Być może dotarła do Was informacja, powtarzana w mediach społecznościowych, że za 70% emisji dwutlenku węgla i metanu z paliw kopalnych odpowiada 100 wielkich korporacji. Pojawia się ona w różnych kontekstach, żeby podkreślić znaczenie przemysłu wydobywczego w kryzysie klimatycznym. Czasami jest też używana, żeby pokazać, jak nieistotne dla ochrony klimatu są zmiany w konsumpcji jednostek i ich codziennych zachowaniach. Skoro większość emisji generują wielkie firmy, po co mamy rezygnować z samochodów i podróży lotniczych, ograniczać jedzenie mięsa i zakładać pompy ciepła?

Jednocześnie w publikacjach naukowych możemy znaleźć informację, że ponad 60% światowych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z konsumpcji gospodarstw domowych (Ivanova i in., 2016). Wcześniejszy artykuł mówi nawet o 72% światowych emisji pochodzących z konsumpcji gospodarstw domowych (Hertwich & Peters, 2009). Jak to jest możliwe? 

Od razu możemy wyjawić, że obie informacje są prawdziwe, ale dotyczą innych sposobów „księgowania” emisji i przypisują emisje na innym etapie cyklu życia produktów – od wydobycia paliw kopalnych po ostateczną konsumpcję.

Za 70% emisji z paliw kopalnych odpowiadają wielkie korporacje

Pierwsza informacja pochodzi z raportu Carbon Majors Report 2017 przygotowanego przez organizację pozarządową Carbon Majors Database (CMD), która zbiera dane o wydobyciu paliw kopalnych, szacuje ich emisyjność i przypisuje do spółek wydobywczych. Co ważne, szacunki uwzględniają nie tylko emisje związane z wydobyciem, transportem i przetwarzaniem paliw przez te firmy, ale też te związane ze spalaniem paliw przez użytkowników. Te drugie stanowią około 90% emisji opisanych w raporcie.

Na podstawie tych danych, raport podaje, że 71% skumulowanych emisji w okresie od 1988 do 2015 roku pochodzi ze spalania paliw wydobywanych przez zaledwie 100 firm. Należą do nich spółki prywatne (jak ExxonMobil i Shell) i państwowe (jak Saudi Aramco i Gazprom). Na piętnastym miejscu w rankingu jest Polska Grupa Górnicza (i spółki ją poprzedzające), odpowiedzialna za 1,16% emisji w tym okresie. 

Co ważne, raport Carbon Majors dotyczy tylko emisji dwutlenku węgla związanych z energią i produkcją cementu. Nie zawiera więc emisji gazów cieplarnianych związanych ze zmianami użytkowania terenu i chowem bydła. 

Raport wykorzystuje metodę rachunkowości emisji dwutlenku węgla w przedsiębiorstwach (ang. corporate carbon accounting). Dzieli ona emisje związane z działalnością firm na trzy zakresy. Pierwszy (ang. scope 1) jest bezpośrednio związany z ich działalnością i obejmuje np. spalanie paliw w pojazdach i maszynach należących do firmy. Drugi (ang. scope 2) obejmuje wytwarzanie energii kupowanej przez firmy np. elektrycznej lub cieplnej. Trzeci zakres (scope 3) obejmuje wszystkie emisje związane z kupowanymi przez firmy materiałami oraz sprzedawanymi przez nie produktami, w tym też m.in. ich transportowanie przez dostawców czy użytkowanie przez konsumentów. 

Raport Carbon Majors sumuje wartości z zakresu pierwszego i trzeciego, przypisując w ten sposób wszystkie emisje firmom wydobywczym, niezależnie od tego, kto ostatecznie korzysta z dostarczanych przez nie paliw i wytwarzanej z nich energii. Węgiel wydobywany w polskich kopalniach, a następnie spalany w elektrociepłowniach i kotłach grzewczych, jest przypisany do Polskiej Grupy Górniczej, niezależnie od tego, kto korzysta z wygenerowanego ciepła. Ropa wydobywana w Arabii Saudyjskiej, przetwarzana w rafineriach i spalana w polskich samochodach, przypisywana jest w pełni do Saudi Aramco. 

