W interaktywnym atlasie IPCC znajdziemy mapy, wykresy i tabele pokazujące zaobserwowane do dziś i przewidywane w przyszłości zmiany podstawowych parametrów klimatu, takich jak temperatura czy opady. Narzędzie jest dostępne w dwóch wersjach: prostej (simple) i zaawansowanej (advanced). Można łatwo przełączać się między nimi, korzystając z rozwijanego menu Home w prawym górnym rogu ekranu. Na początek zachęcamy do skorzystania z tej pierwszej, w której ograniczono liczbę dostępnych opcji, a za to bardzo łatwo będzie nam sprawdzić, jak zmieni się klimat w poszczególnych regionach przy wzroście średniej temperatury o 1,5, 2, 3, lub 4°C. 

Interaktywny atlas IPCC – od czego zacząć?

Aby zdecydować, który scenariusz przyszłości chcemy wyświetlić, musimy wybrać w menu górnym zakładkę QUANTITY & SCENARIO (patrz il. 2). W prostej wersji atlasu zobaczymy tu tylko 4 scenariusze (ocieplenia o 1,5, 2, 3, lub 4°C względem epok przedprzemysłowej). W wersji zaawansowanej wybór jest szerszy. Można zdecydować się na jedną z czterech wspólnych ścieżek rozwoju społeczno-ekonomicznego (Shared Socio-Economic Pathway, SSP) a w jej obrębie wybrać interesujący nas okres (bliski 2021–2040, pośredni 2041–2060, odległy 2081–2100) albo próg ocieplenia. 

W linijce QUANTITY wybieramy, czy interesuje nas wartość wskaźnika (np. średnia temperatura) – Value, czy jej zmiana względem okresu odniesienia – Change. Jeśli wybierzemy to drugie, to w wersji zaawansowanej będziemy też mogli wybrać okres, względem którego ta zmiana będzie liczona (BASELINE). W wersji prostej takim okresem referencyjnym są zawsze lata 1850–1900, które uznaje się za dobre przybliżenie czasów przedprzemysłowych (patrz IPCC, 2018). 

Zakładka SEASON (patrz il. 2) pozwala zdecydować, czy zobaczymy średnie roczne (Annual) czy dla wybranej pory roku lub dowolnych miesięcy (Customized Season). Z kolei rozwijane menu Region Set (z lewej strony) służy do określenia, jakie regiony świata nas interesują. O ile nie szukamy bardzo specjalistycznych informacji, pewnie wybierzemy zestaw regionów zdefiniowanych przez I grupę roboczą IPCC (WGI reference – regions) lub podział na kontynenty (WGII continental). Korzystając z guzików +/– z prawej strony interfejsu lub kręcąc kółkiem myszy można powiększyć sobie skalę wyświetlanej mapy.

Co nas czeka przy ociepleniu o 1,5, 2, 3, lub 4°C?

Mapą, która wyświetla się w atlasie jako domyślna, jest ta pokazująca, jak zmieni się średnia temperatura w poszczególnych częściach świata przy przekroczeniu poszczególnych progów ocieplenia. Warto jednak zajrzeć także do innych wskaźników. Ich listę zobaczymy, klikając w zakładkę VARIABLE (zmienna) w górnym menu (patrz il. 3). 

Jeśli interesuje nas np. jak wzrost temperatury wpłynie na występowanie i natężenie upałów – wybierzmy temperaturę maksymalną (Maximum temperature) albo roczną liczbę dni z temperaturą powyżej 35 lub 40°C (Days with TX above 35°C,  Days with TX above 40°C). Jeśli chcemy sprawdzić wpływ ocieplenia na nasze rachunki za ogrzewanie, spójrzmy na zmiany rocznej liczby stopniodni ogrzewania (Heating degree days). 

Oprócz informacji o temperaturze możemy zobaczyć dane na temat opadów (Precipitation), w szczególności śniegu (Snowfall), prędkości wiatru przy powierzchni Ziemi (Surface Wind) i kilka wskaźników dotyczących oceanu. Najeżdżając kursorem na znajdujące się przy nich znaki zapytania można wyświetlić wyjaśnienia. Jeśli interesujący nas wskaźnik jest „wyszarzony”,  warto zajrzeć do zaawansowanej wersji atlasu. Niektóre dane nie są dostępne dla scenariuszy  ocieplenia o 1,5, 2, 3, lub 4°C a tylko dla wspólnych ścieżek rozwoju (SSP). 

