Co trzeba było zaktualizować w nowym wydaniu podręcznika „Nauka o klimacie” i dlaczego nie trzeba go było pisać całkiem na nowo? Jak przygotować się do życia w świecie, który zmienia się szybciej niż nasze sposoby myślenia o nim, i czy pomoże w tym szkoła?

O tym wszystkim przeczytasz we wrześniowym wydaniu Newslettera o klimacie. Poniżej, na zachętę, tekst dr Jagody Mytych.

Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też

Dekadę temu autorzy znani z portalu Nauka o klimacie: Marcin Popkiewicz, dr Aleksandra Kardaś i prof. Szymon Malinowski postanowili zebrać w jednej książce wiedzę o tym, jak działa system klimatyczny Ziemi. Podręcznik „Nauka o klimacie” ukazał się w 2018 roku i szybko znalazł czytelników. Z biegiem kolejnych lat zaczął jednak wymagać aktualizacji. Spokojnie: osiem lat później podstawowa fizyka nadal działa tak samo. Zmienił się natomiast świat, który ta fizyka opisuje. Przybyło danych i badań, modele stały się szybsze i dokładniejsze, a część tego, co w pierwszym wydaniu należało jeszcze do przyszłości, zdążyła już stać się przeszłością. Nowe wydanie jest więc jednocześnie dowodem na trwałość podstawowej wiedzy o klimacie i zapisem bardzo szybko zmieniającej się rzeczywistości. Razem z Marcinem Popkiewiczem i Aleksandrą Kardaś zaglądamy do obu wydań i sprawdzamy, co właściwie zmieniło się przez ten czas.

Brakowało polskiego podręcznika do nauki o klimacie. I języka, żeby o niej mówić

Kiedy w 2018 roku ukazała się „Nauka o klimacie” (Wydawnictwo Nieoczywiste), podobnej książki napisanej z polskiej perspektywy po prostu nie było. Były tłumaczenia zagranicznych publikacji (np. „Globalne ocieplenie. Zrozumieć prognozę” Davida Archera), ale brakowało polskiego kompendium, które prowadziłoby czytelnika od podstaw fizyki atmosfery, przez mechanizmy zmiany klimatu, aż po jej możliwe konsekwencje. Częściowo tę lukę wypełniał dobrze znany Wam portal Nauka o klimacie; teraz trzeba było zebrać rozproszone teksty w jedną całość.

Materiał właściwie czekał już na napisanie. Portal Nauka o klimacie działał od 2013 roku, więc jego redakcja miała za sobą kilka lat wyjaśniania, jak działa system klimatyczny. Jak szacuje Marcin Popkiewicz, analityk megatrendów i autor książek („Świat na rozdrożu”, „Rewolucja energetyczna. Ale po co?”, „Zrozumieć transformację energetyczną”), który w tym czasie stał na czele portalu, około 80 procent pracy materiałowej było już w pewnym sensie wykonane. Pozostałych autorów również bardzo dobrze znacie. Prof. Szymon Malinowski jest fizykiem atmosfery, profesorem nauk o Ziemi oraz specjalistą od pomiarów i modelowania numerycznego. Dr Aleksandra Kardaś jest fizyczką atmosfery, specjalizującą się w popularyzacji nauki, a obecnie redaktorką naczelną portalu.

Mieliśmy materiał, bo robiliśmy Naukę o Klimacie od ładnych kilku lat. Aż się prosiło, żeby wziąć te materiały, uporządkować, ułożyć w książkę.
A: mamy materiał.
B: w Polsce takiej książki nie ma. Wyraźnie jest potrzebna
– wspomina Marcin Popkiewicz.

Za tą inicjatywą stał jeszcze jeden, bardziej osobisty powód.

Siedziałem w Nauce o klimacie zaangażowany tak na 120 procent jako redaktor naczelny. Wszystkie artykuły przechodziły przeze mnie. Jak czegoś nie napisałem, to i tak to uważnie czytałem, robiłem korekty i tak dalej. Więc po prostu mózg był pełen tematyki klimatycznej i aż prosiło się o przelanie jej na papier, tudzież na klawiaturę.

Marcin Popkiewicz przyznaje zresztą, że raz na kilka lat „musi” napisać książkę, choć po każdej obiecuje sobie, że już nigdy tego nie zrobi. Pisanie to – jak wylicza – „tysiąc kilkaset dupogodzin”, a po przeliczeniu honorarium na godziny „w McDonaldzie zarobiłbym więcej”. Po czym i tak pisze następną.

W przypadku „Nauki o klimacie” wysiłek najwyraźniej trafił na zapotrzebowanie. Według Popkiewicza pierwsze wydanie wraz z dodrukami sprzedało się w nakładzie blisko 10 tysięcy egzemplarzy lub większym. Ale jego znaczenie nie ograniczało się do danych sprzedażowych. Ważna była też standaryzacyjna rola, którą ta publikacja spełniła.

Pierwsze wydanie, poza przybliżeniem stanu wiedzy i badań klimatycznych, pełniło bowiem też funkcję językotwórczą. Autorzy musieli nie tylko opisywać naukę o klimacie, ale czasami również znajdować dla niej polski język. Brakowało terminologii do opisywania zjawisk klimatycznych, którą autorzy musieli dopiero wprowadzić, i z perspektywy czasu zyskała ona powszechną akceptację.

Gdy pracowaliśmy nad książką, wielu fachowych terminów po prostu nie było. Więc zastanawialiśmy się, jak to przetłumaczyć, określić, czy są to terminy, które już ktoś stosuje. A często bywało tak, że ta terminologia była stosowana niszowo lub niekonsekwentnie: ktoś pisał w jeden sposób, ktoś inny w drugi. W zasadzie sporą część terminologii ukuliśmy my, bo jej nie było po polsku – wyjaśnia Marcin Popkiewicz.

Sporo czasu zajęło nam na przykład roztrząsanie, czy zdecydować się na określenie „poziom emisji” czy „wysokość emisji” – który termin będzie się bardziej kojarzył z miejscem w atmosferze, a mniej z określeniem, ile promieniowania jest emitowane. Wygrał poziom – dopowiada Aleksandra Kardaś.

Problem ten nawet w większym stopniu mieliśmy też podczas tłumaczenia raportów IPCC, kiedy terminologię konsultowaliśmy ze specjalistami z poszczególnych dziedzin, a wielokrotnie – jak wspomina Marcin Popkiewicz – po prostu nie było polskiego standardowego odpowiednika i trzeba było go wypracować samemu.

Prawa fizyki dalej działają tak, jak działały dekadę temu

Osiem lat w aktywnej dyscyplinie naukowej to sporo. W tym czasie przybyły tysiące publikacji, kolejne obserwacje i coraz dokładniejsze modele klimatu. Nie oznacza to jednak, że trzeba było pisać od nowa fizykę systemu klimatycznego.

W rozdziale drugim – o fizycznych podstawach działania systemu klimatycznego – są najmniejsze zmiany. Po prostu dlatego, że fizyka systemu klimatycznego nie zmieniła się w międzyczasie. Jakieś drobne aktualizacje porobiliśmy, zaktualizowaliśmy na przykład bilans energetyczny planety z nowszego raportu IPCC, różne rzeczy, ale game changera w tej części nie ma – mówi Marcin Popkiewicz.

Podobnie jest z klimatem odległej przeszłości. Wiedza o nim oczywiście się rozwija, pojawiają się nowe badania i dokładniejsze rekonstrukcje, ale – jak żartuje Popkiewicz – dawne zmiany klimatu w międzyczasie też za bardzo się nie zmieniły. W tej części wystarczyło więc uaktualnić niektóre grafiki i uwzględnić nowsze badania; nic nie „przeorało” dotychczasowego obrazu przeszłości.

Efekt cieplarniany nie doczekał się więc wersji 2.0. Zmieniło się natomiast to, co dzieje się na kolejnych etapach dobrze znanego mechanizmu. Kiedy pytam Marcina Popkiewicza, co właściwie wydarzyło się w nauce o klimacie przez te osiem lat, proponuje nie zaczynać od listy nowych odkryć, ale przejść po kolei przez cały system.

Emisje CO2, które jeszcze dekadę temu rosły wykładniczo o ponad 3% rocznie, w ostatnich latach wyhamowały, rosnąc w tempie promili rocznie. Prognozy pokazują, że prawdopodobnie właśnie osiągamy globalny szczyt emisji, i teraz będą już spadać.

To dobra wiadomość – choć spadek ten nie jest adekwatny do zrealizowania celu ochrony klimatu zapisanego w Porozumieniu Paryskim. Choć wzrost emisji zahamował, to atmosferyczne stężenie CO2 rośnie coraz szybciej, bo coraz mniej CO2 pochłaniają nagrzewające się oceany i ekosystemy lądowe. Do tego w ocieplającym się klimacie zachmurzenie zmienia się tak, że chmury odbijają mniej światła słonecznego. Można powiedzieć, że widziana z kosmosu Ziemia robi się coraz ciemniejsza, przez co pochłania coraz więcej energii słonecznej.

I właśnie wzdłuż tego łańcucha – od emisji aż po chmury – rozgrywa się duża część historii ostatnich ośmiu lat. Nie zmieniły się prawa fizyki łączące jego ogniwa. Zmieniły się wartości oraz ilość i jakość danych, którymi możemy je opisać.

Dlatego znacznie więcej pracy wymagał rozdział o zmianie klimatu, którą obserwujemy właśnie teraz. Trzeba było zaktualizować trajektorie emisji i temperatury, dane dotyczące zakwaszenia oceanów, albedo czy bilansu energetycznego planety. A kiedy książka przechodzi od teraźniejszości do przyszłości, zmian robi się jeszcze więcej. Z jednej strony postępuje transformacja energetyczna, z drugiej – nowsze badania wskazują m.in. na silniejsze sprzężenia związane z cyklem węglowym i albedo oraz raczej wyższą niż niższą czułość klimatu.

Polska na trzech mapach

Osiem lat aktualizacji można zobaczyć znacznie łatwiej na mapie niż w bibliografii, więc – spoiler alert – zajrzyjmy do tej części książki, którą ilustrują mapki Polski ze średnią liczbą dni upalnych, czyli takich z temperaturą maksymalną co najmniej 30°C. Dla okresu 1961–1990 średnia dla kraju wynosiła 3,5 dnia w roku. Dla lat 2009–2018 było to już 10,4 dnia, a dla ostatniego dziesięciolecia, 2015–2024 – 12,1 dnia.

To ponad trzykrotnie więcej niż w okresie referencyjnym 1961–1990. Jeszcze mocniej zmianę widać przestrzennie: na najstarszej mapie większa część kraju mieści się w zakresie kilku dni upalnych rocznie; na najnowszej znaczne obszary Polski południowej i zachodniej dochodzą do kilkunastu, miejscami nawet większej liczby takich dni.

Klimatyczny update: przyszłość staje się przeszłością

Upływ czasu daje jednak naukowcom jeszcze jedną możliwość. Część tego, co w pierwszym wydaniu było przyszłością, dziś jest już przeszłością. Można więc wrócić do dawnych projekcji i sprawdzić je nie kolejnym modelem, lecz obserwacjami. W nowym wydaniu autorzy robią to z projekcjami kolejnych raportów IPCC. Biorą przewidywania sprzed dwudziestu czy trzydziestu lat i nakładają na nie to, co wydarzyło się później: wzrost temperatury i poziomu morza, stężenie CO₂ czy zanik lodu w Arktyce. Bierzemy projekcje z trzeciego, czwartego czy piątego raportu IPCC, nakładamy na nie późniejsze obserwacje i – dziw nad dziwy – okazuje się, że nauka zadziałała – komentuje Marcin Popkiewicz.

