Wprowadzenie – czym konsensu naukowy NIE JEST?

Najprawdopodobniej spotkałeś się z sytuacjami, w których termin „konsensus naukowy” był nadużywany lub źle rozumiany. Ludzie często mylą go z odwoływaniem się do powszechnie panującej opinii lub myślą, że jest wynikiem dyskusji, głosowania lub po prostu znalezienia kompromisu. W związku z tym zdarza się, że badania opinii publicznej – nawet jeśli pośród ankietowanych przeważają osoby bez kwalifikacji – wykorzystuje się do argumentowania, że nie istnieje konsensus naukowy w danym temacie, nawet gdy w rzeczywistości ma on miejsce.

Należy pamiętać, że konsensus naukowy nie jest dowodem na poprawność teorii naukowej, lecz wynikiem istnienia zbieżnych, różnorodnych dowodów (ang. lines of evidence) prowadzących do spójnego wniosku. Konsensus naukowy nie jest więc częścią metody naukowej, lecz jej rezultatem.

Ludzie, którzy podważają znaczenie konsensusu naukowego, zazwyczaj źle rozumieją to pojęcie lub celowo nadużywają wieloznaczności terminu „konsensus”. Konsensus naukowy nie jest nieomylny, lecz pomimo tego reprezentuje najlepszą dostępną w danym czasie wiedzę na określony temat naukowy. Stanowi też punkt wyjścia do zdobywania nowej wiedzy, bo na jego podstawie można formułować kolejne problemy do zbadania przez naukę.

Konsensus naukowy nie jest wynikiem głosowania, jak to na pierwszy rzut oka wygląda na poniższym rysunku! Lepiej opisuje go zdanie: „Tak, ze względu na dowody wszyscy zgadzamy się, że ludzie powodują zmianę klimatu”. Konsensus nie jest dowodem na globalne ocieplenie, lecz ewoluował przez ponad 100 lat w oparciu o dowody naukowe.

Czym jest konsensus naukowy?

W codziennym użyciu termin „konsensus” odnosi się zazwyczaj do powszechnej opinii, która nie musi być oparta na wiedzy lub dowodach. Natomiast konsensus naukowy musi być oparty na dowodach, a istnienie zbieżnych, różnorodnych dowodów jest niezbędne, żeby odróżnić go od zwykłego porozumienia. Cytując Johna Reismana: „Nauka nie jest demokracją. Jest dyktaturą. Dyktaturą dowodów”. Z tego powodu, pojedyncze głosy podważające konsensus nie mają istotnego znaczenia, dopóki nie przedstawią równie rzetelnych dowodów dla hipotezy, która lepiej wyjaśnia istniejące dane i obserwacje niż aktualna teoria. Decydująca jest waga dowodów.

Aby można było mówić o konsensusie naukowym w jakieś kwestii, musi istnieć wiele zbieżnych, niezależnych dowodów wysokiej jakości, które zdecydowaną większość aktywnych (tj. publikujących) w danej dziedzinie naukowców prowadzą do takich samych lub zgodnych wniosków. Biorąc pod uwagę, że w naturę nauki wpisana jest konfrontacja, naukowcy rzadko są nastawieni na „stawanie się częścią konsensusu”. Jednak wielu z nich zauważy, że wyniki ich badań są elementami układanki tworzącej ogólny konsensus. Osiągnięcie konsensusu naukowego nie jest sprawą prostą, różni się w zależności od dziedziny i może przypominać „długą, długą, krętą drogę” z wieloma ślepymi zaułkami po drodze.

Absolutna, 100-procentowa jednomyślność wśród naukowców w danej dziedzinie nie jest ani prawdopodobna, ani nie jest warunkiem koniecznym dla uformowania się konsensusu naukowego. To, że w społeczności naukowej reprezentowane są też opinie odstające od konsensusu, jest zupełnie normalne i nie oznacza, że dzieje się coś niepokojącego.

Konsensus oparty na wiedzy

Poniższa grafika wyjaśnia pojęcie konsensusu opartego na wiedzy, podając definiujące go kryteria.

Przyjrzymy się im bliżej.

Zgodność dowodów

Zgodność dowodów oznacza, że istnieje wiele różnorodnych danych i obserwacji, które są od siebie niezależne ale jednocześnie zgodne: wszystkie prowadzą do tego samego wniosku lub zestawu wniosków. Konsensus naukowy powinien opierać się na takiej właśnie zgodności (Miller 2013). Nie ma potrzeby, aby naukowcy i ich wyniki zgadzały się co do każdego drobnego szczegółu i jest OK, gdy dane są zgodne tylko w ramach przedziałów niepewności. Wystarczy, gdy wszystkie różnorodne dowody wskazują na ten sam ogólny wniosek. Ideałem jest, gdy fragmentów szerszego obrazu lub zestawu wniosków dostarczają wyniki badań pochodzące z różnych dziedzin nauki.

Na przykład w przypadku konsensusu naukowego w dziedzinie zmiany klimatu, dowody i wiedza pochodzą z wielu różnych dziedzin, takich jak meteorologia, geologia, geofizyka, geochemia, fizyka atmosfery czy chemia atmosferyczna i wiele innych. W powstawanie zaangażowani są naukowcy różnych specjalności, badający różne aspekty zagadnienia. Jednocześnie wszyscy oni dochodzą do wyników zgodnych z wnioskiem, że obserwowany ostatnio trend ocieplenia klimatu został spowodowany przede wszystkim działalnością człowieka (Oreskes 2004, Doran i Zimmerman 2009, Cook i in., 2016, Myers i in. 2021).

Układanie puzzli

Wyobraź sobie przyjaciela, który przy okazji robienia porządków zebrał puzzle, wrzucił je do jednego pudełka i dał Ci je. Nie wiesz, jak będzie wyglądać układanka, a nawet czy wszystkie kawałki są z tego samego kompletu. Może wszystkie elementy wyglądają, jakby pokazywały coś podobnego, ale tak naprawdę do siebie nie pasują… A może pasują do siebie kształtem, ale wyglądają, jakby pochodziły z bardzo różnych obrazków… Dopiero kiedy je układasz i okazuje się, że poszczególne puzzle nie tylko do siebie pasują, ale też tworzą sensowny obraz, możesz mieć pewność, że jesteś na dobrej drodze.

Nauka polega na tym, że dowody zbiegają się i opowiadają tę samą historię. W przypadku  średniej temperatury na Ziemi, widzimy wiele różnorodnych danych i obserwacji prowadzących do tego  samego wniosku. Termometry na lądach, na statkach pływających po oceanie i unoszone przez balony meteorologiczne pokazują wzrost temperatury. Lodowce na całym świecie topnieją. Poziom morza się podnosi. Wzrasta wilgotność powietrza. Wszystkie te pomiary mówią nam, że świat staje się gorętszy. Elementy układanki pasują do siebie i tworzą spójny, sensowny obraz.

Kalibracja społeczna

Skuteczność nauki opiera się na dostarczanych przez nią dowodach. A to oznacza, że musimy się upewnić, że wszyscy używamy tych samych standardów formułowania i oceny dowodów, że mówimy (w przenośni) tym samym językiem. Nazywamy to kalibracją społeczną. Może się to wydawać oczywiste, ale żeby dojść do sensownych wniosków, ludzie muszą uzgodnić znaczenie pojęć, którymi będą się posługiwać. 

