cieplarnianych, które są w nich składowane.

Tymczasem aż 85% mokradeł (to szersza kategoria obejmująca m.in. torfowiska) jest w Polsce zdegradowanych. Ich pogarszający się stan w połączeniu z postępującą zmianą klimatu sprawiają, że odtwarzanie tych ekosystemów staje się coraz pilniejsze. Problem w tym, że tak naprawdę nawet nie wiemy, jakim potencjałem w tym zakresie dysponujemy.

Powstaje baza miąższości torfu

Za czasów PRL prowadzono szeroko zakrojone badania torfowisk. Dane te są jednak mocno rozproszone i szczątkowe, a do tego wiele z nich powstało z myślą o eksploatacji surowca. Dziś nie ma więc żadnej bazy danych wykazującej, co mamy pod nogami – ile torfu, gdzie dokładnie i jaka jest jego miąższość (czyli grubość warstwy).

Naukowcy i eksperci pracują nad tym, by to zmienić. Powstająca otwarta baza danych ma zgromadzić informacje o głębokości torfu i zasobach węgla w torfowiskach. Zostanie utworzona m.in. ze starych opracowań, nowych wierceń i danych z projektów terenowych. Baza powstaje we współpracy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Lasów Państwowych i Centrum Ochrony Mokradeł (CMok).

„Chcemy ratować torfowiska, ale nie mamy dobrej mapy ich miąższości ani aktualnej estymacji zasobów węgla organicznego. To paradoks, który trzeba zmienić, jeśli ochrona torfowisk rzeczywiście ma być skuteczna” – mówi w rozmowie z „Nauką o klimacie” prof. Mariusz Lamentowicz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Baza ma być uruchomiona w 2028 r., ale później cały czas będzie aktualizowana. Zgromadzone w niej informacje mogą być przydatne m.in. dla administracji publicznej, rolników, naukowców i organizacji pozarządowych. Choć skrywać będzie wiele skomplikowanych danych, potrzebę jej powstania można sprowadzić do prostego i niezwykle ważnego celu. To ochrona ubywającej w polskim środowisku wody i zmagazynowanego węgla (jako pierwiastka). Więcej dowiesz się z nagrania webinarium.

Dobre dla klimatu

Warstwa torfu zazwyczaj posiada miąższość od kilkudziesięciu centymetrów do kilkunastu metrów. Przy niskim poziomie wód gruntowych torf zaczyna się rozkładać, a węgiel „idzie w powietrze”. „Do atmosfery ulatują ogromne ilości dwutlenku węgla. Na przykład na intensywnie odwodnionych glebach organicznych będących osuszonymi torfowiskami z kukurydzą na Żuławach to nawet około 40 ton ekwiwalentu CO₂ z hektara rocznie” – opowiada prof. Lamentowicz.

Podniesienie lustra wody do mniej więcej 10 cm poniżej powierzchni gruntu sprawia, że emisje CO₂ spadają niemal do zera, a torfowisko znowu zaczyna być magazynem węgla. Wierzchnia warstwa torfu znajduje się wtedy w warunkach beztlenowych, co ogranicza rozkład torfu. Po takim nawodnieniu jest szansa, że proces torfotwórczy się odrodzi i torfowiska zaczną znów gromadzić węgiel z atmosfery. W skrócie: że gleba organiczna znów zacznie funkcjonować prawidłowo.

„Można powiedzieć, że wartość około 10 cm to „święty Graal” nawadniania torfowisk. Dzięki temu jest w nich tyle wilgotno, by ograniczyć rozkład torfu i emisje CO₂, a jednocześnie nie tak mokro, żeby powodować duże emisje metanu jak przy trwałym, głębokim zalaniu” – wyjaśnia naukowiec (więcej w tym opracowaniu).​

Nawadnianie to nie zalewanie

Jako że działania w kierunku odtwarzania torfowisk podjęła Unia Europejska, temat ten został upolityczniony przez jej przeciwników. Planowane rzekomo „zalewanie” gruntów rolnych i odbieranie terenów rolnikom stało się zaś często podnoszonym argumentem. I, jak przekonuje prof. Lamentowicz, jest to argument nieprawdziwy. „To dezinformacja podobna do tej w sprawie zmiany klimatu, tyle że z dziedziny odtwarzania ekosystemów” – uważa.

Jak tłumaczy naukowiec, kluczowy błąd w debacie to wrzucanie do jednego worka nawadniania i zalewania. W praktyce to dwie różne rzeczy.​

• Nawadnianie oznacza uzyskanie wody na poziomie do ok. 10 cm poniżej powierzchni gruntu, tak by torf był stale wilgotny (czyli to, o czym już pisaliśmy).​
• Zalewanie to utrzymywanie otwartej wody ponad powierzchnią torfowiska przez cały rok (można uznać, że to stworzenie zbiornika wodnego).​

Czy rolnik ma się o co martwić?

Nawadnianie torfowisk nie oznacza więc automatycznego zakazu użytkowania gruntów. To raczej przejście z logiki „odprowadzić wodę jak najszybciej” do logiki „zatrzymać wodę jak najbliżej pola”. Poziom wody można zaś dopasować do rodzaju upraw i warunków lokalnych. Choć 10 cm to wartość optymalna klimatycznie i ekosystemowo, możliwe są różne scenariusze. 

„Po nawadnianiu użytkowanie ziemi wciąż jest możliwe. Nikt nie chce zabierać gruntów rolnikom. Ich zgoda na nawadnianie będzie dobrowolna, a jeśli się na to zdecydują, otrzymają dopłaty. Chodzi o przywrócenie wody w krajobrazie, która jest niezbędna dla klimatu i produkcji rolnej” – wyjaśnia prof. Lamentowicz.

Z szacunków wynika, że w Polsce można nawodnić około miliona hektarów torfowisk, z czego znacząca część stanowi grunty rolne potencjalnie objęte systemem dopłat (ich wysokość jest obecnie negocjowana).

Naukowiec zwraca też uwagę na „mnóstwo pozytywnych efektów”, jakie to przyniesie. „To nie tylko mniejsze emisje CO₂. Z punktu widzenia rolnika kluczowy efekt jest bardzo podstawowy: więcej wody w krajobrazie oznacza stabilniejsze plony i mniejszą podatność na suszę, a więc bardziej przewidywalne dochody. To nie jest więc szalony wymysł przyrodników, tylko próba uratowania pracy opartej na wodzie w kraju, w którym tej wody zaczyna brakować” – podsumowuje prof. Lamentowicz.

The post Po co nawadniać torfowiska? I jak pomoże w tym baza danych? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Powodzie błyskawiczne to rosnące zagrożenie w wielu częściach świata, w tym w Polsce. Z jednej strony zwiększa je urbanizacja i zabudowa kolejnych naturalnych terenów. Z drugiej – zmieniająca się charakterystyka opadów, które coraz częściej przybierają postać intensywnych i krótkotrwałych ulew (patrz też Powodzie błyskawiczne w miastach zdarzają się coraz częściej)

W tym przypadku dwa minusy nie dają plusa, lecz problem. Naprzeciw tym wyzwaniom wychodzi projekt FLOPRES.

Małe rzeki, wiele czujników

Gdy relacjonowano powódź w Polsce z 2024 r., regularnie korzystano z wykresów pokazujących rosnące pomiary poziomu wody na rzekach. Prognozy pokazywały też, jak wysoka ma być fala powodziowa i kiedy należy się jej spodziewać.

Teoretycznie można więc uznać, że system monitoringu i ostrzegania już mamy. W praktyce jest on jednak niepełny, bo obejmuje niezbyt gęstą sieć czujników i przede wszystkim największe rzeki w kraju.

Projekt FLOPRES (Flash Flood Prediction and Prevention System) istniejące luki ma uzupełnić.

• Po pierwsze – tworzony jest z myślą o pojawiających się znacznie częściej niż „wielka woda” powodziach błyskawicznych.
• Po drugie – będzie obejmował też mniejsze rzeki w Polsce i Słowacji, które na takie powodzie są mocno narażone (obecnie to trzy obszary pilotażowe po stronie polskiej i trzy po stronie słowackiej).
• Po trzecie – czujników będzie bardzo dużo, bo ponad 200.
• I wreszcie po czwarte – pomiary i prognozy uwzględnią wiele dziś pomijanych parametrów.

System ostrzegania „szyty na miarę”

To wszystko ma sprawić, że efektem pracy polsko-słowackiego konsorcjum będzie system wczesnego ostrzegania „uszyty na miarę”.

„Powodzie błyskawiczne często dotyczą mniejszych cieków wodnych, które natychmiastowo reagują na silne, lokalne opady. To, jakie będą ich konsekwencje, zależy nie tylko od ilości deszczu, lecz również tego, na jaki grunt spadnie. Znaczenie mają więc m.in. nachylenie terenu, skład gleb, od których zależy, ile wody zostanie przez nie wchłonięte, i infrastruktura, która gleby te może zakrywać” – tłumaczy dr Marta Kopeć, fizyczka atmosfery z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (ICM UW), które zaangażowane jest w projekt FLOPRES.

„Ponadto musimy wiedzieć, jaka infrastruktura jest infrastrukturą krytyczną, którą koniecznie trzeba chronić” – dodaje Magdalena Mozga, menadżer projektu FLOPRES. To nie tylko obiekty techniczne typu elektrownie, lecz także szpitale, szkoły czy kościoły, w których mogą być zgromadzeni ludzie.

