Ten tekst jest tłumaczeniem wpisu ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

Myślimy cały czas, ale nie zawsze rozumujemy logicznie i krytycznie. To trudne i nie przychodzi naturalnie. To umiejętność, której trzeba się nauczyć i którą trzeba ćwiczyć. Nasze mózgi są przystosowane do utrzymywania nas przy życiu poprzez podejmowanie szybkich decyzji w celu uniknięcia drapieżników i do tworzenia silnych emocjonalnych więzi z członkami naszych plemion w celu współdziałania. Ufanie, że twój mózg z natury wie, jak rozumować, jest prostą drogą do bycia zwodzonym. I nie ma znaczenia, jak mądry lub wykształcony jesteś. Nikt nie może nas okłamać lepiej, niż my sami.

Na pewno spotkaliście w swoim życiu osoby, które z niezachwianą pewnością siebie prezentują swoje opinie jako fakty i ukrywają niezgodne z faktami twierdzenia za „tarczą opinii” (czyli twierdzeniem, że każdy ma prawo do opinii). Nadmiernie upraszczają złożone kwestie i nie chcą lub nie są w stanie zająć się niuansami i szczegółami. Ze względu na brak merytorycznych argumentów uciekają się do dziecinnych wyzwisk (np. „owce w stadzie” czy „fake news”) i głoszą, że ci, którzy się z nimi nie zgadzają, są „głupi” i muszą „myśleć za siebie”.

Uważają się za „krytycznych myślicieli”, ale w rzeczywistości sami skutecznie „zaszczepili się” przeciwko krytycznemu myśleniu. Bo jeśli jesteś przekonany, że korzystasz z „dowodów” i „logiki” oraz „znasz PRAWDĘ”, to dlaczego miałbyś brać pod uwagę możliwość, że się mylisz i musisz uczyć się czegoś nowego?

Jednak niewiele rzeczy wzmacnia nas tak, jak umiejętność poprawnego myślenia i weryfikowania swoich przekonań w oparciu o fakty i porządną analizę związków przyczynowo-skutkowych. Krytyczne myślenie może pomóc nam w podejmowaniu lepszych decyzji i rozwiązywaniu problemów, a także może uchronić nas przed oszustwem lub krzywdą.

Wiedza może być potęgą. W naszym złożonym i szybko zmieniającym się świecie jest jednak niemożliwe, żeby jedna osoba wiedziała wszystko. Poza tym prawdziwa wiedza to coś więcej niż zapamiętanie kilku faktów. Zdobywanie wiedzy to proces, który opiera się na umiejętnej analizie informacji w celu wyciągnięcia prawidłowych wniosków. A w świecie nieograniczonych informacji, z nieograniczonych źródeł, nie zawsze najwyższej jakości, musimy wyposażyć się w lepszy sposób myślenia. 

Czym więc jest krytyczne myślenie? I skąd wiesz, że jesteś myślisz krytycznie?

Istnieje niezliczona ilość definicji myślenia krytycznego. Zasadniczo myślenie krytyczne to samodzielny proces analizy i oceny informacji, który pozwala zdecydować, w co wierzyć lub jak postępować.

Krytyczni myśliciele:

• Są świadomi, że ich myślenie jest ułomne i podatne na błędy. Zdają sobie sprawę, że ich spostrzeżenia mogą nie być trafne, a ich pamięć jest niedoskonała. I rozumieją, że ich mózgi idą na skróty, aby pomóc im podejmować szybkie i łatwe decyzje, co często prowadzi do tendencyjnego myślenia.
• Myślą o tym, jak myślą. Pytają siebie, skąd i dlaczego coś wiedzą, a także aktywnie poszukują luk w swojej wiedzy i stronniczości w rozumowaniu. Unikają emocjonalnego rozumowania i intuicji, a zamiast tego aktywują myślenie na wyższym poziomie, które jest wolniejsze i bardziej rozważne.
• Są ciekawi i dociekliwi. Chcą się uczyć, więc zadają pytania. Co ważne, są otwarci na odpowiedzi, nawet jeśli usłyszą nie to, co chcieliby usłyszeć.
• Oddzielają własną tożsamość od przekonań. Zdają sobie sprawę, że trudno jest krytycznie kwestionować przekonania, które są ważne dla poczucia własnej wartości. Chcą wierzyć w rzeczy prawdziwe, a nie w nieprawdziwe – nawet jeśli jest to niewygodne. Zasadniczo wolą być racjonalni niż mieć rację. 
• Przyjmują krytykę ze strony innych. Zdają sobie sprawę, że wymiana argumentów służy wspólnemu poszukiwaniu prawdy. Są w stanie i chcą uczciwie ocenić inne punkty widzenia. 
• Wykorzystują dowody, aby wyciągać wnioski i utrzymać zdrowy poziom sceptycyzmu. Są otwarci na różnorodne stwierdzenia, ale aby zgodzić się z jakimś stwierdzeniem wymagają wystarczająco wiarygodnych dowodów. Wiedzą, że nadzwyczajne stwierdzenia wymagają nadzwyczajnych dowodów, a stwierdzenia bez przytoczonych dowodów są co najwyżej opiniami wypowiadających je osób.
• Unikają czarno-białego myślenia i czują się komfortowo z niejednoznacznością i niepewnością. Zdają sobie sprawę, że świat jest złożony i pełen niuansów, a rozdzielenie problemów na skrajności może uniemożliwić im zrozumienie tych problemów i znalezienie rozwiązań.
• Są pokorni. Są uczciwi wobec siebie w kwestii tego, co wiedzą, a czego nie i unikają zbytniej pewności siebie. Zdają sobie sprawę, że mogą się mylić i dlatego są gotowi, by w takim przypadku zmienić zdanie. I cenią wiedzę innych.

Krytyczne myślenie to podróż. Nie jest ona łatwa i zawsze jest miejsce na poprawę. W jej trakcie wielu z nas powinno pozbyć się wielu nabytych w życiu codziennym nawyków. Niestety świat jest pełen dezinformacji i fałszu, a najlepszym sposobem na to, by nie dać się zwieść, jest przejęcie kontroli nad własnym myśleniem.

Mówiąc najprościej: krytyczne myślenie wzmacnia i pomaga w rozwoju.

Szymon Bujalski na podstawie Thinking is Power, konsultacja merytoryczna dr Magdalena Budziszewska

The post Naucz się JAK myśleć, a nie CO myśleć appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ten tekst jest tłumaczeniem wpisu ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

W pewien słoneczny dzień w 1995 roku do banku w Pittsburghu wszedł mężczyzna. Uśmiechnął się do kamer bezpieczeństwa, wycelował broń w kasjerów i zażądał, by oddali mu pieniądze. Kilka godzin później napadł na drugi bank. Przy 168 cm wzrostu i ponad 120 kg wagi mężczyzna był bardzo charakterystyczny i łatwy do rozpoznania. Zwłaszcza, że nie nosił nawet maski.