Z jednym istotnym zastrzeżeniem: generalnie te zmiany zachodzą trochę szybciej niż IPCC prognozowało. Porównanie dawnych projekcji z obserwacjami nie pokazuje więc alarmistycznych skłonności IPCC do wyolbrzymiania zmian, lecz raczej ostrożny konserwatyzm części wcześniejszych szacunków.

Od „klimat zwiększa ryzyko” do konkretnego zdarzenia

Zmieniło się nie tylko to, co naukowcy obserwują, ale również to, jak szybko potrafią odpowiedzieć na pytanie o związek konkretnego ekstremalnego zdarzenia ze zmianą klimatu. Mowa o badaniach atrybucyjnych. Po fali upałów, suszy czy huraganie, a nawet jeszcze podczas ich trwania, można dziś pytać nie tylko, czy zmiana klimatu sprzyja takim zjawiskom, lecz o ile zwiększyła prawdopodobieństwo ich wystąpienia albo ich intensywność.

Marcin Popkiewicz tłumaczy ich zasadę obrazowo. Badacze porównują dwa światy: ten, w którym żyjemy obecnie, z dzisiejszym stężeniem gazów cieplarnianych, oraz odpowiadający klimatowi sprzed epoki przemysłowej. Następnie sprawdzają, jak często w każdym z nich pojawia się określone zdarzenie – na przykład fala upałów we Francji czy Portugalii.

Badania atrybucyjne są z punktu widzenia popularyzowania wiedzy o klimacie bardzo fajne, ponieważ pomagają ludziom namacalnie zrozumieć, jak już nam się planeta zmieniła. Wprowadziliśmy w książce podrozdział o atrybucji – jak to działa, jak to robią i co z tego wynika.

W ostatnich latach zmieniło się jednak nie tylko to, co modele potrafią policzyć, ale także tempo, w jakim to robią. Wzrosła moc obliczeniowa, udoskonalono kod, a modele można uruchamiać z drobniejszą siatką przestrzenną i lepszą rozdzielczością czasową. Dzięki temu analiza może być gotowa, zanim ekstremalne zdarzenie zniknie z medialnych nagłówków.

Wcześniej przeliczenie takich rzeczy trwało tak długo, że już po tym huraganie nie było w przestrzeni publicznej śladu. A teraz te modele działają na tyle szybko i zostały na tyle dopracowane i zoptymalizowane, że masz odpowiedź w ciągu nawet nie dnia, a godzin.

Prawa fizyki się nie zmieniły. Zmieniła się natomiast zdolność nauki do obserwowania, modelowania i coraz szybszego wyjaśniania ich konsekwencji.

Co nowego w nowym wydaniu „Nauki o klimacie”?

Nowa „Nauka o klimacie” nie jest więc książką napisaną od początku, ale aktualizacja nie sprowadzała się też do podmiany dat i wykresów. – Po prostu jest aktualizacja. Minęło prawie dziesięć lat, książka jako całość jest wciąż aktualna, tylko trzeba było trochę rzeczy zaktualizować, więc to zrobiliśmy – podsumowuje Popkiewicz. Książka ma nadal pełnić tę samą funkcję:popularnonaukowego podręcznika dla tych, którzy chcą zrozumieć: „o co chodzi w tej nauce o klimacie”.

Są jednak również rzeczy zupełnie nowe. Już do pierwszego, wprowadzającego rozdziału Marcin Popkiewicz dopisał fragment pokazujący naukę jako rodzaj pracy detektywistycznej. Punktem wyjścia jest pozornie proste pytanie: skąd właściwie wiemy, dlaczego klimat się ociepla? Dodałem, jak działa nauka na przykładzie takiej zabawy w detektywów. Uznałem, że warto pokazać, skąd właściwie wiemy, dlaczego klimat się ociepla. Jest wiele sposobów, żeby to ustalić, i nauka potrafi to zrobić. I to właśnie pokazuję – mówi Marcin Popkiewicz.

W przedmowie do nowego wydania nawiązaliśmy do pojęcia granic planetarnych, które zaproponowano co prawda już w roku 2009, ale w ostatnich latach zyskało na popularności. Granice planetarne tworzą ramę pozwalającą spojrzeć na system ziemski jako na złożony mechanizm, dla którego działania istotne są różne przeplatające się sfery. Zagrozić mu mogą nie tylko nadmierna zmiana klimatu, ale też zaburzenia w obiegu substancji odżywczych czy wody i inne zjawiska. Obecnie nasz świat przekroczył już 7 z 9 „granic planetarnych”, co oznacza poważne ryzyko destabilizacji. To uzupełnienie nadaje ważny kontekst naszemu podręcznikowi – podkreśla Aleksandra Kardaś.

Aktualizacja, która już czeka na kolejną aktualizację

Jest jednak pewien paradoks wpisany w aktualizowanie książki o zmieniającym się klimacie. Można uzupełnić dane do określonego momentu, poprawić wykresy i uwzględnić najnowszy stan badań, ale nauka nie zatrzymuje się na czas redakcji i druku.

Kiedy pytam Marcina Popkiewicza, kiedy przy takim tempie zmian potrzebne będzie kolejne wznowienie, odpowiada bez wahania: Myślę, że już w zasadzie chciałbym je robić.

Nową „Naukę o klimacie” autorzy przygotowywali w 2025 roku i na jej potrzeby opisywali scenariusze emisji wykorzystywane w projekcjach klimatu w ostatnich latach w ramach CMIP6 (szóstej fazy projektu porównywania modeli klimatycznych, podsumowanej w 6. raporcie IPCC). Tymczasem nauka zdążyła już zrobić kolejny krok. Powstała nowa generacja scenariuszy (CMIP7), uwzględniających dotychczasowe emisje oraz zmiany w politykach i regulacjach. Na ich podstawie naukowcy zaczynają już opracowywać symulacje różnych wersji przyszłości. I właśnie tych nowych scenariuszy Marcin Popkiewicz już chętnie użyłby w kolejnym wydaniu.

To dobrze pokazuje różnicę między pierwszym wydaniem a wznowieniem. W 2018 roku autorzy zebrali i uporządkowali wiedzę o systemie klimatycznym w książce, której wówczas brakowało na polskim rynku. Osiem lat później opisane na jej stronach podstawowe prawa fizyki pozostają takie same. Zmieniają się natomiast dane, którymi możemy je opisywać, klimat, który obserwujemy, i możliwości jego badania – szybciej niż jest w stanie nadążyć za nimi cykl wydawniczy.

Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też. Część przyszłości opisywanej w pierwszej „Nauce o klimacie” zdążyła już stać się przeszłością. Przyszłość z nowego wydania właśnie staje się teraźniejszością.

We wrześniowym numerze Newslettera o klimacie:

Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też – co zmieniło się przez ostatnią dekadę?
Dr Magdalena Budziszewska: edukacja i kompetencje w świecie zmiany klimatu
Rozpacz, żałoba, wypalenie. Co czujemy w obliczu kryzysu klimatycznego?
REINFO – 1. Kongres Bezpieczeństwa Informacyjnego

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też – Newsletter o klimacie, wrzesień 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Czy Hiszpanie rozumieją, gdy zazdrościmy im upałów? Kto zapłaci za skutki zmiany klimatu i ile czasu mamy, by się na to przygotować? Jak uczyć o zmianie klimatu w szkole, w której wszyscy są już przeciążeni? Jakie lektury rekomendują zwycięzcy naszego konkursu dla czytelników? To wszystko znajdziesz sierpniowym numerze „Newslettera o klimacie”!

W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Życie jak w Madrycie… jesteśmy coraz bliżej

Na pierwszy rzut oka powinno dziwić, że coraz bliżej nam do Półwyspu Iberyjskiego. Hiszpania, położona na południowym krańcu najszybciej ocieplającego się kontynentu świata, jest szczególnie narażona na skutki zmiany klimatu: susze, pustynnienie, fale upałów, gwałtowne ulewy i pożary. Tyle że patrząc na to, co dzieje się w ostatnich latach w Polsce, coraz trudniej nie myśleć o Hiszpanii jako o odległej zapowiedzi naszej przyszłości.

Przysłowia a zmiana klimatu

W lipcowe popołudnie spacerowałam po niemal pustych ulicach dzielnicy Madrytu położonej niedaleko lotniska. Wyglądała na opuszczoną, ale była to po prostu niewłaściwa pora na wychodzenie z domu. Za wcześnie. Za gorąco. Spacer przypominał pływanie w upale. Na bramie zamkniętego odkrytego basenu wisiało ostrzeżenie, żeby w określonych godzinach nie przebywać na słońcu. Na niebie różowa łuna od nie tak wcale odległych pożarów. 

Niedługo wcześniej w Polsce przeżyliśmy własną falę upałów. Towarzyszyło jej coś w rodzaju narodowego oczekiwania: padnie rekord czy nie padnie? Temperatura w końcu przekroczyła 40°C, więc media dostały swój „gorący temat”.

Opowiedziałam o tym znajomemu Hiszpanowi. – Tylko dlaczego ktoś miałby kibicować rekordowi temperatury? Czy ktoś naprawdę chciałby latem żyć w takim mieście jak my? – zapytał wyraźnie zaskoczony. No właśnie. Kiedyś bardzo chcieliśmy wieść „życie jak w Madrycie”. Wygląda na to, że zmiana klimatu zmienia także znaczenie naszych ulubionych powiedzeń. „Życie jak w Madrycie” toczy się dziś w cieniu pożarów, przy szumie klimatyzacji i politycznych sporów o to, czy to, czego właśnie doświadczamy, należy nazywać kryzysem klimatycznym.

Kiedy „zmiana klimatu zabija” przestaje być metaforą

W 2022 roku premier Hiszpanii Pedro Sánchez odwiedził Estremadurę, gdzie trwała walka z pożarami. Niemal w tym samym czasie w Madrycie, podczas pracy, zasłabł i zmarł pracownik służb oczyszczania miasta. Przyczyną był udar cieplny; temperatura jego ciała sięgała 41,6°C.

Sánchez powiedział wtedy wprost: „Zmiana klimatu zabija” – ludzi, ekosystemy, bioróżnorodność, ale także domy, firmy i zwierzęta gospodarskie.

Cztery lata później nie musi już szukać nowych argumentów. W 2026 roku Hiszpania przeżywa kolejny dramatyczny sezon pożarów. Pod koniec lipca spłonęło tam już ponad 170 tys. hektarów terenów leśnych – niemal sześć razy więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Analizy atrybucyjne wskazały, że antropogeniczne ocieplenie uczyniło gorące, suche i wietrzne warunki sprzyjające pożarom w centralnej Hiszpanii co najmniej 20 razy bardziej prawdopodobnymi.

Sánchez ponownie mówi więc o konieczności nie tylko gaszenia pożarów, ale także ograniczania czynników zwiększających ich ryzyko i przygotowywania kraju na to, co nadchodzi. I wydawałoby się, że trudno o bardziej namacalny moment na polityczny konsensus.

Pożar pożarem, polityka polityką

Według przywoływanych przez Guardiana badań 84% Hiszpanów uważa kryzys klimatyczny za realne zagrożenie dla dobrobytu ludzi i zdrowia planety. Mimo to zgody politycznej brakuje.

