W przerwach między rejsami, podczas których naukowcy badają np. wpływ zmiany klimatu na Morze Bałtyckie, statek Instytutu Oceanologii PAN „Oceania” cumuje w Gdańsku. Jak widać na poniższym zdjęciu z 2017 r., zachowanie suchej nogi przy zejściu na nabrzeże nie zawsze jest przy tym możliwe. Spuszczony trap prowadzi na nim wprost do wody, bo keja została zalana po wezbraniu sztormowym.

Miejsce, w którym zacumowała „Oceania”, zostało niedługo wcześniej wyremontowane. W projekcie nie uwzględniono jednak, że przez zmianę klimatu poziom morza wciąż się podnosi. Keja nie jest więc dostosowana do nowych realiów. Rodzi to problemy już teraz, a w przyszłości – gdy poziom Bałtyku będzie jeszcze wyższy – problemów tych będzie więcej.

„Poziom mórz podnosi się. Byłoby logiczne, żeby uwzględniać to, kiedy budujemy naszą infrastrukturę albo ją remontujemy. Logiczne byłoby też uwzględnienie nie tylko aktualnego stanu morza, ale i tego prognozowanego w przyszłości. Jak jednak widać, to się niestety u nas dzieje” – mówiła podczas wystąpienia dr Aleksandra Kardaś, redaktor naczelna Nauki o klimacie.

Debata klimatyczna w Sejmie

Nieuwzględnianie postępującej zmiany klimatu w działaniach systemowych i polityce państwa jest w Polsce powszechne. Tymczasem w Europie już w maju i czerwcu odnotowano serie potężnych fal upałów i pożarów. Z kolei w Polsce jeszcze przed nadejściem wakacji odnotowano nowy rekord najwyższej temperatury (40,5°C w Słubicach).

To właśnie w takich okolicznościach eksperci i naukowcy zaapelowali do polityków, by w końcu wsłuchali się w głos nauki i rozpoczęli poważną debatę o klimacie. Rezultatem tego apelu była pierwsza w historii Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków, którą objął patronatem marszałek Włodzimierz Czarzasty. W sejmowej Sali Kolumnowej pojawiło się tyle osób, że trzeba było donosić krzesła.

Zabierając głos naukowcy nie mieli wątpliwości: od tego, jak sprawnie poradzimy sobie z adaptacją do zmiany klimatu, zależy bezpieczeństwo naszego kraju. A im dłuższej będzie to ignorowane w działaniach systemowych i polityce państwa, tym większe koszty poniesiemy.

Bezpieczeństwo Polski to lasy i rzeki

„Kiedy myślimy o bezpieczeństwie, zwykle myślimy o armii, kolei, energetyce, drogach, szpitalach, cyberbezpieczeństwie. Ale istnieje infrastruktura jeszcze bardziej podstawowa, fundamentalna. To są nasze lasy, rzeki, mokradła, gleby, żywe ekosystemy. To one zatrzymują wodę, chłodzą krajobraz, chronią nas przed powodzią, magazynują węgiel, wpływają na nasze zdrowie, podtrzymują produkcję żywności. Jeżeli tracimy ich zdolność do działania, tracimy odporność państwa” – przemawiał prof. dr hab. Piotr Skubała, etyk środowiskowy z Uniwersytetu Śląskiego i członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

Dlatego zdaniem Skubały przyroda nie jest czymś, co dobrze mieć ani żadnym luksusem. Jest po prostu infrastrukturą krytyczną naszego państwa.

„Przez dziesięciolecia budowaliśmy bezpieczeństwo z betonu i stali, czyli infrastruktury szarej. Potrzebujemy jej nadal, ale musimy dołączyć infrastrukturę  żywą. Mokradło jest zbiornikiem retencyjnym, las jest systemem chłodzenia i magazynowania wody, zdrowa gleba jest magazynem wody i węgla, a dolina rzeczna jest przestrzenią bezpiecznego przejęcia fali powodziowej” – wyliczał Skubała.

Dlatego w rekomendacjach naukowców znalazły się takie zalecenia, jak m.in. zwiększenie naturalnej retencji wody, wzmocnienie ochrony lasów i zazielenianie miast. Bardzo ważne jest też wprowadzenie w życie zasady „po pierwsze nie szkodzić”. „Każda duża inwestycja, polityka publiczna i decyzja przestrzenna powinna odpowiadać na pytanie: czy ona zwiększa, czy zmniejsza ryzyko powodzi, suszy, pożaru, przegrzania? Wzmacnia czy osłabia odporność naszego kraju? – wyjaśniał prof. Skubała.

Wysychające rzeki, płonące bagna

Jeżeli zbierze się szczątkowe informacje z różnych sektorów, okaże się, że zmiana klimatu już jest i będzie coraz większym wyzwaniem dla Polski. Na przykład w tym roku w lipcu 625 gmin wystosowało apel do mieszkańców o oszczędzanie wody lub wprowadziło ograniczenia w jej poborze. Wiosna przyniosła zaś pożar w Puszczy Solskiej, która znajduje się na terenach bagiennych. Przez działalność człowieka wody ubywa jednak w takim tempie, że podmokłe obszary wysychają i stają się podatne na pożary.

Na tym jednak nie koniec, bo również w tym roku 800 rzek przejściowo wyschło. „To są małe rzeki, które najbardziej dotyczą naszego rolnictwa, oczyszczalni ścieków i bezpieczeństwa w skali kraju. To zjawisko było wcześniej niespotykane i świadczy o bardzo szybkim zaniku zasilania podziemnego polskich rzek w wodę” – komentował dr hab. Mateusz Grygoruk, prof. Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i ekspert z zakresu gospodarki wodnej.

Trendy są zaś jednoznaczne – i widoczne z różnych perspektyw. Na przykład w ostatnich 20 latach coraz liczba interwencji straży pożarnej w związku ze zdarzeniami pogodowymi rośnie średnio o 3 tys. rocznie. Z kolei jak tłumaczyła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, według istniejących szacunków zmiana klimatu może zmniejszyć produkcję rolną w Polsce nawet o 12 proc.

Prawo i konsumenci

Dlatego, jak tłumaczyli uczestnicy debaty, konieczne jest działania na wielu płaszczyznach. Chodzi nie tylko o wzmacnianie znaczenia przyrody, lecz również o dostosowanie szpitali i systemu opieki zdrowotnej do zmieniających się realiów, wsparcie rolników w transformacji czy też utworzenie systemu reagowania na katastrofy klimatyczne

Jednym z postulatów z debaty jest przyjęcie przez rząd prawa klimatycznego, w którym uwzględnione zostaną długoterminowe cele i ścieżki ich realizacji. Z jednej strony ważne jest określenie tego, w jaki sposób Polska osiągnie neutralność klimatyczną, z drugiej – w jaki sposób przeprowadzi adaptację do zmiany klimatu. Bo ta, bez odpowiednich działań na poziomie międzynarodowym, wciąż będzie postępować, przynosząc coraz poważniejsze skutki dla naszego kraju.