Wieczorne wiadomości pokazały zdjęcia jego twarzy, z prośbą o pomoc w identyfikacji złodzieja. W ciągu godziny policja wiedziała już kim on jest i funkcjonariusze niezwłocznie udali się do domu 45-letniego McArthura Wheelera, by go aresztować.

Wheeler oniemiał. Nie mógł uwierzyć, że został złapany. Nie próbował nawet przekonywać o swojej niewinności. Zamiast tego powtarzał: „przecież miałem na sobie sok”.

Podczas przesłuchania Wheeler powiedział policji, że nie mógł zrozumieć, jak kamery bezpieczeństwa uchwyciły jego wizerunek. Przecież posmarował sobie twarz sokiem z cytryny, by stać się niewidzialnym! Słysząc to policjanci pomyśleli, że Wheeler był pod wpływem narkotyków lub alkoholu. Ale nie. Był trzeźwy.

Po prostu był w wielkim, WIELKIM błędzie.

Najwyraźniej Wheeler usłyszał gdzieś, że sok z cytryny może być używany jako niewidzialny atrament i doszedł do wniosku, że gdy nasmaruje nim twarz, również stanie się niewidzialny. Oczywiście nie był aż tak głupi i przed przystąpieniem do napadu przetestował swoją hipotezę. Nałożył sobie na twarz sok z cytryny i zrobił sobie selfie aparatem Polaroid. Puste zdjęcie, które uzyskał, było dla niego dowodem, że pomysł zadziałał. Tak oto odkrył niezawodny sposób na popełnianie przestępstw bez bycia złapanym! (później okazało się, że kiedy obrócił aparat, aby zrobić selfie, w rzeczywistości zrobił zdjęcie sufitu).

Niewykwalifikowany i nieświadomy

Przypadek Wheelera przykuł uwagę profesora psychologii Davida Dunninga i jego doktoranta, Justina Krugera. Zastanawiali się oni, jak tak skrajnie niekompetentny złodziej mógł być aż tak pewny, że jego plan się powiedzie.

Dunning i Kruger postanowili zbadać sprawę, wykorzystując ulubionego królika doświadczalnego psychologów… studentów studiów licencjackich. Poprosili uczestników badania, aby ocenili swoje umiejętności w zakresie logiki i gramatyki w porównaniu z innymi studentami. Po tym zaś przetestowali, na ile faktycznie radzą sobie w tych dziedzinach. Wyniki były szokujące. Studenci, którzy wypadli najgorzej, konsekwentnie i znacząco przeceniali swoje umiejętności.

Co ciekawe, Dunning i Kruger stwierdzili również odwrotną sytuację u osób osiągających najlepsze wyniki, które miały tendencję do niedoceniania swoich kompetencji. Doświadczenie pozwalało im dostrzegać swoje błędy i luki w wiedzy. Ponadto zakładali oni, że skoro coś jest łatwe dla nich, to musi być równie łatwe dla wszystkich innych.

W kolejnym badaniu przeprowadzonym na strzelnicy para naukowców sprawdzała wiedzę hobbystów broni na temat bezpieczeństwa i odkryła ten sam wzór. Ci, którzy osiągnęli najniższe wyniki, znacznie przecenili swoje kompetencje, a ci, którzy osiągnęli najwyższe wyniki, nie doceniali ich.

Wyniki te zostały od tego czasu powtórzone w wielu dziedzinach. Jedno z badań wykazało, że 80% kierowców ocenia swoje umiejętności jako ponadprzeciętne (choć z definicji połowa powinna być poniżej przeciętnej, a połowa powyżej). Przed nazbyt optymistycznym postrzeganiem siebie nie chroni nawet tytuł profesorski – badanie przeprowadzone w tym gronie wykazało, że 94% profesorów uczelni również ocenia siebie jako ponadprzeciętnych.

Rezultatem pracy Dunninga i Krugera jest to, co nazywamy dziś efektem Dunninga-Krugera. Najwyraźniej umiejętności i wiedza wymagane do bycia kompetentnym w danym zadaniu są tymi samymi umiejętnościami, których potrzeba do oceny własnych kompetencji. Lub jak to ujął Dunning: jeśli jesteś niekompetentny, nie potrafisz ocenić, jak bardzo jesteś niekompetentny.

Zasadniczo często bywamy ślepi na naszą własną ignorancję. A bez prawdziwej wiedzy nie jesteśmy w stanie rozpoznać swoich błędów i ograniczeń. Mimo to bywamy naprawdę pewni siebie, ponieważ umysł ignoranta nie jest czystą kartą. Jest zagracony iluzją wiedzy, taką jak mylne doświadczenia, przypadkowe fakty i intuicje.

Nie jesteśmy też w stanie docenić wiedzy innych i nie potrafimy uwzględnić informacji zwrotnej ani się poprawić. Jesteśmy już pewni, że wiemy wszystko, więc dlaczego mielibyśmy słuchać kogoś innego? 

Większość z nas doświadczyła efektu Dunninga-Krugera w prawdziwym życiu. To może być całkiem komiczne (i irytujące). Twój zrzędliwy wujek podczas Bożego Narodzenia, który myśli, że wie wszystko. Komentatorzy każdego postu w mediach społecznościowych NATARCZYWIE głoszący, że ich punkt widzenia jest faktem, a wszyscy inni są głupi. Polityk, który z przekonaniem chwali się, że wie o wszystkim więcej niż eksperci.

Ale oto ciekawostka: w pewien sposób wszyscy jesteśmy pewnymi siebie głupcami.

Pomyśl przez chwilę o czymś, w czym jesteś naprawdę dobry. Może to być naprawianie samochodów, pieczenie chleba, granie w gry… Cokolwiek, o czym wiesz bardzo dużo. Teraz zastanów się, co przeciętna osoba wie o twojej dziedzinie. To pewnie niewiele, a do tego część tej wiedzy jest zapewne błędna. Osoby te prawdopodobnie nawet nie zdają sobie sprawy, jak wiele mają do nauczenia.

Teraz pomyśl, że jesteś takim samym ignorantem jak ta osoba w niemal każdej innej dziedzinie. Jak zauważył Dunning: „Pierwszą zasadą klubu Dunninga-Krugera jest to, że nie wiesz, że jesteś jego członkiem”.

„Nie znam się, więc się wypowiem…”

Żartobliwa ilustracja powyżej przedstawia etapy zdobywania wiedzy i powiązaną z nimi pewność siebie – składowe efektu Dunninga-Krugera. Szczyt Głupoty okupują ludzie, którzy obejrzeli kilka filmów na YouTube i myślą, że odkryli dowód na to, że NASA ukrywa fakt, że Ziemia jest płaska. A także celebryci, którzy spędzili kilka godzin wyszukując informacje w Google i doszli do wniosku, że wiedzą o szczepionkach więcej niż naukowcy.