Za ponad 60% emisji dwutlenku węgla odpowiadają gospodarstwa domowe

Odwrotną perspektywę przyjmuje rachunkowość prowadzona z perspektywy konsumpcji (ang. consumption-based accounting). Szacuje ona emisje związane z procesami i produktami w całym cyklu życia, a następnie przypisuje je do użytkowników końcowych (Heinonen, 2025). Przykładem  takiej rachunkowości jest ślad węglowy, który sumuje emisje związane z konsumpcją niezależnie od tego, na którym etapie powstają. Może on dotyczyć m.in. osób, produktów, firm i państw.

Osobisty ślad węglowy bywa krytykowany za to, że odpowiedzialność za emisje przypisuje konsumentom. W jego popularyzacji szczególną rolę odegrało BP (dawniej British Petroleum), które w 2005 roku opublikowało pierwszy kalkulator osobistego śladu węglowego, jako część większej kampanii mającej zmienić wizerunek firmy. Przez krytyków jest to interpretowane jako próba przerzucenia odpowiedzialności z branży paliwowej na jednostki (Solnit, 2021).

Jednak ślad węglowy i szerzej rachunkowość dotycząca konsumpcji stały się od tego czasu bardzo użytecznymi metodami badań. Pozwalają one m.in. porównywać wpływ samochodów elektrycznych i spalinowych w całym cyklu życia, pokazując, że te pierwsze będą się „opłacać” klimatycznie tylko jeśli zdekarbonizujemy źródła energii elektrycznej (Dillman i in., 2020). Perspektywa konsumpcji pozwala zidentyfikować działania o największym znaczeniu dla ochrony klimatu i pokazać, że co prawda rezygnacja ze słomek do napojów, recykling i gaszenie świateł nie mają dużego znaczenia, ale rezygnacja z lotów, mięsa i samochodu już tak (Ivanova i in., 2020). 

Metoda śladu węglowego jest też używana do pokazania ogromnych nierówności w śladzie węglowym mieszkańców różnych części świata i ludzi o różnym poziomie dochodów. Dzięki temu możemy się dowiedzieć jak bardzo do zmian klimatu przyczyniają się najbogatsi (Chancel, 2022; Schöngart i in., 2025). Podobne badania w krajach nordyckich pokazały też, że ekologiczny wizerunek tych krajów jest iluzją i że emisje związane z importowanymi tam towarami są bardzo wysokie. 

Więcej na ten temat przeczytasz również w tekście Dobre życie przy niskim zużyciu energii, czyli nowy rozdział w raporcie IPCC.

Jak emisje z przedsiębiorstw łączą się z osobistymi? 

Przydatny w wyjaśnianiu zawiłości tematu może być tak zwany diagram Sankeya, pokazujący przepływy i połączenia między źródłami emisji a usługami końcowymi pochodzący z artykułu o „projektowaniu planów ochrony klimatu, które się sumują” (Bajželj i in., 2013). Dane co prawda dotyczą roku 2010 i przedstawiają uproszczony obraz, ale na nasze potrzeby będą wystarczające. Pełna wersja wykresu pokazuje bardziej szczegółowy obraz. 

Patrząc od prawej strony: 