Przynajmniej 12 godzin

FLOPRES obejmuje trzy pilotażowe rzeki w Słowacji i trzy w Polsce. To znajdujące się w województwie małopolskim Garliczka (długość – 8 km). Bibiczanka (8 km) i Roztoczanka (9,5 km). Dwie ostatnie znajdują się w okolicach Krakowa i są dopływami Prądnika, który dość często wylewa w ramach powodzi błyskawicznych.

W ramach projektu przeprowadzono już szereg spotkań z mieszkańcami gmin, które obejmie nowoczesny system ostrzegania.

„W ich trakcie mieszkańcy mówili, że dla nich bardzo istotne jest otrzymanie informacji przynajmniej z 12-godzinnym wyprzedzeniem. Po prostu chcą wiedzieć, czy przed wyjściem do pracy lub pójściem spać powinni przestawić samochód, czy nie. Albo że woda pojawi się, ale będzie jej niewiele i wystarczy, że w pewnej części gminy ułoży się jedną warstwę worków z piaskiem” – wspomina Mozga.

Monitoring bieżącej sytuacji ma wyjść temu naprzeciw. System dostarczy prognozę krótkoterminową, z wyprzedzeniem do kilku godzin, oraz prognozę dłuższą, która sięgnie do trzech dni. Rozdzielczość prognoz jest imponująca, bo wynosi nawet do 1,5 km (oznacza to, że na mapie obejmą kwadraty o takiej długości i szerokości).

W przeciwieństwie do ogólnych komunikatów RCB, informacje wysyłane do mieszkańców rzeczywiście będą dotyczyć tych miejsc, w których funkcjonują. Odpowiadać będą za to urzędnicy z danej gminy. „Dzięki temu ludzie nie będą przeciążani alarmami, które niekoniecznie ich dotyczą” – tłumaczy Mozga.

Kosmiczna technologia

Ciekawym rozwiązaniem są też same czujniki, które naszpikowane będą najnowszą technologią. I to technologią stworzoną na początku z myślą o misjach w kosmosie. Po pewnym czasie ich producent, firma GoSpace zdała sobie jednak sprawę, że stworzenie urządzeń wytrzymujących trudne warunki w przestrzeni kosmicznej pozwala też na wykorzystanie ich w trudnych warunkach na Ziemi.

I tak odpowiednio dopasowane czujniki łączą się nie tylko po sieci GSM, lecz również satelitarnie. Zastosowana w nich bateria wystarcza zaś nawet do 10 lat. Do tego instalacja urządzeń ma charakter nieinwazyjny – oznacza to, że nie wymaga istotnej ingerencji w istniejące konstrukcje ani realizacji złożonych obiektów inżynieryjnych. Montaż ogranicza się do zamocowania uchwytu z czujnikiem do konstrukcji mostu lub osadzenia w gruncie niewielkiego słupka z czujnikami.

Urządzenia mają kompaktowe wymiary (około wielkości kubka), zajmują minimalną przestrzeń i dzięki temu ich instalacja nie wiąże się z koniecznością prowadzenia skomplikowanych procedur administracyjnych. „Dzięki temu można je umieszczać zarówno gęsto, jak i w trudno dostępnych miejscach” – tłumaczy dr Kopeć.

Czy ryzyko wzrośnie?

System ostrzegania ma zostać uruchomiony jesienią. Oczywiście jego wdrożenie nie sprawi, że powodzie znikną. Może jednak pomóc lepiej zarządzać zagrożeniem i zmniejszyć przyszłe straty. Jeśli projekt zda egzamin, możliwe, że zostanie przeniesiony w inne części Polski i świata.

Co jednak ważne, na FLOPRES składa się również drugi, i niemniej ważny, zakres działań. To kompleksowa usługa, która ma pomóc w ocenie ryzyka powodziowego m.in. jednostkom samorządu terytorialnego i przedsiębiorcom. Na czym dokładnie polega?

„Przypuśćmy, że jakaś gmina chce wprowadzić zmiany w przestrzeni, np. sprzedać jakiś zielony teren pod inwestycję. Nasza analiza wykaże, czy jeżeli w miejscu tym wytnie się kawałek lasu i go zabuduje, to lokalne zagrożenie powodziowe wzrośnie. Analogicznie możemy się też dowiedzieć, czy odbetonowanie jakiegoś obszaru to ryzyko zmniejszy” – wyjaśnia dr Kopeć.

Jest to więc narzędzie, które pomoże wyposażyć zwolenników rozwiązań opartych na naturze w konkretne argumenty przeciwko szkodliwym inwestycjom i za racjonalnym zarządzaniem przestrzenią przeznaczoną pod zieleń.

Konsorcjum ma się rozwijać

Modelowanie i generowanie ostrzeżeń na bieżąco ma być usługą dostępną publicznie, a do tego zintegrowaną z innymi systemami ostrzegania. Drugi kluczowy element projektu, czyli pomoc w ocenie ryzyka powodziowego, ma już jednak na siebie zarabiać. Pisząc inaczej: stworzona innowacja ma być tak dobra, by utrzymała się na rynku komercyjnym. Dzięki temu FLOPRES ma uniknąć losu wielu innych projektów naukowych, które po zakończeniu terminu realizacji tracą płynność finansową i odchodzą w zapomnienie.

To właśnie z tego powodu w tym tekście już kilka razy pojawiło się słowo „konsorcjum”. Z ramienia Polski współtworzą je spółka METEO (czyli spółka zależna  Uniwersytetu Warszawskiego), Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego (MARR), po stronie słowackiej: spółka Esprit, GoSpace i Prešovský Samosprávny Kraj (czyli Kraj Preszowski – jeden z regionów Słowacji).

Jeśli FLOPRES się powiedzie, odpowiedź na pytanie „czy mój samochód zostanie zalany podczas powodzi?” coraz częściej będzie zależeć nie od ślepego pecha, lecz mądrego planowania i zarządzania przestrzenią

Więcej informacji na stronie projektu i profilu FLOPRES na LinkedIn.

Projekt 101113988 — LIFE22-CCA-SK-FLOPRES jest realizowany przy dofinansowaniu z programu LIFE Unii Europejskiej oraz z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Całkowity koszt projektu to 3,2 mln euro (dofinansowanie dla METEO z NFOŚ na poziomie 527 tys. zł i z UE na poziomie 195 tys. euro).

The post „Czy mój samochód zostanie zalany podczas powodzi?” Polscy naukowcy budują system, który na to odpowie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Być może dotarła do Was informacja, powtarzana w mediach społecznościowych, że za 70% emisji dwutlenku węgla i metanu z paliw kopalnych odpowiada 100 wielkich korporacji. Pojawia się ona w różnych kontekstach, żeby podkreślić znaczenie przemysłu wydobywczego w kryzysie klimatycznym. Czasami jest też używana, żeby pokazać, jak nieistotne dla ochrony klimatu są zmiany w konsumpcji jednostek i ich codziennych zachowaniach. Skoro większość emisji generują wielkie firmy, po co mamy rezygnować z samochodów i podróży lotniczych, ograniczać jedzenie mięsa i zakładać pompy ciepła?

Jednocześnie w publikacjach naukowych możemy znaleźć informację, że ponad 60% światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z konsumpcji gospodarstw domowych (Ivanova i in., 2016). Wcześniejszy artykuł mówi nawet o 72% światowych emisji pochodzących z konsumpcji gospodarstw domowych (Hertwich & Peters, 2009). Jak to jest możliwe? 

Od razu możemy wyjawić, że obie informacje są prawdziwe, ale dotyczą innych sposobów „księgowania” emisji i przypisują emisje na innym etapie cyklu życia produktów – od wydobycia paliw kopalnych po ostateczną konsumpcję.

Za 70% emisji z paliw kopalnych odpowiadają wielkie korporacje

Pierwsza informacja pochodzi z raportu Carbon Majors Report 2017 przygotowanego przez organizację pozarządową Carbon Majors Database (CMD), która zbiera dane o wydobyciu paliw kopalnych, szacuje ich emisyjność i przypisuje do spółek wydobywczych. Co ważne, szacunki uwzględniają nie tylko emisje związane z wydobyciem, transportem i przetwarzaniem paliw przez te firmy, ale też te związane ze spalaniem paliw przez użytkowników. Te drugie stanowią około 90% emisji opisanych w raporcie.

Na podstawie tych danych, raport podaje, że 71% skumulowanych emisji w okresie od 1988 do 2015 roku pochodzi ze spalania paliw wydobywanych przez zaledwie 100 firm. Należą do nich spółki prywatne (jak ExxonMobil i Shell) i państwowe (jak Saudi Aramco i Gazprom). Na piętnastym miejscu w rankingu jest Polska Grupa Górnicza (i spółki ją poprzedzające), odpowiedzialna za 1,16% emisji w tym okresie. 

Co ważne, raport Carbon Majors dotyczy tylko emisji dwutlenku węgla związanych z energią i produkcją cementu. Nie zawiera więc emisji gazów cieplarnianych związanych ze zmianami użytkowania terenu i chowem bydła. 

Raport wykorzystuje metodę rachunkowości emisji dwutlenku węgla w przedsiębiorstwach (ang. corporate carbon accounting). Dzieli ona emisje związane z działalnością firm na trzy zakresy. Pierwszy (ang. scope 1) jest bezpośrednio związany z ich działalnością i obejmuje np. spalanie paliw w pojazdach i maszynach należących do firmy. Drugi (ang. scope 2) obejmuje wytwarzanie energii kupowanej przez firmy np. elektrycznej lub cieplnej. Trzeci zakres (scope 3) obejmuje wszystkie emisje związane z kupowanymi przez firmy materiałami oraz sprzedawanymi przez nie produktami, w tym też m.in. ich transportowanie przez dostawców czy użytkowanie przez konsumentów. 

