STANOWISKO NAUKI

Naukowcy odrzucili dwa najbardziej skrajne scenariusze globalnego ocieplenia – ten najgorszy i ten najlepszy. Dokonali tego poprzez analizę światowych trendów i aktualizację powstających na tej podstawie prognoz. Najgorszy scenariusz nie jest już możliwy, bo ludzkość wykonała postęp w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Najlepszy zaś nie jest już możliwy dlatego, że postęp zachodzi zbyt powolnie.

Nie wiadomo, co przyniesie przyszłość. W pewnym zakresie można jednak próbować ją przewidywać. To samo dotyczy skali globalnego ocieplenia i związanych z nim konsekwencji.

Trudność polega na tym, że na przyszłość wpływa ogromna liczba czynników. Uwzględnianie ich wszystkich przy modelowaniu (tworzeniu prognoz na podstawie przyjętej metodologii) jest niemożliwe, a każdorazowe uwzględnianie wielu z nich byłoby niezwykle skomplikowane i czasochłonne. Dlatego konieczne są pewne uproszczenia i założenia.

Jednocześnie bardzo ważne jest to, aby w badaniach posługiwano się porównywalnymi danymi. W przypadku modelowania z jednej strony pozwala to na budowanie prognoz w spójny sposób, z drugiej – wynikające z takich badań wnioski mogą być wykorzystywane przez innych naukowców, np. do pogłębiania danego zagadnienia.

I tak oto dochodzimy do głównego bohatera tego artykułu, czyli scenariuszy globalnych emisji.

Czym są scenariusze emisji?

Prognozy naukowców dotyczące przyszłości zmiany klimatu są przeróżne: mogą dotyczyć i stanu Antarktydy w 2080 r., i utraty bioróżnorodności w Peru na skutek ocieplenia o 2,5°C. Wszystkie tego typu badania łączy jednak to, że powstają w ramach wspólnego „uniwersum”.

Jego najważniejsze założenia są opracowywane w ramach Projektu Porównywania Modeli Sprzężonych (ang. Coupled Model Intercomparison Project, CMIP). To międzynarodowy projekt badawczy, którego głównym zadaniem jest naukowa ocena globalnych modeli klimatu i przygotowanie symulacji, między innymi przyszłej zmiany klimatu, w oparciu o scenariusze emisji.

Scenariusze te są kręgosłupem najważniejszych raportów klimatycznych podsumowujących naszą wiedzę o klimacie, które co kilka lat opracowuje Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (ang. Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC). Zawierają również dane wejściowe, które stanowią „wkład” do badań dla naukowców z całego świata. Na tej podstawie mogą oni próbować bardziej szczegółowo przewidzieć skalę i skutki zmiany klimatu z perspektywy swych dziedzin i specjalizacji (co również uwzględniają raporty IPCC).

Można startować od koncentracji gazów cieplarnianych – RCP

Ponad dekadę temu możliwe scenariusze przyszłych emisji przedstawiano jako tzw. RCP (z ang. Representative Concentration Pathways), czyli Reprezentatywne Ścieżki Koncentracji [gazów cieplarnianych]. Każda ścieżka prowadziłaby do innej wartości wymuszania radiacyjnego (zaburzenia bilansu energetycznego Ziemi) związanego z wyemitowanymi przez człowieka gazami cieplarnianymi. Dlatego symbole ścieżek zawierają liczby. I tak np. RCP8.5 oznacza, że na przełomie wieków atmosfera zatrzymywać będzie o 8,5 W/m² więcej energii niż przed wywołaną przez człowieka zmianą klimatu.

Można startować od ekonomii – SSP

Poprzednia, szósta faza projektu CMIP, przedstawiła pięć nowych scenariuszy. Ważną zmianą było to, że do ścieżki radiacyjnej dodano narrację społeczno‑ekonomiczną. Tak powstały SSP (Wspólne Ścieżki Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego, z ang. Shared Socio-economic Pathway). W ten sposób tempo globalnego ocieplenia powiązano nie tylko z emisjami gazów cieplarnianych i zatrzymywaniem w atmosferze nadmiarowej energii, lecz również z m.in. decyzjami politycznymi, liczbą ludności, rozwojem technologii i tempem wzrostu gospodarczego. Celem było połączenie czysto fizycznych objawów z ludzkimi przyczynami. Tak powstałe scenariusze były fundamentalnym „wsadem” do ostatniego raportu IPCC z 2021 r.

Z upływem czasu warto jednak określić, które scenariusze stają się mniej lub bardziej prawdopodobne, oraz czy nie istnieje potrzeba stworzenia nowych. W miarę jak przyszłość zamienia się w przeszłość, potencjalne ścieżki przyszłych emisji powinny podlegać aktualizacji. I to właśnie ostatnia aktualizacja doprowadziła do powstania mitu o rzekomo błędnych prognozach naukowców.

Skrajne scenariusze niemożliwe

Nowe scenariusze w ramach siódmej fazy projektu CMIP (CMIP7) ujrzały światło dzienne w kwietniu 2026 r. Wyniki pracy ponad 40-osoboowego zespołu opublikowano w czasopiśmie Geoscientific Model Development (Van Vuuren i in., 2026).

Najważniejsza zmiana to odrzucenie dwóch najbardziej skrajnych scenariuszy.

Pierwszy z nich to SSP5-8.5 (i jego poprzednik, RCP8.5). Jego realizacja oznaczałaby, że nasza planeta w 2100 r. byłaby prawdopodobnie o ok. 4,4°C cieplejsza niż w latach 1850-1900 (początek ery przemysłowej). Podążanie tą drogą przyniosłoby najbardziej katastrofalne skutki, a Ziemia w wielu dziś zamieszkałych częściach byłaby niezdatna do życia.

Drugi to SSP1-1.9, w którym wzrost temperatury na koniec tego wieku wynosiłby 1,4°C. Oznaczałoby to utrzymanie się poniżej progu 1,5°C, co było bardziej ambitnym celem z Porozumienia Paryskiego (drugi zakłada powstrzymanie ocieplenia na poziomie „znacznie poniżej” 2°C).

Skąd ta decyzja? Autorzy badania tłumaczą, że potencjalne ścieżki muszą uwzględniać „prawdopodobne” emisje.

Dotychczasową ścieżkę najwyższych emisji uznali za nieprawdopodobną ze względu na „trendy w kosztach odnawialnych źródeł energii, pojawienie się polityki klimatycznej oraz najnowsze trendy emisji”. Z kolei trajektorię najniższych emisji uznano za nieprawdopodobną na podstawie trendów obserwowanych w okresie 2020–2030. W skrócie: jako ludzkość osiągnęliśmy w ostatnich latach na tyle duży postęp, by uchronić się przed najgorszym, ale jednocześnie był on na tyle mały, by stracić nadzieję na najlepsze.

Warto przy tym zwrócić uwagę, że wspomniany mit koncentruje się wyłącznie na odrzuceniu ścieżki najwyższych emisji. Można się domyślać, że przekreślenie szans na optymistyczny scenariusz nie pasuje do narracji na temat „odwołania katastrofy”, dlatego fakt ten jest przez siewców dezinformacji świadomie pomijany.

Co mówią nam nowe scenariusze?

W ramach najnowszej aktualizacji zespół CMIP przedstawił siedem scenariuszy: dwa zakładają wysokie emisje, dwa średnie, a trzy – niskie.