Eksperci starają się stosować te same, wysokie, dobrze uzasadnione standardy formułowania dowodów (Miller 2013). Starannie zebrane, powtarzalne dowody są w nauce kluczowe, jednak muszą być one także zinterpretowane przez badaczy. Kryterium kalibracji społecznej wiąże się także z tym, co cała społeczność naukowa uznaje za dowód, jak decyduje, co jest istotne i znaczące, oraz jak poszczególni naukowcy przekonują swoich kolegów, że mają rację.

Aby móc zająć się pytaniem, czy planeta się ociepla, trzeba uzgodnić kilka podstawowych pojęć. Może zabrzmi to dziwnie, ale zdarzają się negacjoniści klimatyczni, według których w ogóle nie istnieje coś takiego, jak „globalna temperatura”. Rzecz jasna można jednak dokonywać pomiarów temperatury na całej planecie, aby określić globalną średnią temperatury (czasem w skrócie nazywaną „globalną temperaturą”) i jej ewentualne zmiany.

Trzeba też ustalić, co uznajemy za poprawny sposób odpowiedzi na pytanie. Ktoś może uważać, że odpowiedź została mu objawiona we śnie. Ktoś inny może zaś twierdzić, że znalazł odpowiedź w starożytnej przepowiedni. Ale kiedy mamy do czynienia z pytaniami naukowymi, powinniśmy polegać na rygorystycznych standardach badań naukowych. Aby dowiedzieć się więcej o tym, jak działa nauka, polecamy artykuł Science: What it is, how it works, and why it matters.

Różnorodność społeczna

Zgodność dowodów i kalibracja społeczna to jeszcze nie wszystko. Prawdziwą pewność, że wnioski, których dotyczy konsensus, są poprawne, będziemy mieli, jeśli w jego tworzeniu  uczestniczyło wiele różnych grup badawczych wywodzących się ze zróżnicowanych środowisk. Inaczej mówiąc, chcemy tu również zobaczyć różnorodność społeczną. To kryterium gwarantuje, że konsensus naukowy nie jest produktem myślenia grupowego, polityki, zachęt finansowych, motywów ideologicznych lub wspólnych wartości kulturowych.

Aby zrozumieć, po co nam to kryterium, warto przyjrzeć się przypadkom, w których brak różnorodności społecznej może prowadzić do błędnych wniosków.

Zdarzenia losowe

Jednym z nich jest zwykły pech (przypadek). Można przecież w jakimś badaniu dojść do wniosku „tak”, gdy prawidłowa odpowiedź brzmi „nie” lub odwrotnie. To może być statystyczny przypadek. Albo zanieczyszczone próbki. Albo nawet coś związanego z lokalizacją, w której przeprowadzany jest eksperyment. Gdy wnioski pochodzą od wielu różnych grup z wielu różnych środowisk,  podobne problemy zostają radykalnie zredukowane.

Myślenie grupowe

Innym mechanizmem, dzięki któremu może wykształcić się konsensus co do błędnych wniosków, jest myślenie grupowe. Grupy, które są nieliczne lub których członkowie są do siebie podobni, mają tendencję do unikania niezgody i promowania zgodności. Pragnienie harmonii w grupie może doprowadzić do tego, że ludzie zignorują rodzące się w nich zastrzeżenia i osiągną porozumienie, „bo to miło się ze sobą zgadzać”, a nie dlatego, że dowody jednoznacznie na coś wskazują. Duża, zróżnicowana grupa będzie miała mniejszą skłonność do myślenia grupowego, ponieważ od początku istnieją w niej różnice opinii.

Uprzedzenia kulturowe

Do błędnych wniosków mogą doprowadzić także uprzedzenia kulturowe. Naukowcy są przedstawicielami swoich kultur, a poszczególne kultury mają różne wizje tego, jak powinien wyglądać świat. Uwzględnienie punktów widzenia naukowców pochodzących z jak największej liczby różnych kultur zwiększa pewność, że porozumienie to efekt analizy dowodów, a nie światopoglądu. Ponad 80 narodowych akademii nauk na całym świecie zgodnie zgadza się, że to ludzie powodują globalne ocieplenie. Żadna nie twierdzi inaczej.

Społeczne zróżnicowanie osób i grup osiągających konsensus chroni też przed samooszukiwaniem się i jawnym oszustwem. Pewność, że wniosek, którego dotyczy konsensus jest prawidłowy jest szczególnie duża, gdy wspierają go osoby, które nie mają w tym interesu, lub które raczej na nim tracą niż zyskają. 

W przypadku zmiany klimatu mamy do czynienia z konsensusem w grupie o dużym zróżnicowaniu społecznym.

Podsumowanie

Kiedy elementy naukowej układanki pasują do siebie nawzajem i tworzą spójny obraz, mamy zgodność dowodów. Kiedy wszyscy używają tych samych standardów dotyczących dowodów i mówią tym samym językiem, mamy kalibrację społeczną. Kiedy zgoda jest powszechna w wielu różnych grupach ludzi z różnych środowisk, mamy różnorodność społeczną. 

Kiedy wszystkie trzy występują jednocześnie, mamy do czynienia z konsensusem opartym na wiedzy i możemy być przekonani, że jest on poprawny. I tak właśnie jest z konsensusem naukowym w kwestii globalnego ocieplenia spowodowanego przez człowieka.

Źródło: Skeptical Science, tłumaczenie: Marcin Popkiewicz, konsultacja merytoryczna: prof. Ewa Bińczyk.

The post Konsensus naukowy – co to właściwie jest? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wraz z upływem czasu wzmacniał się konsensus naukowy na temat przyczyn współczesnej zmiany klimatu. Znajdowało to wyraz m.in. w kolejnych raportach IPCC:

• w Drugim Raporcie z 1995 r. napisano, że „bilans dowodów sugeruje dostrzegalny wpływ człowieka na klimat”;
• w Trzecim Raporcie z 2001 r., że „jest prawdopodobne (w języku IPCC oznacza to prawdopodobieństwo powyżej 66%), że większość globalnego ocieplenia powodują gazy cieplarniane”;
• w Czwartym Raporcie z 2007 r. zmieniono wcześniejsze stanowisko, stwierdzając, że „jest bardzo prawdopodobne (czyli z prawdopodobieństwem powyżej 90%), że większość globalnego ocieplenia powodują gazy cieplarniane”;
• w Piątym Raporcie z 2013 r. napisano już, że „jest niezwykle prawdopodobne (czyli z prawdopodobieństwem przekraczającym 95%), że człowiek wpłynął w sposób dominujący na obserwowane od połowy XX wieku ocieplenie”;
• w Szóstym Raporcie, opublikowanym w tym roku, stwierdzono zaś, że: „jest bezdyskusyjne, że działalność człowieka ogrzała atmosferę, oceany i lądy”.

Bardziej jednoznacznie już się nie da, a przecież IPCC jest organizacją mocno zachowawczą i jego raporty bywają krytykowane za zbytnią ostrożność (patrz Mit: Naukowcy z IPCC to alarmiści). Mimo istnienia powszechnie znanych i silnych dowodów, wciąż można spotkać naukowców, którzy zaprzeczają dominującemu wpływowi naszej działalności na obecną zmianę klimatu Ziemi. Nie prezentują oni spójnego stanowiska. Nie udało im się stworzyć kompletnej, pasującej do obserwacji oraz podstaw wiedzy naukowej, alternatywnej teorii naukowej, opisującej przyczyny ocieplenia. Nie mają nawet jako tako wiarygodnych hipotez. Tym niemniej od czasu do czasu publikują prace naukowe, w których próbują podważać panujący konsensus.