Konserwatywna Partia Ludowa (PP) oskarża rząd Sáncheza o wykorzystywanie „mantry” kryzysu klimatycznego do przykrywania błędów w zarządzaniu katastrofami. Jej politycy podkreślają rolę zaniedbań w gospodarowaniu terenami wiejskimi i przygotowaniu służb. Jeszcze dalej idzie skrajnie prawicowy Vox, który odrzuca wiązanie obecnych pożarów z kryzysem klimatycznym.

Tyle że jedno nie wyklucza drugiego. Badacze wskazują na połączenie czynników: wyludnianie terenów wiejskich, nagromadzenie suchej, łatwopalnej roślinności, sposób zarządzania krajobrazem – oraz coraz gorętsze, bardziej suche warunki zwiększające prawdopodobieństwo i intensywność pożarów.

Można więc jednocześnie pytać, czy państwo było dobrze przygotowane do katastrofy i dlaczego katastrofy, na które musi być przygotowane, stają się coraz groźniejsze. I właśnie tutaj hiszpański spór zaczyna brzmieć znajomo.

Negowanie też ma konsekwencje

Sánchez nie jest jedynym europejskim politykiem, który tego lata zdecydował się powiedzieć to wprost. Burmistrz Londynu Sadiq Khan napisał w sierpniu w Guardianie, że tegoroczne płonące lasy, wysuszone miasta i fale upałów pokazują, iż negowanie kryzysu klimatycznego nie jest już tylko błędnym poglądem. Może mieć śmiertelne konsekwencje.

I tu dochodzimy do istotnego rozróżnienia. Możemy – i powinniśmy – dyskutować o tym, jak zarządzać lasami, gdzie budować zbiorniki retencyjne, jak przygotować straż pożarną, miasta czy system ochrony zdrowia. Ale jeśli dyskusja o adaptacji staje się argumentem przeciwko rozmowie o przyczynach zmiany klimatu i jej mitygacji, dostajemy fałszywy wybór. Trzeba robić jedno i drugie.

I nie jest to spór, który możemy obserwować z bezpiecznego dystansu. Upały, susze, gwałtowne opady i powodzie coraz częściej stawiają podobne pytania także w Polsce. A skoro jesteśmy już w Londynie – żeby pozostać przy powiedzeniach – nie ma takiego miasta jak Londyn, jest Lądek.

A o tym, co dzieje się, kiedy ryzyko klimatyczne zaczyna mieć bardzo konkretną cenę – i czy niektóre miejsca w Polsce, jak Kotlina Kłodzka, mogą z czasem stać się trudne do ubezpieczenia – przeczytacie w naszej rozmowie z prof. Marcinem Kawińskim.

W sierpniowym numerze Newslettera o klimacie:

„Życie jak w Madrycie”? Stolica Hiszpanii nie poleca się na lato
Czy polska szkoła jest gotowa na edukację klimatyczną?
Kryzys (klimatyczny) w branży ubezpieczeń? Wyjaśnia prof. Marcin Kawiński
Klimatyczny Człowiek Roku – konkurs Ministerstwa Klimatu i Środowiska
Książki polecane przez czytelników i teksty z biblioteki Nauki o klimacie

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Życie jak w Madrycie – Newsletter o klimacie, sierpień 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

 Co sprawiło, że właśnie teraz przedstawiciele nauki uznali dialog na temat bezpieczeństwa klimatycznego kraju za konieczny?

Od dawna podkreślaliśmy, że taki dialog jest potrzebny. Po raz pierwszy nasze apele rzeczywiście dotarły jednak do polityków i spotkały się z reakcją. Punktem zwrotnym był list otwarty, który opublikowaliśmy podczas fali upałów pod koniec czerwca .Odezwał się do nas zarówno marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, jak i minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska. Marszałek zareagował najszybciej – już kilka dni później byliśmy umówieni na debatę poświęconą zmianie klimatu w Sejmie. Nie odbędzie się ona podczas posiedzenia Sejmu, ale marszałek zaprosi na nią posłów różnych ugrupowań. Udało się również uzyskać patronat naukowy Prezesa Polskiej Akademii Nauk.

Czy można powiedzieć, że rekordowa fala upałów bezpośrednio przyczyniła się do tego, że politycy dostrzegli potrzebę takiej debaty? Czy również politycznie zrobiło się wokół tego tematu gorąco?

Tak. Kiedy mówimy o globalnym ociepleniu czy antropogenicznej zmianie klimatu, zawsze pojawiają się próby tłumaczenia zjawisk ekstremalnych innymi przyczynami. Tym razem było jednak inaczej. Ta fala upałów była tak dotkliwa, że bardzo wielu ludzi w Polsce odczuło ją jako coś naprawdę nadzwyczajnego. Oczywiście pojawiały się próby dezinformacji i przekonywania, że podobne upały zdarzały się już wcześniej i nie ma w nich nic wyjątkowego. Tyle że taka narracja była całkowicie sprzeczna z doświadczeniem społecznym. Myślę, że właśnie dlatego politycy uznali, że na tę sytuację trzeba zareagować.

Jak do tej pory wyglądał dialog naukowców z politykami? Na ile badacze zajmujący się klimatem byli obecni w Sejmie i procesie podejmowania decyzji?

Przestrzeń do dialogu pojawiła się przed poprzednimi wyborami parlamentarnymi. Część polityków strony demokratycznej próbowała włączyć w komunikację lub wykorzystać temat globalnego ocieplenia i zmiany klimatu do kampanii wyborczej. Problem polegał jednak na tym, że po wyborach nie poszły za tym wystarczające działania. Owszem, podejmowano inicjatywy dotyczące ochrony bioróżnorodności czy adaptacji do zmiany klimatu, ale ich skala była niewystarczająca.

Drugim ważnym momentem było objęcie przez Polskę przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej i rozpoczęcie prac nad europejskimi planami adaptacji do zmiany klimatu. Wówczas Ministerstwo Klimatu i Środowiska, kierowane przez minister Paulinę Hennig-Kloskę, zwróciło się do Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego PAN o konsultacje. 

Nie mogę więc powiedzieć, że dialogu nie było w ogóle. Miał on jednak charakter okazjonalny i dotyczył pojedynczych kwestii. Dzisiejsza debata daje szansę na dotarcie do znacznie szerszego grona polityków, od których w dużej mierze zależy przyszłość Polski w obliczu zmiany klimatu.

Zmiana klimatu od lat jest przedmiotem sporów politycznych. Czy nie jest paradoksem, że jednocześnie tak rzadko słyszymy w Sejmie głos naukowców?

Polityka klimatyczna została w dużej mierze zideologizowana. Oderwano ją nie tylko od podstaw naukowych, ale wręcz od podstaw fizycznych – od tego, co rzeczywiście dzieje się w świecie. Zaczęła funkcjonować jako byt sam w sobie, a nie jako odpowiedź na realne zjawiska.

To jest jawny przykład skuteczności dezinformacji. Działa ona na wielu poziomach – zaczynając od tego, co kiedyś Naomi Oreskes nazwała „przemysłem zorganizowanych wątpliwości”. Wmawia się ludziom, że człowiek nie może wpływać na klimat albo że system klimatyczny jest tak złożony, iż nigdy nie będziemy mieć pewności, co powoduje obserwowane zmiany. Pojawiają się też argumenty, że wobec sił natury człowiek nic nie znaczy, zwłaszcza w skali planetarnej. To mity głęboko zakorzenione w naszej kulturze, dlatego dezinformację łatwo oprzeć na półprawdach i ćwierćprawdach. Bo skuteczna dezinformacja niemal zawsze zawiera jakiś element prawdy. Oczywiście istnieją też zupełnie absurdalne teorie, jak choćby chemtrails, ale one nie mają większego znaczenia dla poważnej debaty.

W efekcie, zamiast rozmawiać o tym, jak ograniczać globalne ocieplenie i jak przygotować się do jego skutków, debata publiczna często koncentruje się na wyimaginowanych zagrożeniach związanych z polityką klimatyczną. Oczywiście, sama polityka klimatyczna nie jest doskonała i można mieć wobec niej wiele zastrzeżeń. Nie można jednak ignorować faktu, że jej zręby opierają się na dobrze udokumentowanej wiedzy, a ma za zadanie ograniczać  niekorzystne  efekty, które każdy z nas może już dziś obserwować. Zmiana klimatu nie jest abstrakcyjną prognozą – stała się rzeczywistością.

Czy bezpieczeństwo klimatyczne powinno być dziś traktowane jako element bezpieczeństwa państwa – na równi z bezpieczeństwem militarnym czy energetycznym? Co już dziś zagraża Polsce i jak będzie wyglądać ten horyzont ryzyka w kolejnych latach?

Najlepiej widać to na przykładzie wydarzeń, których jesteśmy świadkami. Pożary we Francji i Hiszpanii, powódź, której doświadczyliśmy w Polsce dwa lata temu – przypomnę, że była to kolejna „stuletnia” powódź w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat – czy coraz bardziej widoczne problemy z dostępnością wody na dużych obszarach kraju, rosnące problemy z lasami, katastrofa na Odrze… Antropogeniczna zmiana klimatu zaszła już tak daleko, że stała się realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa.

Potwierdzają to również raporty Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu (IPCC), zwłaszcza dotyczące podatności i adaptacji. Mówią one o nowym rodzaju ryzyk – takich, w których nakłada się na siebie kilka różnych zagrożeń związanych z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i zmianami środowiskowymi. To już nie pojedyncze katastrofy, ale ich wzajemne oddziaływanie.

Podobne wnioski płyną z raportów instytucji reasekuracyjnych. Coraz wyraźniej widać, że zmiana klimatu oznacza nie tylko ryzyko przyrodnicze, ale także gospodarcze: zakłócenia łańcuchów dostaw, zagrożenia dla produkcji, bezpieczeństwa żywnościowego i stabilności światowej gospodarki, a nawet dla finansów.

Wobec tego, z czym przyjdziecie do decydentów? Co konkretnie przygotowaliście na tę debatę?

Pomysł na debatę, który właśnie się materializuje, zakłada krótką sesję wprowadzającą, podczas której przedstawimy aktualny stan wiedzy na temat antropogenicznej zmiany klimatu. Chcemy pokazać, że proces ten wyraźnie przyspieszył i że to, co jeszcze do niedawna w powszechnej wyobraźni wydawało się perspektywą końca XXI wieku, staje się perspektywą najbliższej dekady.

Następnie odbędą się trzy sesje poświęcone trzem wymiarom bezpieczeństwa związanego ze zmianą klimatu. Pierwsza będzie dotyczyć bezpieczeństwa przyrodniczego – wody, fal upałów oraz przygotowania na tego rodzaju zjawiska. To najbardziej oczywisty wymiar skutków zmiany klimatu. Druga sesja będzie poświęcona bezpieczeństwu gospodarczemu i społecznemu. Chodzi o przygotowanie naszych systemów społecznych i gospodarczych na zagrożenia, o których już rozmawialiśmy – dla zdrowia publicznego, bezpieczeństwa żywnościowego czy funkcjonowania gospodarki. Trzecia część będzie dotyczyć bezpieczeństwa narodowego sensu stricto. Będziemy mówić o dezinformacji, wojnie kognitywnej, zarządzaniu kryzysowym, a także o potencjalnych zagrożeniach militarnych i sposobach reagowania na nie.

W każdej z tych sesji chcemy przedstawić, co już obserwujemy, jakie są prognozy oraz jakie działania są możliwe. Zaproponujemy również ogólne rekomendacje. Nie będą to szczegółowe rozwiązania wymagające pogłębionych analiz, ale raczej kierunki działań, które pozwolą ograniczyć ryzyka związane ze zmianą klimatu lub lepiej się na nie przygotować.

