Średnia temperatura minionej zimy (w okresie od grudnia do lutego) w Polsce znacznie, bo o 2,0°C przekroczyła wartości, które notowano przeciętnie w latach 1991-2020. Szczególnie ciepły był styczeń, który wg informacji podanych przez IMGW-PIB był aż o 4,0°C cieplejszy od ww. normy.

Styczeń 2023 w Polsce – rekordowo ciepły początek roku

Zdecydowanie najbardziej niezwykły epizod minionej zimy wystąpił na przełomie roku – 31 grudnia 2022 i 1 stycznia 2023. W wyniku napływu masy bardzo ciepłego powietrza, temperatury osiągnęły wówczas wartości rekordowe, dotychczas (w całej historii pomiarów instrumentalnych w Polsce) nie notowane w styczniu . Do tej pory najwyższą temperaturę w styczniu zmierzono w Pszennie 6 stycznia 1999: +18,6°C, tymczasem już o 3:10 UTC 1 stycznia 2023 w Głuchołazach osiągnęła ona wartość +18,7°C. 

Tak wysoką temperaturę o tak wczesnej porze doby zawdzięczaliśmy zjawiskom fenowym, ale nie tylko. W Słubicach, położonych raczej poza zasięgiem fenu, temperatura przez całą noc nie spadła poniżej +15,9°C, podczas gdy rekord ciepła stycznia wynosił tu +15,2°C. Bardzo ciepło zrobiło się na Mazowszu – do 18,9°C temperatura wzrosła w Warszawie, o 0,1°C mniej było w Legionowie. W przypadku stacji Warszawa-Okęcie rekord stycznia pobity został aż o 5,1°C, w Legionowie o 5,6°C. 

Podobnie było na północnym wschodzie Polski, np. w Różanymstoku, a także na Białorusi. Rekordy padały również w całej Europie Środkowej, w Rumunii oraz na Bałkanach. Ostatecznie rekord ciepła Polski padł na stacji telemetrycznej w Jodłowniku, gdzie temperatura wzrosła do +19,0°C. Rekordy miesięczne notowano aż na 99 stacjach (analiza objęła stacje z co najmniej 40. letnim ciągiem pomiarowym).

W przypadku tego napływu ciepłego powietrza najbardziej niezwykły był jego zasięg przestrzenny. Temperatury w styczniu w historii pomiarów przekraczały 15-17°C już kilkakrotnie, zawsze jednak ograniczało się to do południowych krańców Polski i związane było ze zjawiskami fenowymi. Tym razem 16°C notowano nawet na Podlasiu.

Dużo ale krótko – opady śniegu w grudniu 2022

Kolejnym epizodem wartym wspomnienia jest wysoka pokrywa śnieżna, która pojawiła się (głównie we wschodniej i południowo-wschodniej części kraju) w grudniu, co związane było z nasuwaniem się nad te regiony niosących dużo wilgoci układów niskiego ciśnienia (niżów atmosferycznych) z południa Europy. 18 grudnia 2022 we Włodawie wysokość pokrywy śnieżnej osiągnęła 41 cm, w Lublinie 36 cm. W obu tych przypadkach jest to wartość rekordowa dla grudnia (przy czym również w obu przypadkach wyższą pokrywę notowano np. w marcu). Mimo znacznej wysokości, pokrywa śnieżna we Włodawie stopniała już 28 grudnia.

Zapotrzebowanie na ogrzewanie niższe niż zazwyczaj

Zapotrzebowanie na ogrzewanie można liczyć z użyciem tzw. stopniodni grzewczych (Heating Degree Days, HDD). Dla danej doby liczba ta jest równa zero, jeśli średnia dobowa temperatura przekracza 15°C, a dla średnich temperatur dobowych niższych od 15°C oblicza się ją jako 18-Tśr (czyli jeśli średnia temperatura danego dnia wynosiła np. 2°C, to w dniu tym liczba stopniodni wynosiła 18-2=16). Stopniodni w kolejnych dniach sezonu grzewczego są sumowane, dając informacje o zapotrzebowaniu na ciepło w całym sezonie.

Liczba stopniodni grzewczych (Heating Degree Days) była tej zimy bardzo niska (choć nie rekordowa). Jest to oczywiście konsekwencją tego, że temperatury były przeważnie wyższe od normy. Z pewnością złagodziło to nieco efekty panującego kryzysu energetycznego.

Zima 2022/2023 na tle klimatycznych trendów

Ciepła zima 2022/23 wpisuje się w obserwowane ocieplenie klimatu. W ostatnim trzydziestoleciu (obejmującym zimy 1993/94 – 2022/23) przeciętne temperatury były o 1,3°C wyższe, niż w latach 1961-1990.

W przypadku tej pory roku ocieplenie jest wyraźnie zróżnicowane przestrzennie. Najwyższy wzrost temperatury między latami 1961-1990 a 1994-2023 notowano w powiatach wschodnich i północno-wschodnich (ponad 1,6°C), zaś najmniejszy na pogórzu i w górach (ok 1,0°C).

Zima 2022/2023 w Europie

Wg Copernicus Climate Change Service zima była ciepła na obszarze niemal całej Europy. Na szczególną uwagę zasługuje tu bardzo wysoka anomalia temperatury w rejonie Spitsbergenu, jej konsekwencją był bardzo mały zasięg pokrywy lodowej w tym regionie. W Finnmarku styczeń był rekordowo ciepły. Bardzo chłodna była za to miniona zima na Islandii. W Rejkiawiku średnia temperatura grudnia wyniosła zaledwie -3,9°C i był to najzimniejszy grudzień od 1973. Styczeń ze średnią temperaturą równą -1,8°C był tu najzimniejszy od 1995.

Anomalia temperatury całego kontynentu (w odniesieniu do okresu referencyjnego 1991-2020) wyniosła +1,44°C.

Nie tak zimna zima w USA

Wbrew opinii wielu osób, miniona zima w USA nie należała do najzimniejszych. Anomalia temperatury powietrza dla Kontynentalnych Stanów Zjednoczonych wyniosła +1,5°C względem używanego przez NOAA okresu referencyjnego 1901-2000 (ok. +0,5°C względem okresu 1991-2020). W zachodniej połowie USA panowały temperatury niższe od normy, we wschodniej znacznie te normę przekraczające.

W dniach 21-26 grudnia 2022 kilka stanów zostało dotkniętych przez wyjątkowo silną burzę śnieżną związaną z gwałtownie pogłębiającym się niżem przemieszczającym się z południowej części USA w kierunku Wielkich Jezior i dalej nad Kanadę. Przyniósł on bardzo silne porywy wiatru (do 127 km/h w Lackawanna) oraz rekordowe opady śniegu w okolicach Buffalo (144 cm, Snyder – związane z efektem jeziora). Zginęło 106 osób, przy czym przyczynami śmierci były zarówno wychłodzenie organizmu, jak i wypadki drogowe, spadające drzewa, porażenia prądem itp.

Mimo to ochłodzenie w rejonie Buffalo nie trwało szczególnie długo. Temperatura spadła gwałtownie +3°C do -11°C między 12 a 18 UTC 23 grudnia, a już 28 grudnia ponownie wzrosła do +4°C. Pod koniec miesiąca notowano tu niemal +13°C, stąd zarówno grudzień, jak i cała zima były tu ostatecznie cieplejsze od normy wieloletniej.

Zima 2022/2023 globalnie

W skali globalnej miniona zima (a dokładniej miesiące grudzień-luty, czyli zima dla półkuli północnej) charakteryzowała się temperaturami o 0,27°C wyższymi od normy z lat 1991-2020 (wg reanalizy ERA5). Prognozy sezonowe wskazują na zanik anomalii La Niña i powrót El Niño już latem tego roku (czytaj więcej o tych zjawiskach i ich wpływie na temperaturę). Bardzo długa La Niña odpowiedzialna jest za pozorne „wstrzymanie” globalnego ocieplenia po rekordowo ciepłym roku 2016 i jeśli prognozy się sprawdzą (a szansa na to jest tylko nieco większa niż „pół na pół”), to już obecny rok będzie globalnie wyraźnie cieplejszy od dwóch poprzednich, a 2024 może zbliżyć się do wartości rekordowych.