Nie wszyscy schodzą ze Szczytu Głupoty. Niektórzy zostają na nim przez całe życie. Ale miejmy nadzieję, że nauczysz się wystarczająco dużo, by zejść do Doliny Rozpaczy. W tym czasie pewność siebie spada, bo zdajesz sobie sprawę, jak wiele trzeba się jeszcze nauczyć. A poza tym są ludzie, którzy wiedzą więcej od Ciebie!

Jeśli jednak wytrwasz, zaczniesz wspinać się w górę Zbocza Oświecenia. Uczysz się więcej, tworzysz połączenia, dostrzegasz niuanse. Zdajesz sobie sprawę, że tak naprawdę nigdy nie będziesz wiedział wszystkiego na pewno. Zdobywasz jednak coraz większe kompetencje w dziedzinie, a twoja pewność siebie rośnie.

I co frustrujące – widzisz tych, którzy są na Szczycie  Głupoty i zastanawiasz się, jak mogą być tak pewni siebie, skoro tak wyraźnie się mylą. Co więcej, widzisz, że w dyskusjach w internecie z niezmąconym przekonaniem plotą bzdury, a do tego bywają w dyskusji większością – bo ilu jest ekspertów, a ilu ludzi o mizernym pojęciu o temacie..?

Jak nie być pewnym siebie głupcem

Pewność siebie McArthura Wheelera z przykładu na początku naszego artykułu wynikała z jego niekompetencji. Był zbyt wielkim ignorantem, by zauważyć swoje błędy, przez co podejmował złe decyzje. Krótko mówiąc: oszukał sam siebie.

Jeśli więc nie wiemy, czego nie wiemy, to jak sobie z tym radzić?

Efekt Dunninga-Krugera ma miejsce, ponieważ nie jesteśmy w stanie obiektywnie ocenić naszej wiedzy i kompetencji. Dlatego rozwiązaniem jest metapoznanie (uświadomienia sobie zasad działania naszych procesów myślowych), dzięki któremu możemy dokładniej i uczciwiej ocenić własną wiedzę i umiejętności.

Kluczowa jest również intelektualna pokora, czyli przyznanie, że możemy się mylić.

Jeśli chcesz uniknąć wylądowania na Szczycie Głupoty i publicznego chwalenia się tym faktem:

• Zastanawiaj się, skąd pochodzą Twoje informacje. I, co jest jeszcze ważniejsze, jak sprawdzić, czy się nie mylisz. Uczciwie oceniaj dowody. Bierz również pod uwagę, że możesz nie wiedzieć wystarczająco dużo, by móc te dowody rzetelnie ocenić.

• Bądź ciekawy tego, czego nie wiesz. Sięgaj do ekspertów po informacje i bądź otwarty na uwzględnienie ich sugestii. Jeśli powiedzą ci, że popełniłeś błąd lub coś przeoczyłeś, nie broń się. Słuchaj i ucz się.

• Poczuj się komfortowo z niepewnością. Większość spraw jest bardziej skomplikowana, niż nam się wydaje, a zrozumienie złożoności i niuansów wymaga głębokiej wiedzy i doświadczenia.

• Kontroluj swoją pewność siebie. Wiara w posiadaną przez siebie wiedzę jest istotna, ale przesadne przekonanie o swej nieomylności -może być zgubne.

Wiele czynników

Od czasu, kiedy opisano efekt Dunninga-Krugera, nauka poszła do przodu, zdobywając nie tylko szersze dane (w innych kontekstach i na innych lepszych próbach niż rozwiązujący testy studenci), ale także poszerzając repertuar stosowanych metod statystycznych i udoskonalając je. Jest to zresztą cecha prawdziwej nauki – jej odkrycia mogą być przedmiotem re-ewaluacji i krytyki. Wykazano, że przynajmniej częściowo efekt ten może statystycznym artefaktem, wynikającym z efektów regresji do średniej, a przy zastosowaniu lepszych metod statystycznych nie zawsze replikuje się (Gignac i Zajenkowski, 2020).

Jednocześnie warto zauważyć, że może on być echem szerszego efektu meta-poznawczego, gdzie istnieje tendencja do przybliżania wyników osób skrajnych (bardzo słabych lub bardzo dobrych w jakimś zadaniu), do wyników średnich, zwłaszcza, jeśli ocena dokonywana jest po jakimś czasie (Mazor i Fleming, 2021). Jednocześnie w psychologii wskazuje się wiele innych uwarunkowań przeceniania lub niedoceniania własnej wiedzy, które mogą działać jak moderatory i modyfikować opisywane zjawisko. Niektóre z nich są osobowościowe, jak np. narcyzm, inne sytuacyjne – jak np. fakt, że w środowisku pozornie bezosobowym jak Internet, łatwiej jest wyrażać mocne opinie, niż gdybyśmy mieli je wyrazić komuś twarzą w twarz w otwartej rozmowie. Jeśli zatem natarczywy wujek, komentator czy polityk, a także my sami przeceniamy czasem własną wiedzę – z reguły wynika to ze splotu różnych czynników, nie tylko z jednego. 

Przesłanie do zapamiętania

Wiele osób idzie przez życie pewnymi tego, co wydaje im się, że wiedzą. Niestety, nasza pycha przeszkadza nam w zdobyciu prawdziwej wiedzy. Zdolność do dokładnej oceny tego, co wiemy i jak myślimy, jest niezbędna do prawdziwego zrozumienia. Często nasza pewność siebie jest iluzją opartą na iluzji wiedzy. Jesteśmy dumnymi głupcami zupełnie nieświadomymi tego, jak wiele nie wiemy.

Podejmowanie lepszych decyzji wymaga lepszego myślenia. Jesteśmy ekspertami w oszukiwaniu samych siebie, uwielbiamy mieć rację i wiedzieć wszystko. Ale jeśli naszym celem jest prawdziwa wiedza, musimy mieć świadomość granic własnej wiedzy.

Szymon Bujalski na podstawie Thinking is Power, konsultacja merytoryczna dr Magdalena Budziszewska

The post Dlaczego niekompetencja rodzi pewność siebie? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ten tekst jest tłumaczeniem wpisu ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

Sam dostęp do informacji to za mało. Choć trudno to czasem przyznać, nie jesteśmy ani tak kompetentni ani tak bezstronni, jakbyśmy chcieli. Często uciekamy się do „robienia własnych badań”, kiedy chcemy (lub nie chcemy), by coś okazało się prawdą. I dlatego zaczynamy szukać „dowodów”, które potwierdzą naszą tezę, a odrzucamy wiarygodne dowody, które jej przeczą. To tzw. rozumowanie motywowane, które w połączeniu z efektem potwierdzenia sprawia, że często kończymy poważnie wprowadzeni w błąd, a jednocześnie głęboko przekonani, że mamy rację.