• Pierwsza kolumna dotyczy gazów cieplarnianych. Oprócz CO₂, mamy tutaj inne związki objęte protokołem z Kioto, w tym metan, podtlenek azotu i gazy fluorowane. 
• Druga kolumna dotyczy wydobycia paliw kopalnych. To właśnie tego etapu i sposobu alokacji dotyczy raport Carbon Majors i informacja o „70% emisji generowanych przez 100 korporacji”. 
• Trzecia kolumna dotyczy użytecznych form energii, takich jak elektryczność oraz paliwa stałe i ciekłe. Są one produktem przetwarzania paliw kopalnych, w tym m.in. rafinacji ropy naftowej, a także wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej w elektrowniach i elektrociepłowniach.
• W kolumnie czwartej mamy urządzenia przetwarzające tę energię, czyli np. silniki i kotły spalające. 
• W kolumnie piątej jest sprzęt korzystający z energii przetwarzanej przez wyżej wymienione urządzenia, czyli samochody osobowe, ciężarówki, samoloty, czajniki, zmywarki, pralki, bojlery, maszyny produkcyjne, serwery i niezliczone inne sprzęty.
• W kolumnie szóstej mamy podział według sektorów gospodarki, w których używany jest sprzęt z kolumny piątej, czyli transport, budynki, przemysł i rolnictwo. 
• Wreszcie, w siódmej kolumnie mamy użyteczne usługi i dobra, czyli mobilność, transport towarów, ciepło, żywność i inne. Przykładowo, do mobilności przypisane są paliwa spalane w pojazdach spalinowych, energia elektryczna zużywana przez pojazdy elektryczne, a także energia zużywana na wyprodukowanie pojazdów i materiałów, z których są wykonane.

Pozycje z ostatniej kolumny można następnie przypisać do ich końcowych użytkowników dzielonych na cztery grupy: prywatnych gospodarstw domowych, administracji publicznej, organizacji pozarządowych oraz inwestycji kapitałowych firm. Jak pokazują wskazane wcześniej badania, około 2/3 tak przypisanych emisji przypada na gospodarstwa domowe  (Bajželj i in. (2013) używają innej metody alokacji niż wspomniane wcześniej artykuły przypisujące emisje do gospodarstw domowych według wydatków, ale wyszczególnione przez nich dobra i usługi można przypisać do użytkowników w podobny sposób jak wydatki).

Ważne w interpretacji wykresu jest to, że wartości procentowych z poszczególnych kolumn nie powinno się sumować. Każda kolumna przedstawia te same emisje, “księgowane” na różne sposoby, związane z innym etapem łańcucha. Żaden z nich nie jest bardziej czy mniej prawidłowy, a jedynie pokazuje problem z innej strony. 

Co z tego wynika? Emisje przypisywane w przedsiębiorstwom wydobywczym w raporcie Carbon Majors to w większości te same emisje, które metoda śladu węglowego przypisuje gospodarstwom domowym. To gospodarstwa domowe są głównymi użytkownikami końcowymi usług wytwarzanych w efekcie spalania paliw kopalnych wydobywanych przez 100 największych firm wydobywczych.

Przerzucanie odpowiedzialności

Tak jak BP mogło używać kalkulatora węglowego, żeby zmienić swój wizerunek i przerzucić odpowiedzialność na konsumentów, tak samo raport Carbon Majors bywa używany, żeby tę odpowiedzialność z nich zupełnie zdjąć. Informacja, że 70% emisji generuje 100 wielkich korporacji podawana jest czasem jako argument przeciwko wykluczaniu mięsa z diety czy rezygnacji z podróży lotniczych. Pojawia się w mediach społecznościowych często bez odniesienia do źródła i wyjaśnienia metody rachunkowości. 

Argumenty przeciwko ograniczaniu konsumpcji podawane w tym kontekście opierają się na błędnej interpretacji: skoro większość generują korporacje, to emisje związane z konsumpcją „zwykłych ludzi” muszą się mieścić w tych pozostałych 30%, prawda? Cóż znaczy nasza konsumpcja, skoro i tak większość emisji generują korporacje? Jak pokazałem wyżej, taka interpretacja jest błędna, bo miesza ze sobą różne metody rachunkowe. Zniechęca ona też ludzi do podejmowania ważnych działań na rzecz ograniczenia emisji.