To, ilu takich naukowców jest, zostało oczywiście zbadane, i to nawet na wiele sposobów. W artykule Mit: Nauka nie jest zgodna w temacie globalnego ocieplenia przedstawiliśmy przegląd analiz na ten temat. Pojawił się tam m.in. taki obrazek:

Informacja o 97% konsensusie naukowym w kwestii antropogeniczności zmiany klimatu wśród ekspertów zajmujących się nauką o klimacie jest zresztą całkiem szeroko rozpowszechniona w świadomości społecznej.

Dobrze przebadana została też kwestia tego, że im większe są kompetencje ankietowanej grupy w zakresie wiedzy o klimacie, tym większa zgodność. Przykładem takich badań była analiza Doran, 2009 – w ankiecie, którą wypełniło 3146 naukowców zajmujących się naukami o Ziemi (ang. Earth sciences), zadano pytanie: „Czy uważasz, że działalność człowieka jest istotnym czynnikiem powodującym zmianę globalnych temperatur?”). Ponad 90% biorących udział w ankiecie miało doktoraty, a 7% stopnie magistra. Ogółem, 82% naukowców odpowiedziało „tak”. Ale najbardziej interesująca był odsetek odpowiedzi w zestawieniu z doświadczeniem. Z naukowców, którzy nie byli klimatologami „tak” odpowiedziało 77%, gdy tymczasem wśród klimatologów aktywnie publikujących prace naukowe dotyczące badań klimatu odsetek ten wyniósł aż ponad 97%.

Czas na aktualne badania konsensusu

Ponieważ od daty przeprowadzenia poprzedniego badania minęła już ponad dekada, Doran, wraz z grupą innych badaczy specjalizujących się w tych kwestiach, zdecydowali się przeprowadzić nowe. W pracach wziął udział między innymi John Cook, znany m.in. z badania Cook i in., 2013, w którym również stwierdzono konsensus ekspertów odnośnie antropogenicznej zmiany klimatu na poziomie ok. 97%. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy i na ile w środowisku naukowym nastąpiła zmiana konsensusu względem antropogenicznej zmiany klimatu. Rezultaty badania zostały opublikowane w październiku tego roku w czasopiśmie Environmental Research Letters (Myers i in., 2021).

Zaproszenie do uczestnictwa w badaniu zostało wysłane do 10 929 badaczy z obszaru nauk o Ziemi, z czego 2780 odpowiedziało na ankietę (patrz metodyka w artykule). Aby poznać opinię danej osoby o wpływie człowieka na klimat, zadano pytanie:

„[Termin] globalne ocieplenie odnosi się do koncepcji, że od 1950 roku (jeden z okresów, na którym skupiają się raporty IPCC), średnia temperatura powierzchni Ziemi rośnie. Które z poniższych stwierdzeń dotyczących zmiany temperatury powierzchni Ziemie najlepiej odpowiada Twojemu spojrzeniu?”. Do wyboru były odpowiedzi:

A. Ziemia ociepla się, przede wszystkim w wyniku działalności człowieka, takiej jak spalanie paliw kopalnych („Działalność człowieka”);
B. Ziemia ociepla się, przede wszystkim w wyniku naturalnych procesów działających w środowisku Ziemi („Procesy naturalne”);
C. Nie ma wiarygodnych dowodów na to, że Ziemia się ociepla („Klimat się nie ociepla”);
D. Nie wiem.

Dodatkowo na siedem różnych sposobów przeanalizowano kompetencje naukowe uczestników ankiety (patrz metodyka w artykule).

Jak zmieniła się opinia naukowców odnośnie zmiany klimatu?

Okazało się, że od 2009 roku konsensus uległ znacznemu wzmocnieniu. Wśród całego grona badaczy zajmujących się naukami o Ziemi wzrósł on z 80% do 91%. Wśród naukowców aktywnie publikujących w zakresie nauki o klimacie – z 97,4% do 98,7%.

Szczególnie interesująca zmiana zaszła w stanowisku wśród geologów gospodarczych (np. naukowców pracujących dla koncernów paliw kopalnych). W 2009 r. zaledwie 47% z nich akceptowało pogląd, że działalność człowieka powoduje zmianę klimatu. Obecnie, odsetek ten prawie się podwoił, osiągając 84,1%. Inaczej mówiąc, w grupie, która wcześniej w większości negowała antropogeniczną zmianę klimatu, robi to już tylko kilkanaście procent. Optymistycznie można powiedzieć, że podaje to w wątpliwość stare powiedzenie, że trudno jest nakłonić człowieka do zrozumienia czegoś, gdy jego wynagrodzenie zależy od niezrozumienia danej kwestii. Okazuje się, że jest to możliwe, gdy dowody naukowe stają się przytłaczająco silne.

Kolejną grupą, w której nastąpiła duża zmiana opinii, byli meteorolodzy – z 64% w 2009 r. do 91% w nowym badaniu. Jest to pożądany trend, mający realne implikacje. Meteorolodzy telewizyjni stanowią doskonały punkt dla komunikacji klimatycznej – są wysoko wykwalifikowanymi komunikatorami, będącymi zaufanym źródłem informacji o zmianach klimatu, a jednocześnie są oglądani przez miliony widzów.

Opinia o zmianie klimatu a specjalizacja

Autorzy badania przyjrzeli się też, jak opinie badanych zależą od poziomu wiedzy specjalistycznej z zakresu nauk o klimacie. Wiele badań wykazało, że im jest on większy, tym większe prawdopodobieństwo, że naukowiec zgadza się z panującym konsensusem. Niezależnie od tego, jakiej miary użyto do ilościowego określenia specjalizacji (liczba lat spędzonych na badaniu klimatu, liczba opublikowanych prac na temat klimatu i itp.), widoczny był ten sam wzór: im większa wiedza, tym częstsze było zrozumienie odpowiedzialności człowieka za globalne ocieplenie.

Jednym wyjątkiem byli naukowcy z największą liczbą lat przepracowanych w dziedzinie zmian klimatu (20+), wśród których konsensus okazał się niższy niż w grupach z krótszym stażem pracy w tej dziedzinie. Rezultat ten jest najprawdopodobniej funkcją wieku, a nie wiedzy specjalistycznej. Starsi naukowcy mogą być mniej skłonni do zaakceptowania powodowanej przez ludzi zmiany klimatu jako teorii nie ugruntowanej w czasach, gdy rozpoczynali karierę. Ponadto starsze osoby są bardziej konserwatywne politycznie i ze względów światopoglądowych mniej skłonne do zaakceptowania negatywnego wpływu człowieka na klimatu (Ballew i in., 2019).

Korelacja między wiedzą specjalistyczną a akceptacją antropogenicznych przyczyn globalnego ocieplenia była najwyższa w przypadku, w którym użyto bardziej rygorystycznych definicji wiedzy specjalistycznej (np. gdy do oceny ekspertów posłużono się liczbą ich publikacji z zakresu nauki o klimacie).