Ten najgorszy prognozuje ocieplenie na koniec XXI w. na poziomie blisko 3,5°C, czyli ok. 1°C mniej niż przyjmowano do tej pory. Jego realizacja oznaczałaby m.in. osłabienie, a nawet wycofanie polityk klimatycznych, wzrost spalania paliw kopalnych i słaby rozwój niskoemisyjnych technologii.

Ścieżki zakładające najniższe emisje przedstawiają różne wersje realizacji mniej ambitnego, ale wciąż realnego celu z Porozumienia Paryskiego, czyli ograniczenia globalnego ocieplenia do poziomu „znacznie poniżej” 2°C w 2100 r. W każdym wariancie próg 1,5°C zostaje jednak przekroczony. Różnice polegają na tym, jak bardzo i na jak długo, a biorą się z różnic w tym, ile wyemitowanych już gazów cieplarnianych mielibyśmy zdołać „wyciągnąć” z atmosfery (za pomocą natury i technologii). 

Średnie scenariusze zakładają, że w najbliższym czasie działania na rzecz ograniczania emisji będą podążać trajektorią wyznaczoną w ostatnich latach. Jeżeli polityki klimatyczne zatrzymają się na poziomach z 2025 r. i w przyszłości nie będą wzmacniane, to na koniec tego wieku Ziemia będzie o ok. 3°C cieplejsza. Dla porównania opublikowany przez ONZ najnowszy raport o „luce emisyjnej” przewiduje wzrost do tego czasu o 2,8°C (Emissions Gap Report 2025).

RCP8.5 nie miał być “najbardziej prawdopodobnym scenariuszem” (ale niektórzy tak go traktowali)

W uczciwej ocenie mitu warto jednak przyznać, że zawiera się w nim ziarno prawdy. Chodzi o to, że w ostatnich latach najgorszy możliwy scenariusz (RCP8.5) często stanowił punkt odniesienia dla badań i bywał przedstawiany jako najbardziej prawdopodobny, choć nigdy takim nie był. Określano go mianem „biznes jak zwykle” (z ang. business as usual, BAU) i miał mówić „co się stanie, jeśli ludzkość dalej będzie podążać dotychczasową ścieżką”. Tyle, że już w chwili powstania scenariusza ludzkość z tej ścieżki schodziła, czy wręcz zeszła.

Uwagę na ten problem zwrócił m.in. komentarz opublikowany w „Nature” w 2020 r.: Emissions – the “business as usual” story is misleading. Zeke Hausfather i Glen P. Peters piszą w nim, że RCP8.5 powstało, aby „eksplorować nieprawdopodobny scenariusz” skrajnie wysokich emisji. Jego realizacja oznaczałby jednak, że ludzkość na koniec XXI w. spala pięć razy więcej węgla, polityki klimatyczne nie istnieją, a Ziemię zamieszkuje 12 mld ludzi.

„Znaczna część literatury dotyczącej konsekwencji zmiany klimatu określa RCP8.5 jako business as usual, sugerując, że jest to scenariusz prawdopodobny w przypadku braku rygorystycznych działań mitygacyjnych. Media często wzmacniają ten przekaz, pomijając niuanse.” – zauważają Hausfather i Peters. Tymczasem świat – jak tłumaczyli w 2020 r. i co jest aktualne do teraz – zmierza w stronę ocieplenia o 3°C do końca tego wieku. 

„Przecenianie prawdopodobieństwa ekstremalnych skutków zmiany klimatu może sprawić, że ograniczanie emisji wyda się trudniejsze niż jest w rzeczywistości. Może to prowadzić do defetyzmu, ponieważ problem jest postrzegany jako wymykający się spod kontroli i nierozwiązywalny. Co istotne, może to skutkować nieodpowiednimi planami, podczas gdy bardziej realistyczny zakres scenariuszy wyjściowych usprawni ocenę ryzyka klimatycznego.” – piszą.

4°C wciąż możliwe

Warto przy okazji wyjaśnić, że w ramach CMIP7 nie określono, które ścieżki są mniej lub bardziej prawdopodobne. Możliwe są wszystkie, a od podejmowanych przez ludzi działań i reakcji systemu klimatycznego na dalsze emisje zależy, która z nich okaże się tą najbliższą rzeczywistości. Podejmowanie są próby oszacowania prawdopodobieństwa poszczególnych ścieżek, jednak wymagają one od naukowców dokonywania subiektywnych wyborów i ocen, brakuje dla nich ustalonych standardów. Dlatego na razie badacze nie zdecydowali się tych badań podsumować i zrobić rankingu prawdopodobieństwa scenariuszy.  

Zaprezentowane scenariusze nie badają również wpływu przyszłych emisji na społeczeństwo i ekosystemy (autorzy zachęcają do tego inne grupy naukowców, podobnie jak do wielu innych badań pogłębiających na bazie danych z CMIP7). Z tego powodu ostateczne wzrosty temperatury mogą być wyższe od prognozowanych.

W publikacji Geoscientific Model Development nie przedstawiono tego wprost. Taka informacja pojawia się jednak na stronie CMIP (Explainer: Scenarios for CMIP7). Wyjaśniono na niej, że „wrażliwość systemu klimatycznego może być wyższa niż nasze najlepsze szacunki, a sprzężenia zwrotne między zmianą klimatu a cyklem węglowym mogą utrudniać pochłanianie dwutlenku węgla lub powodować dodatkową emisję gazów cieplarnianych”.

Z tego powodu wzrost globalnej temperatury w 2100 r. może nadal przekroczyć 4°C. „Ostatnie rekordowe temperatury w 2023 roku, a następnie w 2024 roku, przypominają, jak niepewność i luki w naszej wiedzy sprawiają, że silny wzrost temperatury jest mało prawdopodobną, ale wysoce szkodliwą konsekwencją naszych emisji” – stwierdzono na stronie CMIP.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Warto mieć też na uwadze, że ważne zmiany wprowadzone w ramach siódmej fazy projektu CMIP obejmują nie tylko scenariusze emisji do 2100 r.

Kluczowa zmiana dotyczy sposobu przedstawiania ścieżek. Dotychczas na wykresach pokazywano, jak w zależności od rosnącego stężenia CO₂ w atmosferze będzie się zmieniać globalna średnia temperatura. W nowym podejściu zmiany temperatury łączy się w modelach głównie z ilością wyemitowanych gazów cieplarnianych. W skrócie: SSP i przypisane do ścieżek liczby zastępuje wspomniane siedem scenariuszy niskich, średnich i wysokich emisji.

Jedną z nowości jest też opracowanie scenariuszy do 2500 r. (na podstawie globalnych emisji i zmian w użytkowaniu gruntów). Nie zawierają one aż tak kompleksowych danych, jak ścieżki dla XXI w., ale i tak mogą ułatwić naukowcom badanie długoterminowych skutków i (nie)odwracalności procesów w wielowiekowych skalach czasowych. Umożliwi to uzyskanie dokładniejszych odpowiedzi na pytania związane np. z topnieniem lądolodów, podnoszącym się poziom mórz i wymieraniem gatunków.

Nowy raport IPCC zostanie opublikowany w 2029 r. Uwzględni on zarówno zaktualizowane scenariusze z projektu CMIP, jak i powstałe na ich bazie nowe badania, która uda się opublikować do czasu zbierania artykułów naukowych na potrzeby siódmego raportu IPCC.