Co ciekawe, część tych rozwiązań okazuje się wspólna dla wszystkich trzech obszarów bezpieczeństwa. Wynika to z tego, że skutki zmiany klimatu przenikają wiele sfer naszego życia. Analiza tych zagrożeń pokazuje, że nie wszystkie działania muszą być kosztowne czy technologicznie skomplikowane. W wielu przypadkach wymagają przede wszystkim zmiany sposobu myślenia o relacji człowieka ze środowiskiem.

Musimy nauczyć się współpracować z naturą, a nie z nią walczyć. I właśnie takie podejście może zwiększyć nasze bezpieczeństwo we wszystkich trzech obszarach.

Czy debata będzie otwarta dla opinii publicznej? I co musiałaby przynieść, żebyś uznał ją za skuteczną?

Debata będzie transmitowana przez Telewizję Sejmową i każdy będzie mógł ją obejrzeć. Każda sesja rozpocznie się  od krótkiego wystąpienia naukowców, którzy przedstawią aktualny stan wiedzy oraz proponowane kierunki działań. Następnie odbędzie się sesja pytań do ekspertów, a na zakończenie poprosimy przedstawicieli administracji, ministerstw i innych instytucji publicznych o odniesienie się do przedstawionych propozycji.

Przed debatą przygotujemy zestaw rekomendacji. Liczymy jednak na to, że w trakcie dyskusji zostaną one uzupełnione i skorygowane. Chcemy poważnie potraktować głos nie tylko naukowców, ale również polityków, administracji i strony społecznej. Debata ma służyć właśnie temu, by różne perspektywy mogły się spotkać.

Punktem wyjścia będzie wiedza naukowa, ale naszym celem jest wypracowanie kierunkowych zaleceń, które będzie można później przedstawić decydentom. Równie ważne byłoby jednak to, aby po pewnym czasie – na przykład po roku – wrócić do tych rekomendacji i sprawdzić, co udało się zrealizować, co wymaga dalszych działań i jak należy je dostosować do zmieniającej się sytuacji.

To byłby plan maksimum. Chciałbym, żeby ta debata nie zakończyła się jednego dnia, ale stała się początkiem dłuższego procesu – merytorycznej rozmowy o bezpieczeństwie klimatycznym, wolnej od ideologicznych sporów.

Jak debata w Polsce wpisuje się w globalne działania na rzecz ograniczania zmiany klimatu? Czy krajowe działania na rzecz bezpieczeństwa klimatycznego mają znaczenie, nawet jeśli nie mamy decydującego wpływu na światową politykę?

Założyliśmy, że powiemy jasno: ograniczanie emisji jest konieczne, jeśli chcemy skutecznie przystosowywać się do postępującej zmiany klimatu. Nie jest jednak celem tej debaty prowadzenie dyskusji o międzynarodowej polityce klimatycznej czy o tym, jak powinien przebiegać globalny proces redukcji emisji. Skupiliśmy się na tym, co dzieje się na naszym własnym, polskim, podwórku. Zidentyfikowaliśmy wiele problemów związanych z adaptacją do zmiany klimatu i z koniecznością przygotowania się na skutki, które już obserwujemy i które są nieuniknione. To właśnie na tych wyzwaniach chcemy skoncentrować debatę.

Uważamy, że jest to właściwa perspektywa, bo dotyczy spraw bliskich każdemu z nas. Być może dopiero kiedy zrozumiemy, jakie konsekwencje niesie globalne ocieplenie i jak ogromnego wysiłku wymaga przystosowywanie się do jego skutków, łatwiej będzie zrozumieć również potrzebę redukcji emisji. Adaptacja to nie tylko ogromny wysiłek. Wymaga również głębokiego przeformatowania naszego myślenia o polityce – zarówno krajowej, jak i międzynarodowej – oraz o naszej relacji ze środowiskiem.

Tak jak fala upałów stała się impulsem do zorganizowania tej debaty, tak coraz lepsze zrozumienie kosztów adaptacji może uświadomić nam, że nie do wszystkiego da się przystosować. W wielu przypadkach koszty dostosowania mogą okazać się znacznie wyższe niż koszty mitygacji, czyli ograniczania zmiany klimatu, o których się tyle mówi.

A kto zapłaci za te wielokrotnie wyższe koszty adaptacji Polski do zmiany klimatu?

Zapłacimy wszyscy.

The post „Klimat to już kwestia bezpieczeństwa państwa” – prof. Szymon Malinowski przed debatą naukowców i polityków w Sejmie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Jak i dlaczego włączyć obywateli w naukę i politykę klimatyczną? O czym będą opowiadać naukowcy podczas wrześniowej debaty w parlamencie? Jak wygrać książkę w naszym konkursie? To wszystko znajdziesz lipcowym numerze „Newslettera o klimacie”!

W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Przychodzą naukowcy do polityków porozmawiać o problemach obywateli

We wrześniu do polskiego Sejmu przyjdą naukowcy. Będą rozmawiać z politykami, przedstawicielami biznesu i organizacji społecznych o bezpieczeństwie klimatycznym Polski. To dobra wiadomość. Czy taka reprezentacja będzie wystarczająca? Jak reprezentowani będą obywatele, skoro to właśnie ich życia dotyczą zagadnienia dyskutowane podczas takich spotkań? Czy to rzeczywiście problem? Przecież od podejmowania decyzji politycznych są politycy, a od wiedzy eksperckiej – eksperci.
Ta „nieobecność” jest punktem wyjścia dla opublikowanego niedawno w Nature artykułu „Six ways to put the public at the heart of science and policy” (Tyler et al., 2026), który spotkał się z dość dużym zainteresowaniem, choć głównie w kręgach osób zajmujących się na co dzień relacją między nauką i technologią a społeczeństwem.

Nic dziwnego. Wystarczy zrobić szybki przegląd istotnych z punktu widzenia społeczeństwa problemów: sztuczna inteligencja, pandemia, transformacja energetyczna, bezpieczeństwo żywności czy zmiana klimatu mają wspólny mianownik. Są jednocześnie problemami naukowymi, technologicznymi i społecznymi.

Transformacja energetyczna, choć często przedstawia się ją jako wyzwanie środowiskowe czy technologiczne, w praktyce sprowadza się do bardzo ludzkich pytań: czy będzie nas stać na ogrzanie domu (lub, jak to bardziej poetycko zobrazowało jedno z wiralowych graffiti: czy nam nie zabraknie „prądu naszego powszedniego”).

Z kolei zmiana klimatu jest wręcz modelowym przykładem zagadnienia, w którym decyzje polityczne powinny opierać się na najlepszej dostępnej wiedzy naukowej, a jednocześnie proponowane rozwiązania powinny być konsultowane zarówno z lokalnymi społecznościami, jak i – w miarę możliwości – na poziomie międzynarodowym. Naukowcy potrafią wskazać, jakie działania najskuteczniej ograniczają emisje i pomagają przystosować się do zmiany klimatu. Nie odpowiedzą jednak za społeczeństwo na pytanie, które koszty jesteśmy gotowi ponieść, jak je rozłożyć i jak pogodzić skuteczność polityki klimatycznej z poczuciem sprawiedliwości.

Model decydenci – eksperci, czyli dlaczego nie ufamy “elitom”?

We wszystkich tych przypadkach decydentami na szczeblu centralnym są politycy, a naukowcy mogą występować w roli konsultantów i doradców. Mamy więc dobrze znany model komunikacji. Naukowcy rozmawiają z politykami (o ile ci ich słuchają). Politycy rozmawiają z obywatelami (składają długoterminowe obietnice, które mają przełożyć się na krótkoterminowy sukces wyborczy). Obywatele jednak rzadko rozmawiają z naukowcami wtedy, gdy analizowane są problemy lub powstają rozwiązania. Komunikacja w kwestiach krytycznych odbywa się przede wszystkim na linii decydenci – eksperci. W niektórych państwach i systemach politycznych rola doradcza (science advice) jest formalnie sprecyzowana, w innych ma charakter doraźny. Zwykle cieszymy się jednak, jeśli w ogóle jest obecna, a głos naukowców jest brany pod uwagę. O czym przekonamy się już wkrótce, gdy naukowcy zajmujący się zmianą klimatu pojawią się na Wiejskiej.
Odpowiedzi państwa na wyzwania o charakterze naukowo-technologiczno-społecznym formułowane są więc zwykle przez decydentów politycznych wspieranych ekspertyzą naukową. Problem polega na tym, że obywatele rzadko są włączani w te procesy, mimo że decyzje będą bezpośrednio wpływać na ich życie. Choć niektóre kraje wypracowały bądź testują mechanizmy włączania obywateli w procesy decyzyjne, jest to raczej wyjątek niż reguła.

Jeśli przyjmiemy zasugerowaną przeze mnie powyżej, trochę cyniczną interpretację, że polityków interesują głosy wyborcze, a nie głosy obywateli zaniepokojonych swoją przyszłością i wdrażanymi rozwiązaniami, da się zrozumieć, dlaczego nie widzą w obywatelach partnerów do dialogu. Ale co z nauką? W akademii odtwarzany jest ten sam sposób komunikacji, a określenie „wieża z kości słoniowej” (ivory tower) nadal niestety dobrze oddaje separację nauki od społeczeństwa.

Co ciekawe, nauka intensywnie bada, w jaki sposób można włączyć obywateli w społecznie i politycznie istotne badania. Jednak typowe przeglądy literatury, które mają dostarczyć dowodów i drogowskazów dla decydentów, nie są tworzone przy współudziale nie-naukowców. Nikt ich też nie pyta, co myślą o proponowanych rekomendacjach. Ten brak włączenia społeczeństwa wpisuje się w szerszą dyskusję o zaufaniu do rządowych i naukowych instytucji, które bywają określane – zwłaszcza przez populistów – mianem niewartych zaufania „elit”. Stąd zawarte we wspomnianym na początku artykule propozycje włączania obywateli w badania i kształtowanie polityki w danym obszarze, ponieważ „ludzie są bardziej skłonni wspierać i realizować rekomendacje naukowe, przy tworzeniu których brali udział” (Tyler et al., 2026).

Demokratyzacja procesu prowadzenia badań i podejmowania decyzji politycznych oznaczałaby jednak konieczność zmiany sposobu, w jaki naukowcy, obywatele i decydenci nawiązują ze sobą interakcje. We wspomnianym artykule autorzy zaprezentowali 6 kroków, które rządy i akademia mogłyby podjąć, aby obywatele faktycznie znaleźli się „w sercu nauki i polityki”. Te sześć zmian to nie kroki rewolucyjne czy przełomowe, raczej przypomnienie, że wiedza naukowa należy do ogółu społeczeństwa lub – jak to kiedyś zdefiniowała ONZ – jest jednym z praw człowieka.

I w tym duchu obywatele mieliby uczestniczyć w procesach podejmowania decyzji nie dopiero wtedy, gdy gotowa ustawa trafia do konsultacji, ale znacznie wcześniej – już przy wyznaczaniu kierunków badań i definiowaniu problemów, którymi nauka powinna się zająć. Głos społeczny miałby być obecny również w ciałach doradczych wspierających rządy obok ekspertów. Autorzy przekonują też, że wiedza nie kończy się na uniwersytecie – doświadczenie lokalnych i rdzennych społeczności, pacjentów, rolników czy mieszkańców terenów zagrożonych powodziami może uzupełniać wiedzę naukową, zamiast z nią konkurować.

Co się zmienia, gdy obywatele mają realny wpływ?