Ten umacniający się konsensus wśród społeczności naukowej – nawet wśród tradycyjnie sceptycznych dziedzin – znajduje również odzwierciedlenie w innych częściach społeczeństwa, które w przeszłości opornie akceptowały ustalenia nauki. Dotyczy to także świata mediów i polityki. Zaktualizowana wersja grafiki z początku artykułu obecnie powinna więc wyglądać mniej więcej w taki sposób:

Ze swojej strony mogę dodać, że w dyskusjach bardziej od przytaczania 99-procentowego konsensusu sprawdza się zapytanie rozmówcy o stopień zgodności wśród dużych instytucji naukowych. W tym gronie nie ma ani jednej, która miałaby odmienne zdanie – to zresztą nic dziwnego, bo antropogeniczne globalne ocieplenie to w gruncie rzeczy elementarna, XIX-wieczna fizyka.

Marcin Popkiewicz

The post 97% naukowców uważa, że za globalne ocieplenie odpowiada człowiek? Już nie! appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ten tekst jest tłumaczeniem wpisu ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

Sam dostęp do informacji to za mało. Choć trudno to czasem przyznać, nie jesteśmy ani tak kompetentni ani tak bezstronni, jakbyśmy chcieli. Często uciekamy się do „robienia własnych badań”, kiedy chcemy (lub nie chcemy), by coś okazało się prawdą. I dlatego zaczynamy szukać „dowodów”, które potwierdzą naszą tezę, a odrzucamy wiarygodne dowody, które jej przeczą. To tzw. rozumowanie motywowane, które w połączeniu z efektem potwierdzenia sprawia, że często kończymy poważnie wprowadzeni w błąd, a jednocześnie głęboko przekonani, że mamy rację.

Nie trzeba chyba wyjaśniać, że nie tak wygląda rzetelny przegląd wiedzy naukowej. Ale jak w takim razie zrobić go prawidłowo? I jak zdecydować, któremu źródłu można zaufać?

W poprzednim artykule zwróciliśmy uwagę na niebezpieczeństwa związane z „prowadzeniem własnych badań”, co w zasadzie było apelem o intelektualną pokorę i zaufanie ekspertom. Ale jeśli twardo chcesz „robić własne badania”, masz w sumie dwie możliwości: sprawdź jaki jest konsensus ekspertów i zaufaj mu, lub samemu zostań ekspertem i przeprowadź własne (ale tym razem już prawdziwe) badania.

Czym jest konsensus i dlaczego warto mu zaufać?

W dzisiejszych czasach badania naukowe są wysoce specjalistyczne, a każda poddziedzina posiada własną nomenklaturę, metodyki, metody analizy statystycznej itp., które są potrzebne do przedstawiania i przekazywania niuansów oraz złożoności zagadnień. Eksperci posiadają wiedzę, umiejętności i doświadczenie niezbędne do tego, aby ocenić jakość dowodów dostarczonych przez konkretne badania. I co ważne – aby umieścić je w kontekście szerszej literatury. Naukowcy badający choroby serca nie są przeszkoleni, aby rozumieć literaturę dotyczącą na przykład czarnych dziur, a nawet chorób oczu. (Uwaga: Dotyczy to również Ciebie. Literatura naukowa to miejsce, gdzie wyspecjalizowani naukowcy rozmawiają ze sobą. Nie jest pisana dla nie-ekspertów).

Nie ma też czegoś takiego jak jedna jedyna metoda naukowa. Naukę tworzy społeczność ekspertów wykorzystujących różne metody do zbierania dowodów i weryfikowania twierdzeń. Społeczny aspekt nauki jest głównym powodem, dla którego jest ona tak wiarygodna. To właśnie on pomaga w korygowaniu stronniczości, błędów, a nawet w skrajnym przypadku oszustw poszczególnych naukowców.

Sercem procesu naukowego jest recenzowanie, czyli to, że przed publikacją w czasopiśmie naukowym wyniki badań, ich analiza i interpretacja muszą przejść krytyczną analizę innych ekspertów. Dodatkowo pojedyncze badanie nigdy nie jest ostateczną odpowiedzią: zanim naukowcy zaakceptują płynące z niego wnioski, muszą one zostać powtórzone i potwierdzone większą liczbą dowodów.

Kiedy niezależne i różnorodne linie dowodowe prowadzą do jednego wniosku, jest on uznawany za silny, a eksperci generalnie go akceptują. Rezultatem jest konsensus, czyli wspólne stanowisko ekspertów oparte na ocenie materiału dowodowego. Nie jest to koniec, lecz punkt wyjścia, co do którego zgadza się zdecydowana większość ekspertów. Naukowcy mogą następnie budować na fundamencie zdobytej wiedzy, aby dowiedzieć się więcej o tym, czego nie wiedzą.

Konsensus może być przy tym niekompletny – nie wszystko w jego ramach musi być wyjaśnione, niektórzy naukowcy mogą go też kwestionować. Mimo to jego całkowite obalenie jest bardzo mało prawdopodobne. I nawet jeśli istnieje problem z konsensusem (bo np. uwzględniono złe dane, które w efekcie dały błędne wyniki), nie wykryjesz go za pomocą swoich „badań”. Zrobi to ekspert. A ponieważ w naukowym świecie docenia się naukowców, którzy odkrywają nowe rzeczy lub udowadniają, że ugruntowana wiedza jest błędna, obalenie konsensusu staje się drogą do wielkiej kariery. Takiej, za którą otrzymuje się nagrodę Nobla. Prawdopodobieństwo, że tysiące naukowców zrezygnuje ze sławy i fortuny w imię utrzymania spisku, jak sugeruje wielu negacjonistów i promotorów pseudonauki, jest bliskie zeru.

Większość ludzi co do zasady ufa ekspertom i wykorzystuje konsensus jako podstawę przy podejmowaniu decyzji. Na przykład, gdyby pięciu elektryków powiedziało Ci, że instalacje w domu są w stanie zagrażającym pożarem, bez dwóch zdań powinniśmy je wymienić. Jak pokazują Naomi Oreskes i Erik M. Conway w książce „Merchants of doubt”, firmy tytoniowe czy koncerny paliwowe doskonale wiedzą, że opinia publiczna ufa konsensusowi ekspertów. Dlatego ich branżowe kampanie negacjonistyczne obejmują przekonywanie opinii publicznej, że takiego konsensusu nie ma i masowo wykorzystują fałszywych ekspertów, aby przeciwstawiać się prawdziwemu konsensusowi. A nawet sugerują, że konsensus nie jest częścią procesu naukowego.

Jednym z powodów zamieszania wokół znaczenia konsensusu w nauce jest fakt, że słowo to ma różne znaczenia. Dla wielu z nas to popularna opinia lub ogólna zgoda. Ale konsensus ekspertów ani nie jest wynikiem myślenia grupowego ani nie jest demokratyczny. To wynik pracy wysoko wykwalifikowanych ekspertów, którzy niezależnie oceniają materiał dowodowy i dochodzą do podobnych wniosków. Żaden inny sposób zdobywania wiedzy stworzony przez ludzkość nie jest tak rzetelny i godny zaufania. W dużej mierze jest to zasługą społeczności ekspertów sprawdzających nawzajem swoją pracę.

Co więcej, akceptacja konsensusu ekspertów nie jest żadnym odwoływaniem się do autorytetów. To po prostu rozsądne podejście! Błędne jest natomiast odwoływanie się do tych, którzy nie są ekspertami, są ekspertami w innej dziedzinie lub którzy na poparcie swojego twierdzenia przedstawiają opinię mniejszości. Jeśli cenisz opinię ekspertów, stanowisko oparte na konsensusie powinno mieć większe znaczenie niż „ekspert” dobrany pod z góry przyjętą tezę.