Spółki z branży naftowej takie jak Total i Exxon już dawno miały wiedzę na temat wpływu paliw kopalnych na zmiany klimatu. Nie podjęły jednak działań na rzecz zmniejszenia wydobycia, zamiast tego zajmując się obstrukcją klimatyczną: rozpowszechnianiem dezinformacji na temat zmian klimatu i opóźnianiem działań na rzecz dekarbonizacji (Dembicki i in., 2025). Nie ulega wątpliwości, że spółki wydobywcze ponoszą wielokrotnie większą odpowiedzialność za kryzys klimatyczny niż poszczególni konsumenci. Ochrona klimatu wymaga ograniczenia wpływów tego sektora i zmniejszania wydobycia paliw kopalnych. 

Jednak odejście od wydobycia wymaga też zmian w konsumpcji gospodarstw domowych. Nasz obecny sposób życia jest związany z dużym zapotrzebowaniem na paliwa kopalne. O tej zależności  przekonaliśmy się w trakcie kryzysu energetycznego wywołanego atakiem Rosji na Ukrainę. Przy obecnej infrastrukturze, spalanie węgla wynika nie tylko z upartego lobbingu sektora węglowego, ale też z realnego zapotrzebowania na ciepło w polskich domach. Dekarbonizacja źródeł energii elektrycznej to nie wszystko – wymiany wymagają też miliony kotłów grzewczych i samochodów spalinowych. 

Do zmniejszenia zapotrzebowania na paliwa, można także dążyć poprzez poprawę właściwości termicznych budynków oraz ograniczenie energochłonnych aktywności jak podróże lotnicze i dojazdy samochodem. Ograniczenie mięsa w diecie pomaga też zmniejszyć emisje związane z wycinaniem lasów pod uprawę pasz i chowem zwierząt. W tych działaniach nie chodzi o osobiste wyrzeczenia – choć te też można podejmować – ale przede wszystkim o zmiany systemowe, które zmienią nasz sposób życia na mniej emisyjny. Są to m.in. polityki publiczne, takie jak dopłaty do wymiany kotłów i termomodernizacji, inwestycje w transport zbiorowy i opodatkowanie lotnictwa. Potrzebujemy też zmiany norm społecznych wokół mobilności i wzorców konsumpcji, które obecnie napędzają popyt na produkty przemysłu wydobywczego. Więcej na ten temat przeczytasz również w artykułach Dobre życie przy niskim zużyciu energii, czyli nowy rozdział w raporcie IPCC oraz Polacy emitują mniej CO₂ niż Duńczycy czy Finowie? Tak, o ile…

Reasumując, zmiany systemowe na rzecz ochrony klimatu wymagają ograniczenia wydobycia paliw kopalnych, ale też ograniczenia zapotrzebowania na energię. Jedno z drugim jest splecione, jedno bez drugiego hi ma niewielkie szanse powodzenia. Traktowanie odpowiedzialności za emisje jak „gorącego kartofla” i przerzucanie go między stroną produkcji i stroną konsumpcji jest może ciekawe retorycznie, ale nieproduktywnie, bo zmian potrzebujemy po obu stronach. 

The post Korporacje czy gospodarstwa domowe – kto odpowiada za większość emisji gazów cieplarnianych?  appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres historycznej emisji CO₂ oraz jej redukcji zgodnie ze scenariuszami ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5°C, 1,7°C i 2°C ponad poziomem przedindustrialnym.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: emisja dwutlenku węgla ze spalania paliw kopalnych, produkcji cementu oraz przekształcania i użytkowania gruntów (miliardy ton dwutlenku węgla). Kolorem czarnym oznaczono emisje historyczne (2000-2025), linia zielona obrazuje tempo liniowej redukcji emisji wymaganej do ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5°C ponad poziomem przedindustrialnym, niebieska i czerwona obrazują analogiczne scenariusze redukcję emisji dla poziomu globalnego ocieplenia 1,7°C i 2°C, odpowiednio.

Budżet węglowy dla 1,5°C wynosi tylko 170 miliardów ton, i przy obecnym poziomie emisji zostanie wyczerpany w cztery lata.