Raport Carbon Majors sumuje wartości z zakresu pierwszego i trzeciego, przypisując w ten sposób wszystkie emisje firmom wydobywczym, niezależnie od tego, kto ostatecznie korzysta z dostarczanych przez nie paliw i wytwarzanej z nich energii. Węgiel wydobywany w polskich kopalniach, a następnie spalany w elektrociepłowniach i kotłach grzewczych, jest przypisany do Polskiej Grupy Górniczej, niezależnie od tego, kto korzysta z wygenerowanego ciepła. Ropa wydobywana w Arabii Saudyjskiej, przetwarzana w rafineriach i spalana w polskich samochodach, przypisywana jest w pełni do Saudi Aramco. 

Za ponad 60% emisji dwutlenku węgla odpowiadają gospodarstwa domowe

Odwrotną perspektywę przyjmuje rachunkowość prowadzona z perspektywy konsumpcji (ang. consumption-based accounting). Szacuje ona emisje związane z procesami i produktami w całym cyklu życia, a następnie przypisuje je do użytkowników końcowych (Heinonen, 2025). Przykładem  takiej rachunkowości jest ślad węglowy, który sumuje emisje związane z konsumpcją niezależnie od tego, na którym etapie powstają. Może on dotyczyć m.in. osób, produktów, firm i państw.

Osobisty ślad węglowy bywa krytykowany za to, że odpowiedzialność za emisje przypisuje konsumentom. W jego popularyzacji szczególną rolę odegrało BP (dawniej British Petroleum), które w 2005 roku opublikowało pierwszy kalkulator osobistego śladu węglowego, jako część większej kampanii mającej zmienić wizerunek firmy. Przez krytyków jest to interpretowane jako próba przerzucenia odpowiedzialności z branży paliwowej na jednostki (Solnit, 2021).

Jednak ślad węglowy i szerzej rachunkowość dotycząca konsumpcji stały się od tego czasu bardzo użytecznymi metodami badań. Pozwalają one m.in. porównywać wpływ samochodów elektrycznych i spalinowych w całym cyklu życia, pokazując, że te pierwsze będą się „opłacać” klimatycznie tylko jeśli zdekarbonizujemy źródła energii elektrycznej (Dillman i in., 2020). Perspektywa konsumpcji pozwala zidentyfikować działania o największym znaczeniu dla ochrony klimatu i pokazać, że co prawda rezygnacja ze słomek do napojów, recykling i gaszenie świateł nie mają dużego znaczenia, ale rezygnacja z lotów, mięsa i samochodu już tak (Ivanova i in., 2020). 

Metoda śladu węglowego jest też używana do pokazania ogromnych nierówności w śladzie węglowym mieszkańców różnych części świata i ludzi o różnym poziomie dochodów. Dzięki temu możemy się dowiedzieć jak bardzo do zmian klimatu przyczyniają się najbogatsi (Chancel, 2022; Schöngart i in., 2025). Podobne badania w krajach nordyckich pokazały też, że ekologiczny wizerunek tych krajów jest iluzją i że emisje związane z importowanymi tam towarami są bardzo wysokie. 

Więcej na ten temat przeczytasz również w tekście Dobre życie przy niskim zużyciu energii, czyli nowy rozdział w raporcie IPCC.

Jak emisje z przedsiębiorstw łączą się z osobistymi? 

Przydatny w wyjaśnianiu zawiłości tematu może być tak zwany diagram Sankeya, pokazujący przepływy i połączenia między źródłami emisji a usługami końcowymi pochodzący z artykułu o „projektowaniu planów ochrony klimatu, które się sumują” (Bajželj i in., 2013). Dane co prawda dotyczą roku 2010 i przedstawiają uproszczony obraz, ale na nasze potrzeby będą wystarczające. Pełna wersja wykresu pokazuje bardziej szczegółowy obraz. 

Patrząc od prawej strony: 

• Pierwsza kolumna dotyczy gazów cieplarnianych. Oprócz CO₂, mamy tutaj inne związki objęte protokołem z Kioto, w tym metan, podtlenek azotu i gazy fluorowane. 
• Druga kolumna dotyczy wydobycia paliw kopalnych. To właśnie tego etapu i sposobu alokacji dotyczy raport Carbon Majors i informacja o „70% emisji generowanych przez 100 korporacji”. 
• Trzecia kolumna dotyczy użytecznych form energii, takich jak elektryczność oraz paliwa stałe i ciekłe. Są one produktem przetwarzania paliw kopalnych, w tym m.in. rafinacji ropy naftowej, a także wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej w elektrowniach i elektrociepłowniach.
• W kolumnie czwartej mamy urządzenia przetwarzające tę energię, czyli np. silniki i kotły spalające. 
• W kolumnie piątej jest sprzęt korzystający z energii przetwarzanej przez wyżej wymienione urządzenia, czyli samochody osobowe, ciężarówki, samoloty, czajniki, zmywarki, pralki, bojlery, maszyny produkcyjne, serwery i niezliczone inne sprzęty.
• W kolumnie szóstej mamy podział według sektorów gospodarki, w których używany jest sprzęt z kolumny piątej, czyli transport, budynki, przemysł i rolnictwo. 
• Wreszcie, w siódmej kolumnie mamy użyteczne usługi i dobra, czyli mobilność, transport towarów, ciepło, żywność i inne. Przykładowo, do mobilności przypisane są paliwa spalane w pojazdach spalinowych, energia elektryczna zużywana przez pojazdy elektryczne, a także energia zużywana na wyprodukowanie pojazdów i materiałów, z których są wykonane.

Pozycje z ostatniej kolumny można następnie przypisać do ich końcowych użytkowników dzielonych na cztery grupy: prywatnych gospodarstw domowych, administracji publicznej, organizacji pozarządowych oraz inwestycji kapitałowych firm. Jak pokazują wskazane wcześniej badania, około 2/3 tak przypisanych emisji przypada na gospodarstwa domowe  (Bajželj i in. (2013) używają innej metody alokacji niż wspomniane wcześniej artykuły przypisujące emisje do gospodarstw domowych według wydatków, ale wyszczególnione przez nich dobra i usługi można przypisać do użytkowników w podobny sposób jak wydatki).

Ważne w interpretacji wykresu jest to, że wartości procentowych z poszczególnych kolumn nie powinno się sumować. Każda kolumna przedstawia te same emisje, “księgowane” na różne sposoby, związane z innym etapem łańcucha. Żaden z nich nie jest bardziej czy mniej prawidłowy, a jedynie pokazuje problem z innej strony. 

Co z tego wynika? Emisje przypisywane w przedsiębiorstwom wydobywczym w raporcie Carbon Majors to w większości te same emisje, które metoda śladu węglowego przypisuje gospodarstwom domowym. To gospodarstwa domowe są głównymi użytkownikami końcowymi usług wytwarzanych w efekcie spalania paliw kopalnych wydobywanych przez 100 największych firm wydobywczych.

Przerzucanie odpowiedzialności

Tak jak BP mogło używać kalkulatora węglowego, żeby zmienić swój wizerunek i przerzucić odpowiedzialność na konsumentów, tak samo raport Carbon Majors bywa używany, żeby tę odpowiedzialność z nich zupełnie zdjąć. Informacja, że 70% emisji generuje 100 wielkich korporacji podawana jest czasem jako argument przeciwko wykluczaniu mięsa z diety czy rezygnacji z podróży lotniczych. Pojawia się w mediach społecznościowych często bez odniesienia do źródła i wyjaśnienia metody rachunkowości. 

Argumenty przeciwko ograniczaniu konsumpcji podawane w tym kontekście opierają się na błędnej interpretacji: skoro większość generują korporacje, to emisje związane z konsumpcją „zwykłych ludzi” muszą się mieścić w tych pozostałych 30%, prawda? Cóż znaczy nasza konsumpcja, skoro i tak większość emisji generują korporacje? Jak pokazałem wyżej, taka interpretacja jest błędna, bo miesza ze sobą różne metody rachunkowe. Zniechęca ona też ludzi do podejmowania ważnych działań na rzecz ograniczenia emisji.

Spółki z branży naftowej takie jak Total i Exxon już dawno miały wiedzę na temat wpływu paliw kopalnych na zmiany klimatu. Nie podjęły jednak działań na rzecz zmniejszenia wydobycia, zamiast tego zajmując się obstrukcją klimatyczną: rozpowszechnianiem dezinformacji na temat zmian klimatu i opóźnianiem działań na rzecz dekarbonizacji (Dembicki i in., 2025). Nie ulega wątpliwości, że spółki wydobywcze ponoszą wielokrotnie większą odpowiedzialność za kryzys klimatyczny niż poszczególni konsumenci. Ochrona klimatu wymaga ograniczenia wpływów tego sektora i zmniejszania wydobycia paliw kopalnych. 

Jednak odejście od wydobycia wymaga też zmian w konsumpcji gospodarstw domowych. Nasz obecny sposób życia jest związany z dużym zapotrzebowaniem na paliwa kopalne. O tej zależności  przekonaliśmy się w trakcie kryzysu energetycznego wywołanego atakiem Rosji na Ukrainę. Przy obecnej infrastrukturze, spalanie węgla wynika nie tylko z upartego lobbingu sektora węglowego, ale też z realnego zapotrzebowania na ciepło w polskich domach. Dekarbonizacja źródeł energii elektrycznej to nie wszystko – wymiany wymagają też miliony kotłów grzewczych i samochodów spalinowych. 