Piotr Djaków, konsultacja merytoryczna: Aleksandra Kardaś

The post Zima 2022/2023: rekordy ciepła w Polsce, wielkie śniegi w Ameryce appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Lato 2022 w Polsce

Wg danych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej tegoroczne lato było w Polsce bardzo ciepłe. Średnia obszarowa anomalia temperatury okresu czerwiec – sierpień wyniosła +1,4°C względem normy z lat 1991-2020 (a +2,8°C względem normy z lat 1961-1990). Było to jednocześnie trzecie najcieplejsze lato w Polsce po 1951 roku – cieplejsze były lata 2019 (+1,9°C) i 2018 (+1,5°). Pomimo wysokiej średniej anomalii temperatury obszarowej z trzech miesięcy meteorologicznego lata (czerwiec – sierpień), poszczególne jego miesiące znacznie się od siebie różniły.

Lato 2022 miesiąc po miesiącu

Czerwiec 2022

Bardzo ciepły był czerwiec: jego średnia temperatura była w Polsce przeciętnie o 1,9°C wyższa, niż wynosi norma dla lat 1991-2020. Najwyższą temperaturę notowano w tym miesiącu w Słubicach: 38,3°C, co było jednocześnie wyrównaniem absolutnego rekordu czerwca Polski odnotowanego w 2019 (i zarazem rekordem czerwca dla stacji meteorologicznej w Słubicach). Temperaturą najniższą na stacjach synoptycznych IMGW pochwalić się mogło Resko – tutaj nad ranem 3 czerwca temperatura spadła do 3,0°C (niższe temperatury notowano na posterunkach klimatologicznych, w Biebrzy temperatura spadła tego dnia do 0,9°C). Najwyższe odchylenia od normy notowano w południowo-zachodniej części kraju, głównie na Dolnym Śląsku – tutaj miejscami średnie miesięczne temperatury osiągnęły 20,0°C, co oznacza przekroczenie normy o ponad 2,5°C. Zdecydowanie niższe odchylenia notowano w Polsce północnej, gdzie szczególnie pierwsza połowa miesiąca była raczej przeciętna. 

Sumy miesięczne opadu w czerwcu były przeważnie niższe od normy, jedynie na północnym wschodzie i miejscami w Polsce centralnej normę tę przekraczały. Ze stacji synoptycznych IMGW-PIB największą sumę opadów zmierzono w Mikołajkach: 113 mm (156% normy) i w Suwałkach: 111 mm (166% normy), najmniejszą zaś w Koszalinie, zaledwie 19,3 mm (25% normy). Z uwagi na wysokie temperatury i niskie sumy opadów na dużym obszarze kraju pojawiła się susza rolnicza.

Lipiec 2022

Zdecydowanie mniejszym odchyleniem od normy z lat 1991-2020 charakteryzował się lipiec. Jest to głównie zasługą dużego ochłodzenia, jakie pojawiło się między 6 a 17 lipca. Dzięki niemu lipiec 2022 zapisał się jako miesiąc w normie termicznej. Anomalia obszarowa temperatury osiągnęła zaledwie 0,1°C. Najwyższą temperaturę (37,8°C) notowano ponownie w Słubicach (20 VII). 

Lipiec był suchy w zachodniej części kraju. W Zielonej Górze suma opadu wyniosła jedynie 15 mm – był to tu drugi najsuchszy lipiec od 1951 roku. Opady powyżej normy notowano głównie we wschodniej części kraju, najwyższą sumę opadu zaobserwowano w Bielsku-Białej (153 mm). Na koniec lipca w Polsce nadal występowała susza rolnicza.

Sierpień 2022

Sierpień to ponownie miesiąc bardzo ciepły, zdecydowanie cieplejszy od normy z lat 1991-2020. Tym razem najwyższe odchylenia od przeciętnej temperatury wystąpiły w północno-wschodniej części kraju (głównie w województwie warmińsko-mazurskim), gdzie średnie temperatury miesięczne były rekordowe dla okresu pomiarowego z lat 1951-2022. Tak było na przykład w Olsztynie, gdzie średnia temperatura miesięczna wyniosła 20,9°C i była wyższa od rekordu z 2015 roku o 0,4°C. Podobnie było na stacji synoptycznej w Mławie – tu jednak rekord z 2015 został pobity zaledwie o 0,1°C. W odniesieniu do całego kraju średnia obszarowa anomalia temperatury była o 2,2°C wyższa od normy. I tym razem najwyższą temperaturę miesiąca (36,5°C) zmierzono w Słubicach (4 VIII). 

Bardzo wysokie sumy opadów zmierzono na Opolszczyźnie i Dolnym Śląsku: w Opolu miesięczna suma opadu wyniosła aż 273 mm (504% normy). Był to najwilgotniejszy miesiąc w Opolu w okresie powojennym – poprzedni rekord (270 mm) należał do lipca 1997. Był to jednocześnie jedyny przypadek, by tak wysoka suma opadu występowała wraz z tak wysoką średnią temperaturą powietrza (20,8°C). Niższe od normy opady występowały tym razem głównie we wschodniej (za wyjątkiem okolic Terespola) i północnej części kraju. 

Upały – jest ich coraz więcej

Tegoroczne lato charakteryzowało się większą niż przeciętna liczbą dni upalnych (czyli takich, podczas których maksymalna temperatura w ciągu doby przekraczała 30°C, co skrótowo zapisujemy jako Tmax >= 30°C) . Tych było średnio w kraju około 14, przy czym oczywiście ich rozkład przestrzenny był mocno zróżnicowany. Najwięcej, bo 25 takich dni notowano na Dolnym Śląsku, Wielkopolsce i w okolicach Torunia. Najmniej było ich na Helu (0) i w Elblągu (2). 

Te wyniki to kontynuacja obserwowanego od kilu dekad trendu wzrostowego. Przed 1990 dni upalnych było w Polsce przeciętnie około 3 w roku (średnia dla całego kraju), w latach 1991-2020  przeciętnie 8 dni, a w ostatnich 10 latach już ponad 10. Wzrost liczby dni upalnych jest spójny z obserwowanym wzrostem średniej temperatury lata – w tym roku po raz kolejny na wielu stacjach obserwowaliśmy przekroczenia średniej miesięcznej temperatury 20,0°C, głównie w sierpniu. Do roku 1992 zdarzenia takie były bardzo rzadkie, szczególnie w okresie 1951-1990. Dla przykładu – na położonej z dala od miasta stacji Kielce-Suków w latach 1951-1990 zanotowano tylko jeden taki przypadek (20,1°C, lipiec 1959). W latach 1991-2022 było takich przypadków już 10, przy czym 4 w latach 2015-2022.

Lato 2022 w Europie

Lato 2022 było bardzo ciepłe i suche również na znacznym obszarze kontynentu europejskiego. Wg reanalizy ERA5 za wyjątkiem wybrzeża Norwegii, gdzie temperatury były zbliżone do normy, niemal wszędzie średnie temperatury powietrza przekraczały wartości przeciętne dla lat 1991-2020. Pod względem średniej temperatury całego kontynentu lato 2022 w Europie było rekordowo ciepłe: 1,3°C powyżej normy z lat 1991-2020, 0,4°C wyżej niż poprzedni rekord z 2021. 

Rekordowe topnienie lodowców alpejskich

Wysokie temperatury znacząco wpłynęły na topnienie lodowców alpejskich – pod tym względem rok 2022 był rekordowy. Należy zaznaczyć, że winne temu było nie tylko bardzo ciepłe lato, ale i bardzo niskie sumy opadów w sezonie zimowym, skutkujące niższą niż zazwyczaj akumulacją pokrywy śnieżnej. 

W wyższych partiach Alp zwykle pod koniec zimy miąższość pokrywy śnieżnej jest tak duża, że nawet podczas bardzo ciepłego lata topi się ona dopiero pod koniec sierpnia. Tym razem było inaczej. Dodatkowo w połowie marca nad region ten napłynęło bardzo ciepłe powietrze, niosące ze sobą znaczne ilości pyłu saharyjskiego. Pył ten ostatecznie osiadł na pokrywie śnieżnej, znacznie zmniejszając jej albedo, co w późniejszym okresie dodatkowo przyspieszyło jej topnienie.

W zachodniej i południowo zachodniej części kontynentu, a szczególnie właśnie w regionie alpejskim, bardzo wysokie temperatury pojawiły się już w maju. Ten charakterystyczny rozkład anomalii temperatury na naszym kontynencie był wówczas widoczny również nad Polską – o ile północno-wschodnie regiony kraju charakteryzowały się ujemnymi odchyleniami temperatury od średniej wieloletniej, o tyle na krańcach południowo-zachodnich temperatury były od tej średniej wyraźnie wyższe. 