The post Mit: Naukowcy odwołali katastrofę klimatyczną, bo wykreślili scenariusz skrajnego ocieplenia appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wizualizacja zmian 12 lodowców w Alpach. Kolorem jasnoszarym zaznaczono zasięg lodowców i ich kształt na przełomie lat 1960-tych i 70-tych, kolor biały wyznacza ich współczesną (z 2015 lub 2016 roku) granicę. Zmianę powierzchni zobrazowano też kółkami, których zmiana powierzchni odpowiada zmniejszeniu się powierzchni lodowców.

Źródło: European State of the Climate (ESOTC) 2025, C3S, ECMWF, dane: Paul F., i in. (2020), Glacier shrinkage in the Alps continues unabated as revealed by a new glacier inventory from Sentinel-2.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Znikające alpejskie lodowce appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Co trzeba było zaktualizować w nowym wydaniu podręcznika „Nauka o klimacie” i dlaczego nie trzeba go było pisać całkiem na nowo? Jak przygotować się do życia w świecie, który zmienia się szybciej niż nasze sposoby myślenia o nim, i czy pomoże w tym szkoła?

O tym wszystkim przeczytasz we wrześniowym wydaniu Newslettera o klimacie. Poniżej, na zachętę, tekst dr Jagody Mytych.

Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też

Dekadę temu autorzy znani z portalu Nauka o klimacie: Marcin Popkiewicz, dr Aleksandra Kardaś i prof. Szymon Malinowski postanowili zebrać w jednej książce wiedzę o tym, jak działa system klimatyczny Ziemi. Podręcznik „Nauka o klimacie” ukazał się w 2018 roku i szybko znalazł czytelników. Z biegiem kolejnych lat zaczął jednak wymagać aktualizacji. Spokojnie: osiem lat później podstawowa fizyka nadal działa tak samo. Zmienił się natomiast świat, który ta fizyka opisuje. Przybyło danych i badań, modele stały się szybsze i dokładniejsze, a część tego, co w pierwszym wydaniu należało jeszcze do przyszłości, zdążyła już stać się przeszłością. Nowe wydanie jest więc jednocześnie dowodem na trwałość podstawowej wiedzy o klimacie i zapisem bardzo szybko zmieniającej się rzeczywistości. Razem z Marcinem Popkiewiczem i Aleksandrą Kardaś zaglądamy do obu wydań i sprawdzamy, co właściwie zmieniło się przez ten czas.

Brakowało polskiego podręcznika do nauki o klimacie. I języka, żeby o niej mówić

Kiedy w 2018 roku ukazała się „Nauka o klimacie” (Wydawnictwo Nieoczywiste), podobnej książki napisanej z polskiej perspektywy po prostu nie było. Były tłumaczenia zagranicznych publikacji (np. „Globalne ocieplenie. Zrozumieć prognozę” Davida Archera), ale brakowało polskiego kompendium, które prowadziłoby czytelnika od podstaw fizyki atmosfery, przez mechanizmy zmiany klimatu, aż po jej możliwe konsekwencje. Częściowo tę lukę wypełniał dobrze znany Wam portal Nauka o klimacie; teraz trzeba było zebrać rozproszone teksty w jedną całość.

Materiał właściwie czekał już na napisanie. Portal Nauka o klimacie działał od 2013 roku, więc jego redakcja miała za sobą kilka lat wyjaśniania, jak działa system klimatyczny. Jak szacuje Marcin Popkiewicz, analityk megatrendów i autor książek („Świat na rozdrożu”, „Rewolucja energetyczna. Ale po co?”, „Zrozumieć transformację energetyczną”), który w tym czasie stał na czele portalu, około 80 procent pracy materiałowej było już w pewnym sensie wykonane. Pozostałych autorów również bardzo dobrze znacie. Prof. Szymon Malinowski jest fizykiem atmosfery, profesorem nauk o Ziemi oraz specjalistą od pomiarów i modelowania numerycznego. Dr Aleksandra Kardaś jest fizyczką atmosfery, specjalizującą się w popularyzacji nauki, a obecnie redaktorką naczelną portalu.

Mieliśmy materiał, bo robiliśmy Naukę o Klimacie od ładnych kilku lat. Aż się prosiło, żeby wziąć te materiały, uporządkować, ułożyć w książkę.
A: mamy materiał.
B: w Polsce takiej książki nie ma. Wyraźnie jest potrzebna
– wspomina Marcin Popkiewicz.

Za tą inicjatywą stał jeszcze jeden, bardziej osobisty powód.

Siedziałem w Nauce o klimacie zaangażowany tak na 120 procent jako redaktor naczelny. Wszystkie artykuły przechodziły przeze mnie. Jak czegoś nie napisałem, to i tak to uważnie czytałem, robiłem korekty i tak dalej. Więc po prostu mózg był pełen tematyki klimatycznej i aż prosiło się o przelanie jej na papier, tudzież na klawiaturę.

Marcin Popkiewicz przyznaje zresztą, że raz na kilka lat „musi” napisać książkę, choć po każdej obiecuje sobie, że już nigdy tego nie zrobi. Pisanie to – jak wylicza – „tysiąc kilkaset dupogodzin”, a po przeliczeniu honorarium na godziny „w McDonaldzie zarobiłbym więcej”. Po czym i tak pisze następną.

W przypadku „Nauki o klimacie” wysiłek najwyraźniej trafił na zapotrzebowanie. Według Popkiewicza pierwsze wydanie wraz z dodrukami sprzedało się w nakładzie blisko 10 tysięcy egzemplarzy lub większym. Ale jego znaczenie nie ograniczało się do danych sprzedażowych. Ważna była też standaryzacyjna rola, którą ta publikacja spełniła.

Pierwsze wydanie, poza przybliżeniem stanu wiedzy i badań klimatycznych, pełniło bowiem też funkcję językotwórczą. Autorzy musieli nie tylko opisywać naukę o klimacie, ale czasami również znajdować dla niej polski język. Brakowało terminologii do opisywania zjawisk klimatycznych, którą autorzy musieli dopiero wprowadzić, i z perspektywy czasu zyskała ona powszechną akceptację.

Gdy pracowaliśmy nad książką, wielu fachowych terminów po prostu nie było. Więc zastanawialiśmy się, jak to przetłumaczyć, określić, czy są to terminy, które już ktoś stosuje. A często bywało tak, że ta terminologia była stosowana niszowo lub niekonsekwentnie: ktoś pisał w jeden sposób, ktoś inny w drugi. W zasadzie sporą część terminologii ukuliśmy my, bo jej nie było po polsku – wyjaśnia Marcin Popkiewicz.

Sporo czasu zajęło nam na przykład roztrząsanie, czy zdecydować się na określenie „poziom emisji” czy „wysokość emisji” – który termin będzie się bardziej kojarzył z miejscem w atmosferze, a mniej z określeniem, ile promieniowania jest emitowane. Wygrał poziom – dopowiada Aleksandra Kardaś.

Problem ten nawet w większym stopniu mieliśmy też podczas tłumaczenia raportów IPCC, kiedy terminologię konsultowaliśmy ze specjalistami z poszczególnych dziedzin, a wielokrotnie – jak wspomina Marcin Popkiewicz – po prostu nie było polskiego standardowego odpowiednika i trzeba było go wypracować samemu.