Krótko mówiąc: konsensus ekspertów jest najbardziej wiarygodną formą wiedzy dla nie-ekspertów. Naucz się im ufać. Wiedzą więcej niż ty.

Jak rozpoznać konsensus, czyli czym się różni stanowisko od metaanalizy

Czasami konsensus można mierzyć poprzez ocenę opinii ekspertów, a innym razem poprzez ocenę dowodów. Osiągnięcie konsensusu przez ekspertów może wymagać wiele czasu i badań, a w niektórych kwestiach panuje większa zgodność niż w innych. W niektórych tematach, które z punktu widzenia opinii publicznej są kontrowersyjne (np. ewolucja, zmiana klimatu, bezpieczeństwo szczepionek), wśród ekspertów panuje jednak tak silna zgoda, jaką tylko może dać nauka.

Rozpoznanie konsensusu, jeśli taki istnieje, może być trudne, ale i tak jest wielokrotnie łatwiejsze niż samodzielne przeprowadzenie badań.

Syntezy badawcze łączą wyniki badań w celu oceny wagi dowodów. Przeglądy systematyczne syntetyzują literaturę i podsumowują to, co wiadomo na temat danego pytania. Metaanalizy to z kolei przeglądy systematyczne, które wykorzystują metody statystyczne do podsumowania wyników. Pamiętaj, że żadne pojedyncze badanie nie jest ostatecznym słowem, w danej kwestii. To kawałki układanki, które wymienione metody pomagają złożyć w całość. Zasadniczo przeglądy systematyczne i metaanalizy pomagają nam uniknąć pułapki potencjalnego wprowadzenia w błąd przez pojedyncze badanie.

Aby znaleźć syntezy badawcze, wyszukaj słowa kluczowe i słowa „przegląd systematyczny” (a właściwie to „systematic review”, bo to angielski jest językiem nauki a nie polski) lub „metaanaliza” (ang. „meta-analysis”). Koniecznie sprawdź przy tym jakość czasopisma i miej na uwadze, że syntezy są tak dobre, jak badania, które są w nich uwzględnione.

Raporty syntetyczne to syntezy syntez. Nie zawsze są dostępne, ale jak są, dostarczają doskonały dowód konsensusu.

Najlepsze przykłady raportów syntetycznych pochodzą z badań nad zmianą klimatu. Na przykład Cook i in. (2016) zsyntetyzowali oszacowania konsensusu z sześciu niezależnych badań, stwierdzając solidny konsensus naukowy, że ludzie powodują zmianę klimatu.

Innym przykładem jest Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (IPCC). Od 1988 r. co kilka lat najlepsi naukowcy z całego świata przeprowadzają ocenę i syntezę tysięcy badań powiązanych z klimatem, aby zapewnić najbardziej wiarygodne i wyczerpujące oceny przyczyn, skutków i przyszłych zagrożeń związanych ze zmianą klimatu. Ich najnowsza ocena, opublikowana w sierpniu 2021 r., stwierdza: „Jest jednoznaczne, że wpływ człowieka spowodował ocieplenie atmosfery, oceanu i lądu.”

Aby znaleźć raport syntetyczny, wyszukaj słowa kluczowe i wyrażenie „synthesis report” lub „research synthesis”.

Stanowiska są oficjalnymi dokumentami, przedstawiającymi to, jak na daną kwestię naukową patrzą renomowane organizacje naukowe i/lub stowarzyszenia branżowe. Raporty te są generalnie oparte na przeglądach opublikowanej literatury i są zazwyczaj najczęstszym wyrazem konsensusu naukowego.

Aby znaleźć stanowiska, wyszukaj słowa kluczowe wraz z odpowiednią instytucją naukową. Jeśli nie znasz organizacji naukowych zajmujących się konkretnym zagadnieniem, szukanie może trochę potrwać (choć poszukiwanie konsensusu ekspertów jest i tak lepszym wyborem niż próba czytania specjalistycznej literatury). Uważaj przy tym na organizacje fasadowe lub pozornie oddolne, które dla niewprawnego oka mają wyglądać na naukowe, lecz w rzeczywistości mają promować pseudonaukę lub negacjonizm.

Jednocześnie bardzo wiarygodnym wskaźnikiem konsensusu jest to, czy większość prestiżowych organizacji doszła do podobnych wniosków.

Wytyczne praktyki klinicznej to rekomendacje opracowane przez różne organizacje opieki zdrowotnej i medyczne organizacje zawodowe, mające pomóc specjalistom z dziedziny medycyny klinicznej w diagnozowaniu i leczeniu pacjentów przy użyciu najlepszych dostępnych dowodów. Zawarte w nich stwierdzenia oparte są na przeglądach systematycznych i ogólnie uzgodnionych stanowiskach ekspertów w danych dziedzinach medycyny.

Sondaże i ankiety mierzą opinie naukowców na dany temat. Choć dostarczają użytecznych informacji (zwłaszcza, jeśli wyniki są zgodne z innymi wskaźnikami konsensusu), nie są tak wiarygodne, jak przeglądy literatury. Oczywiście ważne jest, aby korzystać z badań wiarygodnych „sondażowni”. Dodatkowo zwróć uwagę na to, kto był ankietowany. Czy wszyscy to naukowcy? Czy byli to czołowi naukowcy? Czy to eksperci w swoich dziedzinach?

Jeszcze kilka wskazówek skutecznej weryfikacji

Jest bardziej prawdopodobne, że nabierzemy się na dezinformację, jeśli potwierdza ona to, w co już wierzymy. Jeśli szukasz dowodów na to, że masz rację, z pewnością znajdziesz je w sieci! Dlatego zamiast zadawać wyszukiwarce internetowej naprowadzające (lub naprowadzające na preferowaną odpowiedź) pytanie, używaj neutralnych haseł wyszukiwania. Albo jeszcze lepiej – wyzwól się z efektu potwierdzenia i postaraj się znaleźć dowody na to, że się mylisz.

Niezbędne jest sprawdzenie wiarygodności źródeł. Chociaż czasopisma recenzowane są najbardziej wiarygodnym źródłem informacji naukowej, nie wszystkie są sobie równe. Jednym ze sposobów sprawdzenia jakości czasopisma jest wyszukanie Współczynnika Wpływu Czasopisma (Journal Impact Factor, JIF), który oblicza jego wpływ w społeczności naukowej na podstawie liczby cytowań publikowanych w nim artykułów.

Niestety, bardziej niebezpieczne formy zwodzenia w internecie obejmują zakładanie fałszywych czasopism naukowych, wydawnictw lub organizacji w celu promowania pseudonauki lub negacjonizmu. A nie tak trudno, nie będąc ekspertem w danej dziedzinie, złapać się na „badania”, które wydają się naukowe, ale w rzeczywistości mają bardzo niską jakość. W szczególności należy uważać na drapieżne czasopisma, które publikują fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje i nie przestrzegają dobrych praktyk publikacyjnych (często jedynym warunkiem opublikowania artykułu jest zapłacenie za to), a także na czasopisma pseudonaukowe, które udają naukowe, ale są tworzone wyłącznie w celu publikowania fałszywej nauki.

Jeśli korzystasz z nierecenzowanych źródeł informacji, sprawdzenie ich wiarygodności jest jeszcze ważniejsze. Nie trać czasu na sekcję „O nas” nieznanej witryny. Zamiast tego zobacz, co mówią o niej wiarygodne źródła zewnętrzne.