Do zmniejszenia zapotrzebowania na paliwa, można także dążyć poprzez poprawę właściwości termicznych budynków oraz ograniczenie energochłonnych aktywności jak podróże lotnicze i dojazdy samochodem. Ograniczenie mięsa w diecie pomaga też zmniejszyć emisje związane z wycinaniem lasów pod uprawę pasz i chowem zwierząt. W tych działaniach nie chodzi o osobiste wyrzeczenia – choć te też można podejmować – ale przede wszystkim o zmiany systemowe, które zmienią nasz sposób życia na mniej emisyjny. Są to m.in. polityki publiczne, takie jak dopłaty do wymiany kotłów i termomodernizacji, inwestycje w transport zbiorowy i opodatkowanie lotnictwa. Potrzebujemy też zmiany norm społecznych wokół mobilności i wzorców konsumpcji, które obecnie napędzają popyt na produkty przemysłu wydobywczego. Więcej na ten temat przeczytasz również w artykułach Dobre życie przy niskim zużyciu energii, czyli nowy rozdział w raporcie IPCC oraz Polacy emitują mniej CO₂ niż Duńczycy czy Finowie? Tak, o ile…

Reasumując, zmiany systemowe na rzecz ochrony klimatu wymagają ograniczenia wydobycia paliw kopalnych, ale też ograniczenia zapotrzebowania na energię. Jedno z drugim jest splecione, jedno bez drugiego hi ma niewielkie szanse powodzenia. Traktowanie odpowiedzialności za emisje jak „gorącego kartofla” i przerzucanie go między stroną produkcji i stroną konsumpcji jest może ciekawe retorycznie, ale nieproduktywnie, bo zmian potrzebujemy po obu stronach. 

The post Korporacje czy gospodarstwa domowe – kto odpowiada za większość emisji gazów cieplarnianych?  appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wiosna w Legnicy, mrozy w Białymstoku

Grudzień w Polsce był miesiącem o bardzo nietypowym, ciepłym charakterze, ale jednocześnie cechował się dużymi kontrastami regionalnymi i skrajnymi zjawiskami termicznymi. Średnia temperatura dla całego kraju wyniosła 2,3°C (co stanowi aż 2,0°C powyżej klimatologicznej normy wieloletniej z okresu 1991–2020), jednak różnica między ciepłą północą a chłodniejszym południem była bardzo wyraźna: podczas gdy na wybrzeżu (Hel, Ustka) średnia wynosiła 4,4°C, w Zakopanem była już ujemna (-0,5°C), a na Kasprowym Wierchu spadła do -2,9°C (sytuację termiczną w grudniu opisują Ilustracje 1a i 1b).
Skrajność warunków najlepiej oddają rekordowe odczyty dobowe – od wiosennego ciepła w Legnicy (14,5°C w dniu 9 grudnia) po silny mróz w Sylwestra, w Białymstoku -14,3°C oraz odpowiednio na Śnieżce i Kasprowym Wierchu -13,7°C i -17,2°C. Całości dopełnia również rozkład anomalii średniej miesięcznej temperatury powietrza w grudniu, pokazujący jak pogoda w grudniu 2025 r. wyglądała na tle okresu referencyjnego 1991–2020. W północno-wschodniej Polsce temperatury były wyższe o około 4°C. Statystyki potwierdzają również długofalowy trend ocieplenia klimatu, w ciągu ostatnich 75 lat temperatura w grudniu wzrosła o 1,87°C (IMGW-PIG, 2026a).

Styczeń przyniósł radykalną zmianę aury, zapisując się jako miesiąc bardzo chłodny, co kontrastowało z rekordowo ciepłym początkiem zimy. Tegoroczny styczeń w Polsce należy zaliczyć do miesięcy bardzo chłodnych, mimo że globalnie był to 5. najcieplejszy styczeń w historii pomiarów instrumentalnych. Średnia obszarowa temperatura wyniosła -4,1°C, co jest wartością o 3°C niższą od normy wieloletniej (1991–2020). Skrajności termiczne były wyjątkowo wyraźne: o ile 26 stycznia w Tarnowie odnotowano niemal wiosenne 8,9°C, o tyle zaledwie kilka dni wcześniej w Zamościu termometry wskazały już -21,3°C.

Mimo tego mroźnego epizodu, dane historyczne wskazują, że w perspektywie 75 lat stycznie w Polsce ociepliły się już o blisko 3,0°C (IMGW-PIB, 2026b).

Najsuchszy styczeń w XXI wieku

Uśredniona suma opadów atmosferycznych (obejmująca zarówno deszcz, jak i śnieg) wyniosła w grudniu zaledwie 14,5 mm. Była ona aż o 24,4 mm niższa od normy dla tego miesiąca, wyznaczonej na podstawie okresu referencyjnego 1991–2020. Tak niski wynik plasuje miniony grudzień jako miesiąc skrajnie suchy, w którym spadło jedynie 37,3% normy, przy czym niektóre regiony południowe, jak Kraków czy Tarnów, doświadczyły niemal całkowitego braku opadów (poniżej 3 mm, co stanowi 4,8% normy), podczas gdy znaczące sumy opadowe odnotowano w rejonach Mławy (powyżej 45 mm, co stanowi 100,3% normy) oraz w wysokich partiach gór (również powyżej 45 mm). Przestrzenne podsumowanie opadu atmosferycznego z grudnia znajduje się na Il. 3. Statystycznie był to 6. najmniej zasobny w opady grudzień od 1951 roku oraz drugi najsuchszy w XXI wieku (IMGW-PIG, 2026a).

W styczniu sytuacja wyglądała podobnie – obszarowo uśredniona suma opadu wyniosła zaledwie 17,2 mm, co stanowiło deficyt rzędu 19,1 mm względem normy wieloletniej. Z tego względu styczeń również należy zaliczyć do miesięcy skrajnie suchych (odnotowano jedynie 47,4% normy) . Deficyt wody był szczególnie dotkliwy na południowym zachodzie i w centrum (poniżej 7 mm opadu we Wrocławiu, Katowicach (jedynie 14,9% normy) i Kaliszu), podczas gdy jedynym wyjątkiem był Gdańsk (aż 321,9% normy), gdzie spadło ponad 60 mm opadu, co stanowi ponad trzykrotność ilości deszczu i śniegu względem normy. Przestrzenne podsumowanie opadu atmosferycznego ze stycznia znajduje się na Il. 4.

Według klasyfikacji rangowej prowadzonej od 1951 roku, tegoroczny styczeń uplasował się na 71. pozycji, stając się jednocześnie najsuchszym styczniem w XXI wieku (IMGW-PIB, 2026b).

Dane z Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN) ukazują ciekawy kontrast: po niemal bezśnieżnym grudniu nastąpił długi epizod opadów śniegu. W efekcie przez znaczną część stycznia i lutego biała pokrywa spowijała ponad 80% powierzchni kraju (Il. 5).

Zima 2025/2026 a ocieplenie klimatu

Główną przyczyną wyraźnej ujemnej anomalii temperaturowej w styczniu było silne zafalowanie, czyli tzw. meandrowanie prądu strumieniowego (Il. 6). Prąd strumieniowy to pasmo wyjątkowo silnych wiatrów wiejących na wysokości około 10 km, które pełnią rolę naturalnej bariery oddzielającej mroźne powietrze arktyczne od cieplejszych mas z południa.

W typowych warunkach zimowych mroźne powietrze pozostaje „uwięzione” w rejonach okołobiegunowych. Tym razem jednak doszło do jego głębokiego przesunięcia w stronę średnich szerokości geograficznych, co pozwoliło zimnym masom powietrza napłynąć nad obszar Polski. Naukowcy wskazują, że za rosnącą zmienność prądu strumieniowego odpowiada malejący kontrast temperatur między Arktyką a średnimi szerokościami geograficznymi, co jest bezpośrednim skutkiem gwałtownego ocieplania się rejonów polarnych w ostatnich dekadach. Zjawisko to znacząco zwiększa ryzyko częstych i nagłych napływów arktycznego chłodu nad Europę.

Prognoza i podsumowanie

Obecnie obserwowane roztopy powodują wyraźny wzrost stanów wody, szczególnie w północnych, północno-wschodnich oraz wschodnich rejonach Polski, gdzie pokrywa śnieżna utrzymywała się najdłużej. Prowadzi to do lokalnych podtopień. W niektórych miejscach – m.in. w województwach łódzkim i dolnośląskim – odnotowano również przekroczenia stanów ostrzegawczych. Według aktualnych prognoz zjawiska te mają jednak charakter krótkotrwały i nie niosą ze sobą ryzyka poważniejszej powodzi. Bieżącą sytuację można monitorować na portalu HYDRO IMGW.

Sytuacja ta obnaża systemowe braki w polityce przeciwdziałania skutkom wezbrań. Głównymi problemami pozostają:

• regulacja rzek: ogranicza ona naturalną zdolność koryt do rozlewania się na obszary zalewowe, co przyspiesza spływ wody zamiast ją retencjonować.
• nadmierna zabudowa i uszczelnianie powierzchni, które drastycznie ograniczają możliwości wchłaniania wody przez grunt.