Nie trzeba chyba wyjaśniać, że nie tak wygląda rzetelny przegląd wiedzy naukowej. Ale jak w takim razie zrobić go prawidłowo? I jak zdecydować, któremu źródłu można zaufać?

W poprzednim artykule zwróciliśmy uwagę na niebezpieczeństwa związane z „prowadzeniem własnych badań”, co w zasadzie było apelem o intelektualną pokorę i zaufanie ekspertom. Ale jeśli twardo chcesz „robić własne badania”, masz w sumie dwie możliwości: sprawdź jaki jest konsensus ekspertów i zaufaj mu, lub samemu zostań ekspertem i przeprowadź własne (ale tym razem już prawdziwe) badania.

Czym jest konsensus i dlaczego warto mu zaufać?

W dzisiejszych czasach badania naukowe są wysoce specjalistyczne, a każda poddziedzina posiada własną nomenklaturę, metodyki, metody analizy statystycznej itp., które są potrzebne do przedstawiania i przekazywania niuansów oraz złożoności zagadnień. Eksperci posiadają wiedzę, umiejętności i doświadczenie niezbędne do tego, aby ocenić jakość dowodów dostarczonych przez konkretne badania. I co ważne – aby umieścić je w kontekście szerszej literatury. Naukowcy badający choroby serca nie są przeszkoleni, aby rozumieć literaturę dotyczącą na przykład czarnych dziur, a nawet chorób oczu. (Uwaga: Dotyczy to również Ciebie. Literatura naukowa to miejsce, gdzie wyspecjalizowani naukowcy rozmawiają ze sobą. Nie jest pisana dla nie-ekspertów).

Nie ma też czegoś takiego jak jedna jedyna metoda naukowa. Naukę tworzy społeczność ekspertów wykorzystujących różne metody do zbierania dowodów i weryfikowania twierdzeń. Społeczny aspekt nauki jest głównym powodem, dla którego jest ona tak wiarygodna. To właśnie on pomaga w korygowaniu stronniczości, błędów, a nawet w skrajnym przypadku oszustw poszczególnych naukowców.

Sercem procesu naukowego jest recenzowanie, czyli to, że przed publikacją w czasopiśmie naukowym wyniki badań, ich analiza i interpretacja muszą przejść krytyczną analizę innych ekspertów. Dodatkowo pojedyncze badanie nigdy nie jest ostateczną odpowiedzią: zanim naukowcy zaakceptują płynące z niego wnioski, muszą one zostać powtórzone i potwierdzone większą liczbą dowodów.

Kiedy niezależne i różnorodne linie dowodowe prowadzą do jednego wniosku, jest on uznawany za silny, a eksperci generalnie go akceptują. Rezultatem jest konsensus, czyli wspólne stanowisko ekspertów oparte na ocenie materiału dowodowego. Nie jest to koniec, lecz punkt wyjścia, co do którego zgadza się zdecydowana większość ekspertów. Naukowcy mogą następnie budować na fundamencie zdobytej wiedzy, aby dowiedzieć się więcej o tym, czego nie wiedzą.

Konsensus może być przy tym niekompletny – nie wszystko w jego ramach musi być wyjaśnione, niektórzy naukowcy mogą go też kwestionować. Mimo to jego całkowite obalenie jest bardzo mało prawdopodobne. I nawet jeśli istnieje problem z konsensusem (bo np. uwzględniono złe dane, które w efekcie dały błędne wyniki), nie wykryjesz go za pomocą swoich „badań”. Zrobi to ekspert. A ponieważ w naukowym świecie docenia się naukowców, którzy odkrywają nowe rzeczy lub udowadniają, że ugruntowana wiedza jest błędna, obalenie konsensusu staje się drogą do wielkiej kariery. Takiej, za którą otrzymuje się nagrodę Nobla. Prawdopodobieństwo, że tysiące naukowców zrezygnuje ze sławy i fortuny w imię utrzymania spisku, jak sugeruje wielu negacjonistów i promotorów pseudonauki, jest bliskie zeru.

Większość ludzi co do zasady ufa ekspertom i wykorzystuje konsensus jako podstawę przy podejmowaniu decyzji. Na przykład, gdyby pięciu elektryków powiedziało Ci, że instalacje w domu są w stanie zagrażającym pożarem, bez dwóch zdań powinniśmy je wymienić. Jak pokazują Naomi Oreskes i Erik M. Conway w książce „Merchants of doubt”, firmy tytoniowe czy koncerny paliwowe doskonale wiedzą, że opinia publiczna ufa konsensusowi ekspertów. Dlatego ich branżowe kampanie negacjonistyczne obejmują przekonywanie opinii publicznej, że takiego konsensusu nie ma i masowo wykorzystują fałszywych ekspertów, aby przeciwstawiać się prawdziwemu konsensusowi. A nawet sugerują, że konsensus nie jest częścią procesu naukowego.

Jednym z powodów zamieszania wokół znaczenia konsensusu w nauce jest fakt, że słowo to ma różne znaczenia. Dla wielu z nas to popularna opinia lub ogólna zgoda. Ale konsensus ekspertów ani nie jest wynikiem myślenia grupowego ani nie jest demokratyczny. To wynik pracy wysoko wykwalifikowanych ekspertów, którzy niezależnie oceniają materiał dowodowy i dochodzą do podobnych wniosków. Żaden inny sposób zdobywania wiedzy stworzony przez ludzkość nie jest tak rzetelny i godny zaufania. W dużej mierze jest to zasługą społeczności ekspertów sprawdzających nawzajem swoją pracę.

Co więcej, akceptacja konsensusu ekspertów nie jest żadnym odwoływaniem się do autorytetów. To po prostu rozsądne podejście! Błędne jest natomiast odwoływanie się do tych, którzy nie są ekspertami, są ekspertami w innej dziedzinie lub którzy na poparcie swojego twierdzenia przedstawiają opinię mniejszości. Jeśli cenisz opinię ekspertów, stanowisko oparte na konsensusie powinno mieć większe znaczenie niż „ekspert” dobrany pod z góry przyjętą tezę.

Krótko mówiąc: konsensus ekspertów jest najbardziej wiarygodną formą wiedzy dla nie-ekspertów. Naucz się im ufać. Wiedzą więcej niż ty.

Jak rozpoznać konsensus, czyli czym się różni stanowisko od metaanalizy

Czasami konsensus można mierzyć poprzez ocenę opinii ekspertów, a innym razem poprzez ocenę dowodów. Osiągnięcie konsensusu przez ekspertów może wymagać wiele czasu i badań, a w niektórych kwestiach panuje większa zgodność niż w innych. W niektórych tematach, które z punktu widzenia opinii publicznej są kontrowersyjne (np. ewolucja, zmiana klimatu, bezpieczeństwo szczepionek), wśród ekspertów panuje jednak tak silna zgoda, jaką tylko może dać nauka.