W rejonie Alp maj był miesiącem rekordowo ciepłym. Na austriackim szczycie Sonnblick (3106 m. n.p.m.) jego średnia temperatura osiągnęła 0,0°C (wartość średnia dla lat 1991-2020: -2,6°C). Tak wczesne pojawienie się wysokich (jak na alpejskie szczyty) temperatur skutkowało szybszym niż przeciętnie topnieniem pokrywy śnieżnej. Bardzo ciepłe było tu również lato – szczególnie czerwiec i lipiec. Wszystkie te czynniki razem wzięte – niska wysokość pokrywy śnieżnej pod koniec sezonu zimowego, wysokie temperatury latem, spowodowały, że jej zanik wystąpił rekordowo szybko.  W przypadku Sonnblick stało się to już 5 lipca, podczas gdy poprzedni najwcześniejszy zanik pokrywy miał miejsce 13 sierpnia (2003 i 1963).

Śnieg stanowi swego rodzaju osłonę dla właściwego lodowca – jego istnienie powoduje, że lodowiec nie jest wystawiony na bezpośrednie działanie promieni słonecznych i dodatnie temperatury, a jego topnienie jest wolniejsze. Rekordowo wczesny zanik pokrywy śnieżnej wpłynął więc na tempo topnienia lodowców. 

Wg pomiarów terenowych wykonywanych tego lata na obszarze Alp, grubość lodowców zmniejszyła się miejscami nawet o 4 metry. W rejonie Konkordiaplatz było to nawet 6 metrów. Tegoroczny sezon topnienia zakończył się w Alpach w okolicy połowy września.

Susze i upały w zachodniej Europie

Niskie opady zimą, a co za tym idzie niska akumulacja śniegu w Alpach, w wielu miejscach skutkowały również niższym niż zwykle napełnieniem zbiorników oraz niskim stanem wód już wiosną. Z bardzo silną suszą zmierzyć się musieli mieszkańcy doliny Padu. Również we Francji letnie fale upałów oraz niskie opady (lipiec we Francji był najsuchszym miesiącem od marca 1961) dodatkowo pogorszyły sytuację i doprowadziły do nałożenia ograniczeń w zużyciu wody (dotyczyło to również elektrowni jądrowych, które musiały obniżyć produkcję energii z uwagi na zbyt wysoką temperaturę wody w rzekach). 

Rekordowo ciepłe i wyjątkowo suche było lato w Anglii (Wielka Brytania odnotowała zaś czwarte najcieplejsze lato w historii pomiarów). Padł tu również absolutny rekord ciepła – 19 lipca w Coningsby (hrabstwo Lincolnshire) temperatura maksymalna wzrosła do 40,3°C. Poprzedni rekord (38,7°C, 2019) został pobity lub wyrównany aż na 46 stacjach pomiarowych. Jak pokazała analiza zespołu World Weather Attribution, w wyniku globalnego ocieplenia prawdopodobieństwo podobnych fal upałów wzrosło przynajmniej dziesięciokrotnie.

Ekstremalne lato w Chinach

Rekordowo sucho i gorąco było nie tylko w Europie. Ekstremalna susza i wyjątkowo wysokie temperatury, przez wiele dni przekraczające 40°C panowały również w Chinach. Wg reanalizy ERA5 średnia temperatura sierpnia na niektórych obszarach o blisko 5°C przekroczyła normę z lat 1991-2020. Na stacji Chongqing wyniosła ona 35,3°C przy sumie opadów równej zaledwie 10 mm (dla porównania, w roku ubiegłym było to 28,6°C przy sumie opadów 207 mm). Rekordowe temperatury w Chinach odnotowało 267 stacji. Poziom wody w rzece Jangcy spadł do nienotowanych wcześniej o tej porze roku wartości i do tej pory nie zanosi się w tej kwestii na poprawę. 

W Pakistanie – powodzie

Nie wszędzie jednak lato było ciepłe. Bardzo chłodno i wilgotno było w Pakistanie – tutaj pojawiły się ekstremalnie wysokie opady deszczu, które w połączeniu z nasilonym topnieniem lodowców dorpowadziły do jednych z największych powodzi w historii tego kraju. Obecnie liczba ofiar śmiertelnych spowodowanych powodziami szacowana jest na ponad 1500, pół miliona osób żyje w obozach tymczasowych. Wg reanalizy ERA5 lato 2022 było w Pakistanie miejscami o 2°C chłodniejsze od normy 1991-2020. 

Lato 2022 – bardzo ciepłe, czy przeciętne?

Podsumowując – w Polsce lato 2022 (miesiące czerwiec-sierpień) było bardzo ciepłe, jedno z cieplejszych w okresie pomiarów instrumentalnych. Mimo to przez wielu jest postrzegane jako co najwyżej przeciętne. Winą za taki stan rzeczy można obarczać kilka czynników. Po pierwsze lato charakteryzowało się bardzo wysokimi temperaturami, ale w niektórych regionach (szczególnie na północy i północnym wschodzie kraju) panowało dość krótko – od okolic 20 czerwca do końca sierpnia. Dodatkowo w lipcu miało miejsce znaczące ochłodzenie, które z pewnością popsuło plany wielu urlopowiczom. 

Należy mieć jednak na uwadze, że przeciętne lato w Polsce nie należy do najcieplejszych – jeszcze w latach 1961-1990 średnie temperatury lipca ledwo sięgały 18°C (co można łatwo zweryfikować przeglądając stare atlasy geograficzne). Nagromadzenie bardzo ciepłych lat, szczególnie po roku 2014, mocno zaburzyło pogląd na temat tego, jaka w istocie jest norma dla lata w naszym kraju. Jest to poniekąd symptom ocieplającego się klimatu – lato, które jeszcze 30 lat temu postrzegane by było jako bardzo ciepłe – obecnie jest uznawane jako przeciętne.  Ciekawe, co będzie, gdy przytrafi nam się lato istotnie chłodne. A takie, mimo ocieplającego się klimatu, zdarzyć się powinno.

Piotr Djaków (meteomodel.pl), konsultacja merytoryczna: dr Aleksandra Kardaś, dr Jakub Małecki

The post Upały, susze, powodzie – klimatyczne podsumowanie lata 2022 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Tutaj średnia roczna temperatura w Polsce w kolejnych dekadach na jednym obrazku od 1961 roku (kliknij, aby powiększyć).

A jeśli preferujesz w formie animacji…

Piotr Djaków, Meteomodel.pl na podst. danych IMGW.

The post Zmiany średniej temperatury rocznej na mapie Polski appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Średnie temperatury w Polsce i ich rekordy

Na tle wcześniejszych okresów, ostatnia dekada była w Polsce wyjątkowo ciepła. Średnia temperatura obszarowa Polski osiągnęła aż 9,1°C. Dla porównania w okresie referencyjnym 1961-1990 było to 7,5°C. Rekordy średniorocznej temperatury w ostatnich latach padają nadzwyczaj często: w 2014 średnia temperatura roczna osiągnęła 9,3°C, bijąc rekord z roku 2000 (9,1°C). W 2015 było to już 9,4°C, następnie rekordy były bite kolejno w 2018 (9,5°C) i 2019 (9,9°C)

Osiągnięcie obszarowej średniej temperatury rocznej 9,9°C jest zdarzeniem zasługującym na uwagę. W całym okresie pomiarów instrumentalnych w Polsce, prowadzonych od 1781 roku, aż do roku 1988, średnia temperatura roczna z reguły nigdzie nie przekraczała 10,0°C (przy czym mówimy tu o wartościach lokalnych, a nie średniej obszarowej). Jedynym wyjątkiem był najcieplejszy w tamtych czasach rok 1934, w którym średnia temperatura na (obecnym) terenie Polski wyniosła 9,0°C: we Wrocławiu odnotowano wtedy 10,2°C, w Szczecinie 10,1°C, a na stacjach Poznań-Ławica i w Zielonej Górze 10,0°C.

Temperatury latem

Silne ocieplenie klimatu Polski obserwujemy dla każdej z pór roku. Średnia temperatura sezonu letniego (czerwiec-sierpień) była w okresie referencyjnym 1991-2020 aż o 1,4°C wyższa, niż w latach 1961-1990 i wyniosła 18,0°C (średnia obszarowa dla Polski, wraz z regionami górskimi).