Żeby zobrazować to, jak inne kierunki mogą przyjąć rekomendacje uwzględniające zdanie obywateli, można przyjrzeć się inicjatywie Unii Europejskiej z lat 2015–2018, w ramach której mieszkańcy 30 państw współtworzyli priorytety programu badawczego Horyzont 2020 – największego wówczas programu Unii Europejskiej finansującego badania naukowe i innowacje. 16 raportów eksperckich koncentrowało się głównie na postępie technologicznym, podczas gdy obywatele znacznie częściej wskazywali na zdrowie, dobrostan, edukację, silne społeczności i rozwój lokalnych gospodarek (Rosa, A., Gudowsky, N. & Warnke, 2018). Nie oznacza to, że eksperci się mylili. Pokazuje raczej, że odpowiadali na inne pytania i z innej perspektywy niż obywatele.

Jednym z najbardziej znanych narzędzi służących włączaniu obywateli do podejmowania decyzji są konferencje konsensusu. To spotkania, podczas których losowo wybrani obywatele zapoznają się z wiedzą ekspertów, dyskutują nad wybranym problemem i wspólnie opracowują rekomendacje dla decydentów. Od połowy lat 80. duńska Rada ds. Technologii (obecnie Democracy X) zorganizowała kilkanaście takich konferencji poświęconych m.in. inżynierii genetycznej i ochronie środowiska morskiego. Wnioski z tych spotkań pomagały wyznaczać kierunki duńskiej polityki oraz prac legislacyjnych.

Z kolei w 2014 roku NASA zorganizowała obywatelskie konsultacje (NASA ECAST – Expert and Citizen Assessment of Science and Technology), podczas których uczestnicy zapoznawali się z różnymi propozycjami przyszłych misji kosmicznych i dyskutowali o ich potencjalnych korzyściach dla społeczeństwa. Jednym z najwyżej ocenionych priorytetów okazały się działania związane z obroną planetarną – czyli wykrywaniem i możliwością zmiany trajektorii asteroid, które w przyszłości mogą zagrozić Ziemi. NASA uwzględniła ten sygnał społeczny podczas rozwijania programu testującego technologie odchylania asteroid. W kolejnych latach doprowadziło to m.in. do realizacji misji DART (Double Asteroid Redirection Test), która w 2022 roku po raz pierwszy w historii skutecznie zmieniła orbitę asteroidy, udowadniając, że taka forma obrony Ziemi jest technicznie możliwa (Daly, R.T., Ernst, C.M., Barnouin, O.S. et al., 2023).

Jeszcze ciekawszy przykład pochodzi z Wielkiej Brytanii. Tym razem brytyjscy obywatele nie dyskutowali o tym, czy konkretna technologia jest dobra czy zła. Zastanawiali się, według jakich kryteriów powinna być regulowana. Zanim uchwalono przepisy dotyczące wykorzystania technologii edycji genomu w rolnictwie, do rozmowy zaproszono nie tylko genetyków i prawników, ale również losowo wybranych obywateli. Przez kilka miesięcy poznawali argumenty naukowców, hodowców, organizacji zajmujących się dobrostanem zwierząt i etyków. Nie pytano ich jedynie, czy są „za” czy „przeciw” nowej technologii. Dyskusja dotyczyła tego, jakie wartości powinny stać za jej wykorzystaniem. Uczestnicy uznali, że edycja genomu może być akceptowalna, jeśli będzie przede wszystkim ograniczać cierpienie zwierząt i poprawiać bezpieczeństwo żywności, a nie jedynie zwiększać wydajność produkcji. Ich rekomendacje zostały wykorzystane podczas prac nad ustawą regulującą wykorzystanie tej technologii w Anglii (nuffieldbioethics.org, 2022).

Od otwartości do współodpowiedzialności

Jedna z rekomendacji autorów artykułu opublikowanego w „Nature”, dotyczących budowania dialogu między nauką, polityką i społeczeństwem, może wydawać się szczególnie zaskakująca. Badacze przekonują, że naukowcy i decydenci powinni częściej otwarcie mówić nie tylko o tym, co wiedzą, ale również o tym, czego jeszcze nie wiedzą – o niepewności, ograniczeniach dostępnych danych oraz wartościach, które stoją za proponowanymi rozwiązaniami. Paradoksalnie, właśnie taka transparentność może wzmacniać, a nie osłabiać zaufanie społeczne.

Czy jest ono dziś rzeczywiście zagrożone? W ostatnich latach w niektórych krajach i grupach społecznych zaufanie do naukowców osłabło, a kwestie takie jak szczepienia czy zmiana klimatu stały się silnie spolaryzowane politycznie. Nie oznacza to jednak powszechnego kryzysu zaufania. Wręcz przeciwnie – jedno z największych międzynarodowych badań, obejmujące blisko 72 tysiące osób z 68 państw, wykazało, że średni poziom zaufania do naukowców pozostaje umiarkowanie wysoki. Co więcej, większość respondentów chciałaby, aby naukowcy aktywnie uczestniczyli w debacie publicznej i wspierali proces podejmowania decyzji (Cologna i in., 2025). W większości badanych państw naukowcy nadal należą też do grup zawodowych cieszących się większym zaufaniem niż politycy…

Wracając tym samym do debaty klimatycznej. 7 września naukowcy przyjdą do Sejmu, aby rozmawiać z politykami o zmianie klimatu, a w jej kontekście także o bezpieczeństwie Polski i jej obywateli. Oby była to jednak dopiero pierwsza część tej rozmowy. Jeśli skutki kryzysu klimatycznego ponosimy wszyscy, to również wszyscy powinniśmy mieć możliwość współdecydowania o sposobach reagowania.

W literaturze naukowej taki model współtworzenia polityk publicznych określa się mianem co-production lub participatory governance. Nie powinien być on luksusem zarezerwowanym dla najbogatszych demokracji, lecz kierunkiem rozwoju współczesnych państw, które chcą podejmować decyzje nie tylko skuteczne, ale również społecznie legitymizowane. Bo możliwość współdecydowania oznacza także gotowość do współodpowiedzialności za podjęte decyzje. Czy nas na to stać? W dobie kryzysu klimatycznego nie stać nas na to, by nawet nie spróbować.

W tym numerze przeczytacie także rozmowę z prof. Szymonem Malinowskim, o tym czy Polska jest gotowa na kryzys klimatyczny. Wkrótce naukowcy wybiorą się do Sejmu z planem działania, a już teraz możecie poznać jego założenia. O tym, jak debatują o zmianie klimatu naukowcy, politycy i obywatele Wielkiej Brytanii, dowiecie się z tekstu o inicjatywie The People’s Emergency Briefing.

W lipcowym numerze Newslettera o klimacie:

Jak i dlaczego włączyć obywateli w naukę i politykę klimatyczną?
Nauka o klimacie w Sejmie – komentarz prof. Szymona Malinowskiego
Miasta przyszłości? Amsterdam i Pontevedra walczą o dobry klimat
”People’s Emergency Briefing”: debata klimatyczna, która trafiła do kin
Konkurs książkowy: „Ostatnia minuta. Pieszo przez Antropocen”

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Obywatele, naukowcy i polityka klimatyczna – Newsletter o klimacie, lipiec 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Czerwcowe rekordy temperatury w Polsce, wyciąganie dwutlenku węgla z atmosfery, nagroda Kompas ESG i klimatyczna nadzieja – sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w czerwcowym numerze „Newslettera o klimacie”! W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Nadzieja klimatyczna to nie hurra optymizm, ale powolna wspinaczka

Nie jesteśmy już na ścieżce prowadzącej do najbardziej katastrofalnych prognoz z początku XXI wieku. Nie dlatego, że zmiana klimatu została „odwołana”, ale dlatego, że od pierwszych raportów IPCC minęło już kilka dekad. Część tego, co kiedyś należało do przyszłości, stała się historią. Wiemy już, jak rozwijały się światowa gospodarka, emisje gazów cieplarnianych czy technologie energetyczne. Nie podążyliśmy ani najbardziej pesymistycznym scenariuszem, ani najbardziej optymistycznym. Dziś możemy więc z większą precyzją mówić o tym, dokąd zmierzamy.

Nie oznacza to jednak, że zagrożenie minęło ani że istnieje jeden moment, po którego przekroczeniu nasza sytuacja nagle zmieni się z „rozwiązywalnej” w „katastroficzną”. Owszem, istnieją punkty krytyczne – związane z topnieniem Grenlandii, słabnięciem AMOC, degradacją Amazonii i wieloma innymi procesami. Jednak nie ma jednej granicznej daty, która skazałaby nas na klimatyczny kolaps. Porozumienie paryskie i jego główny cel, utrzymanie wzrostu temperatury na poziomie 1,5°C, to polityczny drogowskaz – ani obietnica, ani wyrok. Każda dodatkowa dziesiąta część stopnia zwiększa ryzyko, każda zaoszczędzona je zmniejsza. Przyszłość nie jest zapisana z góry – wciąż kształtuje się pod wpływem naszych decyzji. To właśnie z takiego sposobu myślenia wyrasta pojęcie nadziei klimatycznej. Nie jest ona przekonaniem, że wszystko będzie dobrze, lecz decyzją, by działać w świecie, którego przyszłość pozostaje otwarta.

Slope not cliff

Ostatnio pojawiło się wiele komentarzy, że „odwołano zmianę klimatu”. W rzeczywistości stało się coś innego: wraz z upływem czasu zawęził się zakres najbardziej prawdopodobnych scenariuszy przyszłości. Część tego, co kiedyś było przedmiotem prognoz, już się wydarzyła – wiemy więc, że nie podążamy katastroficznym scenariuszem najwyższych emisji (RCP8.5, obecnie odpowiadającego mu SSP5-8.5), ale też nie ścieżką szybkiej dekarbonizacji. Problem więc wcale nie zniknął.

Jak pisała w swoim felietonie dla „American Scientist” Kate Marvel: „Zmiana klimatu nie jest klifem, z którego nagle spadniemy, ale zboczem, po którym zjedziemy”. Badaczka przyznała, że obecnie wygląda to tak, jakbyśmy rzucili się głową w dół i pędzili na złamanie karku po tym zboczu. Wciąż jednak możemy się zatrzymać i rozpocząć „długą, powolną, brutalną wspinaczkę z powrotem na szczyt”. Możemy się różnić w ocenie tego, jaki świat chcielibyśmy zobaczyć na tym szczycie i jak nim zarządzać. Dobrze byłoby jednak najpierw wspólnie podjąć decyzję, że zawracamy.

Co dalej? Na pewno nie czeka nas utopia. Globalna temperatura Ziemi już podniosła się o ponad 1,3 stopnia, co oznacza, że zginie większość raf koralowych. Nie mamy też dobrych prognoz dla topniejących w zawrotnym tempie lodowców. Ludzkość mocno odcisnęła się na spalonym, pozbawionym lodu, zalanym wodą czy kompletnie wysuszonym krajobrazie. Przyszłość nie musi jednak być dystopią. Będzie gorzej, będzie cieplej, o czym już się przekonujemy, ale nie musi być beznadziejnie. Marvel zaproponowała, żeby odrzucić zarówno wizję utopii, jak i dystopii i powalczyć o „topię” – zwyczajnie dobrą przyszłość, w której kontynuujemy nasze codzienne aktywności, żyjąc w miastach na palach, tęskniąc za tym, co straciliśmy, ale żywiąc nadzieję na lepsze czasy. „W przyszłości wciąż będzie światło, a jego źródłem nie musi być spalanie paliw kopalnych”. Każda dziesiąta część stopnia ma znaczenie.