Prawa fizyki dalej działają tak, jak działały dekadę temu

Osiem lat w aktywnej dyscyplinie naukowej to sporo. W tym czasie przybyły tysiące publikacji, kolejne obserwacje i coraz dokładniejsze modele klimatu. Nie oznacza to jednak, że trzeba było pisać od nowa fizykę systemu klimatycznego.

W rozdziale drugim – o fizycznych podstawach działania systemu klimatycznego – są najmniejsze zmiany. Po prostu dlatego, że fizyka systemu klimatycznego nie zmieniła się w międzyczasie. Jakieś drobne aktualizacje porobiliśmy, zaktualizowaliśmy na przykład bilans energetyczny planety z nowszego raportu IPCC, różne rzeczy, ale game changera w tej części nie ma – mówi Marcin Popkiewicz.

Podobnie jest z klimatem odległej przeszłości. Wiedza o nim oczywiście się rozwija, pojawiają się nowe badania i dokładniejsze rekonstrukcje, ale – jak żartuje Popkiewicz – dawne zmiany klimatu w międzyczasie też za bardzo się nie zmieniły. W tej części wystarczyło więc uaktualnić niektóre grafiki i uwzględnić nowsze badania; nic nie „przeorało” dotychczasowego obrazu przeszłości.

Efekt cieplarniany nie doczekał się więc wersji 2.0. Zmieniło się natomiast to, co dzieje się na kolejnych etapach dobrze znanego mechanizmu. Kiedy pytam Marcina Popkiewicza, co właściwie wydarzyło się w nauce o klimacie przez te osiem lat, proponuje nie zaczynać od listy nowych odkryć, ale przejść po kolei przez cały system.

Emisje CO2, które jeszcze dekadę temu rosły wykładniczo o ponad 3% rocznie, w ostatnich latach wyhamowały, rosnąc w tempie promili rocznie. Prognozy pokazują, że prawdopodobnie właśnie osiągamy globalny szczyt emisji, i teraz będą już spadać.

To dobra wiadomość – choć spadek ten nie jest adekwatny do zrealizowania celu ochrony klimatu zapisanego w Porozumieniu Paryskim. Choć wzrost emisji zahamował, to atmosferyczne stężenie CO2 rośnie coraz szybciej, bo coraz mniej CO2 pochłaniają nagrzewające się oceany i ekosystemy lądowe. Do tego w ocieplającym się klimacie zachmurzenie zmienia się tak, że chmury odbijają mniej światła słonecznego. Można powiedzieć, że widziana z kosmosu Ziemia robi się coraz ciemniejsza, przez co pochłania coraz więcej energii słonecznej.

I właśnie wzdłuż tego łańcucha – od emisji aż po chmury – rozgrywa się duża część historii ostatnich ośmiu lat. Nie zmieniły się prawa fizyki łączące jego ogniwa. Zmieniły się wartości oraz ilość i jakość danych, którymi możemy je opisać.

Dlatego znacznie więcej pracy wymagał rozdział o zmianie klimatu, którą obserwujemy właśnie teraz. Trzeba było zaktualizować trajektorie emisji i temperatury, dane dotyczące zakwaszenia oceanów, albedo czy bilansu energetycznego planety. A kiedy książka przechodzi od teraźniejszości do przyszłości, zmian robi się jeszcze więcej. Z jednej strony postępuje transformacja energetyczna, z drugiej – nowsze badania wskazują m.in. na silniejsze sprzężenia związane z cyklem węglowym i albedo oraz raczej wyższą niż niższą czułość klimatu.

Polska na trzech mapach

Osiem lat aktualizacji można zobaczyć znacznie łatwiej na mapie niż w bibliografii, więc – spoiler alert – zajrzyjmy do tej części książki, którą ilustrują mapki Polski ze średnią liczbą dni upalnych, czyli takich z temperaturą maksymalną co najmniej 30°C. Dla okresu 1961–1990 średnia dla kraju wynosiła 3,5 dnia w roku. Dla lat 2009–2018 było to już 10,4 dnia, a dla ostatniego dziesięciolecia, 2015–2024 – 12,1 dnia.

To ponad trzykrotnie więcej niż w okresie referencyjnym 1961–1990. Jeszcze mocniej zmianę widać przestrzennie: na najstarszej mapie większa część kraju mieści się w zakresie kilku dni upalnych rocznie; na najnowszej znaczne obszary Polski południowej i zachodniej dochodzą do kilkunastu, miejscami nawet większej liczby takich dni.

Klimatyczny update: przyszłość staje się przeszłością

Upływ czasu daje jednak naukowcom jeszcze jedną możliwość. Część tego, co w pierwszym wydaniu było przyszłością, dziś jest już przeszłością. Można więc wrócić do dawnych projekcji i sprawdzić je nie kolejnym modelem, lecz obserwacjami. W nowym wydaniu autorzy robią to z projekcjami kolejnych raportów IPCC. Biorą przewidywania sprzed dwudziestu czy trzydziestu lat i nakładają na nie to, co wydarzyło się później: wzrost temperatury i poziomu morza, stężenie CO₂ czy zanik lodu w Arktyce. Bierzemy projekcje z trzeciego, czwartego czy piątego raportu IPCC, nakładamy na nie późniejsze obserwacje i – dziw nad dziwy – okazuje się, że nauka zadziałała – komentuje Marcin Popkiewicz.

Z jednym istotnym zastrzeżeniem: generalnie te zmiany zachodzą trochę szybciej niż IPCC prognozowało. Porównanie dawnych projekcji z obserwacjami nie pokazuje więc alarmistycznych skłonności IPCC do wyolbrzymiania zmian, lecz raczej ostrożny konserwatyzm części wcześniejszych szacunków.

Od „klimat zwiększa ryzyko” do konkretnego zdarzenia

Zmieniło się nie tylko to, co naukowcy obserwują, ale również to, jak szybko potrafią odpowiedzieć na pytanie o związek konkretnego ekstremalnego zdarzenia ze zmianą klimatu. Mowa o badaniach atrybucyjnych. Po fali upałów, suszy czy huraganie, a nawet jeszcze podczas ich trwania, można dziś pytać nie tylko, czy zmiana klimatu sprzyja takim zjawiskom, lecz o ile zwiększyła prawdopodobieństwo ich wystąpienia albo ich intensywność.

Marcin Popkiewicz tłumaczy ich zasadę obrazowo. Badacze porównują dwa światy: ten, w którym żyjemy obecnie, z dzisiejszym stężeniem gazów cieplarnianych, oraz odpowiadający klimatowi sprzed epoki przemysłowej. Następnie sprawdzają, jak często w każdym z nich pojawia się określone zdarzenie – na przykład fala upałów we Francji czy Portugalii.

Badania atrybucyjne są z punktu widzenia popularyzowania wiedzy o klimacie bardzo fajne, ponieważ pomagają ludziom namacalnie zrozumieć, jak już nam się planeta zmieniła. Wprowadziliśmy w książce podrozdział o atrybucji – jak to działa, jak to robią i co z tego wynika.

W ostatnich latach zmieniło się jednak nie tylko to, co modele potrafią policzyć, ale także tempo, w jakim to robią. Wzrosła moc obliczeniowa, udoskonalono kod, a modele można uruchamiać z drobniejszą siatką przestrzenną i lepszą rozdzielczością czasową. Dzięki temu analiza może być gotowa, zanim ekstremalne zdarzenie zniknie z medialnych nagłówków.