Przesłanie do zapamiętania

Mimo że wielu z nas lubi o sobie myśleć jako o niezależnych myślicielach, większość naszych przekonań sprowadza się do źródeł, którym ufamy. Niestety, niektóre osoby zdecydowały, że „samodzielne myślenie” oznacza automatyczny brak zaufania (lub wręcz ich domyślne negowanie) w stosunku do informacji rządowych, medialnych, a nawet akademickich. To czyni je podatnymi na dezinformację, która tylko wzmacnia ich dotychczasowe przekonania lub uprzedzenia.

Na każdym kroku ufamy ekspertom: którzy pilotują samoloty, dostarczają żywność, kładą instalacje w naszych domach itp. Tylko wtedy, gdy opinia eksperta jest sprzeczna z naszymi fundamentalnymi przekonaniami, uciekamy się do negacjonizmu… I do „przeprowadzania własnych badań”, aby znaleźć „rzeczywistą prawdę”.

Miej świadomość, że nie będziesz w prowadzeniu badań skuteczniejszy od ekspertów. Aby to zrobić, musisz być ekspertem. Jeśli twoje „badania” prowadzą cię do źródeł, które mówią ci, że wszyscy eksperci się mylą lub kłamią, to źle je przeprowadzasz. Nie znalazłeś wiarygodnego źródła, które wszyscy eksperci jakoś przeoczyli. Zostałeś zmylony przez propagandę, która odwoływała się do twoich emocji lub uprzedzeń.

Wniosek jest następujący: jeśli chcesz wierzyć w „prawdę”, na miarę najlepszych możliwości poznania tej „prawdy”, naucz się ufać ekspertom. To oni mają wiedzę i umiejętności niezbędne do oceny dowodów.

Jeśli jednak jesteś naprawdę przekonany, że prawie wszyscy eksperci na świecie się mylą, zostań ekspertem i przeprowadź własne (prawdziwe) badania.

Szymon Bujalski na podstawie i Thinking is Power, konsultacja dr Magdalena Budziszewska.

The post Jak samodzielnie weryfikować informacje? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Nie powinno więc dziwić, że napotkanie w rzeczywistości czy w świecie wirtualnym kogoś, kto neguje wiedzę prezentowaną przez klimatologów, nie jest szczególną rzadkością. Starcie z takim „negacjonistą” przypomina często okładanie się kijami i może być niezwykle frustrujące. Bo jak to możliwe, że mając dowody wyłożone na stół, ktoś może otwarcie im zaprzeczać i stawiać się na równi ze specjalistami? John Cook z Uniwersytetu Queensland, prowadzący portal Skeptical Science postanowił szczegółowo zbadać tę sprawę i dostarczyć porcji solidnej wiedzy na temat tego, jak działa ludzki umysł w starciu z faktami, dlaczego merytoryczna dyskusja z negacjonistą nie zawsze ma sens i jak skutecznie obalać (nie tylko) klimatyczne mity.

Kurs Denial 101x składa się z kilkunastu kilkuminutowych filmów, pogrupowanych w 5 części. Dostępne są napisy w języku polskim.

Część 1: Konsensus naukowy

Co wyróżnia konsensus naukowy i czy przypomina on głosowanie w Sejmie?

Konsensus naukowy to nie jest zwykła „zgoda” jakiejś grupy naukowców. Jest to wspólnie wypracowane stanowisko, które musi opierać się na kilku ściśle przestrzeganych zasadach. Dlatego ma swoją wagę zupełnie inną od popularnych w życiu głosowań i kompromisów. Podstawowym elementem konsensusu naukowego są dowody. Wbrew mitom, wiedza na temat zmian klimatu nie opiera się tylko na modelach matematycznych – mamy też liczne i różnorodne dowody empiryczne (Mit: Nie ma globalnego ocieplenia, Mit: Nie ma empirycznych dowodów na antropogeniczność globalnego ocieplenia). Przewidywania i obserwacje pozwalają nam oceniać, czy nasze wnioskowanie jest prawidłowe.

W większości sytuacji życiowych nie sprawdzamy wiedzy specjalistów. Wjeżdżając na most, nie obawiamy się na ogół, że mógłby się zawalić i nie szukamy na blogach informacji na temat budowy takich konstrukcji. Ufamy ekspertom. Klimatolodzy także są ekspertami w swojej dziedzinie. Stwierdzenie, że większość z nich zgadza się, że to ludzie są przyczyną globalnego ocieplenia jest bardzo użyteczną informacją.

Na blogu czy w artykule prasowym możemy napisać, co nam tylko przyjdzie do głowy (o zgrozo, są ludzie którzy nam bezkrytycznie uwierzą!). Naukowcy nie pozwalają sobie na taką nonszalancję. Zarówno jeśli chodzi o publikowanie artykułów jak i przyjmowanie wiedzy zaprezentowanej przez innych. Żeby ktokolwiek brał ich na poważnie, muszą podpierać swoje sądy dowodami oraz szczegółowymi analizami i na dodatek pozwolić innym naukowcom zweryfikować swoje wnioski. Co więc wynika z artykułów naukowych? Ile recenzowanych artykułów naukowych potwierdza, że ludzie powodują zmianę klimatu, a ile temu zaprzecza?

Jak właściwie sprawdzić czy mamy do czynienia z prawdziwym, oparty na wiedzy konsensusem naukowym, a nie jakimś podejrzanym kompromisem czy zmową? Jest parę reguł. Trudno jest nam mieć wspólne stanowisko z ludźmi o odmiennych poglądach i wyznających inne wartości. Naukowcy także są ludźmi o różnym pochodzeniu (np.: etnicznym), wyszkoleniu i przekonaniach. Jeśli pomimo tych wszystkich różnic zgadzają się w jakiejś kwestii, możemy być pewni, że ich opinia jest uzasadniona. Co świadczy o tym, że w przypadku zmian klimatu istnieje rzeczywisty konsensus?

Anna Sierpińska

The post Zrozumieć kontrowersje wokół zmiany klimatu. Część 1: Konsensus naukowy appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

MIT

Naukowcy mają różne zdania na temat istnienia globalnego ocieplenia i jego przyczyn.

Polemika Oreskes kontra Peiser

Naukowcy formułują wnioski, prowadząc badania i analizując dane. Artykuły naukowe, w których przedstawiają rezultaty swoich prac, muszą pomyślnie przejść proces recenzji. Przegląd wszystkich streszczeń recenzowanych prac naukowych na temat „globalnej zmiany klimatu” opublikowanych w specjalistycznych, klimatologicznych czasopismach o zasięgu międzynarodowym w okresie 1993-2003 pokazuje, że żadna z nich nie kwestionowała wniosku, że globalne ocieplenie jest spowodowane przez ludzi (Oreskes 2004). 75% artykułów zgadzało się z opinią, że to ludzie powodują obecną zmianę klimatu, a 25% nie poruszało tego tematu (np. artykuły poświęcone metodom analizy paleoklimatu).