Mimo obecnych wezbrań, kluczowym wyzwaniem pozostaje pogłębiająca się susza hydrologiczna. Warto podkreślić, że występowanie suszy nie koliduje z nagłym pojawianiem się lokalnych podtopień i powodzi. Zjawiska mogą ze sobą współistnieć, z racji tego, że suche podłoże ma obniżoną efektywność retencji. Taki stan rzeczy w dłuższej perspektywie szczególnie uderza w rolnictwo i zwiększa ryzyko pożarów lasów oraz łąk. Choć opady śniegu i deszczu ze stycznia oraz lutego przyniosły chwilową ulgę, nie rozwiązują one problemu w ujęciu długofalowym. W związku z tym, w miesiącach letnich należy spodziewać się ponownego wystąpienia niskich stanów wód w rzekach.

Ponadto, co może najistotniejsze, występowanie epizodów mroźnej zimy w żaden sposób nie ogranicza postępującego ocieplenia klimatu. Ekstremalne zjawiska pogodowe towarzyszą nam bowiem z coraz większą intensywnością – dotyczy to zarówno fal upałów i susz, jak i niezwykle gwałtownych opadów czy mrozów. Jest to w pełni spójne z naszą obecną wiedzą na temat zmian klimatycznych.

Niektóre zjawiska, takie jak niedawne rekordowe mrozy i śnieżyce w Ameryce Północnej oraz Europie, wynikają bezpośrednio ze spadku kontrastu termicznego między Arktyką a średnimi szerokościami geograficznymi. Prowadzi to do wspomnianego wcześniej meandrowania prądu strumieniowego. Tego typu paradoksy pogodowe mogą budzić w społeczeństwie wątpliwości co do zasadności alarmujących komunikatów naukowców, dlatego tak ważne jest korzystanie z rzetelnych i zweryfikowanych źródeł informacji. W Polsce instytucją odpowiedzialną za monitorowanie tych procesów jest Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

The post Polska zima 2025/2026 – śnieg nie obroni nas przed upałami i suszą appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Problemy z finansowaniem badań klimatu w Ameryce, wizyta w National Center for Atmospheric Research w Boulder, nowy zbiór danych o zmianach na Grenlandii – sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w lutowym numerze „Newslettera dla klimatu”!

Polityka się zmienia. Nauka trwa. Atmosfera nie czeka.

Polityka działa w rytmie kadencji. Klimat – w rytmie dekad. Atmosfera nie zatrzymuje się na czas wyborów. Większość z nas nigdy nie zobaczy systemów, które mierzą klimat. A jednak to od nich zależy bezpieczeństwo miast, prognozy fal upałów, planowanie infrastruktury i nasza wiedza o przyszłości. Najdłuższy ciągły pomiar CO₂ na świecie – krzywa Keelinga – przetrwał erupcję wulkanu. Największym zagrożeniem nie była jednak natura, lecz brak stabilnego finansowania. Pytanie nie brzmi, czy nauka przetrwa polityczne turbulencje. Pytanie brzmi: ile czasu – i jakich danych – stracimy po drodze.

Więcej w felietonie „Amerykańska nauka o klimacie w opałach” w najnowszym „Newsletterze o klimacie”.

Poza tym w lutowym numerze „Newslettera o klimacie”:

Amerykańska nauka o klimacie w opałach
Wizyta w Boulder – centrum badań klimatycznych pośrodku niczego
Krzywa Keelinga – klimatyczne must-know
Unikatowy, czterdziestoletni zapis zmian albedo Grenlandii
Relacja prof. Malinowskiego z podróży na Galapagos cd.
Aktywizm wyobraźni – lektury dr Magdaleny Budziszewskiej
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się, aby mieć dostęp do aktualnego i archiwalnych wydań Newslettera!

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Newsletter o klimacie – luty 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Kakaowce, oryginalnie pochodzące z Ameryki Południowej, potrzebują do rozwoju dużych ilości wody, wysokiej wilgotności oraz stabilnych, dosyć wysokich temperatur (20-30℃). Te warunki najlepiej są spełniane w lasach deszczowych, dlatego też ponad 60% światowej produkcji kakao odbywa się w Afryce Zachodniej – na Wybrzeżu Kości Słoniowej (42%), w Ghanie (12%), Kamerunie (5%) czy Nigerii (5%). Innymi znaczącymi eksporterami są takie kraje jak Indonezja (11%), Ekwador (7%) czy Brazylia (5%). 

Zmiana klimatu coraz częściej zaburza warunki klimatyczne w miejscach upraw kakaowców, przynosząc w strefie równikowej  intensywne deszcze przeplatające się z suszami, ale również wyższe temperatury, do których kakaowce te nie są dostosowane (powyżej 30℃ ich plony zdecydowanie się obniżają). Badania wykazały, że na ponad 70% plantacji liczba dni z temperaturą powyżej 32℃  wzrosła o prawie 6 tygodni w związku z antropogeniczną zmianą klimatu.

Kryzys dostępności kakao 2023-2025

Najlepszym przykładem skutków zachodzących zmian klimatycznych jest powoli już mijający kryzys dostępności kakao (2023-2025), kiedy to w Ghanie jego produkcja spadła o ponad 40%, powodując ponad 4-krotny wzrost cen kakao na rynku (z utrzymujących się od lat 80-tych XX w. niecałych 3 000 $/t do ponad 12 000 $/t w kwietniu 2024). 

W 2023 z Zachodniej Afryce w porze deszczowej (kwiecień – czerwiec) wystąpiły niespotykanie intensywne deszcze, które zniszczyły kwiaty kakaowców, a także zalewały całe pola uprawne, utrudniając korzeniom pobieranie związków odżywczych (Saravia-Castillo i in.2022). Intensywne deszcze wsparły dodatkowo rozwój chorobotwórczych grzybów i lęgniowców (jak np. Phytophthora powodującego czarną zgniliznę strąków), z którymi od dłuższego czasu zmagają się plantacje. 

Po tym okresie, nastąpiła bardzo dotkliwa pora sucha. Kwiaty więdły, część liści spadła, odsłaniając strąki kakaowców i generując dla nich dodatkowy stres cieplny, nasilony jeszcze przez wysokie temperatury, w efekcie czego owoce były drobniejsze i częściej zepsute, a drzewa bardziej podatne na choroby i czynniki stresowe (Climate central, 2025). Taki układ pogodowy zdarza się w tamtym rejonie niezwykle rzadko, a badania wskazują jednoznacznie, że został on spotęgowany przez kryzys klimatyczny (Climate central, 2025).

Oczywiście, nie była to jedyna przyczyna kryzysu – w ostatnich latach rozprzestrzenia się intensywnie wirus spęczniałych pędów kakaowca (cacao swollen shoot virus, CSSV), a bardzo niskie płace dla rolników zajmujących się uprawą skłoniły część z nich do zajęcia się przemytem kakao lub nielegalnym wydobyciem złota i porzucenia plantacji. Komponent klimatyczny odegrał jednak najważniejszą rolę (Siaw, Ofosu, Sarpong 2023; Christian Aid, 2025). Pozostanie on istotny również przy przyszłych kryzysach, gdyż stabilna, nie za wysoka temperatura oraz równomierne, duże opady deszczu, niezbędne do obfitych zbiorów nasion kakaowców, będą coraz rzadsze w tym rejonie.

Kryzys klimatyczny nasila wcześniejsze problemy kakaowców

Zmiana klimatu wpływa na plony kakaowców nie tylko bezpośrednio, przez zmiany warunków klimatycznych, ale również poprzez nasilanie znaczenia innych problemów środowiskowych, takich jak niska różnorodność genetyczna kakaowców i biologiczna całych plantacji czy też wycinka lasów deszczowych, powodująca intensywną degradację gleby.

Kakaowce używane obecnie w uprawie to najczęściej potomkowie roślin wprowadzonych do uprawy w latach 40. XX w., co zdecydowanie ogranicza ich różnorodność genetyczną (Zhang i Motilal, 2016). Przekłada się to na ich większą podatność na choroby i niższe możliwości dostosowywania się do zmieniających się warunków, co jest szczególnie ważne w kontekście zachodzących zmian klimatycznych, kiedy destabilizacja warunków ogranicza odporność roślin i ich możliwości radzenia sobie z różnorodnymi stresorami.

Wylesianie lasów deszczowych pod plantacje kakao dzieje się na ogromną skalę – na Wybrzeżu Kości Słoniowej 37% lasów, a w Ghanie 13%, zostało wyciętych pod uprawy kakaowców (Kalischek i in. 2023). Ogołocone z drzew tereny gorzej pochłaniają wodę oraz szybciej wysychają, co w połączeniu z ogromnym zapotrzebowaniem kakaowców na wodę (ok.17000 l/kg Ortiz-Rodriguez i in. 2015) i intensywnymi metodami uprawy (m.in.dużo herbicydów i nawozów) prowadzi do niezwykle szybkiej degradacji gleby. Kryzys klimatyczny dodatkowo intensyfikuje ten proces ze względu na wyższe temperatury (w więc wyższe parowanie) oraz nierównomierne opady (powodzie wymywają związki odżywcze, a susze powodują erozję wietrzną).

Wylesione, zdegradowane gleby i duże tereny pokryte jednym typem upraw powodują, że plantacje stają się z czasem ogromnymi terenami niskiej bioróżnorodności, co wpływa na efektywność uprawy samych kakaowców. Meszki czy wciornastki – owady zapylające ich kwiaty – występują tam często w zbyt małej ilości by móc podołać zapotrzebowaniu. Okazuje się, że problem jest na tyle duży, że nawet proste zabiegi, takie jak zostawianie opadłych liści na ziemi, sadzenie innych drzew zacieniających czy wyższe kakaowce, które tworzyłyby zacienienie gruntu, mogłyby zwiększyć efektywność zapylania między 9 a 19% (Land i in, 2025).