2040: wyobraźnia przyszłości

Tyle że łatwiej wyobrazić sobie katastrofę niż stopniową, zakończoną sukcesem transformację. Nie ma twardych praw fizycznych, które przewidują przyszłość ludzi oraz naszych cywilizacji i społeczeństw. W swoich działaniach ludzie bywają i bezmyślni i wspaniałomyślni. Łamiemy prawa, stereotypy i granice (również te planetarne). Mimo że algorytmy próbują, trudno nas przewidzieć. I to my w najwyższym stopniu kształtujemy naszą przyszłość. Wiemy, że tak długo, jak ludzie będą emitować gazy cieplarniane przez spalanie paliw kopalnych i wylesianie, planeta będzie się podgrzewać. Fizyka mówi, że oznacza to wyższy poziom oceanów, silniejsze opady oraz gorsze i dłuższe susze. Nie mówi, jak mamy się z tym czuć ani co zdecydujemy się zrobić. W tym sensie przyszłość jest niepewna; wymaga wyobraźni.

Próbą pokazania, jak mogłoby wyglądać świat za kilkanaście lat, gdybyśmy wdrożyli rozwiązania, które mamy do dyspozycji, jest film „2040” w reżyserii Damona Gameau. Punktem wyjścia dla narracji nie jest nadciągająca katastrofa klimatyczna, ale córka reżysera, która w 2040 roku będzie już dorosła. Przez wzgląd na jej przyszłość, Gameau szuka istniejących już technologii i praktyk, które mogłyby uczynić świat lepszym do życia. Rozmawia z naukowcami, ekspertami i praktykami z całego świata. Przygląda się inicjatywom i rozwiązaniom takim jak energetyka słoneczna i wiatrowa, magazynowanie energii, regeneracyjne rolnictwo, odbudowa ekosystemów, lokalne systemy żywnościowe, elektryczny transport, gospodarka obiegu zamkniętego, czy wzmacnianie lokalnych społeczności.

Chyba wszyscy się zgodzimy, że jeśli chodzi o przewidywania dotyczące przyszłości, są one niemal całkowicie negatywne w tym momencie. Za każdym razem, gdy otwieramy wiadomości albo media społecznościowe, czekają nas opowieści typu gloom and doom na temat środowiska lub przyszłości. Jako ojciec uważam, że jest też przestrzeń na inną opowieść, taką, która koncentruje się na rozwiązaniach, dlatego zamierzam wyjść i ich poszukać, a potem zbudować z nich dla naszej córki wizję innej przyszłości. Świat, w którym wdrożyliśmy to, co najlepszego udało nam się dotychczas wypracować. To jedyna zasada: nie wymyślam nowych rzeczy; to wszystko już jest

– podkreśla Gameau.

„2040” pokazuje rzeczywistość, w której już nie zjeżdżamy po równi pochyłej, ponieważ zawróciliśmy i podjęliśmy wspinaczkę.

Nadzieja klimatyczna to gotowość do działania

W swojej nowej książce „Human Nature: Nine Ways to Feel About Our Changing Planet” Kate Marvel pisze, że najczęściej zadawane jej pytanie brzmi: „Czy jest jeszcze jakaś nadzieja?”. Rozumie ten lęk. Nie mamy już nadziei na powstrzymanie zmiany klimatu – dzieje się ona tu i teraz. Świat jest już cieplejszy o ponad 1,3°C w porównaniu z epoką przedprzemysłową i będzie doświadczał kolejnych fal upałów, susz i powodzi. Bajkowego zakończenia nie będzie.

Ale – i to jest najważniejsze – nauka mówi również bardzo jasno, co należy zrobić. Rozwijać odnawialne źródła energii, modernizować sieci przesyłowe, odchodzić od paliw kopalnych, elektryfikować transport, chronić ekosystemy. Jak zauważa Marvel, na tej liście znajduje się wiele czasowników: budować, zastępować, uczyć się, chronić. Nie ma na niej jednego: „mieć nadzieję”.

To ważne rozróżnienie. Nadzieja nie jest biernym oczekiwaniem, że wszystko dobrze się skończy. Psychologowie od lat pokazują, że różni się od optymizmu. Optymizm zakłada, że przyszłość sama w sobie i sama z siebie będzie dobra. Psychologia zna nawet zjawisko optimism bias – skłonność do przeceniania szans na pozytywny rozwój wydarzeń i niedoceniania ryzyka. Łatwo uwierzyć, że “jakoś to będzie”, a jeśli nie będzie, to problem dotknie raczej kogoś innego niż nas i gdzieś daleko od naszych drzwi. Nadzieja jest podejściem bardziej świadomym, przekonaniem, że lepsza przyszłość jest możliwa, ale wymaga naszego działania. Proaktywność klimatyczna rozumiana jest jako szansa na lepsze jutro, a nie poświęcenie. To nie jest przeciwieństwo realizmu. To jego uzupełnienie. Wysiłek „powolnej wspinaczki” ma sens, bo choć sukces nie jest gwarantowany, wciąż pozostaje możliwy.

Trochę niepostrzeżenie część tej historii sukcesu już się wydarzyła. Jeszcze kilka lat temu tempo rozwoju energetyki słonecznej, wiatrowej czy magazynów energii wydawało się nierealistyczne. Tymczasem technologie tanieją szybciej niż przewidywały prognozy, a transformacja przyspiesza. Nadal zbyt wolno wobec skali problemu, ale wystarczająco szybko, by pokazać, że warto było rozpocząć wspinaczkę.

Nadzieja klimatyczna nie polega na wierze, że wszystko dobrze się skończy. Polega na uznaniu, że wynik wciąż zależy od naszych decyzji. Jak powiedziała Christiana Figueres po przyjęciu Porozumienia paryskiego: „Nie jest za późno. Mamy niewielkie okno czasowe i zamyka się ono szybko, ale wciąż pozostaje otwarte. Przyszłość nie jest zapisana. To od nas zależy, jak ją napiszemy”.

W czerwcowym numerze Newslettera o klimacie:

40,5°C to dopiero początek upalnego polskiego lata?
Slop not cliff – klimatyczna wspinaczka od katastrofy do nadziei
Historyczne upały wracają do Londynu
Niepewny rynek technologii trwałego usuwania węgla – komentarz Marcina Popkiewicza
Nauka o klimacie laureatem Nagród Kompas ESG 2026
Mrożący krew thriller SF o wskrzeszaniu mamutów
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Nadzieja klimatyczna – Newsletter o klimacie, czerwiec 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Dziura ozonowa, „Milcząca wiosna”, chmury i los cywilizacji – sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w majowym numerze „Newslettera o klimacie”! W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Inne wersje przyszłości są możliwe: Co łączy Protokół montrealski i klimatyczne s-f?

„Pamiętacie dziurę ozonową? Miała nas zabić – i jakoś nic się nie stało”. To jeden z ulubionych argumentów współczesnych sceptyków klimatyczno-ekologicznych. Tyle że historia niszczenia i regeneracji warstwy ozonowej wcale nie pokazuje, że naukowcy przesadzili. Jest dowodem na coś znacznie bardziej niewygodnego: że społeczność międzynarodowa potrafi działać skutecznie, ale tylko wtedy, gdy chce.

„To jest remake tego filmu, który już pięć razy widziałeś” – mówił o groźbie katastrofy klimatycznej Jacek Dukaj. Pisarz wyjaśniał prowadzącemu Kanał Zero, że od lat 50. naliczył już kilka wersji zagłady, która miała być spowodowana przez katastrofę ekologiczną. „Może nawet pamiętasz dziurę ozonową, pamiętasz dziurę ozonową?” „Oczywiście, że tak. Mieliśmy nie stosować dezodorantów” – wtórował Krzysztof Stanowski. Niewątpliwie historia dziury ozonowej trafiła do pamięci zbiorowej pewnych pokoleń, ale raczej w wymiarze anegdotycznym niż naukowym.

Koniec końców autor „Lodu” nie zaprzeczył samej zmianie klimatu, lecz uznał, że prognozy są przesadzone, ponieważ nie uwzględniają przyszłego postępu technologicznego. Dukaj przekonywał również, że „wolno nadchodzące katastrofy” są zwykle możliwe do uniknięcia, ponieważ dają społeczeństwom czas na opracowanie nowych rozwiązań: „Jeżeli masz wolno nadchodzącą katastrofę, coś się tam wydarzy za 100 lat, to to prawie zawsze jest do uniknięcia” – tłumaczył. To klasyczny refren techno-optymistycznych narracji. Czym one są? Więcej na ten temat przeczytacie w felietonie Piotra Florka “Jacek Dukaj i pułapki technooptymizmu” na łamach Nauki o klimacie.

Tymczasem historia antropogenicznej zmiany klimatu pokazuje coś dokładnie odwrotnego: ludzie bardzo często reagują za późno właśnie dlatego, że katastrofa nadchodzi powoli.

Dziura ozonowa wciąż się powiększa swój zasięg… w populistycznej debacie

Z jednym mogę się z Jackiem Dukajem zgodzić – już gdzieś to słyszeliśmy i to nie raz. Dziura ozonowa jako argument w polemikach klimatycznych zajmuje zaszczytne miejsce. Regularnie pojawia się twierdzenie, że miała nas zabić, a tymczasem zniknęła. Może nawet nigdy nie istniała, a skoro tak, to dlaczego mamy wierzyć, że globalne ocieplenie jest realnym zagrożeniem, a nie kolejną paniką alarmistów? Przypomnijmy więc, dlaczego zmiana klimatu to nie ten sam przypadek, co dziura ozonowa, oraz dlaczego choć przykład dziury ozonowej mógłby być motywującą historią dla działań klimatycznych, to na razie nią niestety nie jest.

W latach 80. XX wieku odkryto, że warstwa ozonowa chroniąca Ziemię przed szkodliwym promieniowaniem UV ulega gwałtownemu zubożeniu. Za powstawanie tzw. dziury ozonowej odpowiadały chlorofluorowęglowodory (CFC) – związki powszechnie stosowane m.in. w urządzeniach chłodniczych, aerozolach i systemach klimatyzacji. Odkrycie „dziury ozonowej” nad Antarktydą stało się jednym z pierwszych globalnych alarmów środowiskowych o takiej skali. W odpowiedzi niemal 200 państw podpisało w 1987 r. tzw. Protokół montrealski nakładający na przemysł obowiązek stopniowego wycofania substancji zubożających warstwę ozonową. Dzięki połączeniu wiedzy naukowej (Molina i Rowland 1974, Farman i in. 1985, Solomon i in. 1986, WMO 1988) i międzynarodowej współpracy proces degradacji udało się wyhamować. Nie oznacza to, że dziura ozonowa już zniknęła, raczej, że się “domyka”. Obecnie warstwa ozonowa znajduje się na drodze do regeneracji: w większości regionów świata może wrócić do stanu sprzed 1980 r. około połowy XXI wieku; jednak nad Antarktydą pełna odbudowa może nastąpić później, około 2060–2066 r. (World Meteorological Organization, 2023).

Chociaż zaprzestano stosowania halonów i chlorofluorowęglowodorów, substancje te pozostaną w atmosferze jeszcze przez wiele dziesięcioleci. Nawet gdyby nie dochodziło do żadnych nowych emisji, w atmosferze nadal znajdowałaby się wystarczająca ilość chloru i bromu, by niszczyć ozon na określonych wysokościach nad Antarktyką w okresie od sierpnia do grudnia. Oczekuje się, że powstawanie dziury ozonowej będzie nadal corocznym zjawiskiem wiosennym. Jej rozmiar i głębokość zależą w dużej mierze od warunków meteorologicznych charakterystycznych dla danego roku.