Benny Peiser, klimatyczny sceptyk, powtórzył przegląd Oreskes i ogłosił, że znalazł 34 recenzowane prace naukowe, przeczące antropogenicznemu pochodzeniu zmiany klimatu. Jednak szczegółowa analiza tych 34 prac pokazała, że większość z nich wcale nie odrzucała konsensusu a pozostałe były tekstami innego typu niż recenzowane prace naukowe. Koniec końców Peiser wycofał swoje zarzuty względem przeglądu Oreskes:

„Jedynie kilka abstraktów bezpośrednio odrzuca lub podaje w wątpliwość stwierdzenie, że to ludzkość powoduje globalne ocieplenie – z tego powodu publicznie wycofałem swoje zarzuty. Myślę, że nikt nie kwestionuje faktu, że żyjemy w okresie globalnego ocieplenia. Nie wątpię też, że zdecydowana większość klimatologów jest zgodna, że obecne ocieplenie jest powodowane głównie przez działania ludzi.”

Badania Dorana (2009)

Kolejne badania potwierdziły ten rezultat. W ankiecie, którą wypełniło 3146 naukowców zajmujących się badaniem Ziemi, zadano pytanie: „Czy uważasz, że ludzkie działanie jest istotnym czynnikiem powodującym zmiany globalnych temperatur?” (Doran 2009). Ponad 90% biorących udział w ankiecie miało doktoraty, a 7% stopnie magistra. Ogółem, 82% naukowców odpowiedziało „tak”. Ale najbardziej interesująca był odsetek odpowiedzi w zestawieniu z doświadczeniem w naukach klimatycznych. Z naukowców, którzy nie byli klimatologami 77% odpowiedziało „tak”, gdy tymczasem wśród klimatologów aktywnie publikujących prace naukowe dotyczące badań klimatu odsetek ten wyniósł 97,5%. W miarę jak rośnie poziom kompetencji w naukach klimatycznych, rośnie też odsetek naukowców uważających, że działania ludzi wywołują wzrost temperatury powierzchni Ziemi.

Najbardziej uderzająca jest różnica pomiędzy ekspertami od nauk klimatycznych (97,5%), a ogółem społeczeństwa (58%). Autorzy badań dochodzą do wniosku, że: .

„…debata nad rzeczywistością globalnego ocieplenia i nad rolą ludzkiej działalności wśród tych, którzy rozumieją niuanse i naukowe podstawy procesów długoterminowych zmian klimatycznych w zasadzie nie istnieje. Wyzwaniem jest raczej, jak efektywnie przekazać ten fakt decydentom i społeczeństwu, któremu wciąż błędnie wydaje się, że sami naukowcy nie są przekonani o realności zmiany klimatu.”

Badania przeglądowe Anderegg (2010)

Ten zdecydowany konsensus wśród ekspertów został potwierdzony przez niezależnie badania przeglądowe wszystkich zajmujących się klimatem naukowców, którzy publicznie podpisali deklaracje popierające lub odrzucające konsensus. Badania pokazały, że konsensus popiera aż 97-98% ekspertów (Anderegg 2010). Jako miarę doświadczenia, wzięto pod uwagę liczbę publikacji naukowców. Okazało się, że średnia liczba prac publikowana przez sceptyków była o ponad połowę mniejsza od średniej ogólnej. Nie tylko więc liczba sceptyków jest bardzo mała – mniejsze jest też ich doświadczenie.

Badania przeglądowe Cooka (2013)

Szeroko cytowane badanie, które zostało wykonane przez John Cooka z Uniwersytetu Queensland, obejmowało analizę 12 000 artykułów, opublikowanych w recenzowanych czasopismach naukowych od 1991 roku. Artykuły z obszaru zmiany klimatu zostały podzielone na trzy kategorie: potwierdzające antropogeniczne globalne ocieplenie, zaprzeczające mu oraz nie odnoszące się do tego tematu.

Najbardziej uderzająca jest znikoma liczba artykułów, które zaprzeczałyby powodowanej przez ludzi zmianie klimatu, twierdząc, że zmiany klimatu nie ma bądź jest naturalna (np. powodowana przez Słońce lub naturalne cykle). Rośnie też liczba artykułów w ogóle nie poruszających kwestii wpływu człowieka na obecną zmianę klimatu, co – jak zauważa John Cook – jest zupełnie zrozumiałe, gdyż „naukowcy nie czują już potrzeby powtarzania rzeczy oczywistych, podobnie jak geografowie nie widzą powodu, by w kółko powtarzać, że Ziemia jest okrągła”.

Organizacje naukowe popierające konsensus

Następujące organizacje naukowe stwierdzają, że „większość globalnego ocieplenia w ostatnich dekadach może być przypisana działalności ludzkiej”:

• American Association for the Advancement of Science
• American Astronomical Society
• American Chemical Society
• American Geophysical Union
• American Institute of Physics
• American Meteorological Society
• American Physical Society
• Australian Coral Reef Society
• Australian Meteorological and Oceanographic Society
• Australian Bureau of Meteorology and the CSIRO
• British Antarctic Survey
• Canadian Foundation for Climate and Atmospheric Sciences
• Canadian Meteorological and Oceanographic Society
• Environmental Protection Agency
• European Federation of Geologists
• European Geosciences Union
• European Physical Society
• Federation of American Scientists
• Federation of Australian Scientific and Technological Societies
• Geological Society of America
• Geological Society of Australia
• Geological Society of London
• International Union for Quaternary Research (INQUA)
• International Union of Geodesy and Geophysics
• National Center for Atmospheric Research
• National Oceanic and Atmospheric Administration
• Royal Meteorological Society

Konsensus wspierają też Akademie Nauk z 80 różnych krajów.

13 krajów podpisało wspólny komunikat wspierający pozycję konsensu:

• Academia Brasiliera de Ciencias (Brazylia)
• Royal Society of Canada (Kanada)
• Chińska Akademia Nauk (Chiny)
• Academie des Sciences (Francja)
• Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina (Niemcy)
• Indian National Science Academy (Indie)
• Accademia dei Lincei (Włochy)
• Science Council of Japan (Japonia)
• Academia Mexicana de Ciencias (Mexico)
• Rosyjska Akademia Nauk (Rosja)
• Academy of Science of South Africa (RPA)
• Royal Society (Wielka Brytania)
• National Academy of Sciences (USA)

Stanowisko takie zajmują też:

• Royal Society of New Zealand
• Polska Akademia Nauk

List 18 organizacji naukowych do Kongresu USA stwierdza:

Prowadzone na całym świecie obserwacje dobitnie pokazują, że zmiany klimatu zachodzą, a rzetelnie prowadzone badania naukowe potwierdzają, że gazy cieplarniane emitowane w wyniku działalności ludzkiej są ich głównym motorem. Wnioski te oparte są na wielu niezależnych dowodach, a przeciwne stwierdzenia są niespójne z wiedzą popartą ogromną liczbą zweryfikowanych badań naukowych.

Konsensus jest także popierany przez Wspólny komunikat Sieci Afrykańskich Akademii Nauk (NASAC), do której należą następujące organizacje:

• African Academy of Sciences
• Cameroon Academy of Sciences
• Ghana Academy of Arts and Sciences
• Kenya National Academy of Sciences
• Madagascar’s National Academy of Arts, Letters and Sciences
• Nigerian Academy of Sciences
• l’Académie des Sciences et Techniques du Sénégal
• Uganda National Academy of Sciences
• Academy of Science of South Africa
• Tanzania Academy of Sciences
• Zimbabwe Academy of Sciences
• Zambia Academy of Sciences
• Sudan Academy of Sciences

Trafne podsumowanie konsensusu w temacie globalnego ocieplenia zawiera Wikipedia:

Żadna szanowana instytucja naukowa, o krajowej czy międzynarodowym renomie, w swoim oficjalnym stanowisku nie odrzuca wniosków IPCC; ostatnią taką organizacją było Amerykańskie Stowarzyszenie Geologów Naftowych, które w 2007 roku zmieniło swoje oświadczenie z 1999 roku, odrzucające prawdopodobieństwo wpływu ludzi na obecną zmianę klimatu, zastępując je brakiem opinii w tej kwestii.