Przyszłość kakao

Jak potoczą się dalsze losy kakao? Badania przewidują, że zarówno w Afryce jak i Ameryce Południowej jego zasięg będzie się przesuwał, na wschód w głąb lądu. Spowoduje to, że choć w 2050 prawie 90% terenów obecnych upraw znajdzie się poza optimum warunków klimatycznych dla kakaowców, to tereny dla nich optymalne mogą być nawet większe niż obecnie (Asante i in. 2025). Taki wniosek wypływa jednak z analiz, które uwzględniają jedynie średnie ilości opadów czy temperatury, a nie gwałtowne zmiany pogodowe, które bardzo wpływają na stabilność upraw. Ewentualny przyrost terenów dostępnych pod uprawy kakao jest więc prawdopodobnie mocno przeszacowany, a tworzenie coraz to nowych plantacji rodzi kolejne problemy środowiskowe.

Pod nowe plantacje trzeba wykarczować nowe połacie lasów równikowych, które pozostają ostoją bioróżnorodności, jak również zapewniają opady w dużej części Afryki czy Amazonii (Duku i Hein, 2021, patrz też Podniebne rzeki: jak wylesianie wpływa na cykl hydrologiczny). Jednocześnie pozostawiamy za sobą nieużytkowane już plantacje wraz z 5 mln osób, pracującymi na nich i niską szansą na odnowienie się lasów równikowych w ludzkiej skali czasowej, ze względu na degradację gleby i zmiany w klimacie które zaszły w międzyczasie.

Innym problemem pozostaje jednak fakt, że kakaowce owocują  jedynie przez ok 25-30 lat i wiele z tych upraw zbliża się do końca tego okresu. W najbliższym czasie ok ⅓ kakaowców na Wybrzeżu Kości Słoniowej i ok. 23% w Ghanie i tak będzie wymagało wymiany (Christian Aid, 2025). Pozostaje więc pytanie czy biorąc jednak pod uwagę zachodzące zmiany opłaca się ponownie je sadzić? Niewątpliwie przemysł kakao napotka w najbliższych dekadach liczne problemy, od których rozwiązania będzie zależeć dobrostan milionów osób.

Nowe możliwości i stare metody

Kryzys kakao unaocznił nam, jak ogromnie niestabilne mogą być uprawy kakao i sprawił, że zaczęto rozwijać pomysły na poprawienie efektywności pozyskiwania kakao, jak również nowe metody produkcji czekolady uniezależnione od kapryśnego klimatu. 

W zaleceniach dotyczących adaptacji upraw kakaowców do nowego klimatu możemy znaleźć stare, od dawna sprawdzone metody, takie jak sadzenie drzew zacieniających i osłaniających od wiatru, pozostawianie ściółki by gleba pozostawała dłużej wilgotna, mikronawadnianie w okolicach korzeni, czy używanie kompostu organicznego zamiast nawozów sztucznych. To wszystko może jednak nie wystarczyć wobec intensywności zachodzących zmian. W takim wypadku zalecana jest po prostu rezygnacja z uprawy kakao na rzecz innych roślin (ICCAS, 2018; Backer i in. 2024).

Coraz więcej jest także pomysłów na technologiczne ulepszanie procesu pozyskiwania kakao. W Izraelu badane są odmiany kakaowca odporne na susze, w Singapurze trwają badania na karobem – drzewem mogącym rosnąć w basenie morza Śródziemnego odpornym na niesprzyjające warunki pogodowe. Po wyprażeniu i obróbce enzymatycznej jego owoce dają podobny aromat co czekolada. 

Z kolei w Stanach Zjednoczonych firma California Cultured opracowała metodę rozmnażania ziaren kakaowca w kadziach z wodą i cukrem, co jest dużo wydajniejsze niż naturalny proces i wymaga dużo mniej zasobów. 

Przyszłość kakao stoi więc pod wieloma znakami zapytania, jednak ze względu na miłość Zachodniego Świata do czekolady będzie pełna prób pozostawienia tego smaku w naszej kuchni.

The post Chwiejny klimat chwieje produkcją kakao. Co czeka czekoladę w cieplejszym świecie? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Poglądy profesora Marksa na temat antropogenicznej zmiany klimatu nie są nam nieznane, wielokrotnie o nich na Nauce o klimacie pisaliśmy (np. Summerhayes i in., 2025), zdążyliśmy się też przyzwyczaić że profesor chętniej dzieli się nimi z mediami niż ze środowiskiem naukowym. Cała rozmowa red. Ziemca z profesorem Marksem trwa godzinę i jest w niej poruszanych wiele tematów. Wydaje nam się jednak, że komentarza wymagają nie tylko same wypowiedzi prof. Marksa i stawiane przez niego tezy, ale również sam sposób, w jaki przeprowadzany jest wywiad, oraz rola, jaką odgrywa w nim redaktor Krzysztof Ziemiec.

Jak wyglądał ten wywiad?

Już po publikacji nagrania, kiedy zaczęło być ono z różnych stron krytykowane, redaktor Ziemiec zamieścił w mediach społecznościowych oświadczenie, w którym – bardzo przewidywalnie – przedstawił się jako bezkompromisowy tropiciel prawdy, który nie boi się rozmawiać z każdym na każdy temat, kwestionować zdania ekspertów, zadawać trudnych pytań i podnosić wątpliwości. Wszystko z korzyścią dla widza, który po obejrzeniu takiego wywiadu ma sobie wyrobić własną opinię, bo redaktor Ziemiec własnej opinii mu przecież nie narzuca.

To szczytne cele i zasady, ale niestety nie widać, aby Krzysztof Ziemiec się do nich w swojej rozmowie z profesorem Marksem stosował. W trakcie wywiadu redaktor zadaje serię (dość naiwnych) pytań – uparcie powracając na przykład do tematu globalnego ochłodzenia, które rzekomo miałyby zwiastować mrozy w Polsce – po czym bezkrytycznie akceptuje to, co mówi mu zaproszony gość. Nie widać w wywiadzie momentu, w którym redaktor Ziemiec próbowałby kontestować tezy profesora Marksa, albo chociaż dowiedzieć się, jakie są naukowe podstawy jego bardzo kategorycznie wyrażanych opinii, i dlaczego opinie te są sprzeczne z opiniami tysięcy innych specjalistów zgadzających się w kwestii występowania globalnego ocieplenia, jego przyczyn, i związanego z nim ryzyka (patrz np. 97% naukowców uważa, że za globalne ocieplenie odpowiada człowiek? Już nie!). Specjalistów, dodajmy, którzy w odróżnieniu od prof. Marksa zajmowali się badaniem większości poruszanych w wywiadzie zagadnień, takich jak rola dwutlenku węgla w bilansie energetycznym planety, aerozole czy analizy zmian temperatury Ziemi na podstawie danych instrumentalnych.

Widać to zwłaszcza pod koniec wywiadu, gdy redaktor Ziemiec przywołuje opinię nieżyjącego od 15 lat fizyka Harolda Lewisa (fizyka, dodajmy, który z badaniami klimatu nie miał nic wspólnego), według którego globalne ocieplenie to największe naukowe oszustwo, z jakim miał do czynienia. Pyta gościa, czy zgadza się z opinią Lewisa (odpowiedź jest twierdząca) i kto w takim razie doprowadził do tego, że „cały świat mówi dziś tym samym językiem”. Nie zadaje jednak profesorowi Marksowi (albo przynajmniej sobie, jeszcze przed przeprowadzeniem wywiadu) pytania odwrotnego: załóżmy na moment, że to tysiące specjalistów, którzy spędzili życie na badaniu różnych aspektów systemu klimatycznego, mają rację. Że rację miał Komitet Noblowski, który w 2021 roku przyznał nagrodę Nobla z fizyki za niektóre z tych badań („za modelowanie fizyczne klimatu Ziemi, badanie zmienności klimatycznej, i wiarygodne prognozy globalnego ocieplenia” dla Syukuro Manabego i Klausa Hasselmanna)? Że rację mają autorzy podręczników akademickich z których uczy się od pół wieku o globalnym ociepleniu na najlepszych uczelniach świata. Jak można byłoby wytłumaczyć w takiej sytuacji poglądy jednego czy drugiego emerytowanego fizyka albo geologa, jak Harold Lewis albo Leszek Marks? Czy nie jest bardziej prawdopodobne, że to ich opinie są oparte głównie o przesłanki pozamerytoryczne, ideologiczne i niemające wiele wspólnego z nauką? Takiej dociekliwości u redaktora Ziemca jednak nie widać. Do tego wątku wrócimy jeszcze później, na razie zajmijmy się tezami, które w wywiadzie padły. 

Pogoda zimą 2026 i w poprzednich latach

Redaktor Ziemiec zaczyna od zimowej pogody, którą przedstawia się jako coś wyjątkowego i motywującego do zadawania pytań, czy globalne ocieplenie się przypadkiem nie skończyło.