Mec. Agnieszka Warso-Buchanan (ClientEarth Prawnicy dla Ziemi) zwróciła przy tym uwagę, że zapewnienie bezpieczeństwa klimatycznego jest fundamentalnym obowiązkiem państwa. Wynika to zarówno z polskiej Konstytucji, jak i orzeczeń międzynarodowych sądów. „Europejski Trybunał Praw Człowieka i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości stwierdziły w dwóch ostatnich latach, że państwa są zobowiązane do chronienia klimatu” – przypomniała ekspertka.

Swoją rolę do odegrania mają jednak również obywatele.

„W naszym zespole zajmujemy się śladem węglowym produkcji mleka. I nie dlatego, że to lubimy, tylko dlatego, że producenci mleka zwrócili się z takim zapytaniem do polskiej nauki. A robią to nie dlatego, żeby świat był lepszy, tylko dlatego, że konsumenci chcą mleka, który ma niski ślad węglowy” – opowiadał prof. Grygoruk. „Jestem przekonany, że gdy konsumenci wszystkiego będą patrzeć na koszty środowiskowe produkcji, to presja społeczna powiązana z edukacją okaże się najsilniejszym motorem jakiejkolwiek zmiany” – podkreślił.

Prawda, która ma zachęcać

„Prawa fizyki nie znają podziałów partyjnych – susza nie pyta, na kogo głosujemy, a powódź nie sprawdza barw politycznych. Rolą nauki nie jest rozstrzyganie ideologicznych sporów, lecz dostarczanie faktów, które pozwolą skutecznie chronić zdrowie, żywność oraz dostęp do wody dla wszystkich Polek i Polaków, ale także dla mieszkańców Europy i całego świata. Dzisiaj bezpieczeństwo klimatyczne jest po prostu częścią bezpieczeństwa narodowego i właśnie tak – jako kwestię strategiczną i pozostającą poza bieżącymi podziałami – musimy zacząć je traktować” – mówił podczas rozpoczęcia debaty prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.

Podczas wystąpienia apelował też do naukowców, by „nie obrażali się na decydentów”, bo ci mają inną perspektywę polityczną, w której „nie zawsze mieszczą się fakty”. „Ale to nas nie zwalnia z obowiązku powtarzania tej prawdy, którą już znamy, w sposób na dłuższą metę przekonywujący dla wszystkich. Bo jeśli jej nie zaakceptujemy, to będziemy ponosić potężne skutki” – zaznaczył prof. Konarzewski.

„By przeciwdziałać zagrożeniom, nie wystarczy, by głos nauki został wysłuchany w tym miejscu. Potrzebujemy, by w parlamencie pracowali ludzie, które rozumieją, co się dzieje, skąd bierze się ta susza i ta powódź. Tylko wtedy będziemy mogli wprowadzać właściwe rozwiązania” – dodała Katarzyna Wiekiera z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, inicjatorka apelu do parlamentarzystów.

The post „Nasze bezpieczeństwo to nie tylko armia i szpitale”. Jakie są wnioski z debaty klimatycznej w Sejmie? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykresy trajektorii emisji oraz zmian średniej globalnej temperatury dla różnych scenariuszy „przestrzelenia” progu półtora stopnia.

Wykres po lewej stronie:

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: globalna emisja dwutlenku węgla (miliardy ton CO₂).

Wykres po prawej stronie:

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: zmiany średniej globalnej temperatury w odniesieniu do średniej przedindustrialnej (przybliżonej przez okres 1850-1900).

Linia czerwona pokazuje scenariusz „utraconej przeszłości”, w którym globalna emisja dwutlenku węgla przestaje rosnąć niedługo po wynegocjowaniu Porozumienia paryskiego w 2015 roku, po czym zaczyna szybko spadać po roku 2020. Kolorem łososiowym pokazano niepewności związane z prognozowaną zmianą temperatury dla tego scenariusza: dawał on około 50% szans na nieprzekroczenie progu 1,5°C. Cienkie czarne linie pokazują konsekwencje opóźnienia redukcji emisji (z tego samego poziomu z 2015 roku) dla wzrostu globalnej temperatury.

Charakterystyczną cechą tej klasy scenariuszy emisji, zwanych scenariuszami „przestrzelenia”, jest wzrost i późniejszy spadek globalnej temperatury, wynikający z redukcji emisji metanu i wdrożenia technik wychwytywania i sekwestracji dwutlenku węgla. Bez tych „negatywnych emisji” temperatura globalna pozostałaby w przybliżeniu na tym samym poziomie przez dekady, a nawet stulecia.

Źródło: raport „Limiting Overshoot – Navigating exceedance of 1.5°C and pathways towards return”, UNEP 2026.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Scenariusze przestrzelenia półtora stopnia appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres średniorocznego bilansu masy 38 lodowców Himalajów i Karakorum od 1974 do 2023 roku, oraz skumulowanego ubytku masy lodowców w tym obszarze.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: po lewej stronie, średnioroczny bilans masy lodowców objętych pomiarami (metry ekwiwalentu wodnego/rok); po prawej stronie, skumulowany bilans masy (metry ekwiwalentu wodnego).

Słupki niebieskie pokazują wartości średnioroczne, wraz z niepewnościami (skala osi pionowej po lewej stronie). Linia czarna pokazuje natomiast sumę rocznych ubytków (skala po prawej stronie).

Źródło: Azam, M. F. (2026), „Fifty years of Himalayan glacier mass-balance monitoring: Recommendations in honour of IYGP 2025”, Journal of Glaciology, 2026;72:e43.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Bilans masy lodowów Himalajów i Karakorum appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Czy Hiszpanie rozumieją, gdy zazdrościmy im upałów? Kto zapłaci za skutki zmiany klimatu i ile czasu mamy, by się na to przygotować? Jak uczyć o zmianie klimatu w szkole, w której wszyscy są już przeciążeni? Jakie lektury rekomendują zwycięzcy naszego konkursu dla czytelników? To wszystko znajdziesz sierpniowym numerze „Newslettera o klimacie”!

W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Życie jak w Madrycie… jesteśmy coraz bliżej

Na pierwszy rzut oka powinno dziwić, że coraz bliżej nam do Półwyspu Iberyjskiego. Hiszpania, położona na południowym krańcu najszybciej ocieplającego się kontynentu świata, jest szczególnie narażona na skutki zmiany klimatu: susze, pustynnienie, fale upałów, gwałtowne ulewy i pożary. Tyle że patrząc na to, co dzieje się w ostatnich latach w Polsce, coraz trudniej nie myśleć o Hiszpanii jako o odległej zapowiedzi naszej przyszłości.

Przysłowia a zmiana klimatu

W lipcowe popołudnie spacerowałam po niemal pustych ulicach dzielnicy Madrytu położonej niedaleko lotniska. Wyglądała na opuszczoną, ale była to po prostu niewłaściwa pora na wychodzenie z domu. Za wcześnie. Za gorąco. Spacer przypominał pływanie w upale. Na bramie zamkniętego odkrytego basenu wisiało ostrzeżenie, żeby w określonych godzinach nie przebywać na słońcu. Na niebie różowa łuna od nie tak wcale odległych pożarów. 