Marcin Popkiewicz na podstawie Skeptical Science

opieka merytoryczna: prof. Szymon Malinowski

Chcesz wiedzieć więcej?

• Czy klimatolodzy mają tendencję do alarmizmu?
• Wikipedia: Opinia naukowa o zmianie klimatu
• Richard Black, BBC: Czy społeczność naukowa ma tendencję do blokowania sceptycznych wyników badań?
• Prezentacja Naomi Oreskes pokazująca historię odkryć naukowych prowadzących do zrozumienia powodowanego przez ludzkość globalnego ocieplenia:

The post Mit: Nauka nie jest zgodna w temacie globalnego ocieplenia appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Jak pracował zespół Cooka?

Cook i jego współpracownicy znaleźli i zanalizowali ponad 12 000 recenzowanych artykułów naukowych z lat 1991-2011, indeksowanych w bazie danych ISI Web of Science przez słowa kluczowe takie jak „globalne ocieplenie” oraz „globalne zmiany klimatu”. Streszczenia tak wyselekcjonowanych prac wprowadzono do specjalnie stworzonego systemu internetowego, wyświetlającego je w losowej kolejności. Każde streszczenie zostało przedstawione do oceny przynajmniej dwóm osobom, które nie znały nawzajem swojej tożsamości. Byli to nie pobierający żadnego wynagrodzenia ochotnicy pochodzący z różnych krajów i kontynentów. Ustalono następujące kategorie, do których przyporządkowywano artykuły:

• bezpośrednie lub pośrednie poparcie dla teorii antropogenicznego globalnego ocieplenia,
• brak opinii,
• bezpośrednie lub pośrednie odrzucenie teorii antropogenicznego globalnego ocieplenia, ocena ludzkiego wpływu na klimat jako minimalnego.

Standardy oceny bynajmniej nie faworyzowały pierwszej kategorii. Przykładowo, prace stwierdzające, że globalne ocieplenie następuje i będzie postępować dalej, były do niej kwalifikowane tylko wtedy, jeśli w abstrakcie podano jako przyczynę ocieplenia działalność człowieka. W przeciwnym razie trafiały do kategorii „brak opinii”.

Po wstępnej turze kategoryzacji prac (obejmującej ponad 24 000 ocen!) przeprowadzono drugą, w ramach której rozstrzygano sytuacje sporne: gdy oceniający nie zgadzali się w kwestii któregoś streszczenia, przedstawiano je do oceny trzeciemu oceniającemu.

W ramach weryfikacji oceny streszczeń przez ochotników, o niezależne sklasyfikowanie swoich prac poproszono grono 8500 autorów artykułów – naukowców z całego świata. Ostatecznie, któż lepiej stwierdzi, czy artykuł popiera, czy zaprzecza tezie o powodowanym przez ludzkość globalnym ociepleniu, niż jego autor? Na prośbę odpowiedziało ok. 1200 naukowców, którzy ocenili w sumie ponad 2100 prac. Należy podkreślić, że w przeciwieństwie do grupy ochotników, brali oni pod uwagę całe artykuły a nie tylko streszczenia.

Jakie wnioski płyną z tej analizy?

Z przeglądu 12 000 streszczeń wynika, że jedynie 4000 artykułów określało przyczyny globalnego ocieplenia. 97,1% z nich jako główny powód podawało działalność człowieka. Autorzy 2100 artykułów zadeklarowali, że 1400 z nich zawiera stwierdzenia na temat przyczyn globalnego ocieplenia, z czego 97,2% opowiadało się za przyczynami antropogenicznymi.

Około 2/3 artykułów zakwalifikowanych zostało przez ochotników do grupy „brak opinii”, co nie dziwi, biorąc pod uwagę ostrożne kryteria przyjęte przez badaczy. Dodatkowo należy pamiętać, że większość czasopism narzuca autorom ścisłe ograniczenia liczby słów w streszczeniach, a tak naprawdę każdy, kto bierze udział w badaniach klimatu, zdaje sobie sprawę z trwającego powodowanego przez człowieka globalnego ocieplenia. Dlatego w streszczeniach artykułów najczęściej nie umieszcza się stwierdzeń oczywistych, podobnie jak w abstraktach artykułów z dziedziny astronomii pomija się fakt, że Ziemia jest ciałem krążącym wokół Słońca.

Podobny wynik badań i podobne efekty opisano w poprzedniej analizie publikacji naukowych Oreskes (2007): „[naukowcy] w swoich dyskusjach koncentrują się na ogół na kwestiach, które wciąż pozostają wątpliwe i nierozwiązane, a nie na tym, względem czego wszyscy się zgadzają”.

Warto zauważyć, że zgodnie z własną oceną autorów prac, treść niemal 2/3 analizowanych artykułów odnosi się do przyczyn globalnego ocieplenia.

Z badań wynika również, że z upływem czasu naukowcy są coraz bardziej zgodni. Tempo zmian jest co prawda niewielkie, ale wynika to z faktu, że już od początku lat 90. tę samą opinię wyrażało ponad 90% prac. Zarówno z oceny abstraktów jak własnej oceny autorów wynika, że do 2011 roku zgodność wyników wzrosła do ok. 98%.

To nie jedyne opracowanie tego rodzaju

Powyższe wyniki nie są zaskoczeniem. Wcześniejsze badania wykazały, że 97% ekspertów w dziedzinie klimatu zgadza się co do antropogenicznych przyczyn globalnego ocieplenia. Doran i Zimmerman (2009) przepytali naukowców zajmujących się naukami o Ziemi i stwierdzili, że spośród 77 badaczy aktywnie publikujących wyniki swoich prac z dziedziny klimatologii 75 (97,4%) zgadza się, że „działalność człowieka jest istotnym czynnikiem powodującym zmiany w średniej temperaturze globalnej”. Z kolei z pracy Anderegg et al. (2010), gdzie analizowano stanowisko 908 naukowców mających przynajmniej 20 recenzowanych publikacji na temat klimatu, wynika, że ok. 97% zgadza się ze stwierdzeniem o tym, że zmiana klimatu jest powodowana przez ludzi.

Z cytowanych wyżej prac wynika, że nie ma już powodów, by twierdzić, że „naukowcy nie są zgodni” co do prawdziwości i przyczyn zmiany klimatu. Nie należy poddawać się wrażeniu tworzonemu przez media, które starają się uatrakcyjnić swój przekaz poprzez pokazywanie konfliktów, albo go „zobiektywizować” przez udostępnianie czasu czy miejsca „drugiej stronie”. Jak widać z analiz Cooka i innych badaczy, muszą w tym celu zapraszać do audycji i prosić o wywiady reprezentantów trzyprocentowej mniejszości naukowców lub sceptyków niespecjalistów.

Warto dodać, że wiedza na temat mechanizmów globalnego ocieplenia jest powszechnie obecna w nowoczesnych podręcznikach akademickich i nie ma liczących się uczelni, które prezentowałyby studentom stanowisko odmienne od konsensusu naukowego.

Aleksandra Kardaś na podstawie Skeptical Science

The post 97% prac naukowych łączy globalne ocieplenie z działalnością człowieka appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.