Rozpoznanie konsensusu, jeśli taki istnieje, może być trudne, ale i tak jest wielokrotnie łatwiejsze niż samodzielne przeprowadzenie badań.

Syntezy badawcze łączą wyniki badań w celu oceny wagi dowodów. Przeglądy systematyczne syntetyzują literaturę i podsumowują to, co wiadomo na temat danego pytania. Metaanalizy to z kolei przeglądy systematyczne, które wykorzystują metody statystyczne do podsumowania wyników. Pamiętaj, że żadne pojedyncze badanie nie jest ostatecznym słowem, w danej kwestii. To kawałki układanki, które wymienione metody pomagają złożyć w całość. Zasadniczo przeglądy systematyczne i metaanalizy pomagają nam uniknąć pułapki potencjalnego wprowadzenia w błąd przez pojedyncze badanie.

Aby znaleźć syntezy badawcze, wyszukaj słowa kluczowe i słowa „przegląd systematyczny” (a właściwie to „systematic review”, bo to angielski jest językiem nauki a nie polski) lub „metaanaliza” (ang. „meta-analysis”). Koniecznie sprawdź przy tym jakość czasopisma i miej na uwadze, że syntezy są tak dobre, jak badania, które są w nich uwzględnione.

Raporty syntetyczne to syntezy syntez. Nie zawsze są dostępne, ale jak są, dostarczają doskonały dowód konsensusu.

Najlepsze przykłady raportów syntetycznych pochodzą z badań nad zmianą klimatu. Na przykład Cook i in. (2016) zsyntetyzowali oszacowania konsensusu z sześciu niezależnych badań, stwierdzając solidny konsensus naukowy, że ludzie powodują zmianę klimatu.

Innym przykładem jest Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (IPCC). Od 1988 r. co kilka lat najlepsi naukowcy z całego świata przeprowadzają ocenę i syntezę tysięcy badań powiązanych z klimatem, aby zapewnić najbardziej wiarygodne i wyczerpujące oceny przyczyn, skutków i przyszłych zagrożeń związanych ze zmianą klimatu. Ich najnowsza ocena, opublikowana w sierpniu 2021 r., stwierdza: „Jest jednoznaczne, że wpływ człowieka spowodował ocieplenie atmosfery, oceanu i lądu.”

Aby znaleźć raport syntetyczny, wyszukaj słowa kluczowe i wyrażenie „synthesis report” lub „research synthesis”.

Stanowiska są oficjalnymi dokumentami, przedstawiającymi to, jak na daną kwestię naukową patrzą renomowane organizacje naukowe i/lub stowarzyszenia branżowe. Raporty te są generalnie oparte na przeglądach opublikowanej literatury i są zazwyczaj najczęstszym wyrazem konsensusu naukowego.

Aby znaleźć stanowiska, wyszukaj słowa kluczowe wraz z odpowiednią instytucją naukową. Jeśli nie znasz organizacji naukowych zajmujących się konkretnym zagadnieniem, szukanie może trochę potrwać (choć poszukiwanie konsensusu ekspertów jest i tak lepszym wyborem niż próba czytania specjalistycznej literatury). Uważaj przy tym na organizacje fasadowe lub pozornie oddolne, które dla niewprawnego oka mają wyglądać na naukowe, lecz w rzeczywistości mają promować pseudonaukę lub negacjonizm.

Jednocześnie bardzo wiarygodnym wskaźnikiem konsensusu jest to, czy większość prestiżowych organizacji doszła do podobnych wniosków.

Wytyczne praktyki klinicznej to rekomendacje opracowane przez różne organizacje opieki zdrowotnej i medyczne organizacje zawodowe, mające pomóc specjalistom z dziedziny medycyny klinicznej w diagnozowaniu i leczeniu pacjentów przy użyciu najlepszych dostępnych dowodów. Zawarte w nich stwierdzenia oparte są na przeglądach systematycznych i ogólnie uzgodnionych stanowiskach ekspertów w danych dziedzinach medycyny.

Sondaże i ankiety mierzą opinie naukowców na dany temat. Choć dostarczają użytecznych informacji (zwłaszcza, jeśli wyniki są zgodne z innymi wskaźnikami konsensusu), nie są tak wiarygodne, jak przeglądy literatury. Oczywiście ważne jest, aby korzystać z badań wiarygodnych „sondażowni”. Dodatkowo zwróć uwagę na to, kto był ankietowany. Czy wszyscy to naukowcy? Czy byli to czołowi naukowcy? Czy to eksperci w swoich dziedzinach?

Jeszcze kilka wskazówek skutecznej weryfikacji

Jest bardziej prawdopodobne, że nabierzemy się na dezinformację, jeśli potwierdza ona to, w co już wierzymy. Jeśli szukasz dowodów na to, że masz rację, z pewnością znajdziesz je w sieci! Dlatego zamiast zadawać wyszukiwarce internetowej naprowadzające (lub naprowadzające na preferowaną odpowiedź) pytanie, używaj neutralnych haseł wyszukiwania. Albo jeszcze lepiej – wyzwól się z efektu potwierdzenia i postaraj się znaleźć dowody na to, że się mylisz.

Niezbędne jest sprawdzenie wiarygodności źródeł. Chociaż czasopisma recenzowane są najbardziej wiarygodnym źródłem informacji naukowej, nie wszystkie są sobie równe. Jednym ze sposobów sprawdzenia jakości czasopisma jest wyszukanie Współczynnika Wpływu Czasopisma (Journal Impact Factor, JIF), który oblicza jego wpływ w społeczności naukowej na podstawie liczby cytowań publikowanych w nim artykułów.

Niestety, bardziej niebezpieczne formy zwodzenia w internecie obejmują zakładanie fałszywych czasopism naukowych, wydawnictw lub organizacji w celu promowania pseudonauki lub negacjonizmu. A nie tak trudno, nie będąc ekspertem w danej dziedzinie, złapać się na „badania”, które wydają się naukowe, ale w rzeczywistości mają bardzo niską jakość. W szczególności należy uważać na drapieżne czasopisma, które publikują fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje i nie przestrzegają dobrych praktyk publikacyjnych (często jedynym warunkiem opublikowania artykułu jest zapłacenie za to), a także na czasopisma pseudonaukowe, które udają naukowe, ale są tworzone wyłącznie w celu publikowania fałszywej nauki.

Jeśli korzystasz z nierecenzowanych źródeł informacji, sprawdzenie ich wiarygodności jest jeszcze ważniejsze. Nie trać czasu na sekcję „O nas” nieznanej witryny. Zamiast tego zobacz, co mówią o niej wiarygodne źródła zewnętrzne.