Dziś Protokół montrealski bywa przywoływany jako jeden z nielicznych przykładów sytuacji, w której naukowcy, politycy i przemysł zdołali względnie szybko osiągnąć porozumienie wobec globalnego zagrożenia środowiskowego. Istotną rolę odegrał fakt, że dla substancji niszczących ozon stosunkowo szybko udało się znaleźć technologiczne zamienniki, co ułatwiło przemysłowi dostosowanie się do nowych regulacji. Mario Molina, laureat Nagrody Nobla za badania nad wpływem CFC na warstwę ozonową, podkreślał później, że historia walki o warstwę ozonową pokazała, iż społeczeństwa są zdolne reagować na ostrzeżenia naukowców, jeśli zagrożenie zostanie odpowiednio zakomunikowane i przełożone na konkretne działania polityczne. Z kolei Sekretarz Generalny ONZ António Guterres nazwał Protokół montrealski dowodem na to, że świat potrafi skutecznie odpowiadać na globalne kryzysy środowiskowe. Światowa Organizacja Meteorologiczna wskazuje natomiast, że jest on przykładem tego, iż międzynarodowa współpraca oparta na wiedzy naukowej może realnie – choć nie natychmiast – naprawiać szkody wyrządzone środowisku.

Czyli inne niż katastroficzne wersje przyszłości są możliwe, ale wymagają zgody i kolektywnej mobilizacji, która – patrząc na dzisiejszy spolaryzowany i uzależniony od paliw kopalnych świat – wydaje się być możliwa tylko w fantastyce, a i tam optymizm jest umiarkowany.

S-f wrażliwe klimatycznie i koalicja przyszłości

Dużą popularnością cieszył się ostatnio w kinach „Projekt Hail Mary” – film o katastrofie klimatycznej, choć wywołanej nie przez nadmiar promieniowania słonecznego, lecz przez jego utratę (tyle w kwestii spoilerów). Agencja odpowiedzialna za ratowanie świata werbuje najlepszych naukowców i przygotowuje międzynarodową misję. Ale to za mało; konieczny będzie też heroizm jednostki. Dlaczego?

Jak wyjaśnia stojąca na czele projektu Eva Stratt, szanse porozumienia się na szczeblu międzynarodowym są nikłe: „Stracimy ćwierć populacji świata w ciągu następnych 30 lat. A to tylko przy założeniu, że wszystkie kraje świata będą współpracować w celu racjonalizowania żywności. Ale nie będą… więc podwajam szacunki”. Mówiąc prościej, Stratt wie, że rządy się nie dogadają, choćby stawką było uratowanie życia ich własnych obywateli.

Z kolei w „The Ministry for the Future”, Kima Stanleya Robinsona, centralnym pomysłem jest właśnie próba stworzenia globalnej instytucji zdolnej do działania ponad logiką krótkoterminowych interesów państw. Tytułowe ministerstwo zostaje powołane przez państwa sygnatariuszy Porozumienia paryskiego jako specjalna agenda ONZ mająca „reprezentować przyszłe pokolenia” i koordynować działania wobec kryzysu klimatycznego.

Robinson pokazuje jednak, że nawet po katastrofalnej fali upałów w Indiach, w której giną miliony ludzi, współpraca międzynarodowa pozostaje krucha i pełna napięć, zaś wiedza naukowa i dyplomacja okazują się niewystarczające. Obok negocjacji klimatycznych, reform finansowych i technologicznych pojawiają się radykalne działania oddolne, akty sabotażu, a nawet terroryzm klimatyczny. Państwa spierają się o odpowiedzialność, emisje i koszty transformacji, a Indie – rozczarowane bezczynnością świata – decydują się jednostronnie rozpocząć geoinżynieryjną operację schładzania planety poprzez rozpylanie aerozoli w stratosferze. Sama technologia jest jednak niewystarczająca wobec braku globalnej mobilizacji i solidarności.

Obie historie ujawniają głęboki lęk obecny we współczesnym klimatycznym science fiction: obok stanowiącej oś fabuły potencjalnej katastrofy, pojawia się także inne zagrożenie: polityczna i społeczna niezdolność do wspólnego działania.

Nie mamy jeszcze Ministerstwa Przyszłości przy ONZ, ale trochę obok tej wizji zaczynają pojawiać się realne inicjatywy polityczne przypominające scenariusz Robinsona. W kwietniu w kolumbijskim Santa Marta odbyła się pierwsza międzynarodowa konferencja poświęcona (tylko i wyłącznie) odchodzeniu od paliw kopalnych. Spotkanie zgromadziło przedstawicieli 57 państw określających się mianem „coalition of the willing” – koalicji chętnych. Kraje te reprezentują ponad połowę światowego PKB, około jedną trzecią globalnego zapotrzebowania na energię i około 20% podaży paliw kopalnych.

Inicjatywa inspirowana była ideą Fossil Fuel Treaty, rozwijaną m.in. przez kanadyjską aktywistkę klimatyczną Tzeporah Berman. Jej celem jest przekształcenie „odejścia od paliw kopalnych” z ogólnego hasła w konkretny, polityczny i międzynarodowo koordynowany projekt działania. Państwa uczestniczące zobowiązały się do przygotowania własnych planów ograniczania wykorzystania paliw kopalnych przed kolejnym szczytem, który odbędzie się w Tuvalu, małym państwie wyspiarskim, które już dzisiaj znika pod wznoszącym się poziomem oceanu. Drugim współorganizatorem będzie Irlandia.

Stagnacja Porozumienia paryskiego pokazuje, że potrzebne stają się nowe, ambitne instytucje, ponadnarodowe koalicje i wspólne misje organizowane w celu mitygacji zmiany klimatu i ochrony przyszłości kolejnych pokoleń. W tym sensie Protokół montrealski powinien służyć za przykład tego, że choć o wiele łatwiej jest ją zniszczyć w imię partykularnych interesów, da się wspólnie naprawić przyszłość.

W majowym numerze Newslettera o klimacie:

Co łączy Protokół montrealski i klimatyczne s-f?
Jak Rachel Carson poszła na wojnę z pestycydami
Chmury i cywilizacje – relacja prof. Malinowskiego
Wielka mobilizacja: jak fani K-popu walczą o lepszy klimat
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Inne wersje przyszłości są możliwe – Newsletter o klimacie, maj 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ziemia jako statek kosmiczny, El Nino i żeglowanie po Pacyfiku, zanurzanie się w przyrodzie -sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w kwietniowym numerze „Newslettera o klimacie”!
W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Dzień Ziemi w epoce Artemis

Wracając na Księżyc w ramach programu Artemis, zabieramy ze sobą inne pytanie niż 50 lat temu. Nie to, czy potrafimy tam dotrzeć. To już wiemy. Pytanie brzmi: czy potrafimy przetrwać tutaj – na Ziemi?

W 1968 roku astronauci programu Apollo spojrzeli na Ziemię z orbity Księżyca i zrobili zdjęcie, które zmieniło nasze spojrzenie na Ziemię. Mała, niebieska kula zawieszona w czerni. Nie było na niej granic. Nie było polityki. Była tylko jedna planeta. To zdjęcie nazwano Earthrise. I dla wielu historyków było ważną ikoną rodzącego się nowoczesnego ruchu ekologicznego. Pokazało Ziemię jako kruchy, wspólny dom unoszący się w próżni kosmosu. Kilka lat później pojawiła się oddolna inicjatywa świętowania Dnia Ziemi.

„Oby nadchodzące Dni Ziemi były spokojne i pogodne dla naszego pięknego statku kosmicznego, jakim jest nasza planeta, w miarę jak kręci się oraz krąży w mroźnej przestrzeni ze swoim ciepłym i wrażliwym ładunkiem ożywionej natury” – mówiła z tej okazji Sekretarz Generalny ONZ, U Thant, w orędziu z 21 marca 1971 roku. Współcześnie Dzień Ziemi obchodzony jest 22 kwietnia. 

Co ciekawe, na nieoficjalnej fladze Dnia Ziemi również znalazło się zdjęcie wykonane w przestrzeni kosmicznej. Zdjęcie, które wybrano do zilustrowania naszej planety, to The Blue Marble, słynna fotografia wykonana przez  Harrisona Schmitta w trakcie misji Apollo 17 (1972). Flaga jest nieoficjalna, ponieważ nie ma oficjalnego rządu, który sprawowałby władzę nad Ziemią. 

Widok, który zachwyca i zmusza do refleksji

Ideą Dnia Ziemi od zawsze było to, by zobaczyć planetę jako całość. Misja Artemis może nam o tym przypomnieć. Z Księżyca Ziemia wygląda inaczej. Widać, jak cienka jest warstwa, która podtrzymuje życie. Jak wszystko jest ze sobą połączone. Jak bardzo jesteśmy zależni od jednego, kruchego, choć bohatersko wytrzymałego systemu. Dziś o tym, jak bardzo wszystko jest ze sobą powiązane, przypominamy sobie najczęściej wtedy, gdy jakiś krytyczny dla naszej cywilizacji element, zwykle gospodarczy, przestaje działać, na przykład gdy zakłócony zostaje transport ropy (więcej o systemach wymiany i naszej zależności od nich w relacji prof. Malinowskiego). Chodzi tu jednak o szczególny rodzaj wspólnoty – takiej, której trudno nadać formę danych, raportów, scenariuszy giełdowych czy modeli klimatycznych.

To jeden z paradoksów naszych czasów: żeby lepiej zrozumieć Ziemię, musimy na chwilę ją opuścić. W podobnym duchu pisała o tym Samantha Harvey. „Patrzenie na Ziemię z kosmosu przypomina nieco sytuację, w której dziecko spogląda w lustro i po raz pierwszy uświadamia sobie, że osoba w lustrze to ono samo. To, co robimy Ziemi, robimy samym sobie” – mówiła, odbierając nagrodę Bookera za powieść „Orbita”, której akcja rozgrywa się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Patrząc na Ziemię z kosmosu, bohaterowie jej książki doświadczają niezwykłego, choć dobrze udokumentowanego, uczucia zachwytu.

Podziw, więź i troska o Ziemię to uczucia opisywane przez astronautów od czasów Jurija Gagarina, który w 1961 roku jako pierwszy człowiek poleciał w kosmos. Zjawisko to znane jest jako „kosmiczna euforia” lub „efekt oglądu” (overview effect). Ed Dwight, który w wieku 90 lat został najstarszą osobą, która poleciała w kosmos (2024), zasugerował nawet, aby „każdy polityk mający międzynarodowe wpływy był zmuszony do okrążenia Ziemi trzy razy, zanim obejmie urząd. To zmieniłoby wszystkie te walki tutaj, na Ziemi”.

Wracamy na Księżyc, a kiedy wrócimy na Ziemię?

Dziś, ponad pół wieku po pierwszym lądowaniu na Księżycu, wracamy w to samo miejsce. Program Artemis ma ponownie wysłać ludzi na Księżyc – nie tylko po to, żeby tam dotrzeć, ale żeby zostać tam dłużej, budować i przygotować się na kolejne kroki. Na Marsa. Na przyszłość. W dodatku Artemis to nie tylko rakiety i lądowania. To także technologie zamkniętych obiegów (woda, powietrze, energia), myślenie o ograniczonych zasobach i testowanie modeli przetrwania w ekstremalnych warunkach. Czyli dokładnie to, czego potrzebujemy na Ziemi.