Niedługo wcześniej w Polsce przeżyliśmy własną falę upałów. Towarzyszyło jej coś w rodzaju narodowego oczekiwania: padnie rekord czy nie padnie? Temperatura w końcu przekroczyła 40°C, więc media dostały swój „gorący temat”.

Opowiedziałam o tym znajomemu Hiszpanowi. – Tylko dlaczego ktoś miałby kibicować rekordowi temperatury? Czy ktoś naprawdę chciałby latem żyć w takim mieście jak my? – zapytał wyraźnie zaskoczony. No właśnie. Kiedyś bardzo chcieliśmy wieść „życie jak w Madrycie”. Wygląda na to, że zmiana klimatu zmienia także znaczenie naszych ulubionych powiedzeń. „Życie jak w Madrycie” toczy się dziś w cieniu pożarów, przy szumie klimatyzacji i politycznych sporów o to, czy to, czego właśnie doświadczamy, należy nazywać kryzysem klimatycznym.

Kiedy „zmiana klimatu zabija” przestaje być metaforą

W 2022 roku premier Hiszpanii Pedro Sánchez odwiedził Estremadurę, gdzie trwała walka z pożarami. Niemal w tym samym czasie w Madrycie, podczas pracy, zasłabł i zmarł pracownik służb oczyszczania miasta. Przyczyną był udar cieplny; temperatura jego ciała sięgała 41,6°C.

Sánchez powiedział wtedy wprost: „Zmiana klimatu zabija” – ludzi, ekosystemy, bioróżnorodność, ale także domy, firmy i zwierzęta gospodarskie.

Cztery lata później nie musi już szukać nowych argumentów. W 2026 roku Hiszpania przeżywa kolejny dramatyczny sezon pożarów. Pod koniec lipca spłonęło tam już ponad 170 tys. hektarów terenów leśnych – niemal sześć razy więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Analizy atrybucyjne wskazały, że antropogeniczne ocieplenie uczyniło gorące, suche i wietrzne warunki sprzyjające pożarom w centralnej Hiszpanii co najmniej 20 razy bardziej prawdopodobnymi.

Sánchez ponownie mówi więc o konieczności nie tylko gaszenia pożarów, ale także ograniczania czynników zwiększających ich ryzyko i przygotowywania kraju na to, co nadchodzi. I wydawałoby się, że trudno o bardziej namacalny moment na polityczny konsensus.

Pożar pożarem, polityka polityką

Według przywoływanych przez Guardiana badań 84% Hiszpanów uważa kryzys klimatyczny za realne zagrożenie dla dobrobytu ludzi i zdrowia planety. Mimo to zgody politycznej brakuje.

Konserwatywna Partia Ludowa (PP) oskarża rząd Sáncheza o wykorzystywanie „mantry” kryzysu klimatycznego do przykrywania błędów w zarządzaniu katastrofami. Jej politycy podkreślają rolę zaniedbań w gospodarowaniu terenami wiejskimi i przygotowaniu służb. Jeszcze dalej idzie skrajnie prawicowy Vox, który odrzuca wiązanie obecnych pożarów z kryzysem klimatycznym.

Tyle że jedno nie wyklucza drugiego. Badacze wskazują na połączenie czynników: wyludnianie terenów wiejskich, nagromadzenie suchej, łatwopalnej roślinności, sposób zarządzania krajobrazem – oraz coraz gorętsze, bardziej suche warunki zwiększające prawdopodobieństwo i intensywność pożarów.

Można więc jednocześnie pytać, czy państwo było dobrze przygotowane do katastrofy i dlaczego katastrofy, na które musi być przygotowane, stają się coraz groźniejsze. I właśnie tutaj hiszpański spór zaczyna brzmieć znajomo.

Negowanie też ma konsekwencje

Sánchez nie jest jedynym europejskim politykiem, który tego lata zdecydował się powiedzieć to wprost. Burmistrz Londynu Sadiq Khan napisał w sierpniu w Guardianie, że tegoroczne płonące lasy, wysuszone miasta i fale upałów pokazują, iż negowanie kryzysu klimatycznego nie jest już tylko błędnym poglądem. Może mieć śmiertelne konsekwencje.

I tu dochodzimy do istotnego rozróżnienia. Możemy – i powinniśmy – dyskutować o tym, jak zarządzać lasami, gdzie budować zbiorniki retencyjne, jak przygotować straż pożarną, miasta czy system ochrony zdrowia. Ale jeśli dyskusja o adaptacji staje się argumentem przeciwko rozmowie o przyczynach zmiany klimatu i jej mitygacji, dostajemy fałszywy wybór. Trzeba robić jedno i drugie.

I nie jest to spór, który możemy obserwować z bezpiecznego dystansu. Upały, susze, gwałtowne opady i powodzie coraz częściej stawiają podobne pytania także w Polsce. A skoro jesteśmy już w Londynie – żeby pozostać przy powiedzeniach – nie ma takiego miasta jak Londyn, jest Lądek.

A o tym, co dzieje się, kiedy ryzyko klimatyczne zaczyna mieć bardzo konkretną cenę – i czy niektóre miejsca w Polsce, jak Kotlina Kłodzka, mogą z czasem stać się trudne do ubezpieczenia – przeczytacie w naszej rozmowie z prof. Marcinem Kawińskim.

W sierpniowym numerze Newslettera o klimacie:

„Życie jak w Madrycie”? Stolica Hiszpanii nie poleca się na lato
Czy polska szkoła jest gotowa na edukację klimatyczną?
Kryzys (klimatyczny) w branży ubezpieczeń? Wyjaśnia prof. Marcin Kawiński
Klimatyczny Człowiek Roku – konkurs Ministerstwa Klimatu i Środowiska
Książki polecane przez czytelników i teksty z biblioteki Nauki o klimacie

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Życie jak w Madrycie – Newsletter o klimacie, sierpień 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

 Co sprawiło, że właśnie teraz przedstawiciele nauki uznali dialog na temat bezpieczeństwa klimatycznego kraju za konieczny?

Od dawna podkreślaliśmy, że taki dialog jest potrzebny. Po raz pierwszy nasze apele rzeczywiście dotarły jednak do polityków i spotkały się z reakcją. Punktem zwrotnym był list otwarty, który opublikowaliśmy podczas fali upałów pod koniec czerwca .Odezwał się do nas zarówno marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, jak i minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska. Marszałek zareagował najszybciej – już kilka dni później byliśmy umówieni na debatę poświęconą zmianie klimatu w Sejmie. Nie odbędzie się ona podczas posiedzenia Sejmu, ale marszałek zaprosi na nią posłów różnych ugrupowań. Udało się również uzyskać patronat naukowy Prezesa Polskiej Akademii Nauk.