Możliwe jest odczytanie z mapy wartości wskaźnika dla konkretnego punktu, czy raczej „oczka siatki obliczeniowej” (patrz Wirtualny klimat). Trzeba w tym celu zaznaczyć znajdującą się z prawej strony ikonkę celownika (Point information) a potem kliknąć w wybrany rejon na mapie. 

Mapy można wyeksportować w formacie png lub bardziej specjalistycznych NetCDF i GeoTIFF. 

Nie tylko mapy

Klikając w wybrany region lub kontynent, możemy dla wybranego wskaźnika wyświetlić wykres pokazujący jego spodziewane zmiany do końca wieku (widzimy wyniki obliczeń z użyciem wielu modeli oraz ich średnią). Obszary pokolorowane ciemnym i jasnym kolorem pokazują zakresy, w których mieści się odpowiednio 50% i 80% wyników (patrz il. 4). Kolejne zakładki pozwalają na wyświetlenie innych wizualizacji oraz podsumowanie statystyk w postaci prostej tabelki. Korzystając z guzików na dole ekranu, wykresy można wyeksportować w formacie graficznym (pdf, png) a tabelkę także jako plik z danymi (csv).

Atlas IPCC w wersji zaawansowanej

Wersja zaawansowana atlasu została przygotowana z myślą o tych, którzy „wiedzą, czego szukają”, ale obsługuje się ją podobnie jak wersję prostą. Do dyspozycji jest po prostu więcej opcji. Przede wszystkim, w górnym menu pojawia się dodatkowa zakładka: DATASET, pozwalająca nam wybrać, czy chcemy przeglądać 

• dane z projekcji klimatu (MODEL PROJECTIONS), 
• wyniki modelowania klimatu w niedalekiej (MODEL HISTORICAL) i odległej (PALEOCLIMATE) przeszłości, 
• czy dotychczasowych pomiarów (OBSERVATIONS).

W każdym przypadku mamy do wyboru przynajmniej kilka zestawów danych, pochodzących z różnych projektów badawczych. Jako domyślny wybrany jest zestaw CMIP6, obejmujący wyniki symulacji wieloma modelami klimatu (przeczytasz o nim na przykład w tym artykule). To na nim bazują najpopularniejsze, najważniejsze wykresy i mapy przedstawiane w podsumowaniu raportu IPCC. 

W zależności od tego, jaki zbiór danych wybierzemy, w zakładkach VARIABLE, QUANTITY & SCENARIO i SEASON zobaczymy inne opcje. Przykładowo, w przypadku danych paleoklimatycznych do wyboru będą okresy takie jak „ostatni interglacjał”, a dla zbioru CMIP6 uda nam się wyświetlić dane o wzroście poziomu morza (niedostępne na razie w wersji prostej). 

Dane w wersji syntetycznej

A co, jeśli nie mamy czasu analizować map i wolelibyśmy zobaczyć lub przeczytać krótkie podsumowanie na temat tego „w którą stronę idzie klimat” w naszym regionie? W takim przypadku z pomocą przychodzi zakładka Regional Synthesis, którą znaleźć można w rozwijanym menu Home w prawym górnym rogu strony. Do wyboru mamy trzy typy schematycznych wizualizacji: uproszczoną mapę (MAP), tabelę (REGIONS) i pomysłowe narzędzie pozwalające na zestawianie różnych wskaźników (COMBINATIONS).

Ujęcie syntetyczne: mapa

To narzędzie (MAP) pozwala na wyświetlenie uproszczonej mapy pokazującej ogólne trendy (wzrost/spadek) dla poszczególnych wskaźników klimatycznych (temperatura, opady, wiatr…). Jeśli patrzymy w przyszłość (opcja PROJECTIONS na dole menu), dostaniemy przy tym oszacowanie, czy trend występować będzie z małą, średnią czy dużą pewnością. Jeśli patrzymy w przeszłość (opcja PAST TRENDS), dowiemy się, czy istnieją opracowania wskazujące na związek obserwowanych w poszczególnych obszarach zmian ze zmianą klimatu. 