Przesłanie do zapamiętania

Mimo że wielu z nas lubi o sobie myśleć jako o niezależnych myślicielach, większość naszych przekonań sprowadza się do źródeł, którym ufamy. Niestety, niektóre osoby zdecydowały, że „samodzielne myślenie” oznacza automatyczny brak zaufania (lub wręcz ich domyślne negowanie) w stosunku do informacji rządowych, medialnych, a nawet akademickich. To czyni je podatnymi na dezinformację, która tylko wzmacnia ich dotychczasowe przekonania lub uprzedzenia.

Na każdym kroku ufamy ekspertom: którzy pilotują samoloty, dostarczają żywność, kładą instalacje w naszych domach itp. Tylko wtedy, gdy opinia eksperta jest sprzeczna z naszymi fundamentalnymi przekonaniami, uciekamy się do negacjonizmu… I do „przeprowadzania własnych badań”, aby znaleźć „rzeczywistą prawdę”.

Miej świadomość, że nie będziesz w prowadzeniu badań skuteczniejszy od ekspertów. Aby to zrobić, musisz być ekspertem. Jeśli twoje „badania” prowadzą cię do źródeł, które mówią ci, że wszyscy eksperci się mylą lub kłamią, to źle je przeprowadzasz. Nie znalazłeś wiarygodnego źródła, które wszyscy eksperci jakoś przeoczyli. Zostałeś zmylony przez propagandę, która odwoływała się do twoich emocji lub uprzedzeń.

Wniosek jest następujący: jeśli chcesz wierzyć w „prawdę”, na miarę najlepszych możliwości poznania tej „prawdy”, naucz się ufać ekspertom. To oni mają wiedzę i umiejętności niezbędne do oceny dowodów.

Jeśli jednak jesteś naprawdę przekonany, że prawie wszyscy eksperci na świecie się mylą, zostań ekspertem i przeprowadź własne (prawdziwe) badania.

Szymon Bujalski na podstawie i Thinking is Power, konsultacja dr Magdalena Budziszewska.

The post Jak samodzielnie weryfikować informacje? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ten tekst powstał w oparciu o wpis ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

Na początek wyjaśnijmy, co kryje się za „robieniem własnego «riserczu»”, bo angielskie sformułowanie „do your own research” można rozumieć na kilka sposobów. W przypadku tego tekstu chodzi przede wszystkim o to, w jaki sposób szukamy informacji w internecie – i czy aby na pewno stoi za tym rzetelne i profesjonalne podejście, wzorowane na tym, jak robi się badania naukowe. W rzeczywistości nie jest to bowiem tak łatwy proces, jakby się wielu osobom mogło wydawać i trudno przeprowadzić go poprawnie, gdy samemu nie jest się ekspertem.

Jakie są więc problemy z „robieniem własnych badań” w potocznym rozumieniu tego pojęcia?

1. Nie na tym polega robienie badań naukowych

Znaczenie słów jest ważne. Kiedy naukowcy używają słowa „badania”, mają a myśli systematyczny proces badawczy. Dowody są gromadzone i oceniane w bezstronny, obiektywny sposób, a metody te muszą być dostępne dla innych naukowców w celu ich powtórzenia.

Natomiast gdy ktoś mówi, że sam „zrobił «risercz»”, często ma na myśli użycie wyszukiwarki w celu znalezienia informacji, potwierdzających to, co już uważa za prawdziwe. Wszyscy jesteśmy podatni na efekt potwierdzenia, który jest szczególnie silny, gdy chcemy akceptować jakiś wniosek (lub nie chcemy).

Metoda naukowa jest podejściem do zrozumienia rzeczywistości, które bierze pod uwagę, że mózg ludzki może być tendencyjny a nawet wadliwy. Dlatego prawdziwe badania naukowe polegają raczej na próbie udowodnienia samemu sobie, że się mylimy, a nie, że mamy rację.

2. Nie jesteś tak mądrą osobą, jak ci się wydaje

Jeśli nie jesteś ekspertem w dziedzinie, którą „badasz”, prawie na pewno nie jesteś w stanie w pełni zrozumieć niuansów i złożoności tematu. O byciu ekspertem świadczą wyższe stopnie naukowe, opublikowane badania i lata doświadczenia w swojej poddziedzinie. Specjaliści znają materiał dowodowy i metodologię stosowane przez badaczy. I co ważne – są świadomi tego, czego nie wiedzą.

Czy eksperci mogą się mylić? Pewnie. Ale jest to O WIELE mniej prawdopodobne niż to, że myli się ktoś, kto ma niewielkie pojęcie o temacie.

Myślenie, że można „przeprowadzić własne badania” na tematy naukowe, takie jak zmiana klimatu lub szczepionki mRNA, jest oszukiwaniem samego siebie. To tzw. efekt Dunninga-Krugera: będziesz bardzo pewnym siebie, będąc w błędzie.

Tak, informacje są powszechnie dostępne. Ale to nie znaczy, że masz specjalistyczną wiedzę, aby je zrozumieć. Poznaj więc swoje granice.

Badania naukowe są skomplikowane

Nauka jest skomplikowana. Przykładowo, badania nad zmianą klimatu wymagają wiedzy ekspertów z różnych dziedzin (np. nauk o Ziemi, nauk przyrodniczych, nauk fizycznych) i środowisk (np. ośrodki akademickie, rządy, przemysł) z niemal każdego kraju na świecie, a każdy z nich przygląda się zagadnieniu za pomocą innych metod. Ich odkrycia muszą przejść wzajemną ocenę, w ramach której inni eksperci sprawdzają ich pracę przed publikacją.

Skomplikowana jest również literatura, bo różne badania dostarczają dowodów różnego rodzaju i o różnej jakości. Mogą też prowadzić do nieco odmiennych wniosków – zwłaszcza jeśli wykorzystują odmienne metodologie. Ekspert w temacie ma rozeznanie w tych niuansach, dla laika mogą być one poważną barierą w zrozumieniu tego, jak dane badanie ma się do całościowego obrazu sytuacji. W badaniach liczy się też powtarzalność wyników. Czym innym jest jedno badanie potwierdzające jakąś tezę, a czym innym 20 takich badań. W skrócie – powtarzalne wyniki prowadzące do tego samego wniosku dają większą pewność, że jest on solidny.

A do tego mamy jeszcze media, które donoszą o nowych badaniach w sposób budujący sensację, sugerujący ich przełomowość i obalenie dotychczasowej wiedzy, co zwykle nie ma zbyt wiele wspólnego z rzeczywistością.

Cały ten bałagan może sprawić, że opinia publiczna zacznie myśleć, że naukowcy „nic nie wiedzą” i „zawsze zmieniają zdanie”. Albo, że możesz wierzyć, w co zechcesz, ponieważ istnieje „nauka”, „badanie”, a nawet „ekspert”, który wspiera to, co chcesz, aby było prawdą.