Źródło: Global Carbon Budget 2025.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Scenariusze redukcji emisji CO₂ dla różnych budżetów węglowych appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres zmian strumieni dwutlenku węgla pomiędzy atmosferą i lądową biosferą (panel lewy) oraz pomiędzy atmosferą i wszechoceanem (panel prawy) w okresie od roku 1959.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: strumień dwutlenku węgla (miliardy ton dwutlenku węgla na rok). Pokazane na wykresie zakresy niepewności to 1 odchylenie standardowe. Kolorem czerwonym oznaczono oszacowanie wartości dla roku 2025, oparte o dane cząstkowe.

Wykresy pokazują ilość netto dwutlenku węgla pochłoniętą każdego roku przez lądową biosferę i ocean, jako składowe globalnego bilansu węglowego. W przypadku pochłaniania przez lądy, pominięta została emisja i pochłanianie związane z działalnością człowieka (np. rolnictwem, wylesianiem i innymi rodzajami użytkowania i przekształcania gruntów), która w tej analizie stanowi osobną część bilansu węglowego.

W ciągu ostatniej dekady lądowa biosfera pochłonęła 21% emisji antropogenicznych, oceany zaś 29%. W roku 2025 obserwowano wzmocnienie tej pierwszej i lekkie osłabienie drugiej, spowodowane powrotem do stanu sprzed El Nino, które dominowało ich zmienność w latach 2023 i 2024.

Źródło: Global Carbon Budget 2025.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Pochłanianie dwutlenku węgla przez oceany i lądową biosferę w latach 1959-2025 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres globalnej emisji gazów cieplarnianych w oparciu o dane historyczne (lata 2015-2024) oraz różne scenariusze do roku 2035.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: globalna emisja gazów cieplarnianych (miliardy ton równoważnika dwutlenku węgla CO₂e). Linia czarna pokazuje szacunki historyczne, inne kolory obrazują zakres (jasne odcienie) i medianę (ciemna, grubsza linia) różnych scenariuszy.

Kolor zielony: klasa scenariuszy IPCC ograniczająca globalne ocieplenie w roku 2100 do poziomu 1,5 stopnia Celsjusza ponad poziomem przedindustrialnym z 50% prawdopodobieństwem i niewielkim (maksymalnie 33%) prawdopodobieństwem przestrzelenia tego celu w ciągu całego stulecia. Kolor niebieski: klasa scenariuszy IPCC ograniczająca globalne ocieplenie w roku 2100 do poziomu 2 stopni Celsjusza ponad poziomem przedindustrialnym z 66% prawdopodobieństwem. Kolor czerwony: zakres emisji wynikających z deklarowanych, warunkowych polityk klimatycznych. Kolor pomarańczowy: zakres emisji wynikających z deklarowanych, bezwarunkowych polityk klimatycznych. Kolor morski: zakres emisji wynikających z rzeczywistych, wdrożonych polityk klimatycznych.

Słupki po prawej stronie wykresu pokazują różnicę pomiędzy redukcją emisji wymaganą dla osiągnięcia celów 1,5 i 2°C, a deklarowanymi politykami klimatycznymi (warunkowymi i bezwarunkowymi) oszacowaną dla roku 2035.

Źródło: UNEP Emissions Gap Report 2025.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Historyczne i prognozowane globalne emisje gazów cieplarnianych appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres szacowanych rocznych emisji dwutlenku węgla z pożarów lasów i tundry z rejonów Arktyki i Subarktyki w latach 2003-2024.

Oś pozioma: czas (lata). Oś pozioma: emisja dwutlenku węgla (miliony ton węgla pierwiastkowego). Kolory: odcienie pomarańczowego dotyczą obszaru Euroazji, zaś brązowego Ameryki Północnej, Grenlandii i Islandii. Jaśniejszymi odcieniami oznaczono samą Arktykę, zaś ciemniejszy dodatkowo pas pomiędzy 60 a 66 równoleżnikiem północnym.