Lata 2018 i 2019 pobiły kolejne rekordy. Lato 2019, ze średnią temperaturą 19,5°C jest najcieplejszym latem w całej serii pomiarowej, głównie za sprawą rekordowo ciepłego czerwca i bardzo ciepłego sierpnia.

Temperatury zimą

Bardziej skomplikowana sytuacja ma miejsce w sezonie zimowym. Sezon ten, z uwagi na położenie naszego kraju, charakteryzuje się bardzo wysoką zmiennością temperatury. O ile dla sezonu letniego (1951-2020) różnica skrajnych średnich temperatur obszarowych wyniosła zaledwie 4,4°C (od 15,1°C w 1962 do 19,5°C w 2019 roku), o tyle dla sezonu zimowego było to aż 10,5°C.

Tak duża zmienność temperatur zimą wynika z tego, że dominacja cyrkulacji wschodniej przynosi nad nasz kraj wyjątkowo mroźne masy powietrza znad wychłodzonego kontynentu, zaś zachodniej – ciepłe powietrze atlantyckie. Różnica średniej temperatury dobowej w obrębie tych dwóch mas powietrza może nad naszym krajem przekraczać 35°C, podczas gdy latem jest to co najwyżej około 20°C (lipiec). Bardzo często też dominacja cyrkulacji danego typu trwa przez większość sezonu (np. 1962/3, 1969/70, 1974/5), a nawet powtarza się kilka kolejnych lat z rzędu. Stąd też, o ile i w sezonie zimowym obserwujemy postępujące silne ocieplenie klimatu, a zima 2019/20 była rekordowo ciepła w całym okresie pomiarowym, o tyle w tym przypadku zdarzają się czasem dłuższe okresy (ponad 10-letnie) odwrócenia trendu.

Niemniej jednak, niezależnie od tych dużych fluktuacji, w sezonie zimowym w latach 2011-2020 obserwujemy wzrost temperatur o 1,7°C w stosunku do okresu referencyjnego 1961-1990.

Polskie mrozy i upały

Wspomniany wyżej obserwowany znaczny wzrost średnich temperatur rocznych i sezonowych wpływa na liczbę obserwowanych dni charakterystycznych. Wyjątkowo mocno wzrosła roczna liczba dni upalnych, z temperaturą maksymalną przekraczającą +30°C. W latach 1961-1990 notowano przeciętnie od 1-2 takich dni na Podlasiu, Suwalszczyźnie i Pomorzu, do około 6 na zachodnich krańcach naszego kraju, przy czym wartość przeciętna dla Polski wynosiła 3,5 dnia rocznie. Sporadyczne dawniej dni upalne stały się dużo częstsze: w ostatniej dekadzie w południowo-zachodniej części kraju notowano ich przeciętnie aż 14-15. Najbardziej obfity w dni upalne był rok 2015 – w Opolu zanotowano ich aż 37.

O ile liczba dni upalnych wyraźnie rośnie, to liczba dni z temperaturą średnią dobową < 0°C (termiczna zima) wyraźnie spada. W latach 1961-1990 notowaliśmy w naszym kraju średnio 69 takich dni (na nizinach od poniżej 50 na krańcach zachodnich do ponad 90 na Suwalszczyźnie). W ostatniej dekadzie takich dni było przeciętnie zaledwie 48: od poniżej 30 na północnym zachodzie, do ok. 60 na północnym wschodzie. Wyjątkowy pod tym względem był rok 2020, gdy miejscami odnotowano zaledwie 3-4 takie dni.

Maleje również średnia liczba dni bardzo mroźnych, z temperaturą średnią dobową niższą od -10°C. Przeciętna ich liczba w latach 1961-1990 wahała się od 2-4 dni na zachodzie, do ponad 14 na północnym wschodzie kraju. W ostatniej dekadzie w północno-zachodniej Polsce prawie już ich nie było, a na krańcach północno-wschodnich ich liczba spadła poniżej 10.

Jak się zmienia sezon grzewczy?

Konsekwentnie, wraz ze wzrostem średnich temperatur dobowych, obserwujemy spadek liczby stopniodni grzewczych (Heating Degree Days, HDD) w sezonie grzewczym. Dla danej doby liczba ta jest równa zero, jeśli średnia dobowa temperatura przekracza 15°C, a dla średnich temperatur dobowych niższych od 15°C oblicza się ją jako 18-Tśr (czyli jeśli średnia temperatura danego dnia wynosiła np. 2°C, to w dniu tym liczba stopniodni wynosiła 18-2=16). Stopniodni w kolejnych dniach sezonu grzewczego są sumowane, dając informacje o zapotrzebowaniu na ciepło w całym sezonie. Od lat 1961-1990 liczba stopniodni w roku spadła o kilkanaście procent. Obrazowo można powiedzieć, że w wyniku ocieplenia klimatu aktualne zapotrzebowanie na ogrzewanie na Suwalszczyźnie jest zbliżone do tego z Niziny Szczecińskiej sprzed półwiecza.

(Bez)śnieżne zimy

Wraz z ocieplaniem się zim maleje liczba dni z pokrywą śnieżną. W okresie referencyjnym 1961-1990 średnia ich liczba (na nizinach) wahała się od około 40 dni na krańcach zachodnich Polski, do ponad 90 na krańcach północno-wschodnich. W latach 2011-2020 było ich od 18-20 dni na zachodzie Polski do ok. 60 dni na krańcach północno-wschodnich. W roku 2020 miejscami pokrywy śnieżnej nie było w ogóle.

Nasz klimat zmienia się szybko

Bazując na danych dotyczących średnich temperatur rocznych, a także sezonowych, możemy jednoznacznie stwierdzić, że klimat w Polsce uległ znacznemu ociepleniu, a miniona dekada była najcieplejsza w całym okresie pomiarowym, co najmniej od 1781 roku i była aż o 0,8°C cieplejsza od dekady poprzedniej.

To znacznie szybszy wzrost temperatury niż wynikało z prognoz przedstawianych w raportach IPCC, według których temperatura w środkowej części kontynentu europejskiego powinna obecnie rosnąć o około 0,2-0,4°C na dekadę. Przyczyny tego stanu rzeczy mogą być dwie: albo naturalne fluktuacje w cyrkulacji atmosferycznej doprowadziły do dodatkowego wzrostu temperatury w minionej dekadzie albo globalne ocieplenie powoduje nieprzewidziane przez modele klimatyczne zmiany w przeciętnym rozkładzie układów barycznych nad Europą. W pierwszym przypadku możemy obserwować spowolnienie tempa ocieplania się Polski (niezależnie od wzrostu temperatury globalnej), a rozpoczynająca się właśnie dekada może się charakteryzować średnimi temperaturami rocznymi zbliżonymi, lub niewiele wyższymi od tych z dekady 2011-2020. W drugim dekada 2021-2030 będzie charakteryzować dalszym, silnym wzrostem temperatury.

Piotr Djaków, Meteomodel.pl, konsultacja merytoryczna: prof. Szymon Malinowski

The post Zmiana klimatu w Polsce na mapkach appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Według NASA, Copernicus Climate Change Service oraz JMA 2020 okazał się najcieplejszym (na równi z 2016) rokiem w historii pomiarów. W seriach pomiarowych NOAA, HadCRUT4 i BEST ostatni rok był trochę chłodniejszy od 2016. Według NOAA rok 2020 zapisał się globalnie anomalią temperatury zaledwie o 0,02°C niższą, niż ta odnotowana w 2016. Według wszystkich serii różnica pomiędzy tymi latami mieści się w granicach błędu oszacowania średniej globalnej anomalii temperatury w roku 2020.

Według serii Berkeley Earth, która początek swój miała w dążeniu klimatycznych sceptyków do ostatecznej weryfikacji danych podawanych przez inne ośrodki naukowe, rok 2020 zapisał się globalnie jako drugi najcieplejszy.

Różnica temperatury między 2020 a 2016, podobnie jak w serii NOAA, wynosiła 0,02°C. Biorąc pod uwagę dokładność pomiaru, stawia to te dwa lata praktycznie na równi pod względem temperatury.

Klimat 2020: gdzie było anomalnie ciepło, a gdzie zimno?

O ile globalna temperatura w 2020 roku była podobna jak w 2016, biorąc pod uwagę tylko obszary lądowe, był to rok zdecydowanie rekordowo ciepły (za niższe temperatury oceanów odpowiada ujemna faza ENSO: La Niña). Temperatura nad lądami była już o prawie 2°C wyższa niż w drugiej połowie XIX wieku.