Czekając na dowód

Większość ludzi zdaje się rozumieć, że nauka jest godna zaufania. W końcu to nauce i wynikającej z niej technologii zawdzięczamy naszą współczesną jakość życia. Niestety, jest wiele rzeczy, których opinia publiczna na temat nauki nie rozumie. Łącznie z nieprzemijającym mitem, że nauka coś udowadnia.

Twierdzenia naukowe nigdy nie są ostatecznie udowodnione. Nauka jest procesem zmniejszania niepewności. Naukowcy starają się weryfikować i obalać przyjęte wyjaśnienia, a kiedy im się to nie udaje – akceptują je. Inni naukowcy również próbują im udowodnić, że się mylą (a naukowcy UWIELBIAJĄ się nie zgadzać). Najlepszym sposobem, aby naukowiec wyrobił sobie nazwisko, jest odkrycie czegoś nieznanego lub obalenie dawno przyjętego wniosku.

Proces systemowego krytycznego weryfikowania hipotez stworzono po to, by wyeliminować efekt potwierdzenia. Ci, którzy nalegają na „dowody naukowe” przed zaakceptowaniem dobrze ugruntowanej nauki, albo są wprowadzani w błąd, albo świadomie wykorzystują fundamentalną cechę nauki, aby uniknąć akceptacji jakichś jej wniosków.

Dlaczego powinniśmy ufać nauce i ekspertom

Ale wróćmy do „prowadzenia badań”. Niebezpieczeństwo z tym związane jest takie, że osoby niedoinformowane lub nieuczciwe mogą wybierać pojedyncze badania, a nawet eksperta, aby poprzeć konkretny wniosek lub próbować wykazać, że nauka jest bardziej niepewna, niż ma to miejsce w rzeczywistości. Zwłaszcza, gdy ludzie chcą danego wniosku zaakceptować, bo wielu z tych, którzy „prowadzą własne badania”, robi to, by zaprzeczyć wiedzy naukowej. Nie zarzucamy przy tym złej woli osobom, które czytają te słowa. Chodzi nam bardziej o wyczulenie czytelników na tezy niezgodne z wiedzą naukową, które – świadome błędów lub nie – stawiają często osoby „robiące własny risercz”.

Koniec końców wiedza jest wysiłkiem społeczności. Nie myślimy samodzielnie – i to właśnie kolektywne zdobywanie wiedzy czyni z ludzi gatunek odnoszący sukcesy. Problem polega na tym, że nie zawsze potrafimy rozpoznać, gdzie kończy się nasza wiedza, a gdzie zaczyna się wiedza społeczności. Dlatego właśnie dla każdego, kto nie jest ekspertem w danej dziedzinie, najlepszą szansą na zdobycie wiedzy jest zaufanie zgodnej opinii większości ekspertów w danej dziedzinie. Bez „własnych badań”.

Szymon Bujalski na podstawie i Thinking is Power, konsultacja dr Magdalena Budziszewska

The post Problem z „własnym riserczem” appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Ten tekst jest tłumaczeniem wpisu ze strony Thinking is Power prowadzonej przez Melanie Trecek-King.

Dorothy Martin obudziła się pewnego ranka w swoim domu na przedmieściach Chicago. Mrowiło ją całe ramię. Nie wiedziała dlaczego, ale podniosła ołówek leżący obok łóżka i zaczęła pisać. Słowa, które spływały na papier, nie były jej własnymi. Nawet charakter pisma był inny.

Otrzymywała proroctwo od Jezusa, obecnie mieszkającego na planecie Clarion i posługującego się imieniem Sananda. Sananda i inni kosmici, czyli Opiekunowie, powiedzieli Dorothy, że ma rozpowszechniać ich przesłania i uczyć innych, jak dbać o własny rozwój duchowy.

54-letnia gospodyni domowa opowiedziała kilku przyjaciołom o swoich doświadczeniach, a wieść o tym rozeszła się. Wkrótce ona i jej koledzy Poszukiwacze spotykali się regularnie, aby usłyszeć najnowsze przesłania od Opiekunów.

Rankiem 23 lipca 1954 roku Opiekunowie przysłali Dorothy wiadomość: Zbierz Poszukiwaczy, w południe w pobliżu wyląduje statek kosmiczny.

Dziesiątki wiernych podążyło za Dorothy do bazy sił powietrznych, aby być świadkami tego wydarzenia, ale żaden latający spodek się nie pojawił. Na drodze zauważyli jednak osobliwego mężczyznę. Miał dziwne spojrzenie w oczach, odmówił jedzenia oraz picia i zniknął tak tajemniczo, jak się pojawił. Później Martin otrzymał kolejną wiadomość. Ten człowiek był Sanandą w przebraniu. Martin była przeszczęśliwa.

Pod koniec sierpnia Sananda znów przemówił do Dorothy. Tym razem wiadomość była przerażająca. Ogromna powódź miała zniszczyć świat. Zbliżał się Dzień Zagłady. Jednak Opiekunowie mieli przybyć, aby uratować Wybranych i zabrać ich w statku kosmicznym.

Poszukiwaczom powiedziano, by byli przygotowani na ratunek. Chociaż powódź nie była oczekiwana do 21 grudnia, Opiekunowie mogli przyjść po nich w każdej chwili. Wiele osób rzuciło pracę i opuściło rodziny, aby zamieszkać z Dorothy.

17 grudnia zadzwonił Kapitan Video z Przestrzeni Kosmicznej, który powiedział, że latający spodek wyląduje na podwórku Dorothy o godzinie 16. Jedna z wcześniejszych wiadomości ostrzegała, że wewnątrz nie można nosić żadnego metalu, bo wejdzie on w reakcję z polem siłowym obcych. W gorączkowych przygotowaniach Poszukiwacze zdjęli więc całą biżuterię, wypruli suwaki i wyciągnęli druty z biustonoszy. Nikt nie zorientował się, że Kapitan Video i Video Rangers to popularny w tamtym czasie serial telewizyjny.

O godzinie 16 Poszukiwacze wyczekiwali przybycia Opiekunów na podwórku Dorothy. Około 17.30 wrócili do środka, zszokowani i rozczarowani. Wtedy nadeszła kolejna wiadomość od Sanandy, chwaląca ich poświęcenie. To była tylko sesja treningowa, której celem było upewnienie się, że kiedy nadejdzie odpowiedni czas, wszystko pójdzie gładko i nikt nie popełni błędów.

Później historia powtarzała się jeszcze kilka razy. Choć 21 grudnia żaden statek kosmiczny znów nie przybył, Dorothy o 4.45 otrzymała kolejną wiadomość. I to jaką… Dzięki zaangażowaniu Poszukiwaczy Bóg postanowił uchronić planetę przed zniszczeniem. Ich poświęcenie ocaliło świat!