Wcześniej przeliczenie takich rzeczy trwało tak długo, że już po tym huraganie nie było w przestrzeni publicznej śladu. A teraz te modele działają na tyle szybko i zostały na tyle dopracowane i zoptymalizowane, że masz odpowiedź w ciągu nawet nie dnia, a godzin.

Prawa fizyki się nie zmieniły. Zmieniła się natomiast zdolność nauki do obserwowania, modelowania i coraz szybszego wyjaśniania ich konsekwencji.

Co nowego w nowym wydaniu „Nauki o klimacie”?

Nowa „Nauka o klimacie” nie jest więc książką napisaną od początku, ale aktualizacja nie sprowadzała się też do podmiany dat i wykresów. – Po prostu jest aktualizacja. Minęło prawie dziesięć lat, książka jako całość jest wciąż aktualna, tylko trzeba było trochę rzeczy zaktualizować, więc to zrobiliśmy – podsumowuje Popkiewicz. Książka ma nadal pełnić tę samą funkcję:popularnonaukowego podręcznika dla tych, którzy chcą zrozumieć: „o co chodzi w tej nauce o klimacie”.

Są jednak również rzeczy zupełnie nowe. Już do pierwszego, wprowadzającego rozdziału Marcin Popkiewicz dopisał fragment pokazujący naukę jako rodzaj pracy detektywistycznej. Punktem wyjścia jest pozornie proste pytanie: skąd właściwie wiemy, dlaczego klimat się ociepla? Dodałem, jak działa nauka na przykładzie takiej zabawy w detektywów. Uznałem, że warto pokazać, skąd właściwie wiemy, dlaczego klimat się ociepla. Jest wiele sposobów, żeby to ustalić, i nauka potrafi to zrobić. I to właśnie pokazuję – mówi Marcin Popkiewicz.

W przedmowie do nowego wydania nawiązaliśmy do pojęcia granic planetarnych, które zaproponowano co prawda już w roku 2009, ale w ostatnich latach zyskało na popularności. Granice planetarne tworzą ramę pozwalającą spojrzeć na system ziemski jako na złożony mechanizm, dla którego działania istotne są różne przeplatające się sfery. Zagrozić mu mogą nie tylko nadmierna zmiana klimatu, ale też zaburzenia w obiegu substancji odżywczych czy wody i inne zjawiska. Obecnie nasz świat przekroczył już 7 z 9 „granic planetarnych”, co oznacza poważne ryzyko destabilizacji. To uzupełnienie nadaje ważny kontekst naszemu podręcznikowi – podkreśla Aleksandra Kardaś.

Aktualizacja, która już czeka na kolejną aktualizację

Jest jednak pewien paradoks wpisany w aktualizowanie książki o zmieniającym się klimacie. Można uzupełnić dane do określonego momentu, poprawić wykresy i uwzględnić najnowszy stan badań, ale nauka nie zatrzymuje się na czas redakcji i druku.

Kiedy pytam Marcina Popkiewicza, kiedy przy takim tempie zmian potrzebne będzie kolejne wznowienie, odpowiada bez wahania: Myślę, że już w zasadzie chciałbym je robić.

Nową „Naukę o klimacie” autorzy przygotowywali w 2025 roku i na jej potrzeby opisywali scenariusze emisji wykorzystywane w projekcjach klimatu w ostatnich latach w ramach CMIP6 (szóstej fazy projektu porównywania modeli klimatycznych, podsumowanej w 6. raporcie IPCC). Tymczasem nauka zdążyła już zrobić kolejny krok. Powstała nowa generacja scenariuszy (CMIP7), uwzględniających dotychczasowe emisje oraz zmiany w politykach i regulacjach. Na ich podstawie naukowcy zaczynają już opracowywać symulacje różnych wersji przyszłości. I właśnie tych nowych scenariuszy Marcin Popkiewicz już chętnie użyłby w kolejnym wydaniu.

To dobrze pokazuje różnicę między pierwszym wydaniem a wznowieniem. W 2018 roku autorzy zebrali i uporządkowali wiedzę o systemie klimatycznym w książce, której wówczas brakowało na polskim rynku. Osiem lat później opisane na jej stronach podstawowe prawa fizyki pozostają takie same. Zmieniają się natomiast dane, którymi możemy je opisywać, klimat, który obserwujemy, i możliwości jego badania – szybciej niż jest w stanie nadążyć za nimi cykl wydawniczy.

Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też. Część przyszłości opisywanej w pierwszej „Nauce o klimacie” zdążyła już stać się przeszłością. Przyszłość z nowego wydania właśnie staje się teraźniejszością.

We wrześniowym numerze Newslettera o klimacie:

Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też – co zmieniło się przez ostatnią dekadę?
Dr Magdalena Budziszewska: edukacja i kompetencje w świecie zmiany klimatu
Rozpacz, żałoba, wypalenie. Co czujemy w obliczu kryzysu klimatycznego?
REINFO – 1. Kongres Bezpieczeństwa Informacyjnego

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Klimat się zmienia. Nauka o klimacie też – Newsletter o klimacie, wrzesień 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykresy miesięcznych anomalii koncentracji pary wodnej w atmosferze według pomiarów satelitarnych, w odniesieniu do średniej z okresu 2004-2021. Wykres górny: profil wycinka tropikalnej atmosfery (pomiędzy 15 równoleżnikiem północnym i południowym); wykres środkowy: wycinek atmosfery na wysokości odpowiadającej 26 hPa; wykres dolny: wycinek atmosfery atmosfery na wysokości odpowiadającej 82 hPa.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa, wykres górny: ciśnienie atmosferyczne, pełniące rolę współrzędnej pionowej (hektopaskale); wykres środkowy i dolny: szerokość geograficzna.

Odcienie koloru brązowego oznaczają anomalie ujemne, zielonego – dodatnie koncentracji pary wodnej w atmosferze, w jednostkach ppmv (części na milion objętości). Kontury żółte, czerwone i cyjanowe zakreślają wartości anomalii w zakresie +2, +3 i +4 ppmv, odpowiednio. Linia czarna na górnym wykresie pokazuje wysokość najzimniejszego punktu tropikalnej troposfery, która wpływa na ilość pary wodnej dostającej się do stratosfery.

Nadwyżka koncentracji pary wodnej widoczna po roku 2022 jest konsekwencją erupcji wulkanu Hunga Tonga.

Źródło: BAMS State of the Climate in 2025, SWOOSH v2.72.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Zmiany koncentracji pary wodnej w stratosferze appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Mapa obszarów które mogą odczuć tegoroczne El Niño, w oparciu o prognozy numerycznych modeli klimatu.

Większość skutków związana jest ze zmianą cyklu hydrologicznego: zmianą opadów, występowaniem susz i powodzi. Warto zwrócić uwagę na brak spodziewanych skutków na obszarze Europy, jest to zgodne z historycznym brakiem silnej korelacji pomiędzy tym zjawiskiem a zimową pogodą w tej części świata.

Źródło: Zeke Hausfather, Nature.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Gdzie i w jaki sposób odczujemy El Niño? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres miesięcznych wartości indeksu Niño3.4 dla najsilniejszych historycznych zjawisk El Niño oraz prognoz na najbliższe pół roku.