Rekordowo ciepły rok odnotowano na znacznym obszarze Federacji Rosyjskiej, w wielu miejscach Europy. Nie odnotowano miejsc, w których rok 2020 zapisałby się jako bardzo zimny, czy rekordowo zimny.

Na uwagę zwraca fakt, że o ile duża część globu (dokładniej rzecz ujmując 10,2%) charakteryzowała się najwyższymi średnimi temperaturami rocznymi w historii pomiarów instrumentalnych, to trudno tu znaleźć miejsce w którym rok zapisałby się chociażby jako piąty najchłodniejszy.

Wyjątkowo ciepło było na niemal całym obszarze Federacji Rosyjskiej. Obszarowa roczna anomalia temperatury powietrza była w tym kraju zdecydowanie najwyższa w historii pomiarów, bijąc aż o ponad 1°C poprzedni rekord. Jeszcze wyższe anomalie notowano na Syberii. Tutaj dotychczasowy rekord pobity został o blisko 2°C.

Wysokie anomalie temperatury powietrza notowane były przy rosyjskich wybrzeżach Oceanu Arktycznego spowodowały, że pokrywa lodu dryfującego Arktyki w tym regionie zaczęła się topić wyjątkowo wcześnie, odsłaniając Przejście Północno-Wschodnie na rekordowo długi czas.

Wpływ czynników naturalnych

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że tak ciepły rok pojawił się bez silnej dodatniej fazy ENSO, czyli bez El Niño. Wielu komentatorów postrzega zmiany klimatyczne w sposób czarno-biały, widząc ich źródło albo tylko w procesach naturalnych, albo tylko w procesach antropogenicznych – dzięki czemu wydaje im się, że skoro za obserwowane ocieplenie odpowiada człowiek, to skoro stężenie CO2 rośnie z roku na rok, to podobnie powinna zachowywać się temperatura globalna. I o ile za długoterminowy trend ocieplenia zdecydowanie odpowiadają czynniki antropogeniczne (z prawdopodobieństwem bliskim 100%), o tyle na zmiany temperatury w krótszych przedziałach czasu (np. dekada) bardzo mocno mogą wpłynąć czynniki naturalne.

Sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana, jeśli chodzi o małe fragmenty całego globu (jak na przykład Polska) i krótkie przedziały czasowe (np. miesiąc). Tutaj może się pojawić nawet kilka chłodnych miesięcy (a nawet lat) z rzędu. Wynika to z faktu, że za to co widzimy za oknem odpowiada głównie wzajemne położenie układów barycznych nad Europą. Długotrwałe blokady cyrkulacji mogą prowadzić zarówno do długich okresów upałów latem, jak i mrozów zimą. Ponadto silniejsze ocieplenie Arktyki niż niższych szerokości geograficznych zmniejsza południkowy gradient temperatury. To zaś może powodować zmiany prędkości prądu strumieniowego i częstsze występowanie tego typu blokad.

Wiadomo, że podczas trwania bardzo silnych epizodów El Niño temperatury globalne chwilowo rosną o 0,1-0,2°C – tak było w latach 1998, 2010 i 2016, z których każdy było w swoim czasie rekordowo ciepły. I odwrotnie, w czasie trwania silnych epizodów La Niña temperatura globalna nieco spada. Tymczasem w 2020 nie dość, że nie mieliśmy silnego El Niño, to do tego od połowy roku temperatury wód równikowego pasa Pacyfiku zaczęły spadać i wkroczyliśmy w fazę La Niña. Jeśli dodatkowo weźmiemy pod uwagę fakt, że gdzieś w roku 2019 mieliśmy bardzo głębokie minimum aktywności słonecznej, rok 2020 zdecydowanie nie powinien być aż tak ciepły. Wpływ 11-letniego cyklu na średnie roczne globalne temperatury nie jest duży, ale to jest dodatkowe kilka setnych stopnia, które powinny spowodować, że rok 2020 powinien się plasować wyraźnie poniżej wartości z 2019. Tymczasem zrównał się on w granicach błędu pomiaru z rekordowo ciepłym rokiem 2016.

Prognoza na 2021 rok

W rok 2021 wkraczamy z już w pełni rozwiniętą La Niña. Jest bardzo mało prawdopodobne, by rok ten był aż tak ciepły, jak poprzedni – byłoby to wręcz wyjątkowo niepokojące. Analizy biorące pod uwagę czynniki krótkoterminowe (jak wspomniane fazy ENSO) wskazują, że najprawdopodobniej rok 2021 będzie jednym z najchłodniejszych lat nadchodzącej dekady. Istnieje 50% szansa, że ostatecznie nie zostanie on sklasyfikowany wyżej, niż 5. najcieplejszy rok w historii pomiarów instrumentalnych, może zbliżony do wartości z lat 2015, 2018 (źródło, jak wyżej, Berkeley Earth):

Piotr Djaków, artykuł w pierwotnej wersji został opublikowany na Meteomodel.pl

The post Rok 2020 podobnie ciepły jak rekordowy 2016 appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

A oto i on – bohater naszego artykułu. Rysunek „klimatologa Cliffa Harrisa i meteorologa Randy Manna” przedstawiający rzekomy przebieg zmian klimatu z ostatnich 4,5 tys. lat:

W wyróżniającej się na tle innych żółtej ramce (zapewne mającej wskazywać główną myśl wykresu) autorzy piszą, że gdy aktywność słoneczna się zmniejszała i wulkaniczna rosła, temperatura globalna gwałtownie spadała. Daty ciekawych (?) erupcji wulkanicznych oznaczono na rysunku małymi wulkanikami i dodatkowo opisano. Wprowadza to niezły bałagan! Jakby tego było mało, szczególnie dużo erupcji wydaje się przypadać na XVIII, XIX i XX stulecie, kiedy pokazana na „wykresie” temperatura najszybciej… rosła. Czy to wynik naukowej rzetelności autorów, czy raczej celowy chaos? Z morza dopisków odbiorca wyłuskuje tylko kolorowe plamy. Gwarantuje to, że widząca rysunek osoba nie będzie wnikać w szczegóły, lecz pozostanie na najbardziej ogólnym poziomie percepcji – w tym przypadku „temperatura raz rośnie, raz maleje, a odpowiadają za to jakieś trudne do rozkminienia czynniki”. Zbyt czytelny wykres mógłby przypadkiem zachęcić do analizy danych, która z kolei mogłaby okazać się dla autorów druzgocąca. Na wszelki wypadek nie ma też skali pionowej osi temperatury ani źródeł danych (jak dalej zobaczymy, nie jest to dziwne, bo samych danych, o które oparty byłby wykres… też nie ma). Jest za to „Grecian Empire” – cokolwiek to jest.

Z kolejnej ramki dowiemy się, że w ostatnich 4500 latach miało miejsce co najmniej 78 gwałtownych wahnięć temperatury. Konia z rzędem temu, kto zobaczy je na wykresie. Drugi koń z rzędem temu, kto zidentyfikuje na wykresie zaanonsowane w górnej ramce po lewej stronie (a więc pewnie ważne) „Duże globalne ochłodzenie od 2007 do 2009 roku”.

To dopiero początek analizy dzieła Cliffa Harrisa i Randyego Manna, ich rysunek kryje w sobie bowiem jeszcze lepsze perełki. Zacznijmy jednak od przyjrzenia się autorom i ich kompetencjom.

Autorzy „wykresu”

Cliff Harris nie otrzymał żadnego wykształcenia klimatologicznego. Ukończył studia w zakresie prawa ubezpieczeniowego, o czym możemy się dowiedzieć z krótkiego wywiadu udzielonego w 2007 roku dla SpokesmanReview.com (zarchiwizowany tutaj). Więcej o jego doświadczeniu można się dowiedzieć tutaj:

Pracował jako operator prasy w wieku 18 lat, kiedy jego tata, Carl, powiedział mu, że nadszedł czas, aby poszedł na swoje. Przez 25 lat był brokerem ubezpieczeniowym, a przez 32 lata zarejestrowanym doradcą towarowym.