Ujęcie syntetyczne: tabela

Zakładka REGIONS prowadzi nas do listy regionów świata, takich jak „Europa Zachodnia i Środkowa” (Western and Central Europe, WCE) czy „Małe Wyspy Pacyfiku” (Pacific Small Islands, PAC). Gdy wybierzemy jeden z nich, zobaczymy tabelę z listą zjawisk zależnych od klimatu (np. średnia i ekstrema temperaturowe, morskie fale upałów, powodzie przybrzeżne…) wraz z informacją, jak się dla danego obszaru zmieniają lub będą zmieniać (wraz z pewnością tej informacji). 

Ujęcie syntetyczne: kombinacje

Dział COMBINATIONS pozwala na tworzenie bardzo wyrafinowanych wizualizacji, w których mapę świata zastępuje zestaw sześciokątów (patrz il. 6). Gdybyśmy mieli wątpliwości, jakiemu regionowi odpowiada który sześciokąt, po najechaniu na niego kursorem zobaczymy stosowny podpis w wyskakującym okienku. 

Z listy zjawisk i wskaźników związanych z klimatem możemy wybrać od 1 do 6 pozycji, by zobaczyć, jakie są ich historyczne i przewidywane na przyszłość trendy. Przedstawiono to za pomocą kolorowych trójkątów i strzałek, których rozmiary mówią o pewności wyników. W razie problemów z interpretacją wizualizacji, zawsze możemy najechać na dowolny sześciokąt kursorem i wyświetlić dotyczące go informacje w postaci „otwartego tekstu”.

Jeśli potrzebujecie więcej informacji na temat atlasu, śmiało zaglądajcie do jego dokumentacji i instrukcji w języku angielskim. Ale przede wszystkim – śmiało korzystajcie z tego narzędzia, szukając danych do artykułów, prac i prezentacji. W wersji prostej oraz tabelkowej pozwala na naprawdę łatwe ustalanie faktów!

Aleksandra Kardaś

The post Przyszłość klimatu na mapach – interaktywny atlas IPCC appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ten tekst jest tłumaczeniem wpisu ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

Sam dostęp do informacji to za mało. Choć trudno to czasem przyznać, nie jesteśmy ani tak kompetentni ani tak bezstronni, jakbyśmy chcieli. Często uciekamy się do „robienia własnych badań”, kiedy chcemy (lub nie chcemy), by coś okazało się prawdą. I dlatego zaczynamy szukać „dowodów”, które potwierdzą naszą tezę, a odrzucamy wiarygodne dowody, które jej przeczą. To tzw. rozumowanie motywowane, które w połączeniu z efektem potwierdzenia sprawia, że często kończymy poważnie wprowadzeni w błąd, a jednocześnie głęboko przekonani, że mamy rację.

Nie trzeba chyba wyjaśniać, że nie tak wygląda rzetelny przegląd wiedzy naukowej. Ale jak w takim razie zrobić go prawidłowo? I jak zdecydować, któremu źródłu można zaufać?

W poprzednim artykule zwróciliśmy uwagę na niebezpieczeństwa związane z „prowadzeniem własnych badań”, co w zasadzie było apelem o intelektualną pokorę i zaufanie ekspertom. Ale jeśli twardo chcesz „robić własne badania”, masz w sumie dwie możliwości: sprawdź jaki jest konsensus ekspertów i zaufaj mu, lub samemu zostań ekspertem i przeprowadź własne (ale tym razem już prawdziwe) badania.

Czym jest konsensus i dlaczego warto mu zaufać?

W dzisiejszych czasach badania naukowe są wysoce specjalistyczne, a każda poddziedzina posiada własną nomenklaturę, metodyki, metody analizy statystycznej itp., które są potrzebne do przedstawiania i przekazywania niuansów oraz złożoności zagadnień. Eksperci posiadają wiedzę, umiejętności i doświadczenie niezbędne do tego, aby ocenić jakość dowodów dostarczonych przez konkretne badania. I co ważne – aby umieścić je w kontekście szerszej literatury. Naukowcy badający choroby serca nie są przeszkoleni, aby rozumieć literaturę dotyczącą na przykład czarnych dziur, a nawet chorób oczu. (Uwaga: Dotyczy to również Ciebie. Literatura naukowa to miejsce, gdzie wyspecjalizowani naukowcy rozmawiają ze sobą. Nie jest pisana dla nie-ekspertów).