Źródło: European State of the Climate 2024.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Emisje dwutlenku węgla z pożarów tajgi i tundry 2003-2024 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Mapa bilansu dwutlenku węgla w rejonie arktycznej wiecznej zmarzliny, obejmującym zarówno tundrę jak i lasy borealne, w latach 2002-2020.

Kolor czerwony oznacza rejony będące źródłem netto dwutlenku węgla do atmosfery (punkty intensywnie czerwone oznaczają emisje z pożarów), kolor niebieski to obszary pochłaniające i magazynujące dwutlenek węgla. Pokazane na mapie wartości strumieni CO₂ podano w gramach węgla pierwiastkowego na metr kwadratowy rocznie.

Na skutek ocieplenia klimatu, powodującego topnienie wiecznej zmarzliny i intensyfikującego pożary w tym rejonie Arktyki, tundra która przez tysiąclecia była magazynem ogromnych ilości węgla stała się w ostatnich latach źródłem netto emisji CO₂ do atmosfery.

Źródło: NOAA, Arctic Report Card 2024.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Bilans dwutlenku węgla w Arktyce appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Zgodnie z ustaleniami międzynarodowej grupy naukowców przygotowującej doroczne podsumowania, emisje dwutlenku węgla ze źródeł kopalnych wyniosą w 2024 ok. 37,4 mld. ton, czyli o 0,8% więcej niż w 2023. W połączeniu z emisjami wynikającymi ze zmian użytkowania terenu (np. wylesiania czy osuszania mokradeł) sięgną w tym roku 41,6 mld ton, przekraczając zeszłoroczne o około miliard ton. 

Naukowcy spodziewają się przede wszystkim wzrostu emisji związanych ze spalaniem gazu (o 2,4% względem zeszłego roku) i ropy (o 0,9%). W przypadku węgla wzrost jest nieco mniej pewny. 

Kto emituje najwięcej?

Największymi emitorami dwutlenku węgla pozostają Chiny, Stany Zjednoczone, Indie i Unia Europejska, jednak trendy zmian w tych krajach są bardzo zróżnicowane. W Chinach dla roku 2024 przewidywany jest niewielki (ok. 0,2% względem 2023) wzrost emisji CO₂ ze spalania paliw kopalnych i produkcji cementu, w USA – spadek o ok. 0,6%, w Unii Europejskiej – również spadek, ale wyraźniejszy: o ok. 3,8%, natomiast w Indiach – wzrost o ok. 4,6%. Dużym i rosnącym (aż o 7,8% względem roku 2023) źródłem emisji jest także spalanie paliw w międzynarodowym transporcie lotniczym i morskim.

Koncentracje CO₂ również rekordowo wysokie

Swój doroczny biuletyn na temat zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze wydała w październiku Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO). Prowadzone na całym świecie pomiary wskazują, że w 2023 r. koncentracja CO₂ przekroczyła tę sprzed czasów przemysłowych już o 51%, osiągając wartość 420 ppm (parts per million – liczbę cząsteczek w przeliczeniu na milion cząsteczek powietrza). Warto zauważyć, że ponad ⅕ tego wzrostu (11,4 punktów procentowych) przypada na ostatnie 20 lat. 

Cele Porozumienia paryskiego

Zespół Global Carbon Project ocenia, że z prawdopodobieństwem 50% już za ok. sześć lat średnia temperatura powierzchni Ziemi przekroczy próg półtora stopnia ocieplenia względem czasów przedprzemysłowych (należy podkreślić, że chodzi tu o średnią wieloletnią, poszczególne lata już wcześniej mogą przebijać ten poziom). 

Jednoznaczne ustalenie daty, w której nastąpi przekroczenie progu 1,5 stopnia ocieplenia jest trudne, bo wpływają na nią także czynniki inne niż emisje dwutlenku węgla. Wahania emisji metanu, podtlenku azotu czy różnego rodzaju zanieczyszczeń (pyłowych, siarczanowych, sadzy…) mogą ją nieco przybliżyć lub oddalić w czasie. Nie ulega jednak wątpliwości, że niemal wyczerpaliśmy już czas, jaki mieliśmy na to, żeby zapobiec takiemu ociepleniu klimatu

-zauważa dr Aleksandra Kardaś, fizyczka atmosfery z portalu Nauka o klimacie i Fundacji Edukacji Klimatycznej. 