Samoobrona poprzez samooszukiwanie się

Psycholog Leon Festinger latem 1954 roku natknął się na krótki artykuł o Dorothy Martin i jej apokaliptycznych ostrzeżeniach. Zastanawiało go, co się stanie 22 grudnia, kiedy świat się nie skończy i nie pojawią się żadne latające spodki. Aby się tego dowiedzieć, on i kilku innych naukowców przeniknęli do grupy, udając wierzących i nagrywając wydarzenia oraz reakcje wiernych.

Fascynujące było to, że kiedy przepowiednia się nie sprawdziła, zamiast przyznać się do błędu, Poszukiwacze stali się jeszcze bardziej przekonani do swojej racji.

Festinger wyjaśnił tę pozorną sprzeczność za pomocą swojej teorii dysonansu poznawczego. Co do zasady wszyscy mamy wewnętrzną potrzebę, aby nasze przekonania i zachowania były spójne. Każda niespójność jest niewygodna i musi zostać wyeliminowana. Kiedy stajemy więc w obliczu dowodów, które zagrażają głęboko zakorzenionemu przekonaniu, wtedy zamiast zmienić zdanie – okopujemy się przy nim jeszcze bardziej. Zwłaszcza, gdy przekonanie to jest kluczowe dla naszej tożsamości i światopoglądu.

Nasze emocje biorą górę i angażujemy się w rozumowanie motywowane, czyli takie, które pomaga nam uzasadnić własne przekonania lub zracjonalizować zachowanie. Szukamy więc argumentów i dowodów potwierdzających wnioski, w które chcemy wierzyć, a odrzucamy te, które ich nie potwierdzają (efekt potwierdzenia, znany też jako błąd konfirmacji). Ta gimnastyka umysłowa ostatecznie pomaga nam zredukować dysonans, a jednocześnie dalej trzymać się cennych przekonań.

Inny przykład? Kasia wie, że palenie jest niezdrowe, a mimo to pali. Prowadzi to do niewygodnego napięcia, którego trzeba się pozbyć. Jedną z opcji byłoby rzucenie palenia, ale to trudne. Bardziej prawdopodobne jest więc to, że Kasia zmieni swoje przekonania lub doda nowe, które pomogą jej zracjonalizować dalsze palenie. Może powiedzieć sobie, że jej dziadek palił przez całe życie i nic mu nie było. A tak w ogóle to zdrowo się odżywia i ćwiczy. Poza tym pali tylko papierosy z niską zawartością substancji smolistych – i to nie aż tak znowu często…

Poszukiwacze z historii Dorothy Martin stanęli przed dylematem. Wierzyli, że świat się skończy, a jednak tak się nie stało. Nie mogli porzucić tego przekonania, ponieważ poświęcili za dużo. Zaangażowali się publicznie i próbowali nawrócić przyjaciół i rodzinę. Wielu z nich oddało swoje pieniądze, a nawet porzuciło pracę i małżonków.

Jednak musieli zaakceptować również bezdyskusyjny fakt, że świat się nie skończył. Ponieważ, no cóż, nie skończył się…

Rozwiązali więc swój dysonans dodając kolejne przekonanie, które pomogło im zracjonalizować ich działania: uratowali świat dzięki swojej niezachwianej wierze i heroicznym czynom.

Dlaczego trudno jest nam zmienić zdanie

Kiedy stajemy w obliczu dowodów, które zaprzeczają naszym głęboko zakorzenionym przekonaniom, często nie zmieniamy zdania. Zamiast tego zachowujemy się jak prawnicy próbujący wygrać sprawę i udowodnić sobie, że mimo wszystko mamy jednak rację.

Co gorsza, nasze obecne środowisko medialne pozwala całkowicie uniknąć dysonansu, otaczając nas podobnie myślącymi ludźmi i informacjami, które wzmacniają nasze przekonania.

Warto więc zadać sobie pytanie: co jest dla ciebie ważniejsze – obrona swoich przekonań za wszelką cenę czy zrozumienie rzeczywistości?

Nasze przekonania często oparte są na emocjach i tożsamości plemiennej, a nie na obiektywnej ocenie faktów (jeśli myślisz, że Ciebie to nie dotyczy, to prawdopodobnie jednak dotyczy). Jednocześnie im więcej zainwestowaliśmy w dane przekonanie, tym bardziej zależy nam na jego utrzymaniu. Nie chcemy myśleć, że nasz czas, wysiłek lub pieniądze poszły na marne.

A jeśli przekonanie jest ważne dla naszej tożsamości lub pozycji społecznej, jesteśmy jeszcze bardziej zmotywowani, aby je chronić. Dysonans jest najsilniejszy i najbardziej bolesny, gdy zagraża temu, jak postrzegamy samych siebie.

Ale dysonans poznawczy to sposób, w jaki mózg mówi nam, że możemy się mylić. Rzeczywistości nie obchodzi, w co wierzymy. Palenie jest szkodliwe dla zdrowia bez względu na to, czy akceptujemy prawdę, czy nie.

Dlatego aby podejmować lepsze decyzje, musimy myśleć bardziej krytycznie i logicznie rozumować. Niezbędne są w tym metapoznanie (czyli myślenie o myśleniu) oraz intelektualna pokora (czyli uznanie, że możemy się mylić).

Jak cenisz krytyczne myślenie, nie przyjmuj pozycji obronnej. Naucz się żyć z niepewnością. Zaakceptuj, że Twoja wiedza ma granice. I bądź otwarty na zmianę zdania.

Łatwiej powiedzieć niż zrobić!

Przesłanie do zapamiętania

Wszyscy lubimy postrzegać siebie jako inteligentnych i racjonalnych. Nie lubimy myśleć, że możemy dać się nabrać. Albo mylić.

Nasze przekonania stają się częścią naszej tożsamości i dzielimy się nimi z innymi członkami naszej grupy społecznej. Im więcej czasu, pieniędzy lub emocji zainwestowaliśmy w nasze przekonania, tym bardziej jesteśmy zmotywowani, aby je chronić.

Kiedy jesteśmy konfrontowani z dowodami na to, że się mylimy, mózg chroni nas poprzez znalezienie sposobów na usprawiedliwienie naszych przekonań, naszej pozycji społecznej i pozytywnego sposobu, w jaki postrzegamy samych siebie. Otaczamy się więc innymi, którzy zgadzają się z nami i aktywnie poszukujemy informacji, które potwierdzają nasze przekonania. I nie zmieniamy zdania, ponieważ oznaczałoby to, że się myliliśmy.

Innymi słowy, zwodzimy samych siebie, bo dzięki temu czujemy się lepiej.

Kiedy kosmici nie przybyli, aby uratować Poszukiwaczy, umocnili oni swoje przekonania, zamiast przyznać się, że nie mieli racji.

Pytanie brzmi: czy kiedy kosmici nie przybędą, aby uratować Cię przed globalną zagładą… zmienisz zdanie?

Szymon Bujalski na podstawie Thinking is Power, konsultacja dr Magdalena Budziszewska.

The post Najbardziej okłamywani jesteśmy przez… samych siebie appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.