W istocie Harris jest więc zwykłym entuzjastą meteorologii, prowadzącym od wielu lat zapiski dotyczące pogody w jego rodzinnym mieście (prawdopodobnie Coeur d’Alene). Związany jest też z lokalną prasą, na łamach której publikuje swoje prognozy i informacje pogodowe. Harris jest głęboko wierzący, a jedyną chyba jego publikacją w dziedzinie „klimatologii” jest książka „Weather and Bible Prophecy”. Z opisu możemy wywnioskować, że jest to książka o roli pogody w Biblii:

Klimatolog Cliff Harris przedstawia nową książkę na temat naukowego i duchowego podejścia do tego, w jaki sposób pogoda odgrywała główną rolę w Biblii

Interesującym wątkiem poruszonym w publikacji jest „jak Bóg używa pogody, by zwrócić naszą uwagę”. Z innych wypowiedzi Harrisa można wywnioskować, że głęboko wierzy on w nadchodzące okresy silnego ocieplenia, głównie w czasach „Wielkiego Ucisku” i ci, którzy są „prawdziwie wierzący”, oczekują iż taki czas nadejdzie. Co ciekawe, Cliff Harris głęboko wierzy również w chemtrails, czyli teorię spiskową, jakoby rząd światowy rozpylał potajemnie w atmosferze za pomocą samolotów cząsteczki aluminium.

Znacznie bliżej meteorologii (choć w żadnym razie nie klimatologii) jest Randy Mann, który był prezenterem pogody w lokalnej stacji telewizyjnej KREM-2.

„Źródła danych”… jakich danych?

Kolejnym problemem są źródła danych wykorzystane do stworzenia wykresu, a w zasadzie… całkowity ich brak. Jedynym źródłem wprost podanym na wykresach jest Weather Science Foundation, a strona główna, z której pochodzi wykres uściśla, że jest to Weather Science Foundation of Crystal Lake, Illinois. Niestety w katalogach znaleźć możemy tylko kilka publikacji tej fundacji, pochodzących sprzed 70 lat. Jedną z nich jest Historia muzyki w pięciu pięćsetletnich cyklach warunkowana przez równoległe cykle klimatyczno-kulturowe, inną Badania meteorologiczne: nowe narzędzie dla kadry kierowniczej w planowaniu operacji biznesowych, rolniczych i rynkowych. Autorem pierwszej publikacji jest najpewniej Warren Dwight Allen, filozof i muzykolog.

Innym źródłem wykresu cytowanym przez autorów (w tekście) jest Climate and the Affairs of Men, książka napisana m.in. przez dr. Ibena Browninga, amerykańskiego konsultanta biznesowego, pisarza i samozwańczego klimatologa, znanego m.in. z kompletnie nieudanej prognozy trzęsienia ziemi, jakie miało dotknąć w grudniu 1990 r. uskok Nowy Madryt. Jak czytamy w opisie książki:

Istnieje kosmiczna moc, która kontroluje twoje życie. Powoduje ona głód, trzęsienia ziemi i powodzie (…) Kolejne 60 lat będzie na Ziemi katastrofalne – subsaharyjska Sahara i Kanada doświadczać będą postępującej suszy i chłodu, a arktyczna tundra obejmować będzie ziemie uprawne w Rosji (…) Jeżeli prawdziwym tyranem jest pogoda, a Winkless i Browning uważają, że tak jest, to następną wojną Stanów Zjednoczonych nie będzie wojna z Chinami czy Rosją, ale z Kanadą.

No cóż, pozycja pochodzi z roku 1975, więc 3/4 z wymienionych 60 lat jest już za nami. Czytelnik sam może sobie wyrobić zdanie na temat tego, na ile Browning i Winkless mieli w swoich przypuszczeniach rację.

Ostatnią źródłową pozycją jest książka Climate: The Key to Understanding Business Cycles (With a Forecast of Trends into the Twenty-First Century) z 1983 roku.

Staje się więc oczywiste, że „rekonstrukcja” temperatury ostatnich 4500 lat prezentowana przez Harrisa i Manna nie opiera się na żadnym źródle naukowym, a jej część może nawet polegać na „informacjach” sprzed 100 lat (prace Weather Science Foundation z lat 50. XX w. opierały się zapewne na pracach wcześniejszych, o ile w ogóle na czymś konkretnym się opierały (ale nie bądźmy już tacy podejrzliwi), kiedy rekonstruowanie dawnych zmian klimatycznych opierało się właściwie na zgadywaniu). Nawet w bardziej szczegółowych wykresach Harris nie podaje dokładnych wartości anomalii temperatury – ich skala opiera się na „powyżej normy”, czy „poniżej normy”.

„Wykres” Harrisa i Manna a rzeczywistość

Przed przyjrzeniem się bliżej wykresowi dodajmy do niego skalę temperatury w stopniach Celsjusza. Aby to zrobić, trzeba ustalić, gdzie jest zero (czyli jaki okres referencyjny przyjąć) oraz skalibrować, jak wahania na rysunku przekładają się na anomalię temperatury (czyli jej odchylenie od średniej dla okresu referencyjnego).

W tym pierwszym pomagają nam trochę autorzy rysunku, którzy jako zero (na rysunku 1 zielony napis „Normal” po prawej stronie) wskazują temperaturę 57 stopni Fahrenheita (ok. 14°C). To wartość przyjmowana m.in. przez serię pomiarową NASA GISS, z okresem referencyjnym 1951-1980. Potwierdzenie znajdujemy na jednej z podstron portalu autorów, gdzie umieszczają oni wykres temperatury dla drugiej połowy XX wieku ze wskazaniem jako źródła „Goddard Institute for Space Studies”, czyli właśnie serię pomiarową NASA GISS.

W oparciu o najniższy punkt (54,3F) i poziom odniesienia (57F), które różnią się o 2,7 stopnia Fahrenheita, czyli dokładnie 1,5°C możemy skalibrować wykres i nanieść na niego skalę zmian temperatury.

Proste, prawda? Jak się okazuje, niezupełnie, bo jak zobaczymy dalej, autorzy wykresu przygotowali sporo zaskakujących niespodzianek, dotyczących zarówno obu osi, jak i wartości na nich.

Ale po kolei…

Na początek przyjrzyjmy się rekonstrukcji temperatur w epoce współczesnej, od drugiej połowy XIX w, odkąd mamy wyniki bezpośrednich pomiarów temperatury. Zmiany temperatury w różnych seriach pomiarowych, dla tego samego okresu bazowego co w wykresie Harrisa i Manna pokazane są na Rysunku 3.

Z gładkiego przebiegu wykresu Harrisa i Manna można wywnioskować, że pomijają krótkotrwałe fluktuacje temperatury, ale pokazują jej mocno wygładzony przebieg. Dla wygody porównywania zamieścimy więc też wersję Rysunku 3 z 10-letnimi średnimi ruchomymi.

A teraz dla porównania powiększony fragment „wykresu” Harrisa i Manna. Dla czytelności usunęliśmy „ozdobniki” oraz dodaliśmy siatkę czasu i temperatury, wyraźniej zaznaczając też wskazane na wykresie znaczące erupcje wulkaniczne:

Tak więc, według „wykresu” Harrisa i Manna, w połowie XIX wieku temperatury rosną do poziomu przekraczającego średnią z lat 1951-1980, osiągając anomalię 0,5°C, później spadającą na krótko poniżej zera, następnie rosnącą do ok. 0,75°C w 2016 roku, a później, w latach 20. ponownie mają spaść do poziomu z początku XIX wieku.

Zanim przejdziemy dalej, proponujemy Ci zabawę: porównaj oba wykresy (Rys. 4 i 5) i znajdź jak najwięcej różnic.

Warto zacząć od przyjrzenia się skali czasowej. Lata 1800, 1900, 2000 są niby zaznaczone kreskami na osi X, ale dane na „wykresie” kompletnie nie pasują do skali. Wybuch wulkanu El Chichon z 1982 roku, jest zaznaczony pod koniec XIX wieku! Wybuch wulkanu Mt. Pinatubo z 1991 roku zaznaczony jest zaś na początku XX wieku. Lata 20. są zaś zaznaczone gdzieś w połowie XXI stulecia. Wynika z tego, że rysunek nie powstał jako wykres oparty o dane, ale jest zrobionym „na oko” malunkiem.