Nie ma też czegoś takiego jak jedna jedyna metoda naukowa. Naukę tworzy społeczność ekspertów wykorzystujących różne metody do zbierania dowodów i weryfikowania twierdzeń. Społeczny aspekt nauki jest głównym powodem, dla którego jest ona tak wiarygodna. To właśnie on pomaga w korygowaniu stronniczości, błędów, a nawet w skrajnym przypadku oszustw poszczególnych naukowców.

Sercem procesu naukowego jest recenzowanie, czyli to, że przed publikacją w czasopiśmie naukowym wyniki badań, ich analiza i interpretacja muszą przejść krytyczną analizę innych ekspertów. Dodatkowo pojedyncze badanie nigdy nie jest ostateczną odpowiedzią: zanim naukowcy zaakceptują płynące z niego wnioski, muszą one zostać powtórzone i potwierdzone większą liczbą dowodów.

Kiedy niezależne i różnorodne linie dowodowe prowadzą do jednego wniosku, jest on uznawany za silny, a eksperci generalnie go akceptują. Rezultatem jest konsensus, czyli wspólne stanowisko ekspertów oparte na ocenie materiału dowodowego. Nie jest to koniec, lecz punkt wyjścia, co do którego zgadza się zdecydowana większość ekspertów. Naukowcy mogą następnie budować na fundamencie zdobytej wiedzy, aby dowiedzieć się więcej o tym, czego nie wiedzą.

Konsensus może być przy tym niekompletny – nie wszystko w jego ramach musi być wyjaśnione, niektórzy naukowcy mogą go też kwestionować. Mimo to jego całkowite obalenie jest bardzo mało prawdopodobne. I nawet jeśli istnieje problem z konsensusem (bo np. uwzględniono złe dane, które w efekcie dały błędne wyniki), nie wykryjesz go za pomocą swoich „badań”. Zrobi to ekspert. A ponieważ w naukowym świecie docenia się naukowców, którzy odkrywają nowe rzeczy lub udowadniają, że ugruntowana wiedza jest błędna, obalenie konsensusu staje się drogą do wielkiej kariery. Takiej, za którą otrzymuje się nagrodę Nobla. Prawdopodobieństwo, że tysiące naukowców zrezygnuje ze sławy i fortuny w imię utrzymania spisku, jak sugeruje wielu negacjonistów i promotorów pseudonauki, jest bliskie zeru.

Większość ludzi co do zasady ufa ekspertom i wykorzystuje konsensus jako podstawę przy podejmowaniu decyzji. Na przykład, gdyby pięciu elektryków powiedziało Ci, że instalacje w domu są w stanie zagrażającym pożarem, bez dwóch zdań powinniśmy je wymienić. Jak pokazują Naomi Oreskes i Erik M. Conway w książce „Merchants of doubt”, firmy tytoniowe czy koncerny paliwowe doskonale wiedzą, że opinia publiczna ufa konsensusowi ekspertów. Dlatego ich branżowe kampanie negacjonistyczne obejmują przekonywanie opinii publicznej, że takiego konsensusu nie ma i masowo wykorzystują fałszywych ekspertów, aby przeciwstawiać się prawdziwemu konsensusowi. A nawet sugerują, że konsensus nie jest częścią procesu naukowego.

Jednym z powodów zamieszania wokół znaczenia konsensusu w nauce jest fakt, że słowo to ma różne znaczenia. Dla wielu z nas to popularna opinia lub ogólna zgoda. Ale konsensus ekspertów ani nie jest wynikiem myślenia grupowego ani nie jest demokratyczny. To wynik pracy wysoko wykwalifikowanych ekspertów, którzy niezależnie oceniają materiał dowodowy i dochodzą do podobnych wniosków. Żaden inny sposób zdobywania wiedzy stworzony przez ludzkość nie jest tak rzetelny i godny zaufania. W dużej mierze jest to zasługą społeczności ekspertów sprawdzających nawzajem swoją pracę.

Co więcej, akceptacja konsensusu ekspertów nie jest żadnym odwoływaniem się do autorytetów. To po prostu rozsądne podejście! Błędne jest natomiast odwoływanie się do tych, którzy nie są ekspertami, są ekspertami w innej dziedzinie lub którzy na poparcie swojego twierdzenia przedstawiają opinię mniejszości. Jeśli cenisz opinię ekspertów, stanowisko oparte na konsensusie powinno mieć większe znaczenie niż „ekspert” dobrany pod z góry przyjętą tezę.