Oś pozioma: czas (miesiące w dwóch latach odpowiadających rozwojowi El Niño: od stycznia do czerwca następnego roku). Oś pionowa: anomalia temperatury oceanu w rejonie Niño3.4 (5°N–5°S i 170°W–120°W) względem 30-letnich norm klimatologicznych odpowiednich dla danego historycznego El Niño (stopnie Celsjusza). Różne kolory odpowiadają przebiegowi indeksu Niño3.4 dla najsilniejszych El Niño z historii. Kolorem czerwonym oznaczono aktualnie rozwijające się El Niño: do czerwca wartości obserwowane, później zakres (od dolnych 10% do górnych 90% wiązki) prognoz modeli sezonowych. Linia czerwona przerywana pokazuje medianę wiązki prognoz.

Źródło: Zeke Hausfather.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post El Niño jak nigdy w historii appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

W przerwach między rejsami, podczas których naukowcy badają np. wpływ zmiany klimatu na Morze Bałtyckie, statek Instytutu Oceanologii PAN „Oceania” cumuje w Gdańsku. Jak widać na poniższym zdjęciu z 2017 r., zachowanie suchej nogi przy zejściu na nabrzeże nie zawsze jest przy tym możliwe. Spuszczony trap prowadzi na nim wprost do wody, bo keja została zalana po wezbraniu sztormowym.

Miejsce, w którym zacumowała „Oceania”, zostało niedługo wcześniej wyremontowane. W projekcie nie uwzględniono jednak, że przez zmianę klimatu poziom morza wciąż się podnosi. Keja nie jest więc dostosowana do nowych realiów. Rodzi to problemy już teraz, a w przyszłości – gdy poziom Bałtyku będzie jeszcze wyższy – problemów tych będzie więcej.

„Poziom mórz podnosi się. Byłoby logiczne, żeby uwzględniać to, kiedy budujemy naszą infrastrukturę albo ją remontujemy. Logiczne byłoby też uwzględnienie nie tylko aktualnego stanu morza, ale i tego prognozowanego w przyszłości. Jak jednak widać, to się niestety u nas dzieje” – mówiła podczas wystąpienia dr Aleksandra Kardaś, redaktor naczelna Nauki o klimacie.

Debata klimatyczna w Sejmie

Nieuwzględnianie postępującej zmiany klimatu w działaniach systemowych i polityce państwa jest w Polsce powszechne. Tymczasem w Europie już w maju i czerwcu odnotowano serie potężnych fal upałów i pożarów. Z kolei w Polsce jeszcze przed nadejściem wakacji odnotowano nowy rekord najwyższej temperatury (40,5°C w Słubicach).

To właśnie w takich okolicznościach eksperci i naukowcy zaapelowali do polityków, by w końcu wsłuchali się w głos nauki i rozpoczęli poważną debatę o klimacie. Rezultatem tego apelu była pierwsza w historii Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków, którą objął patronatem marszałek Włodzimierz Czarzasty. W sejmowej Sali Kolumnowej pojawiło się tyle osób, że trzeba było donosić krzesła.

Zabierając głos naukowcy nie mieli wątpliwości: od tego, jak sprawnie poradzimy sobie z adaptacją do zmiany klimatu, zależy bezpieczeństwo naszego kraju. A im dłuższej będzie to ignorowane w działaniach systemowych i polityce państwa, tym większe koszty poniesiemy.

Bezpieczeństwo Polski to lasy i rzeki

„Kiedy myślimy o bezpieczeństwie, zwykle myślimy o armii, kolei, energetyce, drogach, szpitalach, cyberbezpieczeństwie. Ale istnieje infrastruktura jeszcze bardziej podstawowa, fundamentalna. To są nasze lasy, rzeki, mokradła, gleby, żywe ekosystemy. To one zatrzymują wodę, chłodzą krajobraz, chronią nas przed powodzią, magazynują węgiel, wpływają na nasze zdrowie, podtrzymują produkcję żywności. Jeżeli tracimy ich zdolność do działania, tracimy odporność państwa” – przemawiał prof. dr hab. Piotr Skubała, etyk środowiskowy z Uniwersytetu Śląskiego i członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

Dlatego zdaniem Skubały przyroda nie jest czymś, co dobrze mieć ani żadnym luksusem. Jest po prostu infrastrukturą krytyczną naszego państwa.

„Przez dziesięciolecia budowaliśmy bezpieczeństwo z betonu i stali, czyli infrastruktury szarej. Potrzebujemy jej nadal, ale musimy dołączyć infrastrukturę  żywą. Mokradło jest zbiornikiem retencyjnym, las jest systemem chłodzenia i magazynowania wody, zdrowa gleba jest magazynem wody i węgla, a dolina rzeczna jest przestrzenią bezpiecznego przejęcia fali powodziowej” – wyliczał Skubała.

Dlatego w rekomendacjach naukowców znalazły się takie zalecenia, jak m.in. zwiększenie naturalnej retencji wody, wzmocnienie ochrony lasów i zazielenianie miast. Bardzo ważne jest też wprowadzenie w życie zasady „po pierwsze nie szkodzić”. „Każda duża inwestycja, polityka publiczna i decyzja przestrzenna powinna odpowiadać na pytanie: czy ona zwiększa, czy zmniejsza ryzyko powodzi, suszy, pożaru, przegrzania? Wzmacnia czy osłabia odporność naszego kraju? – wyjaśniał prof. Skubała.

Wysychające rzeki, płonące bagna

Jeżeli zbierze się szczątkowe informacje z różnych sektorów, okaże się, że zmiana klimatu już jest i będzie coraz większym wyzwaniem dla Polski. Na przykład w tym roku w lipcu 625 gmin wystosowało apel do mieszkańców o oszczędzanie wody lub wprowadziło ograniczenia w jej poborze. Wiosna przyniosła zaś pożar w Puszczy Solskiej, która znajduje się na terenach bagiennych. Przez działalność człowieka wody ubywa jednak w takim tempie, że podmokłe obszary wysychają i stają się podatne na pożary.

Na tym jednak nie koniec, bo również w tym roku 800 rzek przejściowo wyschło. „To są małe rzeki, które najbardziej dotyczą naszego rolnictwa, oczyszczalni ścieków i bezpieczeństwa w skali kraju. To zjawisko było wcześniej niespotykane i świadczy o bardzo szybkim zaniku zasilania podziemnego polskich rzek w wodę” – komentował dr hab. Mateusz Grygoruk, prof. Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i ekspert z zakresu gospodarki wodnej.

Trendy są zaś jednoznaczne – i widoczne z różnych perspektyw. Na przykład w ostatnich 20 latach coraz liczba interwencji straży pożarnej w związku ze zdarzeniami pogodowymi rośnie średnio o 3 tys. rocznie. Z kolei jak tłumaczyła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, według istniejących szacunków zmiana klimatu może zmniejszyć produkcję rolną w Polsce nawet o 12 proc.