Spadek temperatury na rysunku Harrisa i Manna, przypadający optycznie w połowie XX wieku i trwający jakieś 30 lat (czego można by się dopatrzyć na Rys. 4 z rzeczywistymi danymi) okazuje się mieć miejsce po wybuchu wulkanu Pinatubo [!], w intencji autorów jest to więc prawdopodobnie ochłodzenie związane z tą erupcją. W rzeczywistości (patrz Rys. 3) ochłodzenie to było znacznie mniejsze i krótkotrwałe (spadek średniej temperatury o ok. 0,2°C w okresie ok. 1-2 lat). We wszystkich seriach pomiarowych rok ochłodzenia 1992 był cieplejszy niż jakikolwiek rok przed latami 40. – rysunek Harrisa i Manna kompletnie odbiega więc od danych pomiarowych.

Na rysunku Harrisa i Manna w połowie XIX wieku temperatura przekracza średnią z lat 1951-1980, podczas gdy w rzeczywistości miało to miejsce na krótko dopiero w latach 1940 (wyjątek mogą stanowić tylko lata 1877-1878, kiedy wystąpiło wyjątkowo silne El Niño, podnosząc chwilowo temperaturę powierzchni Ziemi – ale jak zauważyliśmy wcześniej, rysunek Harrisa i Manna wygładza takie fluktuacje). Rysunek Harrisa i Manna pokazuje więc koniec XIX w. wyraźnie cieplejszy od ochłodzenia z lat 70. XX w. Skąd ta rozbieżność? Nie wiadomo. Możemy jednak podejrzewać, że autorzy, jako entuzjaści wszelakich cykli rządzących klimatem i zdecydowanie odrzucający antropogeniczne przyczyny obecnie obserwowanego ocieplenia musieli nieco sztucznie powiększyć owo ochłodzenie, żeby zgadzało się ono z ich poglądami na ten temat. A ich pogląd jest jasny i wyraźnie przedstawiony na wykresie (który pochodzi zresztą z 2018 r.). Według Harrisa i Manna ocieplenia zbliżone do obecnego są cykliczne i czeka nas rychłe globalne ochłodzenie, a globalne anomalie temperatury w najbliższym dziesięcioleciu zbliżone będą do tych, jakich doświadczyliśmy w pierwszej połowie XIX w.

Raz tak, raz inaczej

Wersja z roku 2008

Co ciekawe, jeszcze w 2008 ich prognozy były całkowicie odmienne:

Okazuje się, że 12 lat temu Harris i Mann uważali, że po maksimum w roku 1998 temperatura spadła do poziomu z połowy XIX w., co oczywiście nie ma pokrycia w żadnych obserwacjach. Najwyraźniej było to stanowisko trudne do podtrzymania, bo w obecnej wersji wykresu (rys. 1 i 2), rzekome ochłodzenie z 2008 roku tajemniczo znikło i prognozowany jest wzrost temperatury aż do 2038 roku.

Wersja z roku 2009

Wersja z 2009 jest kompletnie inna. Autorzy nadal się upierali, że ówczesne (czyli te z 2009) warunki termiczne planety były zbliżone do tych z połowy XIX w. Tak, dobrze czytacie: autorzy uważali, że było tak zimno, jak u schyłku małej epoki lodowej. Poziom temperatury z 2009 roku zaznaczony na tym wykresie odpowiada mniej więcej poziomowi z 1845 roku – zaznaczony jest wybuch wulkanu Nevado del Ruiz.

Co więcej, na 2019 prognozowano większe ochłodzenie, porównywalne z tym jakie miało miejsce w okolicy 1815 roku. Oczywiście, nic takiego w rzeczywistości nie zaszło – globalnie rok 2019 był drugim najcieplejszym rokiem w historii pomiarów, za 2016.

Wersja z roku 2012

W 2012 zimny rok 2009 tajemniczo znika z wykresu. Być może autorzy się zorientowali, jak bardzo oderwane od rzeczywistości jest udawanie, że jest obecnie tak zimno, jak w połowie XIX w. Nadal jednak prognozowany jest skrajnie zimny rok 2019.

Według autorów wykresu temperatura w roku 2011 spada prawie do poziomu z lat 1951-1980. To nie miało miejsca (patrz rys. 3 i 4).

Wersja z roku 2014

W wersji z 2014 lata 2013-2014 znajdują się na wykresie wyżej, niż we wcześniejszej wersji znajdował się rok 2011, choć leżą one na trendzie spadkowym, co sugerowałoby wyższą temperaturę w 2011 roku.

Wersja z roku 2016

W roku 2016 zaś prognozowano ochłodzenie na lata 2020-2021.

W końcu, w najnowszej wersji (rysunek 2), zimne lata przed 2015 w ogóle znikają, 2016 znajduje się na szczycie, a konkretny rok ochłodzenia przestaje być pokazywany, a zamiast tego pokazuje się slogan mówiący ogólnie o chłodniejszych latach 20. („2020s colder?”).

Jasne jest więc, że autorzy mocno manipulują „wykresem”, najpierw sugerując wyraźne ochłodzenie „już w najbliższych latach”, a gdy dane w oczywisty sposób nie potwierdzają ich wizji, przesuwają jego datę w przyszłość, obecnie bliżej nieokreśloną. Ich wykres w okresie obejmującym pomiary instrumentalne nie zgadza się z żadną serią pomiarową. Ochłodzenia (jak to z lat 90. XX w.) są wyolbrzymiane, a ocieplenia umniejszane.

Przy okazji na Rys. 10 można zauważyć swobodne podejście autorów rysunku do wartości. Dystans między minimum temperatury w okresie małej epoki lodowej 54,3°F a wartością odniesienia 57,1°F (2,8°F) jest na rysunku dużo większy od dystansu między maksimum temperatury ok. 1250 roku 60°F a wartością odniesienia 57,1°F (2,9°F). W tym kontekście nanoszenie na wykres linii temperatury było być może zbędnym wysiłkiem – ułatwiającym jednak pokazanie manipulacji Harrisa i Manna. Ich „wykres” nie odnosi się do danych lecz jest swobodną twórczością.

Dane paleoklimatyczne

Podobnie, jak dane z okresu pomiarowego, tak samo dane historyczne nie opierają się na żadnej rekonstrukcji i są najprawdopodobniej niczym innym, jak własną interpretacją autorów. Nie istnieje na przykład rekonstrukcja, wg której temperatura globalna spadła ze szczytu ocieplenia średniowiecznego do małej epoki lodowej aż o 2,5-3°C (spadek z 60°F do 54,3°F). W rzeczywistości, według rekonstrukcji, spadek ten był kilkukrotnie mniejszy: ok. 0,5°C.

Przyjrzyjmy się rekonstrukcjom zmian klimatu w tym okresie. Na początek rekonstrukcja temperatury globalnej w okresie ostatnich 11 tysięcy lat, czyli całego okresu holocenu (Marcott 2013).

Użyte przez Marcotta dane w 80 procentach pochodzą z osadów głębokomorskich. Można je porównać z oszacowaniami temperatury wykonanymi ostatnio w ramach projektu PAGES 2k, w którym skorzystano wyłącznie z danych lądowych.

W obu przypadkach widać, że już przed rokiem 2000 globalne temperatury przekroczyły temperatury maksymalne z ostatnich 2000 lat. Widzimy również powolny spadek temperatury globalnej do XIX w. i nagłe odwrócenie trendu, przy czym tu również mała epoka lodowa jest zaledwie o pół stopnia chłodniejsza od najcieplejszego okresu w ostatnich 2000 lat. Dodatkowo pomiary instrumentalne wskazują, że obecnie klimat jest znacznie cieplejszy, niż w szczycie ocieplenia średniowiecznego.

Prezentowany przez Harrisa i Manna „wykres” nie zgadza się z żadną z dostępnych rekonstrukcji temperatury globalnej. Na upartego można by próbować połączyć go z rekonstrukcjami temperatury półkuli północnej (patrz Rys. 5.2, 5 rozdział WG1 AR5), przy czym amplitudy zmian historycznych zostały przez Harrisa i Mana i tak znacznie wyolbrzymione, a bieżące ocieplenie znacznie niedoszacowane. Nie będziemy tego wątku drążyć, bo rysunek Harrisa i Manna jest wyraźnie opisany jako zmiany temperatury globalnej a nie jakiegoś rejonu świata.

Najprawdopodobniej przebieg temperatury prezentowany na „wykresie” został przez autorów zwyczajnie wymyślony na podstawie ogólnych informacji na temat zmian klimatu w zeszłych tysiącleciach.