Krótko mówiąc: konsensus ekspertów jest najbardziej wiarygodną formą wiedzy dla nie-ekspertów. Naucz się im ufać. Wiedzą więcej niż ty.

Jak rozpoznać konsensus, czyli czym się różni stanowisko od metaanalizy

Czasami konsensus można mierzyć poprzez ocenę opinii ekspertów, a innym razem poprzez ocenę dowodów. Osiągnięcie konsensusu przez ekspertów może wymagać wiele czasu i badań, a w niektórych kwestiach panuje większa zgodność niż w innych. W niektórych tematach, które z punktu widzenia opinii publicznej są kontrowersyjne (np. ewolucja, zmiana klimatu, bezpieczeństwo szczepionek), wśród ekspertów panuje jednak tak silna zgoda, jaką tylko może dać nauka.

Rozpoznanie konsensusu, jeśli taki istnieje, może być trudne, ale i tak jest wielokrotnie łatwiejsze niż samodzielne przeprowadzenie badań.

Syntezy badawcze łączą wyniki badań w celu oceny wagi dowodów. Przeglądy systematyczne syntetyzują literaturę i podsumowują to, co wiadomo na temat danego pytania. Metaanalizy to z kolei przeglądy systematyczne, które wykorzystują metody statystyczne do podsumowania wyników. Pamiętaj, że żadne pojedyncze badanie nie jest ostatecznym słowem, w danej kwestii. To kawałki układanki, które wymienione metody pomagają złożyć w całość. Zasadniczo przeglądy systematyczne i metaanalizy pomagają nam uniknąć pułapki potencjalnego wprowadzenia w błąd przez pojedyncze badanie.

Aby znaleźć syntezy badawcze, wyszukaj słowa kluczowe i słowa „przegląd systematyczny” (a właściwie to „systematic review”, bo to angielski jest językiem nauki a nie polski) lub „metaanaliza” (ang. „meta-analysis”). Koniecznie sprawdź przy tym jakość czasopisma i miej na uwadze, że syntezy są tak dobre, jak badania, które są w nich uwzględnione.

Raporty syntetyczne to syntezy syntez. Nie zawsze są dostępne, ale jak są, dostarczają doskonały dowód konsensusu.

Najlepsze przykłady raportów syntetycznych pochodzą z badań nad zmianą klimatu. Na przykład Cook i in. (2016) zsyntetyzowali oszacowania konsensusu z sześciu niezależnych badań, stwierdzając solidny konsensus naukowy, że ludzie powodują zmianę klimatu.

Innym przykładem jest Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (IPCC). Od 1988 r. co kilka lat najlepsi naukowcy z całego świata przeprowadzają ocenę i syntezę tysięcy badań powiązanych z klimatem, aby zapewnić najbardziej wiarygodne i wyczerpujące oceny przyczyn, skutków i przyszłych zagrożeń związanych ze zmianą klimatu. Ich najnowsza ocena, opublikowana w sierpniu 2021 r., stwierdza: „Jest jednoznaczne, że wpływ człowieka spowodował ocieplenie atmosfery, oceanu i lądu.”

Aby znaleźć raport syntetyczny, wyszukaj słowa kluczowe i wyrażenie „synthesis report” lub „research synthesis”.

Stanowiska są oficjalnymi dokumentami, przedstawiającymi to, jak na daną kwestię naukową patrzą renomowane organizacje naukowe i/lub stowarzyszenia branżowe. Raporty te są generalnie oparte na przeglądach opublikowanej literatury i są zazwyczaj najczęstszym wyrazem konsensusu naukowego.

Aby znaleźć stanowiska, wyszukaj słowa kluczowe wraz z odpowiednią instytucją naukową. Jeśli nie znasz organizacji naukowych zajmujących się konkretnym zagadnieniem, szukanie może trochę potrwać (choć poszukiwanie konsensusu ekspertów jest i tak lepszym wyborem niż próba czytania specjalistycznej literatury). Uważaj przy tym na organizacje fasadowe lub pozornie oddolne, które dla niewprawnego oka mają wyglądać na naukowe, lecz w rzeczywistości mają promować pseudonaukę lub negacjonizm.

Jednocześnie bardzo wiarygodnym wskaźnikiem konsensusu jest to, czy większość prestiżowych organizacji doszła do podobnych wniosków.