Mniejsza już o to, że aby było bardziej dramatycznie, podaje temperatury mierzone przy gruncie, które zazwyczaj są bardziej ekstremalne niż te mierzone zgodnie ze standardem 2 m nad powierzchnią Ziemi. Obaj panowie długo wymieniają się anegdotkami i wspomnieniami z dzieciństwa, natomiast to, czego w tych porównaniach z zimami z przeszłości brakuje, to bardziej systematyczne i obiektywne fakty, na przykład wyniki pomiarów temperatury. Bo gdyby faktycznie było tak, że “najstarsi górale nie pamiętają takiej zimy”, jak utrzymuje redaktor Ziemiec, to prawdopodobnie należałoby spytać górali młodszych, bez takich problemów z pamięcią. Albo, nawet lepiej, można sprawdzić wyniki pomiarów temperatury przeprowadzanych w Polsce przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.Okazałoby się wtedy, że choć faktycznie ostatni styczeń był sporo zimniejszy niż obecna norma klimatyczna – to znaczy średnia z lat 1991-2020 – wciąż był to miesiąc cieplejszy, jeśli chodzi o średnią obszarową dla całej Polski, od stycznia 2010 roku (patrz Jak zimny był styczeń 2026 roku?). A jeśli mówimy o góralach, to powinni oni pamiętać styczeń 2019 albo 2017 roku, które były zimniejsze w południowej części kraju od stycznia 2026. Nawet najzimniejszy dzień tegorocznej zimy, 2 lutego, nie był wcale mroźniejszy od epizodów mrozów z nieodległej przeszłości (na przykład 2 lutego 2012 roku).

Wbrew temu, co twierdzi chwilę później prof. Marks, wyjątkowe mrozy nie występują też na całej półkuli północnej. W ostatnich tygodniach na wielu jej obszarach było znacznie cieplej niż normalnie; na przykład w Afryce Północnej, Chinach, na Półwyspie Arabskim, większości Arktyki czy w zachodniej części Ameryki Północnej. Patrząc na całą planetę, styczeń był globalnie piątym najcieplejszym styczniem w historii pomiarów temperatury, po styczniu 2025, 2024, 2020 i 2016 (patrz Copernicus Climate Change Service, 2026). Nie ma więc absolutnie żadnych podstaw, by odwoływać globalne ocieplenie.

To w końcu nie ma ocieplenia, czy jednak jest?

Chwilę później prof. Marks idzie jeszcze dalej i przekonuje, że “nie ma czegoś takiego jak globalne ocieplenie”, że to “wymysł propagandowy”, oraz że analizy temperatury globalnej są “obarczone bardzo dużym błędem”, a metodyka której używają klimatolodzy przy jej obliczaniu jest “znacznie zafałszowana”. Niestety, profesor nie podaje tu żadnych szczegółów, a redaktor Ziemiec o te szczegóły nie dopytuje. Gdybym traktował wypowiedź profesora Marksa z pełną powagą, poradziłbym mu, aby swoje zarzuty spisał i wysłał do specjalistycznego czasopisma naukowego, zamiast opowiadać o nich w konserwatywnych podcastach. Danych, które są rzekomo “znacznie zafałszowane”, używa przecież tysiące naukowców, więc wszyscy moglibyśmy skorzystać na ich merytorycznej krytyce.

Ale wiem, że sam profesor w swoje słowa nie wierzy. Dosłownie kilkanaście sekund później orientuje się przecież, że trochę się zagalopował, i poprawia się: że globalne ocieplenie jednak istnieje, a wątpliwości budzą tylko jego antropogeniczne przyczyny. I wcześniej, i później w wywiadzie profesor Marks mówi o ociepleniu klimatu które ma trwać od 200 lat. Nie ma zatem wątpliwości co do tego, że to ocieplenie się obserwuje. 

Ba, w dalszej części wywiadu porównuje nawet obecne ocieplenie do ocieplenia średniowiecznego i twierdzi, że według niego “brakuje nam do tego drugiego jeszcze pół stopnia”. Oznacza to, że metodyka używana przez klimatologów – a także paleoklimatologów – jest wystarczająco, zdaniem profesora, dokładna, by umożliwić dokonywanie takich porównań. A przecież oszacowanie, jaka była średnia temperatura planety w średniowieczu jest znacznie, znacznie trudniejsze niż przeprowadzenie takich obliczeń dla czasów współczesnych, bo nie mamy danych pomiarowych z piastowskich satelitów, stacji meteorologicznych, boi oceanicznych i radiosond!

Ponownie wypada zauważyć że, dobry dziennikarz potrafiłby te sprzeczności wychwycić i przynajmniej spróbować podrążyć temat. Redaktor Ziemiec przechodzi jednak nad nimi do porządku dziennego i leci z kolejnymi pytaniami.

Co właściwie pokazują “niezbite dowody geologiczne”?

Temat ocieplenia średniowiecznego posłużyć nam zresztą może do zilustrowania kolejnego problemu z tezami profesora Marksa. Mówi on, że mamy “niezbite dowody geologiczne” – a wie o tym, bo przecież jest geologiem – że w okresie średniowiecznym planeta była globalnie pół stopnia cieplejsza niż obecnie. W wywiadzie nie wyjaśnia niestety, jakie są to dowody. Na szczęście skądinąd wiemy, że w ubiegłym roku w “Przeglądzie Geologicznym” profesor Marks sformułował podobną tezę, i tam poparł ją źródłami (Marks, 2025). Możemy więc do nich zajrzeć i sprawdzić, czy faktycznie potwierdzają to co napisał profesor Marks:

UWAGA: TEN CYTAT ZAWIERA NIEPRAWDZIWE INFORMACJE

Rekonstrukcja Ljungqvista (2010) oraz konsorcjum PAGES 2k (2013) pokazały że Mała Epoka Lodowa była zimniejsza niż sugerował to Mann i in. (2008), a Średniowieczne Optimum Klimatyczne i niektóre okresy w pierwszym tysiącleciu naszej ery były czasem tak ciepłe jak obecnie. [tłum. red.]

Nie ma tu już co prawda mowy o tym, że średniowiecze było cieplejsze o pół stopnia, a co gorsza, z obu cytowanych prac wynika coś odwrotnego niż twierdzi profesor Marks!

Wnioski z rekonstrukcji Ljungqvista

Nawet pomijając to, że pierwszy z artykułów (Ljungqvist, 2010) rekonstruuje zmiany temperatury nie dla całej planety, tylko dla średnich i wysokich szerokości geograficznych półkuli północnej(tzn. na północ od trzydziestego równoleżnika), jego autor pisze już w samym streszczeniu, że

temperatura w ostatnich dwóch dekadach jest prawdopodobnie wyższa niż w jakimkolwiek okresie w ciągu ostatnich dwóch tysiącleci

Jest mowa o temperaturach porównywalnych ze średnią 1961-1990, a sama rekonstrukcja sięga tylko do końca XX wieku, a zatem kończy się ćwierć wieku temu. W rejonie objętym rekonstrukcją średnia temperatura wzrosła od tego czasu o ponad 1 stopień Celsjusza, do poziomu półtora stopnia ponad średnią 1961-1990.

Czy jest to jednorazowa pomyłka prof. Marksa? 

Wnioski z rekonstrukcji PAGES 2k

Drugą cytowaną pracą jest rekonstrukcja projektu Past Global Changes (PAGES 2k Consortium, 2013). Ponownie, już w streszczeniu artykułu czytamy, że

Obecne ocieplenie odwróciło długoterminowy trend ochłodzenia; podczas ostatniego 30-lecia (1971-2000) ważona powierzchnią [lądów] średnia zrekonstruowanej temperatury była wyższa niż w jakimkolwiek innym okresie poprzednich niemal 1400 lat.

Znów zatem widzimy, że nie tylko badanie cytowane przez profesora Marksa nie potwierdza jego tezy, ale stawia tezę przeciwną. Obecnie ta teza byłaby zresztą jeszcze bardziej kategoryczna, bo w ciągu ostatniego ćwierćwiecza Ziemia ociepliła się o pół stopnia Celsjusza. Kolejne publikacje tego samego projektu, używające zaktualizowanych rekonstrukcji temperatury z ostatnich 2000 lat, również potwierdzają wniosek że obecne ocieplenie przebiło poziom ocieplenia średniowiecznego (Neukom i in., 2019, PAGES 2k Consortium, 2019).

Jak zatem wyjaśnić sprzeczności między źródłami a twierdzeniami profesora Marksa?

Czy chodzi o to, że autorzy tych artykułów oszukują społeczeństwo i przekłamują wyniki własnych badań, a prawdę poznał jakimś sposobem profesor Marks, który w badaniach opisywanych w artykułach nie uczestniczył?

Podejrzewam, że odpowiedź jest znacznie prostsza, a rozwiązanie zagadki kryje się w następnym zdaniu wspomnianego artykułu profesora Marksa z “Przeglądu Geologicznego”, gdzie pojawia się odnośnik do raportu holenderskiej organizacji lobbystycznej Clintel. W raporcie tym widzimy dokładnie te same dwie prace które cytuje profesor Marks, i niemal dokładnie to same sformułowanie, że „niektóre okresy w pierwszym tysiącleciu naszej ery były czasem tak ciepłe jak obecnie” (“MWP and parts of the first millennium CE were occasionally as warm as the present day” u Marksa, “parts of the first millennium were occasionally as warm as present-day” w raporcie Clintel).

Zgaduję więc, że profesor Marks artykułów które cytuje nie czytał, i zna tylko ich nierzetelne omówienie z raportu Clintel. Czy tak mają wyglądać „niezbite dowody geologiczne”?

Podobną krytykę można byłoby przeprowadzić dla większości padających w wywiadzie profesora Marksa – o wietrzeniu skał, zmianach aktywności słonecznej, promieniowaniu kosmicznym – choć z uwagi na to, że nie zawierają one żadnych odniesień do pomiarów, wyliczeń, badań, trzeba byłoby w podobny sposób rekonstruować, co profesor miał na myśli. Nie będziemy tego więc tutaj robić. W jednym miejscu profesor mówi jednak rzecz w tak ewidentny sposób niepoprawną, że nie sposób to zignorować.