Potrzebujemy jednak także „wrócić na Ziemię” – zacząć podejmować racjonalne działania i realnie podnieść priorytet jej ochrony, w tym mitygacji i adaptacji do zmiany klimatu. Widok z Księżyca pozwala spojrzeć na sprawy z właściwej perspektywy. Odkryliśmy już ponad 6000 planet pozasłonecznych, ale wciąż nie znaleźliśmy żadnej, która przypominałaby Ziemię. Najważniejszy powód, dla którego musimy o nią dbać – i o wszystkich, którzy ją z nami dzielą – jest prosty: nie ma planety B. Dziś nikt nie zabrania najbogatszym wydawać milionów, by zrobić sobie zdjęcie z kosmosu. Trudniej namówić ich na oszczędzanie… zasobów Ziemi.

Christina Koch – astronautka, która spędziła 328 dni na orbicie (najdłuższa pojedyncza misja kobiety na pokładzie International Space Station) i członkini załogi Artemis II obiecała: „Wrócimy tam jeszcze. Zbudujemy tam stacje badawcze. Będziemy jeździć łazikami. Ale ostatecznie zawsze wybierzemy Ziemię. Zawsze wybierzemy siebie nawzajem”.

W tym numerze kierujemy Waszą uwagę i prosimy o uważność. Inspiracja, żeby „wrócić na Ziemię” i się o nią zatroszczyć, a tym samym zatroszczyć się o nas samych – jest wszędzie dookoła. Na liściu (jak sprawdza z iNaturalist dr Aleksandra Kadraś) i w korycie małej rzeki (jak opowiada Daniel Petryczkiewicz), jest też na bezkresnym oceanie (który przemierzał prof. Szymon Malinowski). Zapraszam do lektury!

W kwietniowym numerze Newslettera o klimacie:

Spacer przyrodniczy z dr Aleksandrą Kardaś i aplikacją iNaturalist
Czego uczy rzeka? Daniel Petryczkiewicz o odkrywaniu tego, co bliskie, kruche i zagrożone
Prof. Szymon Malinowski wyjaśnia, czym różni się jacht od statku kosmicznego i jak gospodarować na nim energią i odpadami
Wykres zmiany temperatury w równikowym Pacyfiku a rozwój El Niño – omówieniem Piotra Florka
Książki, które uczą uważności i ekologicznej empatii
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Dzień Ziemi w epoce Artemis – Newsletter o klimacie, kwiecień 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Klimat, PKB, skończone zasoby planety i stan jej „zdrowia”, relacja z Galapagos i specjalne rekomendacje z okazji Światowego Dnia Wody – sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w marcowym numerze „Newslettera o klimacie”!

Co byś wybrał/a: wzrost gospodarczy czy ochronę środowiska?

Większość ludzi na świecie już odpowiada: środowisko. A jednak polityka i ekonomia wciąż zachowują się tak, jakby liczył się tylko wzrost PKB – nawet wtedy, gdy oznacza to niszczenie systemów podtrzymujących życie. Może problem nie polega na tym, że ludzie nie rozumieją kryzysu klimatycznego – ale na tym, że decydenci i systemy nie rozumieją ludzi?

Więcej w felietonie „Poza PKB: dobry klimat ważniejszy niż ciągły wzrost” w najnowszym Newsletterze o klimacie.

Poza tym w marcowym numerze „Newslettera o klimacie”

Prof. Zofia Łapniewska o ekonomii na planecie o skończonych zasobach
”Cena przyszłości” wciąż rośnie – raport Sterna dwie dekady później
Wizualizacja wskaźników globalnej zmiany klimatu
Prof. Szymon Malinowski – o morzu, atmosferze i pogodzie
Książki o wodzie poleca dr Sebastian Szklarek
Co ma klimat do Oscarów?
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się, aby mieć dostęp do aktualnego i archiwalnych wydań Newslettera!

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Newsletter o klimacie – marzec 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Problemy z finansowaniem badań klimatu w Ameryce, wizyta w National Center for Atmospheric Research w Boulder, nowy zbiór danych o zmianach na Grenlandii – sprawdź, co przygotowaliśmy dla Ciebie w lutowym numerze „Newslettera o klimacie”!

Polityka się zmienia. Nauka trwa. Atmosfera nie czeka.

Polityka działa w rytmie kadencji. Klimat – w rytmie dekad. Atmosfera nie zatrzymuje się na czas wyborów. Większość z nas nigdy nie zobaczy systemów, które mierzą klimat. A jednak to od nich zależy bezpieczeństwo miast, prognozy fal upałów, planowanie infrastruktury i nasza wiedza o przyszłości. Najdłuższy ciągły pomiar CO₂ na świecie – krzywa Keelinga – przetrwał erupcję wulkanu. Największym zagrożeniem nie była jednak natura, lecz brak stabilnego finansowania. Pytanie nie brzmi, czy nauka przetrwa polityczne turbulencje. Pytanie brzmi: ile czasu – i jakich danych – stracimy po drodze.

Więcej w felietonie „Amerykańska nauka o klimacie w opałach” w najnowszym „Newsletterze o klimacie”.

Poza tym w lutowym numerze „Newslettera o klimacie”:

Amerykańska nauka o klimacie w opałach
Wizyta w Boulder – centrum badań klimatycznych pośrodku niczego
Krzywa Keelinga – klimatyczne must-know
Unikatowy, czterdziestoletni zapis zmian albedo Grenlandii
Relacja prof. Malinowskiego z podróży na Galapagos cd.
Aktywizm wyobraźni – lektury dr Magdaleny Budziszewskiej
Nowe inicjatywy Fundacji Edukacji Klimatycznej

Zapisz się, aby mieć dostęp do aktualnego i archiwalnych wydań Newslettera!

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Newsletter o klimacie – luty 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Algorytmy promują dziś treści emocjonalne i sensacyjne, które zwiększają zaangażowanie, ale też polaryzację. Redakcje, które podejmują tematykę naukową i chcą rzetelnie pisać o klimacie, zderzają się z falą lepiej klikającej się dezinformacji klimatycznej. Łatwiej obciąć zasięgi niż emisje. 

Algorytmy i komunikowanie nauki

– Sytuacja komunikowania nauki o klimacie w mediach społecznościowych jest paradoksalna: platformy te stanowią dziś główne źródło informacji dla dużej części społeczeństwa, a jednocześnie ich architektura techniczna nie sprzyja przekazywaniu złożonej, opartej na dowodach wiedzy naukowej – tłumaczy prof. Dariusz Jemielniak (Akademia Leona Koźmińskiego, PAN), badacz społeczny i specjalista z zakresu strategii organizacji z branży internetowej i społeczności otwartej współpracy.

Jak wygląda komunikowanie nauki o klimacie w mediach społecznościowych?

Prof. Dariusz Jemielniak: Najnowsze badania pokazują niepokojący trend: zaangażowanie użytkowników w treści z niewiarygodnych źródeł klimatycznych rośnie względem źródeł wiarygodnych. Analiza ponad 20 milionów postów na Facebooku, Instagramie, Twitterze i YouTube w latach 2018-2022 ujawniła, że dyskusje klimatyczne w mediach społecznościowych reagują natychmiast na wydarzenia realne – szczyty klimatyczne, strajki – ale ta sama dynamika działa też w drugą stronę, wzmacniając dezinformację.

Czy algorytmy są takim treściom przychylne?

– Co do algorytmów – ich rola jest kluczowa, choć złożona. Algorytmy platform takich jak Twitter, Facebook i YouTube promują treści generujące zaangażowanie, często nadając widoczność wprowadzającym w błąd narracjom. Problem polega na tym, że emocjonalne, uproszczone komunikaty – typowe dla dezinformacji klimatycznej – wywołują silniejsze reakcje niż wyważone wyjaśnienia naukowe. Algorytmy mediów społecznościowych mają tendencję do tworzenia „komór echa”, w których użytkownicy są eksponowani głównie na treści wzmacniające ich istniejące przekonania. 

Obserwujemy też ewolucję denialistycznych strategii. „Nowy denializm” uznaje istnienie zmiany klimatu, ale strategicznie podważa ich skutki, proponowane rozwiązania, a nawet samą zasadność nauki o klimacie. Jest to podejście bardziej wyrafinowane niż prosta negacja i trudniejsze do zwalczania.

Jakie są zatem szanse dotarcia z wiarygodną informacją?

– Mimo wszystko istnieją. Rewolucja krótkich form wideo – zapoczątkowana przez TikTok i przyjęta przez Instagram Reels czy YouTube Shorts – skutecznie angażuje użytkowników, szczególnie młodszych odbiorców, poprzez szybkie, często memiczne i wiralowe treści. Influencerzy klimatyczni – jak Greta Thunberg czy filmowiec Jack Harries – zdobywają miliony obserwujących i demonstrują, że autentyczny, angażujący przekaz może przebić się przez szum informacyjny.

Kluczowe są jednak świadomość i inwestycja. Komunikacja naukowa musi dostosować się do logiki platform, nie rezygnując z rzetelności. Potrzebujemy: 

1. krótszych, wizualnie atrakcyjnych formatów, 
2. wykorzystania emocji pozytywnych – nadziei i sprawczości zamiast tylko strachu,
3. współpracy z twórcami, którzy rozumieją specyfikę poszczególnych platform. 

Algorytmy premiują to, co angażuje – zadaniem naukowców i komunikatorów jest sprawić, by rzetelna informacja również angażowała.

Chcemy podjąć to wyzwanie! Z początkiem roku startuje nasz „Newsletter o klimacie”!

W styczniowym „Newsletterze o klimacie” znajdziesz m.in.:

• Minifelieton – „Klimat bez clickbaitów” 
• Przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie oraz naszej obecności w mediach
• Ekskluzywny komentarz i pogłębiony kontekst – w styczniu podsumowujemy i prognozujemy: jeszcze mitygacja czy już tylko adaptacja?
  Rok 2025 był momentem symbolicznym. Minęło 10 lat od Porozumienia Paryskiego i 10 lat od encykliki Laudato Si’ – dwóch dokumentów, które dawały nadzieję, że klimat może stać się wspólnym, ponadnarodowym projektem. Dziś trudno oprzeć się wrażeniu, że tamten moment był szczytem globalnej mobilizacji, a nie jej początkiem. Czy najlepsze czasy polityki klimatycznej są już za nami? Jak będzie się ona rozwijać w 2026, w świecie napięć i rywalizacji? Komentarza na temat rozwoju globalnej polityki klimatycznej w ostatniej dekadzie udzielił dr Zbigniew Bohdanowicz, ekonomista i psycholog, członek redakcji Nauki o klimacie i sekretarz Fundacji Edukacji Klimatycznej. 
• Klimatyczny wykres miesiąca – Lubisz nasze Wykresy na dziś? Tym razem Piotr Florek omówi jeden z najstarszych zbiorów danych klimatycznych świata. Od końca XIX wieku temperatura środkowej Anglii wzrosła o około 2 stopnie Celsjusza, a miniony rok 2025 okazał się być rekordowo ciepły – od co najmniej 366 lat…
• Ciekawostki z historii nauki o klimacie oraz rekomendacje ze świata kultury
• Wgląd w życie redakcji – Chcesz wiedzieć, co dr Aleksadra Kardaś i Marcin Popkiewicz robią w Ministerstwie Edukacji, a prof. Szymon Malinowski na Galapagos?
• Polecenia wartościowych tekstów z biblioteki Nauki o klimacie

Zapisz się już dziś, emisja wkrótce. Zapraszamy do lektury.

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Emitujemy newsletter: o klimacie bez clickbaitów appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.