Wytyczne praktyki klinicznej to rekomendacje opracowane przez różne organizacje opieki zdrowotnej i medyczne organizacje zawodowe, mające pomóc specjalistom z dziedziny medycyny klinicznej w diagnozowaniu i leczeniu pacjentów przy użyciu najlepszych dostępnych dowodów. Zawarte w nich stwierdzenia oparte są na przeglądach systematycznych i ogólnie uzgodnionych stanowiskach ekspertów w danych dziedzinach medycyny.

Sondaże i ankiety mierzą opinie naukowców na dany temat. Choć dostarczają użytecznych informacji (zwłaszcza, jeśli wyniki są zgodne z innymi wskaźnikami konsensusu), nie są tak wiarygodne, jak przeglądy literatury. Oczywiście ważne jest, aby korzystać z badań wiarygodnych „sondażowni”. Dodatkowo zwróć uwagę na to, kto był ankietowany. Czy wszyscy to naukowcy? Czy byli to czołowi naukowcy? Czy to eksperci w swoich dziedzinach?

Jeszcze kilka wskazówek skutecznej weryfikacji

Jest bardziej prawdopodobne, że nabierzemy się na dezinformację, jeśli potwierdza ona to, w co już wierzymy. Jeśli szukasz dowodów na to, że masz rację, z pewnością znajdziesz je w sieci! Dlatego zamiast zadawać wyszukiwarce internetowej naprowadzające (lub naprowadzające na preferowaną odpowiedź) pytanie, używaj neutralnych haseł wyszukiwania. Albo jeszcze lepiej – wyzwól się z efektu potwierdzenia i postaraj się znaleźć dowody na to, że się mylisz.

Niezbędne jest sprawdzenie wiarygodności źródeł. Chociaż czasopisma recenzowane są najbardziej wiarygodnym źródłem informacji naukowej, nie wszystkie są sobie równe. Jednym ze sposobów sprawdzenia jakości czasopisma jest wyszukanie Współczynnika Wpływu Czasopisma (Journal Impact Factor, JIF), który oblicza jego wpływ w społeczności naukowej na podstawie liczby cytowań publikowanych w nim artykułów.

Niestety, bardziej niebezpieczne formy zwodzenia w internecie obejmują zakładanie fałszywych czasopism naukowych, wydawnictw lub organizacji w celu promowania pseudonauki lub negacjonizmu. A nie tak trudno, nie będąc ekspertem w danej dziedzinie, złapać się na „badania”, które wydają się naukowe, ale w rzeczywistości mają bardzo niską jakość. W szczególności należy uważać na drapieżne czasopisma, które publikują fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje i nie przestrzegają dobrych praktyk publikacyjnych (często jedynym warunkiem opublikowania artykułu jest zapłacenie za to), a także na czasopisma pseudonaukowe, które udają naukowe, ale są tworzone wyłącznie w celu publikowania fałszywej nauki.

Jeśli korzystasz z nierecenzowanych źródeł informacji, sprawdzenie ich wiarygodności jest jeszcze ważniejsze. Nie trać czasu na sekcję „O nas” nieznanej witryny. Zamiast tego zobacz, co mówią o niej wiarygodne źródła zewnętrzne.

Przesłanie do zapamiętania

Mimo że wielu z nas lubi o sobie myśleć jako o niezależnych myślicielach, większość naszych przekonań sprowadza się do źródeł, którym ufamy. Niestety, niektóre osoby zdecydowały, że „samodzielne myślenie” oznacza automatyczny brak zaufania (lub wręcz ich domyślne negowanie) w stosunku do informacji rządowych, medialnych, a nawet akademickich. To czyni je podatnymi na dezinformację, która tylko wzmacnia ich dotychczasowe przekonania lub uprzedzenia.

Na każdym kroku ufamy ekspertom: którzy pilotują samoloty, dostarczają żywność, kładą instalacje w naszych domach itp. Tylko wtedy, gdy opinia eksperta jest sprzeczna z naszymi fundamentalnymi przekonaniami, uciekamy się do negacjonizmu… I do „przeprowadzania własnych badań”, aby znaleźć „rzeczywistą prawdę”.