Prawo i konsumenci

Dlatego, jak tłumaczyli uczestnicy debaty, konieczne jest działania na wielu płaszczyznach. Chodzi nie tylko o wzmacnianie znaczenia przyrody, lecz również o dostosowanie szpitali i systemu opieki zdrowotnej do zmieniających się realiów, wsparcie rolników w transformacji czy też utworzenie systemu reagowania na katastrofy klimatyczne

Jednym z postulatów z debaty jest przyjęcie przez rząd prawa klimatycznego, w którym uwzględnione zostaną długoterminowe cele i ścieżki ich realizacji. Z jednej strony ważne jest określenie tego, w jaki sposób Polska osiągnie neutralność klimatyczną, z drugiej – w jaki sposób przeprowadzi adaptację do zmiany klimatu. Bo ta, bez odpowiednich działań na poziomie międzynarodowym, wciąż będzie postępować, przynosząc coraz poważniejsze skutki dla naszego kraju.

Mec. Agnieszka Warso-Buchanan (ClientEarth Prawnicy dla Ziemi) zwróciła przy tym uwagę, że zapewnienie bezpieczeństwa klimatycznego jest fundamentalnym obowiązkiem państwa. Wynika to zarówno z polskiej Konstytucji, jak i orzeczeń międzynarodowych sądów. „Europejski Trybunał Praw Człowieka i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości stwierdziły w dwóch ostatnich latach, że państwa są zobowiązane do chronienia klimatu” – przypomniała ekspertka.

Swoją rolę do odegrania mają jednak również obywatele.

„W naszym zespole zajmujemy się śladem węglowym produkcji mleka. I nie dlatego, że to lubimy, tylko dlatego, że producenci mleka zwrócili się z takim zapytaniem do polskiej nauki. A robią to nie dlatego, żeby świat był lepszy, tylko dlatego, że konsumenci chcą mleka, który ma niski ślad węglowy” – opowiadał prof. Grygoruk. „Jestem przekonany, że gdy konsumenci wszystkiego będą patrzeć na koszty środowiskowe produkcji, to presja społeczna powiązana z edukacją okaże się najsilniejszym motorem jakiejkolwiek zmiany” – podkreślił.

Prawda, która ma zachęcać

„Prawa fizyki nie znają podziałów partyjnych – susza nie pyta, na kogo głosujemy, a powódź nie sprawdza barw politycznych. Rolą nauki nie jest rozstrzyganie ideologicznych sporów, lecz dostarczanie faktów, które pozwolą skutecznie chronić zdrowie, żywność oraz dostęp do wody dla wszystkich Polek i Polaków, ale także dla mieszkańców Europy i całego świata. Dzisiaj bezpieczeństwo klimatyczne jest po prostu częścią bezpieczeństwa narodowego i właśnie tak – jako kwestię strategiczną i pozostającą poza bieżącymi podziałami – musimy zacząć je traktować” – mówił podczas rozpoczęcia debaty prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk.

Podczas wystąpienia apelował też do naukowców, by „nie obrażali się na decydentów”, bo ci mają inną perspektywę polityczną, w której „nie zawsze mieszczą się fakty”. „Ale to nas nie zwalnia z obowiązku powtarzania tej prawdy, którą już znamy, w sposób na dłuższą metę przekonywujący dla wszystkich. Bo jeśli jej nie zaakceptujemy, to będziemy ponosić potężne skutki” – zaznaczył prof. Konarzewski.

„By przeciwdziałać zagrożeniom, nie wystarczy, by głos nauki został wysłuchany w tym miejscu. Potrzebujemy, by w parlamencie pracowali ludzie, które rozumieją, co się dzieje, skąd bierze się ta susza i ta powódź. Tylko wtedy będziemy mogli wprowadzać właściwe rozwiązania” – dodała Katarzyna Wiekiera z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, inicjatorka apelu do parlamentarzystów.

The post „Nasze bezpieczeństwo to nie tylko armia i szpitale”. Jakie są wnioski z debaty klimatycznej w Sejmie? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykresy trajektorii emisji oraz zmian średniej globalnej temperatury dla różnych scenariuszy „przestrzelenia” progu półtora stopnia.

Wykres po lewej stronie:

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: globalna emisja dwutlenku węgla (miliardy ton CO₂).

Wykres po prawej stronie:

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: zmiany średniej globalnej temperatury w odniesieniu do średniej przedindustrialnej (przybliżonej przez okres 1850-1900).

Linia czerwona pokazuje scenariusz „utraconej przeszłości”, w którym globalna emisja dwutlenku węgla przestaje rosnąć niedługo po wynegocjowaniu Porozumienia paryskiego w 2015 roku, po czym zaczyna szybko spadać po roku 2020. Kolorem łososiowym pokazano niepewności związane z prognozowaną zmianą temperatury dla tego scenariusza: dawał on około 50% szans na nieprzekroczenie progu 1,5°C. Cienkie czarne linie pokazują konsekwencje opóźnienia redukcji emisji (z tego samego poziomu z 2015 roku) dla wzrostu globalnej temperatury.

Charakterystyczną cechą tej klasy scenariuszy emisji, zwanych scenariuszami „przestrzelenia”, jest wzrost i późniejszy spadek globalnej temperatury, wynikający z redukcji emisji metanu i wdrożenia technik wychwytywania i sekwestracji dwutlenku węgla. Bez tych „negatywnych emisji” temperatura globalna pozostałaby w przybliżeniu na tym samym poziomie przez dekady, a nawet stulecia.

Źródło: raport „Limiting Overshoot – Navigating exceedance of 1.5°C and pathways towards return”, UNEP 2026.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Scenariusze przestrzelenia półtora stopnia appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres średniorocznego bilansu masy 38 lodowców Himalajów i Karakorum od 1974 do 2023 roku, oraz skumulowanego ubytku masy lodowców w tym obszarze.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: po lewej stronie, średnioroczny bilans masy lodowców objętych pomiarami (metry ekwiwalentu wodnego/rok); po prawej stronie, skumulowany bilans masy (metry ekwiwalentu wodnego).

Słupki niebieskie pokazują wartości średnioroczne, wraz z niepewnościami (skala osi pionowej po lewej stronie). Linia czarna pokazuje natomiast sumę rocznych ubytków (skala po prawej stronie).

Źródło: Azam, M. F. (2026), „Fifty years of Himalayan glacier mass-balance monitoring: Recommendations in honour of IYGP 2025”, Journal of Glaciology, 2026;72:e43.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Bilans masy lodowów Himalajów i Karakorum appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Czy Hiszpanie rozumieją, gdy zazdrościmy im upałów? Kto zapłaci za skutki zmiany klimatu i ile czasu mamy, by się na to przygotować? Jak uczyć o zmianie klimatu w szkole, w której wszyscy są już przeciążeni? Jakie lektury rekomendują zwycięzcy naszego konkursu dla czytelników? To wszystko znajdziesz sierpniowym numerze „Newslettera o klimacie”!

W temat wprowadzi Cię felieton dr Jagody Mytych.

Życie jak w Madrycie… jesteśmy coraz bliżej

Na pierwszy rzut oka powinno dziwić, że coraz bliżej nam do Półwyspu Iberyjskiego. Hiszpania, położona na południowym krańcu najszybciej ocieplającego się kontynentu świata, jest szczególnie narażona na skutki zmiany klimatu: susze, pustynnienie, fale upałów, gwałtowne ulewy i pożary. Tyle że patrząc na to, co dzieje się w ostatnich latach w Polsce, coraz trudniej nie myśleć o Hiszpanii jako o odległej zapowiedzi naszej przyszłości.