Czy można powiedzieć, że rekordowa fala upałów bezpośrednio przyczyniła się do tego, że politycy dostrzegli potrzebę takiej debaty? Czy również politycznie zrobiło się wokół tego tematu gorąco?

Tak. Kiedy mówimy o globalnym ociepleniu czy antropogenicznej zmianie klimatu, zawsze pojawiają się próby tłumaczenia zjawisk ekstremalnych innymi przyczynami. Tym razem było jednak inaczej. Ta fala upałów była tak dotkliwa, że bardzo wielu ludzi w Polsce odczuło ją jako coś naprawdę nadzwyczajnego. Oczywiście pojawiały się próby dezinformacji i przekonywania, że podobne upały zdarzały się już wcześniej i nie ma w nich nic wyjątkowego. Tyle że taka narracja była całkowicie sprzeczna z doświadczeniem społecznym. Myślę, że właśnie dlatego politycy uznali, że na tę sytuację trzeba zareagować.

Jak do tej pory wyglądał dialog naukowców z politykami? Na ile badacze zajmujący się klimatem byli obecni w Sejmie i procesie podejmowania decyzji?

Przestrzeń do dialogu pojawiła się przed poprzednimi wyborami parlamentarnymi. Część polityków strony demokratycznej próbowała włączyć w komunikację lub wykorzystać temat globalnego ocieplenia i zmiany klimatu do kampanii wyborczej. Problem polegał jednak na tym, że po wyborach nie poszły za tym wystarczające działania. Owszem, podejmowano inicjatywy dotyczące ochrony bioróżnorodności czy adaptacji do zmiany klimatu, ale ich skala była niewystarczająca.

Drugim ważnym momentem było objęcie przez Polskę przewodnictwa w Radzie Unii Europejskiej i rozpoczęcie prac nad europejskimi planami adaptacji do zmiany klimatu. Wówczas Ministerstwo Klimatu i Środowiska, kierowane przez minister Paulinę Hennig-Kloskę, zwróciło się do Komitetu ds. Kryzysu Klimatycznego PAN o konsultacje. 

Nie mogę więc powiedzieć, że dialogu nie było w ogóle. Miał on jednak charakter okazjonalny i dotyczył pojedynczych kwestii. Dzisiejsza debata daje szansę na dotarcie do znacznie szerszego grona polityków, od których w dużej mierze zależy przyszłość Polski w obliczu zmiany klimatu.

Zmiana klimatu od lat jest przedmiotem sporów politycznych. Czy nie jest paradoksem, że jednocześnie tak rzadko słyszymy w Sejmie głos naukowców?

Polityka klimatyczna została w dużej mierze zideologizowana. Oderwano ją nie tylko od podstaw naukowych, ale wręcz od podstaw fizycznych – od tego, co rzeczywiście dzieje się w świecie. Zaczęła funkcjonować jako byt sam w sobie, a nie jako odpowiedź na realne zjawiska.

To jest jawny przykład skuteczności dezinformacji. Działa ona na wielu poziomach – zaczynając od tego, co kiedyś Naomi Oreskes nazwała „przemysłem zorganizowanych wątpliwości”. Wmawia się ludziom, że człowiek nie może wpływać na klimat albo że system klimatyczny jest tak złożony, iż nigdy nie będziemy mieć pewności, co powoduje obserwowane zmiany. Pojawiają się też argumenty, że wobec sił natury człowiek nic nie znaczy, zwłaszcza w skali planetarnej. To mity głęboko zakorzenione w naszej kulturze, dlatego dezinformację łatwo oprzeć na półprawdach i ćwierćprawdach. Bo skuteczna dezinformacja niemal zawsze zawiera jakiś element prawdy. Oczywiście istnieją też zupełnie absurdalne teorie, jak choćby chemtrails, ale one nie mają większego znaczenia dla poważnej debaty.

W efekcie, zamiast rozmawiać o tym, jak ograniczać globalne ocieplenie i jak przygotować się do jego skutków, debata publiczna często koncentruje się na wyimaginowanych zagrożeniach związanych z polityką klimatyczną. Oczywiście, sama polityka klimatyczna nie jest doskonała i można mieć wobec niej wiele zastrzeżeń. Nie można jednak ignorować faktu, że jej zręby opierają się na dobrze udokumentowanej wiedzy, a ma za zadanie ograniczać  niekorzystne  efekty, które każdy z nas może już dziś obserwować. Zmiana klimatu nie jest abstrakcyjną prognozą – stała się rzeczywistością.

Czy bezpieczeństwo klimatyczne powinno być dziś traktowane jako element bezpieczeństwa państwa – na równi z bezpieczeństwem militarnym czy energetycznym? Co już dziś zagraża Polsce i jak będzie wyglądać ten horyzont ryzyka w kolejnych latach?

Najlepiej widać to na przykładzie wydarzeń, których jesteśmy świadkami. Pożary we Francji i Hiszpanii, powódź, której doświadczyliśmy w Polsce dwa lata temu – przypomnę, że była to kolejna „stuletnia” powódź w ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat – czy coraz bardziej widoczne problemy z dostępnością wody na dużych obszarach kraju, rosnące problemy z lasami, katastrofa na Odrze… Antropogeniczna zmiana klimatu zaszła już tak daleko, że stała się realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa.

Potwierdzają to również raporty Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu (IPCC), zwłaszcza dotyczące podatności i adaptacji. Mówią one o nowym rodzaju ryzyk – takich, w których nakłada się na siebie kilka różnych zagrożeń związanych z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i zmianami środowiskowymi. To już nie pojedyncze katastrofy, ale ich wzajemne oddziaływanie.

Podobne wnioski płyną z raportów instytucji reasekuracyjnych. Coraz wyraźniej widać, że zmiana klimatu oznacza nie tylko ryzyko przyrodnicze, ale także gospodarcze: zakłócenia łańcuchów dostaw, zagrożenia dla produkcji, bezpieczeństwa żywnościowego i stabilności światowej gospodarki, a nawet dla finansów.

Wobec tego, z czym przyjdziecie do decydentów? Co konkretnie przygotowaliście na tę debatę?

Pomysł na debatę, który właśnie się materializuje, zakłada krótką sesję wprowadzającą, podczas której przedstawimy aktualny stan wiedzy na temat antropogenicznej zmiany klimatu. Chcemy pokazać, że proces ten wyraźnie przyspieszył i że to, co jeszcze do niedawna w powszechnej wyobraźni wydawało się perspektywą końca XXI wieku, staje się perspektywą najbliższej dekady.