Miej świadomość, że nie będziesz w prowadzeniu badań skuteczniejszy od ekspertów. Aby to zrobić, musisz być ekspertem. Jeśli twoje „badania” prowadzą cię do źródeł, które mówią ci, że wszyscy eksperci się mylą lub kłamią, to źle je przeprowadzasz. Nie znalazłeś wiarygodnego źródła, które wszyscy eksperci jakoś przeoczyli. Zostałeś zmylony przez propagandę, która odwoływała się do twoich emocji lub uprzedzeń.

Wniosek jest następujący: jeśli chcesz wierzyć w „prawdę”, na miarę najlepszych możliwości poznania tej „prawdy”, naucz się ufać ekspertom. To oni mają wiedzę i umiejętności niezbędne do oceny dowodów.

Jeśli jednak jesteś naprawdę przekonany, że prawie wszyscy eksperci na świecie się mylą, zostań ekspertem i przeprowadź własne (prawdziwe) badania.

Szymon Bujalski na podstawie i Thinking is Power, konsultacja dr Magdalena Budziszewska.

The post Jak samodzielnie weryfikować informacje? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

W tekście podajemy dane liczbowe dla roku 2019, bo dla tego roku mamy już podsumowania większości opisywanych organizacji. Jednocześnie był to rok bardziej reprezentatywny niż 2020, w którym miał miejsce przejściowy spadek emisji związany z pandemią COVID-19.

British Petroleum, Statistical Review of World Energy

Doskonałym przeglądowym źródłem różnorodnych danych o energetyce i nie tylko jest British Petroleum Statistical Review of World Energy. Koncern naftowy BP co roku przygotowuje szczegółowe zestawienie danych o wydobyciu i zużyciu paliw kopalnych oraz innych nośników energii, udostępniając je w formie tabelarycznej w formacie MS Excel, z podziałem na kraje i ich grupy (takie jak np. kraje OECD czy UE) oraz poszczególne lata. To prawdziwa kopalnia zestandaryzowanych danych od 1965 r. Znajdziemy tu m.in. informacje o emisjach – uwzględniają one jednak jedynie dwutlenek węgla emitowany przy spalaniu paliw kopalnych. W 2019 emisje te wynosiły 34,0 mld ton CO₂ (GtCO₂).

International Energy Agency, Global Energy Review

Zestawienia roczne przedstawia też Międzynarodowa Agencja Energii – MAE (ang. International Energy Agency, IEA) w swoich raportach Global Energy Review. Dane nie są stabelaryzowane aż tak przystępnie jak w przypadku BP, ale jeśli nie chcemy drążyć szczegółów, są zupełnie wystarczające. MAE podaje emisje CO₂ ze spalania paliw kopalnych, za 2019 r. podając wartość 33,4 GtCO₂.

Drobne rozbieżności (na poziomie niecałych 2%) w stosunku do BP wynikają z różnic w metodyce. Przykładowo, emisje ze spalania węgla zależą od jego ilości i kaloryczności – nie wszystkie te informacje ze wszystkich krajów są precyzyjne; daty (rok) zakupu paliwa i jego spalenia też mogą się różnić, możliwe są więc drobne różnice pomiędzy zestawieniami różnych organizacji.

Global Carbon Project

O ile British Petroleum oraz Międzynarodowa Agencja Energii skupiają się na sektorze energii i emisjach z niego, to Global Carbon Project (GCP) analizuje sytuację przez pryzmat cyklu węglowego. Oprócz emisji ze spalania paliw kopalnych uwzględnia w swoich danych (przedstawianych również w formie arkusza MS Excel) emisje związane z produkcją cementu oraz zmianami użytkowania terenu. Według metodyki GCP emisje z paliw kopalnych w 2019 r. wyniosły 34,4 GtCO₂, emisje z cementu 1,6 GtCO₂, emisje z pochodni gazowych 0,4 GtCO₂, a pozostałych źródeł kopalnych 0,3 GtCO₂, dając łącznie 36,7 GtCO₂. Emisje związane ze zmianami użytkowania terenu, takimi jak np. wylesianie oszacowano w 2019 r. na 3,8 GtCO₂. Łączne antropogeniczne emisje CO₂, zarówno z rezerwuarów geologicznych jak i zmian użytkowania terenu, liczone według metodyki GCP wyniosły 40,5 GtCO₂.

