Nie nadążamy z adaptacją do zmiany klimatu – komunikat komitetu PAN

Ostatnia fala upałów w Polsce to tylko jedno z wielu zdarzeń ekstremalnych, na które wciąż nie jesteśmy gotowi, choć wiemy, że będą zdarzać się coraz częściej. Prezentujemy najnowszy komunikat opublikowany przez Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium PAN (za stroną Komitetu).

3 czerwca 2026

Komunikat 01/2026
Komitetu Problemowego ds. Kryzysu Klimatycznego
przy Prezydium PAN
w sprawie nienadążania z adaptacją do przyspieszającej antropogenicznej zmiany klimatu

Nadzwyczajna fala upałów, której doświadczyliśmy w ostatnich dniach w wielu krajach Europy, w tym w Polsce, przyniosła rekordowe temperatury maksymalne i dobowe oraz rekordowo ciepłe noce. Spowodowała przeciążenie wszelkiego rodzaju służb ratowniczych, liczne awarie, utrudnienia komunikacyjne oraz dotkliwe straty osobiste i gospodarcze. Ta sytuacja była zjawiskiem losowym, ale nie była przypadkiem. O nasilaniu się, wzmacnianiu i występowaniu takich i podobnych zdarzeń oraz rosnących ryzykach z tym związanych od lat ostrzegały opinię publiczną i decydentów zarówno Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (IPCC – Intergovernmental Panel on Climate Change), jak i wiele innych jednostek i zespołów naukowych w Polsce i na świecie.

Wyniki pomiarów i obserwacji dostępne w doniesieniach i raportach naukowych z ostatnich lat dokumentują gwałtowne przyspieszenie tempa przegrzewania się Ziemi. Najnowsze analizy pokazują, że w latach 1985–2015 globalna temperatura rosła średnio o 0,2°C na dekadę. W ostatnim dziesięcioleciu, między 2016 a 2025 rokiem, wskaźnik ten niemal się podwoił, osiągając wartość 0,36°C na dekadę.

Narastająca nierównowaga energetyczna naszej planety prowadzi do dalszego przyspieszania tempa ocieplania atmosfery. W efekcie granicę ocieplenia o 1,5°C względem epoki przedprzemysłowej, uznawaną raptem dekadę temu za próg, którego nie powinniśmy przekroczyć do końca XXI wieku, przekraczamy już teraz – szybciej niż jeszcze niedawno uważano za prawdopodobne [1] [2] [3]. Granicę ocieplenia o 2°C względem epoki przedprzemysłowej,uznawaną za alarmową, możemy osiągnąć nawet w ciągu najbliższych kilkunastu lat.

Wstępne analizy przeprowadzone przez World Weather Attribution pokazują, że fala upałów, która przeszła przez Europę i Polskę pod koniec czerwca 2026 roku, w dawniejszym, chłodniejszym klimacie, byłaby skrajnie nieprawdopodobna. Niestety, w świetle wskazanych wyżej faktów, kolejne zdarzenia ekstremalne związane z postępującą destabilizacją klimatu (które możliwe są jeszcze w tym roku, a niewątpliwie czekają nas coraz częściej w kolejnych latach) będą stawać się silniejsze, a w konsekwencji – powodować znacznie poważniejsze skutki.

Rozwiązania stosowane obecnie w gospodarce wodnej, leśnej, rolnictwie, planowaniu, zagospodarowaniu przestrzennym oraz innych działach gospodarki muszą przestać opierać się na wiedzy zdobytej w ubiegłym stuleciu, ponieważ nie przystaje ona do realiów błyskawicznie zmieniającego się świata, pochłania środki finansowe, opóźnia przystosowanie i przynosi coraz więcej szkód zamiast faktycznie służyć adaptacji do skutków globalnego ocieplenia.

Społeczne, gospodarcze i środowiskowe konsekwencje ostatniej fali upałów ilustrują konieczność radykalnego przyspieszenia skutecznych działań mitygacyjnych i adaptacyjnych.

W tej sytuacji apelujemy o:

• mobilizację wszystkich sił politycznych i społecznych na rzecz stworzenia ram dla realnej i konsekwentnej polityki państwa wspierającej wysiłki międzynarodowe prowadzące do jak najszybszej redukcji emisji gazów cieplarnianych i adekwatny udział naszego kraju w tych wysiłkach;

• radykalne przyspieszenie skutecznych działań adaptacyjnych w celu budowania odporności wobec już występujących i przyszłych zagrożeń klimatycznych na wszystkich szczeblach zarządzania państwem;

• nadanie obecnie przygotowywanej w Ministerstwie Klimatu i Środowiska nowej Krajowej Strategii Adaptacji do Zmiany Klimatu rangi jednego z wiodących priorytetów polityki państwa.

Nasz apel kierujemy do rządu, samorządów wszystkich szczebli, instytucji państwowych takich jak PGW Wody Polskie i PGL Lasy Państwowe), instytucji nauki, wszystkich podmiotów działających publicznie, a także odpowiedzialnych przedsiębiorstw i obywateli. Podjęcie takich działań, często niewiążących się z dużymi kosztami, sugerowaliśmy wielokrotnie w komunikatach Komitetu.

Mając świadomość, że dezinformacja klimatyczna uniemożliwia prowadzenie skutecznych polityk klimatycznych i działań adaptacyjnych, zwracamy się do mediów, władz i podmiotów wypowiadających się publicznie o skuteczne jej przeciwdziałanie. Pierwszą, prostą praktyką w tym zakresie byłoby używanie właściwego języka: mówiąc o zachodzącej zmianie klimatu oraz związanych z nią zdarzeniach i ich skutkach, zamiast powszechnie stosowanego, wymijającego i nieostrego terminu „zmiany klimatyczne” używajmy precyzyjnych, dobrze ugruntowanych naukowo określeń, takich jak „antropogeniczna zmiana klimatu”, „antropogeniczne globalne ocieplenie” lub wręcz „kryzys klimatyczny”. Nazywają one wprost przyczynę zjawiska i oddają powagę sytuacji, w której znaleźliśmy się jako społeczeństwo.

Komunikat wyraża opinię Komitetu i nie powinien być utożsamiany ze stanowiskiem Polskiej Akademii Nauk (par. ust. 3 Uchwały nr 1/2023 Prezydium PAN w sprawie utworzenia komitetów problemowych i rad przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk na kadencję 2023–2026).