Następnie odbędą się trzy sesje poświęcone trzem wymiarom bezpieczeństwa związanego ze zmianą klimatu. Pierwsza będzie dotyczyć bezpieczeństwa przyrodniczego – wody, fal upałów oraz przygotowania na tego rodzaju zjawiska. To najbardziej oczywisty wymiar skutków zmiany klimatu. Druga sesja będzie poświęcona bezpieczeństwu gospodarczemu i społecznemu. Chodzi o przygotowanie naszych systemów społecznych i gospodarczych na zagrożenia, o których już rozmawialiśmy – dla zdrowia publicznego, bezpieczeństwa żywnościowego czy funkcjonowania gospodarki. Trzecia część będzie dotyczyć bezpieczeństwa narodowego sensu stricto. Będziemy mówić o dezinformacji, wojnie kognitywnej, zarządzaniu kryzysowym, a także o potencjalnych zagrożeniach militarnych i sposobach reagowania na nie.

W każdej z tych sesji chcemy przedstawić, co już obserwujemy, jakie są prognozy oraz jakie działania są możliwe. Zaproponujemy również ogólne rekomendacje. Nie będą to szczegółowe rozwiązania wymagające pogłębionych analiz, ale raczej kierunki działań, które pozwolą ograniczyć ryzyka związane ze zmianą klimatu lub lepiej się na nie przygotować.

Co ciekawe, część tych rozwiązań okazuje się wspólna dla wszystkich trzech obszarów bezpieczeństwa. Wynika to z tego, że skutki zmiany klimatu przenikają wiele sfer naszego życia. Analiza tych zagrożeń pokazuje, że nie wszystkie działania muszą być kosztowne czy technologicznie skomplikowane. W wielu przypadkach wymagają przede wszystkim zmiany sposobu myślenia o relacji człowieka ze środowiskiem.

Musimy nauczyć się współpracować z naturą, a nie z nią walczyć. I właśnie takie podejście może zwiększyć nasze bezpieczeństwo we wszystkich trzech obszarach.

Czy debata będzie otwarta dla opinii publicznej? I co musiałaby przynieść, żebyś uznał ją za skuteczną?

Debata będzie transmitowana przez Telewizję Sejmową i każdy będzie mógł ją obejrzeć. Każda sesja rozpocznie się  od krótkiego wystąpienia naukowców, którzy przedstawią aktualny stan wiedzy oraz proponowane kierunki działań. Następnie odbędzie się sesja pytań do ekspertów, a na zakończenie poprosimy przedstawicieli administracji, ministerstw i innych instytucji publicznych o odniesienie się do przedstawionych propozycji.

Przed debatą przygotujemy zestaw rekomendacji. Liczymy jednak na to, że w trakcie dyskusji zostaną one uzupełnione i skorygowane. Chcemy poważnie potraktować głos nie tylko naukowców, ale również polityków, administracji i strony społecznej. Debata ma służyć właśnie temu, by różne perspektywy mogły się spotkać.

Punktem wyjścia będzie wiedza naukowa, ale naszym celem jest wypracowanie kierunkowych zaleceń, które będzie można później przedstawić decydentom. Równie ważne byłoby jednak to, aby po pewnym czasie – na przykład po roku – wrócić do tych rekomendacji i sprawdzić, co udało się zrealizować, co wymaga dalszych działań i jak należy je dostosować do zmieniającej się sytuacji.

To byłby plan maksimum. Chciałbym, żeby ta debata nie zakończyła się jednego dnia, ale stała się początkiem dłuższego procesu – merytorycznej rozmowy o bezpieczeństwie klimatycznym, wolnej od ideologicznych sporów.

Jak debata w Polsce wpisuje się w globalne działania na rzecz ograniczania zmiany klimatu? Czy krajowe działania na rzecz bezpieczeństwa klimatycznego mają znaczenie, nawet jeśli nie mamy decydującego wpływu na światową politykę?

Założyliśmy, że powiemy jasno: ograniczanie emisji jest konieczne, jeśli chcemy skutecznie przystosowywać się do postępującej zmiany klimatu. Nie jest jednak celem tej debaty prowadzenie dyskusji o międzynarodowej polityce klimatycznej czy o tym, jak powinien przebiegać globalny proces redukcji emisji. Skupiliśmy się na tym, co dzieje się na naszym własnym, polskim, podwórku. Zidentyfikowaliśmy wiele problemów związanych z adaptacją do zmiany klimatu i z koniecznością przygotowania się na skutki, które już obserwujemy i które są nieuniknione. To właśnie na tych wyzwaniach chcemy skoncentrować debatę.

Uważamy, że jest to właściwa perspektywa, bo dotyczy spraw bliskich każdemu z nas. Być może dopiero kiedy zrozumiemy, jakie konsekwencje niesie globalne ocieplenie i jak ogromnego wysiłku wymaga przystosowywanie się do jego skutków, łatwiej będzie zrozumieć również potrzebę redukcji emisji. Adaptacja to nie tylko ogromny wysiłek. Wymaga również głębokiego przeformatowania naszego myślenia o polityce – zarówno krajowej, jak i międzynarodowej – oraz o naszej relacji ze środowiskiem.

Tak jak fala upałów stała się impulsem do zorganizowania tej debaty, tak coraz lepsze zrozumienie kosztów adaptacji może uświadomić nam, że nie do wszystkiego da się przystosować. W wielu przypadkach koszty dostosowania mogą okazać się znacznie wyższe niż koszty mitygacji, czyli ograniczania zmiany klimatu, o których się tyle mówi.

A kto zapłaci za te wielokrotnie wyższe koszty adaptacji Polski do zmiany klimatu?

Zapłacimy wszyscy.

The post „Klimat to już kwestia bezpieczeństwa państwa” – prof. Szymon Malinowski przed debatą naukowców i polityków w Sejmie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres średniej dobowej temperatury powierzchni wszechoceanu, każdego dnia od 1 stycznia 1979 do 22 sierpnia 2026 roku, według reanalizy ERA5.

Oś pozioma: czas (dni roku). Oś pionowa: średnia temperatura powierzchni wszechoceanu pomiędzy 60 równoleżnikami północnym i południowym (obszary zazwyczaj wolne od lodu pływającego).

Linie koloru szarego oznaczają kolejne wartości dobowe w latach 1979-2023. Kolorem pomarańczowym zaznaczono rok 2024, czerwonym – 2025, bordowym – rok 2026 (do 22 sierpnia). Linia czarna przerywana oznacza średnią klimatologiczną dla każdego dnia roku, obliczoną na podstawie normy z lat 1991-2020.

Cykl roczny globalnej temperatury wszechoceanu ma dwa maksima: pierwsze z końca marca, i drugie z sierpnia. Odpowiadają one występowaniu późnego lata na półkuli południowej i północnej; a ponieważ oceany zajmują proporcjonalnie większą część tej pierwszej, zazwyczaj średnia temperatura globalnego oceanu osiąga wyższą wartość podczas „południowego” maksimum. W roku 2026, z powodu rozwijającego się, nietypowo silnego i nietypowo wczesnego El Niño, temperatura wody w oceanach osiągnęła najwyższy poziom podczas drugiego maksimum, przekraczając 22 sierpnia 21°C. Jest to najwyższa notowana w tej serii pomiarowej wartość dobowa średniej temperatury wszechoceanu; można się też spodziewać że cały sierpień okaże się globalnie rekordowo gorący w tej i innych analizach temperatury globalnej.