UN Environment Programme

Program Środowiskowy ONZ (ang. UN Environment Programme, UNEP), w swoich raportach Emissions Gap (Luka emisyjna, patrz artykuł na NoK) uwzględnia emisje wszystkich gazów cieplarnianych ze wszystkich źródeł, takich jak np. metan ulatniający się z wysypisk czy „wybekiwany” przez krowy. Tak liczone emisje antropogeniczne w 2019 r. wyniosły 59,1 ± 5,9 GtCO₂e (ekwiwalentu CO₂ liczonego w 100-letnim horyzoncie czasowym), przy czym same emisje z paliw kopalnych i cementu oszacowane zostały na 38,0 ± 1,9 GtCO₂e.

World Resources Institute

Think Tank World Resources Institute udostępnia przeglądarkę szeregu danych na temat emisji. Dane obejmują różne gazy cieplarniane ale nie uwzględniają zmian wykorzystania terenu i leśnictwa (ang. Land Use, Land-Use Change and Forestry, LULUCF). Suma tych emisji w 2018 r. (do tego roku sięgają dane WRI w momencie pisania tego artykułu) wynosi 48,9 GtCO₂e.

Wśród udostępnianych przez WRI informacji możemy znaleźć też tak zwany wykres Sankeya. To specjalna wizualizacja pokazująca podział emisji pomiędzy sektory i aktywności gospodarcze. Diagram uświadamia, na jak wiele sposobów można analizować i przedstawiać dane dotyczące emisji (a także jak wielu sektorów gospodarki dotyczy wyzwanie redukcji emisji gazów cieplarnianych).

UNFCC, najnowsze oficjalne krajowe dane o emisjach

Jeśli interesują Cię przekrojowe najnowsze dane o emisjach konkretnych krajów, warto sięgnąć do raportów składanych przez nie w ramach Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmiany klimatu (ang. United Nations Framework on Climate Change, UNFCC). Są one dostępne na stronie UNFCC jako Krajowe Raporty Inwentaryzacyjne (ang. National Inventory Report, NIR). Znajdziemy tu m.in. dane z Polski (raport z 2021 r., obejmujący dane do 2019 r.).

Aktualność danych

Przy próbie wykorzystania danych problem stanowią nie tylko różne sposoby liczenia emisji. Wyzwaniem jest również dostęp do maksymalnie aktualnych informacji. O ile GCP publikuje prognozy emisji za dany rok już na dwa miesiące przed jego końcem (w tym roku w dniu 4 listopada), oszacowując emisje na podstawie danych z pierwszej połowy roku oraz przewidywanych zmian w PKB i energochłonności gospodarek poszczególnych krajów świata, to oficjalne dane krajowe i sektorowe pojawiają się z większym, zwykle 2–3 letnim, opóźnieniem.

Podejmowane są starania w celu poprawy tego stanu rzeczy. Międzynarodowa grupa Carbon Monitor dostarcza regularnych aktualizacji dotyczących emisji CO₂ przez kraje, obecnie z okresem miesięcznym, zaś Climate TRACE, w oparciu o obserwacje satelitarne (więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule Satelitarne obserwacje stężeń, źródeł emisji i miejsc pochłaniania CO2) i sztuczną inteligencję, na bieżąco modeluje emisje poszczególnych krajów i sektorów gospodarki. Wszystko wskazuje na to, że w kolejnych latach dostępne będą coraz bardziej precyzyjne i aktualne dane.

Podsumowując…

Różne organizacje przedstawiają różne zakresy danych dotyczących emisji, od samych paliw kopalnych (jak BP lub IEA), przez emisje CO₂ z cementu i LULUCF (jak GCP), emisje wszystkich gazów cieplarnianych bez sektora LULUCF (WRI) po całość emisji gazów cieplarnianych (UNEP, UNFCC). Dodatkowo, gdy korzystamy z opracowań uwzględniających podział na sektory gospodarki, trzeba pamiętać, że różne metodyki mogą różnie przyporządkowywać zużycie energii i emisje – przykładowo, zużycie prądu w budynkach może być przyporządkowane do energetyki lub budynków, a zużycie paliw w rolnictwie do rolnictwa lub transportu.

Teraz już będziesz wiedzieć na co zwracać uwagę i jak porównywać dane. Więcej źródeł danych związanych z klimatem znajdziesz w naszym artykule „Źródła informacji o klimacie”.

Marcin Popkiewicz

The post Emisje gazów cieplarnianych – skąd brać dane? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.