Rola gazów cieplarnianych w ociepleniu klimatu

Zapytany o gazy cieplarniane, profesor Marks tłumaczy, dlatego jego zdaniem rola dwutlenku węgla w globalnym ociepleniu nie jest udowodniona, przy okazji rzucając jeszcze garść nieprawdziwych stwierdzeń:

Profesor Marks miesza tu kilka rzeczy. Nie jest prawdą, że “uważa się”, iż za współczesne globalne ocieplenie odpowiada wyłącznie dwutlenek węgla. Widać to wyraźnie na jednym z najsłynniejszych wykresów publikowanych w raportach IPCC (patrz poniżej), pokazującym wielkość różnych wymuszeń radiacyjnych, zarówno tych antropogenicznych jak i naturalnych. Wymuszenia innych niż dwutlenek węgla gazów cieplarnianych, oraz antropogenicznych zmian zawartości ozonu (troposferycznego i stratosferycznego), w sumie odpowiadają wartością 80% wymuszenia dwutlenku węgla. Nie ma więc wątpliwości, że wkład dwutlenek węgla jest największy, ale inne czynniki nie są pomijane, zarówno jeśli chodzi o historyczną zmianę klimatu, jak i scenariusze dotyczące przyszłości.

Drugie nieporozumienie wynika z tego, że podane przez Marksa przez wartości ocieplenia związanego z efektem cieplarnianym dotyczą wszystkich gazów cieplarnianych łącznie, a nie tylko dwutlenku węgla. Klasyczna praca klimatologów z NASA na ten temat (Schmidt i in., 2010) roku szacuje wkład dwutlenku węgla w całkowity efekt cieplarniany na 19%. Nawet gdyby więc średnia temperatura planety zależała wprost proporcjonalnie od koncentracji dwutlenku węgla w atmosferze, spodziewalibyśmy się znacznie mniejszej zmiany.

Ale zależy nie wprost proporcjonalnie, tylko od logarytmu koncentracji dwutlenku węgla (patrz Efekt cieplarniany dla średniozaawansowanych (4): Gazy cieplarniane a transport energii), co wiadomo od kilkudziesięciu lat. Aby się tego dowiedzieć, profesor Marks mógłby sięgnąć na przykład do pierwszego raportu IPCC z 1990 roku, gdzie ta zależność jest zdefiniowana w rozdziale o wymuszeniu radiacyjnym (s. 52), albo znaleźć odpowiednie wzory w jeszcze starszej literaturze przedmiotu (np. Lacis i in, 1981). Nawet w staruteńkiej pracy Svante Arrheniusa z 1897 roku, opisującej pierwsze oparte na pomiarach własności radiacyjnych dwutlenku węgla wyliczenia zmiany temperatury atmosfery spowodowanej zmianami poziomu dwutlenku węgla, widać, że geometrycznemu wzrostowi zawartości CO₂ odpowiada liniowy wzrost globalnej temperatury.

Jest to jeden z podstawowych faktów związanych z cieplarnianymi właściwościami dwutlenku węgla i jest dość zaskakujące, że prof. Marks wydaje się traktować go jako nowe, kontrowersyjne odkrycie, które obala naukowe założenia teorii antropogenicznej teorii globalnego ocieplenia.

Główny nurt i odszczepieńcy – kto jest kim?

Na koniec tego dość już długiego komentarza pozwolę sobie wrócić do rozmowy o motywacjach niemal wszystkich klimatologów, paleoklimatologów, a nawet większości geologów, którzy w zgodnej opinii prof. Marksa i redaktora Ziemca oszukują społeczeństwo w temacie przyczyn i skutków globalnego ocieplenia:

Można byłoby zasugerować profesorowi Marksowi, aby w tej sprawie pseudonaukowego oszustwa skontaktował z odpowiednimi instytucjami i organami kontrolnymi, albo redakcjami czasopism publikujących nierzetelne badania, ale ponownie mam wątpliwości czy naprawdę wierzy on w to co opowiada redaktorowi Ziemcowi. Nie sądzę, by nie widział wartości w badaniach klimatu i jego zmian, zarówno współczesnych jak i tych z odległej przeszłości; nie wierzę też, by profesor Marks, jako kierownik wielu projektów naukowych i beneficjent niejednego grantu, uważał, że uprawianie nauki jest “dobrym biznesem”. Mam też nadzieję, że kiedy w 2010 roku Zakład Geologii Czwartorzędu, którego był kierownikiem, zmienił nazwę na „Zakład Geologii Klimatycznej” (UW, 2010), było to motywowane autentyczną zmianą zainteresowań naukowych w tym kierunku.

Jest prawdą, że naukowcy to też ludzie, i że jak ludzie często łakną społecznego uznania (choć niekoniecznie jest to ich główna motywacja). Jest też prawdą, że w odbiorze teorii naukowych często dodatkowo punktujemy oryginalność. Teoria antropogenicznego globalnego ocieplenia nie jest jednak najlepszym tego przykładem, z tego prostego powodu, że oryginalna przestała być co najmniej pięćdziesiąt lat temu. Obecnie większą sławę, a także wdzięczność niemałego przecież sektora gospodarki związanego z wydobywaniem, przetwarzaniem i użytkowaniem paliw kopalnych, zdobyłby ktoś, kto wykazałby że dwutlenek węgla nie ma wpływu na klimat. 

Tak naprawdę nie musiałby zresztą nawet tego wykazywać: wymienieni w wywiadzie Harold Lewis i Steven Koonin są dzisiaj rozpoznawani i pamiętani przede wszystkim jako naukowcy odrzucający teorię antropogenicznego globalnego ocieplenia, a o ich badaniach naukowych i związanych z nimi osiągnięciach mało kto pamięta. Żeby daleko nie szukać, profesor Marks też na brak zainteresowania mediów nie narzeka, i pewnie więcej udzielił wywiadów na temat współczesnego globalnego ocieplenia – którym się naukowo nie zajmował – niż opowiadał o swoich badaniach nad stratygrafią czwartorzędu, albo nad osadami limnicznymi w jeziorze Karum w Egipcie. Kolejnego wywiadu, tym razem „Gościowi Niedzielnemu”, udzielił raptem tydzień po publikacji rozmowy z redaktorem Ziemcem.

Funkcjonowanie instytucjonalnej nauki w Stanach Zjednoczonych powinno zresztą dać obu panom trochę do myślenia. Przez ostatnią dekadę u władzy w USA byli politycy zdecydowanie niechętni redukcji emisji gazów cieplarnianych, a słowa o oszustwie globalnego ocieplenia niejednokrotnie padały z ust obecnego prezydenta tego kraju (patrz np. Donald Trump o klimacie w ONZ). I nie chodzi tylko o same słowa, bo szły za nimi masowe zwolnienia i obcinanie finansowania całych działów badawczych – nie tylko nad klimatem, bo z powodu niekompetencji wdrażających „oszczędności” członków administracji Trumpa rykoszetem dostała też np. meteorologia synoptyczna (patrz np. Donald Trump rozmontowuje kluczową agencję w USA. Konsekwencje odczuje cały świat). Wystarczy, by wniosek grantowy wspominał o zmianie klimatu, by ściągnąć podejrzenia urzędników administracji Trumpa.

Pomimo tego, nie widzimy wysypu badań amerykańskich naukowców stwierdzających, że globalnego ocieplenia nie ma, albo że człowiek nie ma z nim nic wspólnego, albo że nie jest żadnym zagrożeniem dla życia, zdrowia i dobrobytu mieszkańców USA.  Nawet kiedy administracja Trumpa próbowała zwerbować naukowców, którzy mogliby napisać raport podważający naukowe podstawy teorii antropogenicznego ocieplenia i w ten sposób dać pretekst do wycofania regulacji klimatycznych, udało jej się zwerbować tylko piątkę emerytowanych „sceptyków klimatycznych”, w tym wspomnianego Koonina. Raport, który napisali, był zresztą tak kiepskiej jakości, że Amerykańska Agencja Środowiska EPA, wycofując 12 lutego 2026 roku prawo będące podstawą ograniczeń emisji gazów cieplarnianych, uznała, że nie może go wykorzystać jako uzasadnienia oficjalnej decyzji. Najwyraźniej klimatolodzy nie są tak skorumpowanym środowiskiem, jak insynuuje to redaktor Ziemiec i profesor Marks, a wyniki ich badań nie zmieniają się tak łatwo pod wpływem politycznych nacisków.

Po publikacji wywiadu z profesorem Marksem redaktor Ziemiec napisał, że “prawda nie boi się rozmowy”. W pewnym sensie ma rację: wyniki badań nad klimatem i wnioski z nich wypływające nie zmienią się tylko dlatego, że obaj panowie sobie porozmawiali, swobodnie i bez ograniczeń związanych z rygorami procesu naukowego: weryfikacji stawianych tez, odniesień do badań i pomiarów. Ale jednak pewna szkoda dla prawdy się stała, bo widzom podcastu Krzysztofa Ziemca nie dano szansy dotrzeć do faktów, aktualnego stanu badań i ustaleń nauki. Niniejszy komentarz w jakiejś niewielkiej części może próbować tę sytuację skorygować, ale nie mamy złudzeń, że skomplikowane wyjaśnienia, tłumaczenie naukowego kontekstu lub badań wygra z teoriami spiskowymi, tanim populizmem i chłopskorozumową intuicją.

The post Zakonserwowany Marks – komentujemy wywiad z profesorem appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.