Źródło: Copernicus Climate Change Service, ECMWF. Dane: ERA5.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Średnia temperatura wszechoceanu osiągnęła rekordowo wysoki poziom appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Zmiany globalnego strumienia promieniowania podczerwonego emitowanego przez Ziemię (panel górny, OLR, Outgoing Longwave Radiation), promieniowania słonecznego pochłoniętego przez Ziemię (panel środkowy, ASR, Absorbed Solar Radiation) oraz ich całkowitego bilansu (panel dolny, NET) według satelitarnych pomiarów wykonanych radiometrami CERES.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: miesięczne anomalie globalnych strumieni promieniowania względem średniej klimatologicznej z lat 2001-2020 (waty na metr kwadratowy).

Kolorem czerwonym oznaczono wartości miesięczne, kolor czarny pokazuje średnią ruchomą obliczoną dla 12 miesięcy.

Wartość netto, pokazana na dolnym panelu wykresu, mówi nam ile energii jest akumulowane (albo tracone) przez system klimatyczny, względem średniej klimatologicznej, która w objętym obserwacjami okresie wynosi 0,75 W/m². Z tego powodu parametr ten często określany jest w literaturze naukowej jako Bilans Energetyczny Ziemi (EEI). Matematycznie, i fizycznie, jest to różnica pomiędzy ilością promieniowania słonecznego absorbowanego przez planetę (ASR), oraz ilością promieniowania podczerwonego uciekającego z Ziemi w kosmos (OLR).

Wzrost koncentracji gazów cieplarnianych powoduje utrudnienie ucieczki promieniowania cieplnego, redukując OLR, jednocześnie jednak wzrost temperatury powoduje wzrost OLR, zgodnie z prawem Stefana-Boltzmanna. Dodatkowe sprzężenia zwrotne w systemie klimatycznym, na przykład zwiazane ze zmianami zachmurzenia, powodują dodatkowo zmniejszenie ilości odbijanego promieniowania słonecznego, a zatem zwiększenie jego pochłaniania przez Ziemię. W efekcie, wypadkową tych procesów jest akumulacja energii przez planetę i globalne ocieplenie.

Źródło: State of the Climate in 2025, BAMS.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Planetarny bilans promieniowania 2000-2025 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

10 sierpnia 2026 roku grupa posłów PiS złożyła na ręce marszałka Sejmu RP projekt ustawy mającej na celu rozmontowanie podstaw prawnych systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych w Polsce. Projekt ustawy i jej uzasadnienia można analizować od strony prawnej, ekonomicznej i przede wszystkim – w obliczu zbliżających się wyborów parlamentarnych i związanych z nimi przetasowań partyjnych i personalnych – politycznej; nas jednak interesować będzie przede wszystkim aspekt naukowy.

Uzasadnienie ustawy rozpisuje się bowiem dość obszernie, w punkcie zatytułowanym „Fałszywa aksjologia EU ETS”, na temat naukowych podstaw antropogenicznego globalnego ocieplenia, i próbuje je, w niezdarny sposób, obalić.

Choć wszystkie podnoszone w uzasadnieniu wątpliwości były wielokrotnie wyjaśniane – w literaturze naukowej, popularnonaukowej, w publicznej dyskusji, a także na łamach Nauki o klimacie – pokrótce się do nich odniesiemy.

Choć twierdzenie to z logicznego punktu widzenia jest prawdziwe – bo jest to tautologia – świadczy o niezrozumieniu natury współczesnego globalnego ocieplenia. Jeśli zdefiniujemy „naturalne cykle klimatyczne” jako zjawiska mające przyczyny naturalne, tj. niezwiązane z działalnością człowieka, to z definicji prawdą jest, że człowiek nie ma na nie wpływu. Przykładem takich naturalnych cykli klimatycznych są cykle Milankovicia, wynikające z okresowych zmian orbity ziemskiej, i będące przyczyną cyklicznie nawracających epok lodowych, oraz cieplejszych okresów interglacjalnych.

Współcześnie obserwowane globalne ocieplenie nie jest jednak spowodowane ani powolnymi zmianami orbity ziemskiej, ani innymi naturalnymi, cyklicznymi zjawiskami, jak np. wahania jasności Słońca. Jego przyczyną jest niezwykle szybka, w skali geologicznej, zmiana składu atmosfery – wzrost koncentracji gazów cieplarnianych, przede wszystkim dwutlenku węgla – powodująca wzmocnienie efektu cieplarnianego i wynikającego z niego bilansu energetycznego planety. A za tę zmianę odpowiadają ludzie, przede wszystkim produkcja energii i procesy przemysłowe wykorzystujące paliwa kopalne.

(Więcej w: Ziemia się nagrzewa i wiemy dlaczego).

Posłowie w swoim uzasadnieniu zapewne pośrednio nawiązują do faktu, że w historii geologicznej Ziemi koncentracja dwutlenku węgla była wielokrotnie znacznie wyższa, oraz że w czasie ostatnich kilku milionów lat, w okresach maksimów zlodowaceń, spadała do poziomu około 170 ppm, tylko trochę powyżej poziomu, przy którym fotosynteza większości roślin ustaje i uniemożliwia ich rozwój.

Obecny poziom dwutlenku węgla w atmosferze (około 430 ppm) jest jednak znacznie wyższy od tego krytycznego progu. Już teraz doprowadził on do wzrostu średniej globalnej temperatury o około półtora stopnia Celsjusza ponad poziomem przedindustrialnym. Jest też wystarczająco wysoki, by zapobiec nadejściu kolejnego zlodowacenia, a gdyby został utrzymany przez kolejnych kilkaset czy kilka tysięcy lat, doprowadziłby do ocieplenia klimatu porównywalnego z tym, które miało miejsce w pliocenie, około 3 miliony lat temu, kiedy średni poziom oceanów był co najmniej 5 metrów wyższy od obecnego. Nie musimy zatem martwić się hipotetycznymi skutkami niskiego stężenia dwutlenku węgla.

W tym zdaniu kryje się jedna (pół)prawda i dwa błędy logiczne. Faktycznie, wiele procesów fizycznych, chemicznych i biologicznych związanych z obiegiem węgla w przyrodzie, i decydujących o strumieniach naturalnej emisji i pochłaniania CO₂, zależy w jakimś stopniu od temperatury. Nie znaczy to jednak, że dwutlenek węgla przestaje mieć właściwości gazu cieplarnianego, tylko że działa jak dodatnie sprzężenie zwrotne, wzmacniając ocieplenie zainicjowane innymi przyczynami. Przykładem mogą być wspomniane wyżej cykle Milankovicia, gdzie oprócz zmian orbity ziemskiej i spowodowanych nimi wahań nasłonecznienia, współgrają też takie zjawiska jak zmiany albedo powierzchni planety (w wyniku przyrostu i zaniku lodu morskiego i lądolodów, a także zmian pokrywy roślinnej i zapylenia atmosfery), oraz zmiany zawartości gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla, metanu i podtlenku azotu.