Daleko od celu

W ramach przygotowań do szczytu klimatycznego, także specjaliści z UNEP (agendy ONZ powołanej  w celu stałego monitorowania stanu środowiska) opublikowali kolejne wydanie raportu Emissions Gap. Jego nazwa sugeruje, że mówi o luce w emisjach, ale w rzeczywistości chodzi o rozdźwięk pomiędzy tym, jakie są nasze emisje gazów cieplarnianych, a jakie powinny być, aby pozwalały na realizację celów wymienionych w Porozumieniu paryskim (czyli ograniczenie ocieplenia klimatu do poziomu 2 a w miarę możliwości – 1,5 stopnia względem czasów przedprzemysłowych).

Wnioski z Global Carbon Budget 2024 i Emissions Gap 2024 nie pozostawiają wątpliwości – realizacja celów Porozumienia paryskiego nie idzie nam wcale. Zgodnie ze scenariuszami, które by na to pozwalały, emisje gazów cieplarnianych powinny spadać już od kilku lat. Aby wrócić na trajektorię “poniżej 1,5 stopnia”, ludzkość musiałaby w ciągu najbliższych sześciu lat obniżyć swoje emisje gazów cieplarnianych o 42% a do 2035 – już o 57%

– podsumowuje dr Aleksandra Kardaś.

Przy braku zdecydowanych działań możemy się w tym stuleciu spodziewać wzrostu globalnej średniej temperatury o 2,6-3,1°C względem czasów przedprzemysłowych.

Czy widać jakieś światełko w tunelu?

Jakieś tak… Tempo wzrostu emisji, które w pierwszej dekadzie stulecia utrzymywało się na poziomie ok. 3% rocznie, w ostatnich latach spowolniło do ułamka procenta rocznie. Związane jest to ze zmianami systemowymi w globalnym systemie energetycznym: spadkiem cen energii z OZE i elektromobilności, które coraz bardziej podgryzają rynek paliw kopalnych

– zauważa Marcin Popkiewicz, analityk megatrendów, redaktor serwisu Nauka o klimacie.

Zdaniem eksperta szczególną uwagę należy zwrócić na Chiny, w których pomimo poważnej suszy i konieczności zastąpienia energii z elektrowni wodnych generacją węglową, zużycie węgla prawie nie zmieniło się od zeszłego roku, a zużycie ropy wręcz spadło.

 Konsekwentna elektryfikacja gospodarki przez Państwo Środka w oparciu o szybko rozbudowywane moce OZE daje nadzieję, że ten największy emitent świata osiągnie swój szczyt emisji CO₂ wcześniej niż w zadeklarowanym 2030 r.

– dodaje Marcin Popkiewicz.

Czy możemy nadrobić obniżenie emisji aktywnym usuwaniem dwutlenku węgla z atmosfery? Niestety, jak wynika z Global Carbon Budget 2024, działające obecnie instalacje tego typu równoważą zaledwie jedną milionową emisji związanych ze spalaniem paliw kopalnych, a nasadzenia i odbudowa lasów – około połowy emisji związanych z trwałym wylesianiem. Główną drogą do zatrzymania zmiany klimatu pozostaje więc po prostu obniżanie emisji gazów cieplarnianych, przede wszystkim poprzez odchodzenie od spalania paliw kopalnych.

The post 2024: emisje i koncentracja CO2 znów rekordowe. Cele z Porozumienia paryskiego zagrożone.  appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Wykres przedstawia redukcję globalnej emisji gazów cieplarnianych wymaganą do osiągnięcia celów paryskiego porozumienia klimatycznego z 2015 roku, oraz emisję wynikającą z wdrożonych i deklarowanych polityk klimatycznych do roku 2035.