Przysłowia a zmiana klimatu

W lipcowe popołudnie spacerowałam po niemal pustych ulicach dzielnicy Madrytu położonej niedaleko lotniska. Wyglądała na opuszczoną, ale była to po prostu niewłaściwa pora na wychodzenie z domu. Za wcześnie. Za gorąco. Spacer przypominał pływanie w upale. Na bramie zamkniętego odkrytego basenu wisiało ostrzeżenie, żeby w określonych godzinach nie przebywać na słońcu. Na niebie różowa łuna od nie tak wcale odległych pożarów. 

Niedługo wcześniej w Polsce przeżyliśmy własną falę upałów. Towarzyszyło jej coś w rodzaju narodowego oczekiwania: padnie rekord czy nie padnie? Temperatura w końcu przekroczyła 40°C, więc media dostały swój „gorący temat”.

Opowiedziałam o tym znajomemu Hiszpanowi. – Tylko dlaczego ktoś miałby kibicować rekordowi temperatury? Czy ktoś naprawdę chciałby latem żyć w takim mieście jak my? – zapytał wyraźnie zaskoczony. No właśnie. Kiedyś bardzo chcieliśmy wieść „życie jak w Madrycie”. Wygląda na to, że zmiana klimatu zmienia także znaczenie naszych ulubionych powiedzeń. „Życie jak w Madrycie” toczy się dziś w cieniu pożarów, przy szumie klimatyzacji i politycznych sporów o to, czy to, czego właśnie doświadczamy, należy nazywać kryzysem klimatycznym.

Kiedy „zmiana klimatu zabija” przestaje być metaforą

W 2022 roku premier Hiszpanii Pedro Sánchez odwiedził Estremadurę, gdzie trwała walka z pożarami. Niemal w tym samym czasie w Madrycie, podczas pracy, zasłabł i zmarł pracownik służb oczyszczania miasta. Przyczyną był udar cieplny; temperatura jego ciała sięgała 41,6°C.

Sánchez powiedział wtedy wprost: „Zmiana klimatu zabija” – ludzi, ekosystemy, bioróżnorodność, ale także domy, firmy i zwierzęta gospodarskie.

Cztery lata później nie musi już szukać nowych argumentów. W 2026 roku Hiszpania przeżywa kolejny dramatyczny sezon pożarów. Pod koniec lipca spłonęło tam już ponad 170 tys. hektarów terenów leśnych – niemal sześć razy więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Analizy atrybucyjne wskazały, że antropogeniczne ocieplenie uczyniło gorące, suche i wietrzne warunki sprzyjające pożarom w centralnej Hiszpanii co najmniej 20 razy bardziej prawdopodobnymi.

Sánchez ponownie mówi więc o konieczności nie tylko gaszenia pożarów, ale także ograniczania czynników zwiększających ich ryzyko i przygotowywania kraju na to, co nadchodzi. I wydawałoby się, że trudno o bardziej namacalny moment na polityczny konsensus.

Pożar pożarem, polityka polityką

Według przywoływanych przez Guardiana badań 84% Hiszpanów uważa kryzys klimatyczny za realne zagrożenie dla dobrobytu ludzi i zdrowia planety. Mimo to zgody politycznej brakuje.

Konserwatywna Partia Ludowa (PP) oskarża rząd Sáncheza o wykorzystywanie „mantry” kryzysu klimatycznego do przykrywania błędów w zarządzaniu katastrofami. Jej politycy podkreślają rolę zaniedbań w gospodarowaniu terenami wiejskimi i przygotowaniu służb. Jeszcze dalej idzie skrajnie prawicowy Vox, który odrzuca wiązanie obecnych pożarów z kryzysem klimatycznym.

Tyle że jedno nie wyklucza drugiego. Badacze wskazują na połączenie czynników: wyludnianie terenów wiejskich, nagromadzenie suchej, łatwopalnej roślinności, sposób zarządzania krajobrazem – oraz coraz gorętsze, bardziej suche warunki zwiększające prawdopodobieństwo i intensywność pożarów.

Można więc jednocześnie pytać, czy państwo było dobrze przygotowane do katastrofy i dlaczego katastrofy, na które musi być przygotowane, stają się coraz groźniejsze. I właśnie tutaj hiszpański spór zaczyna brzmieć znajomo.

Negowanie też ma konsekwencje

Sánchez nie jest jedynym europejskim politykiem, który tego lata zdecydował się powiedzieć to wprost. Burmistrz Londynu Sadiq Khan napisał w sierpniu w Guardianie, że tegoroczne płonące lasy, wysuszone miasta i fale upałów pokazują, iż negowanie kryzysu klimatycznego nie jest już tylko błędnym poglądem. Może mieć śmiertelne konsekwencje.

I tu dochodzimy do istotnego rozróżnienia. Możemy – i powinniśmy – dyskutować o tym, jak zarządzać lasami, gdzie budować zbiorniki retencyjne, jak przygotować straż pożarną, miasta czy system ochrony zdrowia. Ale jeśli dyskusja o adaptacji staje się argumentem przeciwko rozmowie o przyczynach zmiany klimatu i jej mitygacji, dostajemy fałszywy wybór. Trzeba robić jedno i drugie.

I nie jest to spór, który możemy obserwować z bezpiecznego dystansu. Upały, susze, gwałtowne opady i powodzie coraz częściej stawiają podobne pytania także w Polsce. A skoro jesteśmy już w Londynie – żeby pozostać przy powiedzeniach – nie ma takiego miasta jak Londyn, jest Lądek.

A o tym, co dzieje się, kiedy ryzyko klimatyczne zaczyna mieć bardzo konkretną cenę – i czy niektóre miejsca w Polsce, jak Kotlina Kłodzka, mogą z czasem stać się trudne do ubezpieczenia – przeczytacie w naszej rozmowie z prof. Marcinem Kawińskim.

W sierpniowym numerze Newslettera o klimacie:

„Życie jak w Madrycie”? Stolica Hiszpanii nie poleca się na lato
Czy polska szkoła jest gotowa na edukację klimatyczną?
Kryzys (klimatyczny) w branży ubezpieczeń? Wyjaśnia prof. Marcin Kawiński
Klimatyczny Człowiek Roku – konkurs Ministerstwa Klimatu i Środowiska
Książki polecane przez czytelników i teksty z biblioteki Nauki o klimacie

Zapisz się na Newsletter o klimacie i uzyskaj dostęp do wydań archiwalnych

Klimat się zmienia – zapisz się i omiń algorytmy!

Raz w miesiącu otrzymasz przegląd najnowszych publikacji Nauki o klimacie, ekskluzywny komentarz eksperta i pogłębiony kontekst, polecenia wartościowych treści oraz wgląd w życie redakcji.

Dbamy o Twoją prywatność. Przetwarzamy dane wyłącznie w celu wysyłki newslettera i tylko za Twoją zgodą. W każdej chwili możesz ją wycofać.

Wyrażam zgodę

na otrzymywanie drogą elektroniczną newslettera o klimacie wysyłanego przez Fundację Edukacji Klimatycznej, wydawcę portalu naukaoklimacie.pl

Wyrażam zgodę

na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Edukacji Klimatycznej w celu przesyłania newslettera

Zapisując się na newsletter akceptujesz politykę prywatności Fundacji Edukacji Klimatycznej.

Zapisuję się

Loading…

Gratulacje!

Twój e-mail został zapisany!

The post Życie jak w Madrycie – Newsletter o klimacie, sierpień 2026 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.