(Więcej w Mit: to ocieplenie powoduje wzrost koncentracji CO₂, a nie na odwrót)

W mniejszej skali czasowej, w wyniku zmian opadów spowodowanych El Niño, gdy temperatura wód wschodniego Pacyfiku rośnie, w wyniku susz wyraźnie rośnie też emisja CO₂ z lądów. Dlatego w skali kilkuletniej zmienność globalnej temperatury jest skorelowana z wahaniami tempa zmian zawartości dwutlenku węgla w atmosferze, a zmiany temperatury poprzedzają zmiany dwutlenku węgla.

Te korelacje nie oznaczają jednak, że dwutlenek węgla nie może być przyczyną globalnego ocieplenia. Właściwości dwutlenku węgla jako gazu cieplarnianego, to znaczy pochłanianie przez cząsteczki tego gazu promieniowania podczerwonego o długości fali bliskiej 15 μm, wynikają z fundamentalnych praw mechaniki kwantowej, były wielokrotnie potwierdzane eksperymentalnie, i są codziennie weryfikowane przez różne instrumenty i przyrządy optyczne, na przykład wykorzystywane w astronomii, meteorologii (przy tzw. teledetekcji, czyli zdalnych pomiarów własności atmosfery na podstawie pomiarów przechodzącego przez nią promieniowania elektromagnetycznego), czy obronności (bo różne czujniki i kamery systemów wojskowych muszą poprawnie interpretować widmo promieniowania elektromagnetycznego).

Choć aktywność słoneczna, i powiązany z nią strumień energii docierającej do Ziemi, zmienia się w różnych skalach czasowych – na przykład w cyklu 11-letnim i dłuższych – zmienność ta nie wyjaśnia obserwowanych współcześnie zmian klimatu. Mierzona od końca lat 70-tych ilość promieniowania słonecznego waha się w bardzo niewielkim stopniu, i nie może tłumaczyć wzrostu średniej temperatury globalnej który obecnie obserwujemy; a analizy oparte o dłuższe szeregi czasowe indeksów aktywności słonecznej, na przykład zliczenia plam słonecznych, nie wykazują korelacji ze zmianami temperatury od polowy XIX wieku.

(Więcej w: Mit: Globalne ocieplenie jest powodowane wzrostem aktywności słonecznej)

To dla odmiany prawda, choć posłowie PiS nie zrozumieli wyników badań, na które się powołują. Jak wiemy, wzrost średniej globalnej temperatury jest w przybliżeniu wprost proporcjonalny do całkowitej sumy emisji dwutlenku węgla. Oznacza to, że całkowite zatrzymanie emisji dwutlenku węgla zatrzyma wzrost temperatury, ale go nie odwróci. Fakt ten – znany od wielu lat – jest podstawą tzw. budżetów węglowych, pełniących prominentną rolę we wnioskach raportów podsumowujących IPCC. Jest także podstawą głównych założeń Porozumienia paryskiego, według którego niemal wszystkie kraje świata, włącznie z Polską (wtedy reprezentowaną przez panią premier Beatą Szydło, i pana wiceministra środowiska Pawła Sałka, obecnie podpisanego pod projektem ustawy o ETS), zobowiązały się do osiągnięcia „neutralności węglowej”, czyli zerowej emisji netto dwutlenku węgla do atmosfery.

(Więcej w: Czy zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych do zera netto zatrzyma globalne ocieplenie?)

W 1975 roku „Newsweek” alarmował o globalnym ochłodzeniu

Choć w 1975 roku wiedza na temat zmian klimatu była, w porównaniu do obecnej, bardzo niekompletna, niektóre doniesienia prasowe z tamtego okresu, opisujące ryzyko nadchodzącej epoki lodowej i globalnego ochłodzenia, nawet wtedy nie odzwierciedlały ówczesnego stanu badań. Już wtedy wiedziano, m. in. dzięki badaniom późniejszego laureata nagrody Nobla z fizyki, Syukuro Manabe, że wzrost ilości dwutlenku węgla w atmosferze spowoduje globalne ocieplenie. W 1975 roku wiedziano też, że wcześniejsze oszacowania wpływu antropogenicznego aerozolu siarczanowego były przeszacowane, a ich emisje nie grożą globalnym ochłodzeniem (choć po części niwelują wpływ gazów cieplarnianych).

(Więcej w: Mit: W latach 70. XX wieku naukowcy przewidywali epokę lodową)

Podsumowanie

Na koniec zauważmy, że cytowane (w bardzo luźny sposób) w uzasadnieniu ustawy źródła nie są publikacjami naukowymi, ich autorzy nie są aktywnie publikującymi w dziedzinie klimatologii naukowcami, a niektóre ich tezy są ze sobą wzajemnie sprzeczne. Dla przykładu, sejsmolog Peter Ward (nie mylić z paleontologiem o tym samym imieniu i nazwisku) utrzymywał, że za globalne ocieplenie odpowiadał… zanik warstwy ozonowej spowodowany antropogeniczną emisją freonów. Inny cytowany w uzasadnieniu ustawy naukowiec, prof. Piotr Wolański, nieżyjący już specjalista od napędów lotniczych, sugerował natomiast że przyczyną globalnego ocieplenia jest wzrost aktywności słonecznej. Obie koncepcje nie mogą być jednocześnie prawdziwe, obie też są sprzeczne z tym co wiemy na temat fizyki i chemii atmosfery, i przewidują zjawiska których nie obserwujemy: redukcja emisji freonów zgodnie z pomysłami Warda powinna już od dawna skutkować zahamowaniem globalnego ocieplenia, podobnie spadek aktywności słonecznej w porównaniu do maksimum z połowy XX wieku powinien przyczynić się do globalnego ochłodzenia.

Podsumowując, wyrażone w uzasadnieniu ustawy opinie na temat przyczyn obserwowanej zmiany klimatu są sprzeczne z wieloma dekadami badań specjalistów z różnych dziedzin, a źródła do których odwołują się autorzy mają w najlepszym razie charakter luźnej publicystyki, a nie recenzowanych publikacji naukowych. Mamy nadzieję, że debata o bezpieczeństwie klimatycznym Polski, która odbędzie się 7 września w Sejmie, stanie się również okazją, dla posłów podpisanych pod projektem ustawy, do uzupełnienia wiedzy na temat antropogenicznej zmiany klimatu.

The post PiS w Sejmie: „nie ma dowodów, że CO₂ powoduje ocieplenie” appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Mapa średniej temperatury miesiąca lipca na obszarze Europy według reanalizy ERA5. Kolorem czerwonym zaznaczono obszary cieplejsze niż norma klimatologiczna (średnia wieloletnia z okresu 1991-2020), niebieskim – chłodniejsze.