Oś pozioma: lata. Oś pionowa: globalna emisja gazów cieplarnianych w miliardach ton ekwiwalentu dwutlenku węgla (uwaga, oś nie zaczyna się od zera).

Kolory: oznaczają różne scenariusze historycznej oraz przyszłej emisji. Ciemnogranatowy – rzeczywista emisja oraz jej przedłużenie, przy założeniu ekstrapolacji już przyjętych polityk klimatycznych. Niebieski – emisja przy założeniu pełnego wdrożenia zgłoszonych, bezwarunkowych celów redukcji emisji. Jasnoniebieski – emisja przy założeniu wdrożenia dodatkowych celów redukcji emisji, warunkowanych uzyskaniem międzynarodowej pomocy finansowej. Pomarańczowy – poziom emisji potrzebny do osiągnięcia zapisanego w porozumieniu paryskim celu ograniczenia wzrostu globalnej temperatury do 2°C ponad poziom przedprzemysłowy (z prawdopodobieństwem co najmniej 66%). Czerwony – poziom emisji niezbędny do osiągnięcia celu 1,5°C (z prawdopodobieństwem co najmniej 50%). Szara linia przerywana przedstawia ekstrapolację trendu sprzed przyjęcia porozumienia paryskiego.

Wykres przedstawia medianę przyszłych projekcji, bez niepewności scenariuszowej związanej z wdrożeniem różnych zestawów instrumentów i technologii mitygacji zmiany klimatu.

Źródło: UNEP Emission Gap Report 2024 za Carbon Brief.

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

Ten wpis sfinansowaliśmy ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych przekazanych Fundacji Edukacji Klimatycznej. Dziękujemy!

The post Jak blisko nam do osiągnięcia celów porozumienia paryskiego appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Emisje dwutlenku węgla największych światowych emitentów oraz reszty świata, w przeliczeniu na osobę (per capita).

Oś pozioma: czas (lata). Oś pionowa: roczne emisje CO₂ ze źródeł kopalnych w tonach na osobę. Kolejne kolory: emisje per capita dla krajów lub regionów odpowiedzialnych za największe emisje całkowite oraz dla reszty świata). Liczby przy nazwach krajów lub regionów: emisje per capita w 2022.

Źródło: Global Carbon Budget 2023 (bezpośredni link do wykresu). 

Więcej wykresów w artykule Global Carbon Budget 2023 – aktualny przegląd światowych emisji CO2 

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

The post Emisje dwutlenku węgla per capita – najwięksi emitenci i reszta świata appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Globalne emisje najważniejszych gazów cieplarnianych związane z działalnością człowieka w latach 1990-2022.

Oś pionowa: antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych, w gigatonach ekwiwalentu dwutlenku węgla na rok (GtCO₂e/rok). Oś pozioma: czas (lata). Kolory: grafitowy – emisje dwutlenku węgla CO₂ ze spalania paliw kopalnych i produkcji cementu, beżowy – emisje metanu (CH₄), niebieski – emisje podtlenku azotu (N₂O), pomarańczowy – emisje F-gazów (fluorowanych gazów cieplarnianych, np. HFC i SF₆, zielony emisje CO₂ związane z użytkowaniem terenów i jego zmianami, w tym leśnictwem.

Źródło: United Nations Environment Programme (2023).

W ramach akcji „Wykres na dziś” publikujemy wykresy i inne wizualizacje dotyczące zagadnień związanych ze zmianą klimatu. Mamy nadzieję, że prezentowane przez nas dane stanowić będą punkt wyjścia do szerokiej i opartej na faktach dyskusji na temat globalnego ocieplenia oraz możliwości jego ograniczenia. Akcję prowadzimy we współpracy z Komitetem ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk.

Zobacz wszystkie wizualizacje.

The post Ludzkie emisje gazów cieplarnianych (1990-2022) appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.