Choć w lipcu Polska doświadczyła nieco chłodniejszej pogody (ok. -0,4°C względem średniej wieloletniej), Europę Zachodnią dotknęły kolejne fale upałów; w Francji zarejestrowano najcieplejszy lipiec w historii pomiarów, w Hiszpanii lipiec wyrównał rekord z 2022 roku, podobnie w Anglii (na obszarze całej Wielkiej Brytanii był to natomiast drugi najcieplejszy lipiec w historii pomiarów).

Źródło: Copernicus Climate Change Service (C3S), ECMWF.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Mapa anomalii temperatury lipca w Europie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Hallberg i in. 2026 przez 13 lat badali szwajcarską rzekę na której bobry postawiły tamę. Mierzyli stężenie rozpuszczonego w wodzie CO₂ i innych gazów cieplarnianych, ilość osadów, a także objętość wody i wiele innych wskaźników. Analizy wykazały, że rzeka na długości ok. 800 m aktywności bobrów, zamiast być neutralna pod względem emisji CO₂ (wcześniej pochłaniała ok. 0,5 t (± 1.9 t) C/rok) zaczęła pochłaniać ok. 98 t (± 34 t) węgla na rok. Jak to możliwe? 

W jaki sposób rzeka pochłania CO₂?

Po wprowadzeniu się bobrów, poziom wody w rzece podwyższył się, zwiększając ciśnienie na jej dno. Zadziałało to jak pompa hydrauliczna, powodując że duża część wody (do 40%) “uciekała” w głąb gleby do wód podziemnych, zabierając ze sobą rozpuszczony w wodzie CO₂. W ten sposób pochłaniane było ponad 50% dodatkowego węgla. 

Drugim istotnym procesem okazało się odkładanie resztek organicznych. Niesione szybkim nurtem kawałki gleby, liści czy drewna zaczęły osiadać na dnie, gdzie ze względu na warunki beztlenowe praktycznie się nie rozkładały, odkładając kolejne 18% dodatkowego węgla. Również inne procesy odgrywały tutaj rolę (np. odkładanie rozpuszczonej materii organicznej, fotosynteza, mineralizacja), jednak już w dużo mniejszym stopniu.

Oczywiście, dużo zależało od pory roku – na wiosnę i wczesną jesienią, gdy wysoki poziom wody i duże rozlewiska maksymalizują nacisk wody na dno rzeki, woda jest dosłownie „wtłaczana” w głąb wraz z rozpuszczonym w niej CO₂. Dodatkowo, niskie temp sprzyjają większej rozpuszczalności CO₂, więc w tej samej objętości wody jest go więcej. Z kolei latem, gdy poziom wód opada, ciśnienie wywierane na dno rzeki słabnie, a część odkrytych osadów zaczynała się rozkładać, generując wysokie emisje gazów cieplarnianych (głównie CO₂, ale też w  mniejszych ilościach metanu). O ile więc całościowo rzeka stanowiła pochłaniacz węgla, to w miesiącach letnich stawała się jego emitentem.

Jak dużo węgla mogą pochłonąć rzeki “zarządzane” przez bobry?

By móc rozważać potencjał tam bobrowych w mitygacji zmian klimatu, warto zastanowić się jeszcze nad kwestią tego co się dzieje z odłożonym węglem. Naukowcy oszacowali, że ok. połowa zgromadzonego węgla (ok.46 t C/ rok) zostanie trwale zmagazynowa w ziemi poprzez jego mineralizację (rozpuszczone CO₂ będzie reagować z jonami wapnia, tworząc skały wapienne) i dosyć trwałe “zakopanie” resztek organicznych pod mułem rzecznym. 

Czy jest to dużo? W badaniu policzono, że gdyby bobry osiedliły się w większości nadających się do tego miejsc w Szwajcariii, to tereny objęte ich oddziaływaniem mogłyby pochłaniać 1,2-1,8% szwajcarskich rocznych emisji gazów cieplarnianych. Na jednostkę powierzchni stałyby się bardziej wydajne niż lasy (stanowiąc 2,4-3,6% powierzchni szwajcarskich lasów, odpowiadałyby za pochłanianie 5-8 % tego co absorbują lasy), choć tu oczywiście ograniczeniem jest ich zdecydowanie mniejsza powierzchnia.

Na ile trwałe są “bobrowe magazyny węgla”?

Oczywiście, traktowanie tam bobrowych jako pochłaniacza CO₂ ma swoje wady. Oprócz ograniczeń przestrzennych (budowa tamy wymaga odpowiednich warunków), dużą słabością jest ich czas trwania – tamy bobrowe są aktywne tak długo jak opiekują się nimi bobry (z reguły 1-20 lat, choć w odpowiednich są warunkach może to być dłużej), a nieutrzymywana tama może z czasem ulec zniszczeniu, uwalniając część węgla zgromadzonego w resztkach roślinnych na dnie (choć raczej nie  tego “wciągniętego” pod ziemię).

Dla trwałości magazynu ma znaczenie również położenie tamy. Badanie odbyło się w Szwajcarii, gdzie dno rzeki zbudowane jest ze żwiru reńskiego, który jest łatwo przepuszczalny i zawiera duże stężenie wapnia, co umożliwia trwałe zmagazynowanie węgla (zachodzi mineralizacja rozpuszczonego w wodzie CO₂ do węglanu wapnia). W przypadku piaszczystych rzek nizinnych, nie wiemy jeszcze dokładnie  jak przekładałoby się to na magazynowanie węgla. Najprawdopodobniej, mniej wiązałoby się go trwale pod ziemią, natomiast ze względu na wyższą produkcję roślinną więcej odkładałoby się na dnie rzek. Jest to jednak mniej trwały magazyn, który łatwiej może ulegać rozkładowi. W Arktyce, gdzie wokół bobrowych tam tworzy się dużo torfu, tamy bobrowe mogą wręcz przyczyniać się do wzrostu emisji gazów cieplarnianych (Nummi i in. 2018).

Rzeki i bobry w zmieniającym się klimacie

Choć dalsze badania są niezbędne by zrozumieć bardziej lokalną dynamikę przestrzenną i możliwości tam bobrowych, niewątpliwie możemy w Europie traktować bobry jako naszych ogromnych sprzymierzeńców – zarówno w walce o bioróżnorodność jak i stabilny klimat, szczególnie, że dzięki ich ochronie i reintrodukcji w wielu krajach (Halley i in. 2020), mają   one coraz większe możliwości wspierania nas. 

Kontekst klimatyczny jest też szczególnie istotny w kontekście zmian które zachodzą w rzekach – w normalnych warunkach rzeki są emiterami gazów cieplarnianych lub ewentualnie są neutralne klimatycznie. W ostatnich latach obserwujemy jednak gwałtowny wzrost temperatury rzek i ich odtlenienia, a co za tym idzie ich emisyjności (szybszy rozkład szczątek organicznych, mniej CO2 rozpuszczonego w wodzie)(Mwanake i in. 2026). Może więc warto wykorzystać bobry, jeśli nie do ograniczania naszych emisji to chociaż jako element adaptacji i utrzymania rzek w jak najlepszym stanie?

The post Bobry superbohaterami pochłaniania CO2? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.