Kontestatorzy wykresu Harrisa i Manna: Harris i Mann

Na sam koniec dość zabawna historia. Z „wykresem” Harrisa i Manna nie zgadzają się najwyraźniej nawet sami Harris i Mann. Na ich własnej stronie można znaleźć ewidentny przykład, iż lata w okolicy roku 2000 były cieplejsze od tych w czasie średniowiecznego ocieplenia.

Na głównym rysunku Harrisa i Manna można zobaczyć, że szczyt ocieplenia przypada na rok 1200, jednak ich inne „wykresy” mówią co innego.

W okolicach 1200 roku autorzy faktycznie pokazują „górkę temperatur” (choć znacznie mniej wyrazistą niż na głównym rysunku). Ale… dla porównania, tak wg tych samych autorów wygląda druga połowa XX wieku:

Tu nagle okres po wybuchu Pinatubo (w 1991 r.) nie jest już „poniżej normy”. W zasadzie to temperatury pod koniec XX wieku są tak wysokie, że na „wykresie” Harrisa i Manna wchodzą wysokością na tytuł rysunku. Warto też zauważyć, że maksimum w tych danych (NASA GISS) to rok 1998. Ten sam wykres do roku 2019 wygląda tak.

Po prawej stronie dodaliśmy skalę używaną przez Harrisa i Manna na ich „wykresach”, uzupełniając je dodatkowo czerwonymi napisami. Nie dziwimy się wcale, że autorzy ucięli dane po 2000 r. W końcu nie zgadzają się one z ich poglądami.

Piotr Djaków, redakcja Marcin Popkiewicz

The post „Wykres” klimatu wyssany z palca appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Druga dekada XXI w. to w Polsce ewidentnie dekada rekordów, charakteryzująca się średnimi rocznymi anomaliami temperatury nie notowanymi w całej historii pomiarów instrumentalnych w naszym kraju (prowadzonych od 1781 r.).

Pierwszym rekordowym rokiem w tej serii pomiarowej był rok 1797 ze średnią anomalią temperatury (czyli odchyleniem temperatury od średniej z lat 1981-2010) około +0,6°C (+1,8°C względem średniej z lat 1851-1900, w dalszym tekście wartości odchylenia dla tego okresu referencyjnego będziemy podawać w nawiasach kwadratowych []).

Na pobicie tego rekordu trzeba było czekać aż 137 lat – nastąpiło to dopiero w roku 1934, którego anomalia temperatury wynosiła +0,95°C [+2,16°C].

Dużo krócej trzeba było czekać na rekord kolejny – „tylko” 55 lat: w 1989 roku średnia anomalia była nieco wyższa, niż w 1934 r.: +0,99°C [+2,20°C], przy czym bardzo niewielka różnica pomiędzy tymi latami nie pozwala mieć pewności, który z nich był w istocie cieplejszy.

Kolejny rekord padł zaledwie 11 lat później, w roku 2000 r.: +1,3°C [+2,5°C], a w bieżącej dekadzie mieliśmy tych rekordów… aż cztery. Były to kolejno lata 2014: +1,4°C [+2,6°C], 2015: +1,5°C [+2,7°C], 2018: +1,6°C [+2,8°C] i ostatni rok, 2019: +2,0°C [+3,2°C]. Temperatura rośnie tak szybko, jak nigdy dotąd.

O ile średnia temperatura dla obecnego terytorium Polski w latach 1851-1900 wynosiła 7,2°C, to w 2019 roku było to już 10,3°C.

Miesiąc po miesiącu

Wśród 12 miesięcy ubiegłego roku mieliśmy tylko jeden miesiąc relatywnie zimny – był to maj, którego anomalia względem końca XIX wieku i tak wynosiła +0,5°C, a względem używanego przy określaniu pogody okresu bazowego 1981-2010 było to -1,1°C (w przypadku maja cieplejszego od okresu 1851-1900 o +1,6°C). To, jak średnio rzecz biorąc ciepłe były kolejne miesiące w stosunku do średniej z lat 1981-2010 możemy zobaczyć na rysunku 3.

Maj, jako szczególnie chłodny, zapisał się przede wszystkim na Dolnym Śląsku, gdzie jego anomalia spadła poniżej -2,0°C [-0,4°C] – lokalnie był to najchłodniejszy maj od 1991 roku. Z drugiej strony na północnym wschodzie kraju tegoroczny maj wypadł w pobliżu normy. Dwa miesiące ubiegłego roku można zaklasyfikować jako zbliżone do normy z ostatnich dekad: styczeń i lipiec. Pierwszy z nich charakteryzował się temperaturami powyżej normy w północno-zachodniej części Polski, ale temperaturami poniżej normy w Polsce północnej i południowo-wschodniej (a także na przykład na Podhalu). Lipiec zaś ciepły był w Polsce południowo-zachodniej, ale chłodny w północnej i północno-wschodniej. Pozostałe 9 miesięcy było ciepłe, albo wręcz bardzo ciepłe. Na tym tle wyróżnia się oczywiście czerwiec z anomalią temperatury równą +5,4°C [+5,5°C] – w miesiącu tym padły również absolutne rekordy temperatur dla czerwca, na stacji Ceber notowano 38,3°C, podobną temperaturę notowano w Radzyniu (lubuskie), nieco mniej było w Krzyżu (38,1°C). Wyjątkowo ciepłe były również luty (anomalia +3,7°C [+5,3°C]), marzec (+2,9°C [+4,9°C]), listopad (+3,0°C [+4,4°C]) i grudzień (+3,7°C [+5,3°C]).

Wysyp rekordów temperatury

Rekordy padły oczywiście również na poszczególnych stacjach synoptycznych i posterunkach meteorologicznych: we Wrocławiu średnia temperatura roczna osiągnęła 11,4°C i była wyższa od dotychczasowego rekordu z 2018 o 0,2°C. W Warszawie średnia temperatura roczna równa 10,9°C pobiła zeszłoroczny rekord o 0,5°C. Również w mniejszych miastach rok 2019 zapisał się jako rekordowo ciepły: dotychczas rekordową wartością średniej temperatury rocznej dla Suwałk była ta z 2015 wynosząca 8,3°C, w 2019 było to już 8,8°C. W Zielonej Górze średnia temperatura roczna wyniosła 11,0°C i była wyższa od rekordu z 2018 o 0,3°C.

Warto zwrócić uwagę, że przed rokiem 2000 średnie roczne temperatury sięgające 10,0°C lub wyższe były w Polsce dużą rzadkością. W latach 1951-1988 tak wysokiej średniej nie zmierzono na żadnej stacji. Pojawiły się one miejscami na zachodzie kraju w latach 1989 i 1990 (Szczecin, Opole 10,1°C) i 1934 (Wrocław 10,3°C). Sytuacja ta uległa zmianie w 2000 – w tym roku średnia temperatura roczna w Legnicy i Opolu wzrosła do 10,5°C, a we Wrocławiu do 10,4°C. Kolejny taki rok to już 2002 (Opole 10,0°C), a następnie było już z górki: 2006 (Słubice 10,0°C), 2007 (Słubice 10,3°C), 2008 (Tarnów 10,3°C), 2011 (Słubice 10,1°C). Od 2014 każdy rok charakteryzował się wystąpieniem na którejś ze stacji średniej rocznej temperatury >=10,0°C. Od tego też roku możemy mówić o przekroczeniu kolejnego progu, tym razem 11,0°C, a w ubiegłym roku wartość ta została przekroczona lub wyrównana na kilku stacjach (m.in. Wrocław, Słubice, Legnica, Opole, Poznań, Zielona Góra). Jest to wyraźny efekt postępującego ocieplenia klimatu – 30-lecie 1991-2020 będzie najprawdopodobniej aż o ponad 0,4°C cieplejsze od 30-lecia 1981-2010.

Nie tylko Polska

Miniony rok globalnie był drugim najcieplejszym w historii pomiarów, za rokiem 2016, kiedy to wyjątkowo silne zjawisko El Niño podbiło średnią temperaturę powierzchni. Rekordowo wysokie temperatury w 2019 roku były nie tylko w Polsce, ale także i m.in. w Australii (gdzie był również rekordowo suchy, co sprzyjało gwałtownemu rozprzestrzenianiu się pożarów buszu), Litwie, Łotwie, Węgrzech, w europejskiej części Rosji i na Alasce.

W Polsce rok 2019 zapisał się w historii nie tylko wysokimi temperaturami średnimi, ale i w wielu miejscach skrajnie niskimi sumami opadu, które lokalnie nie przekraczały 300 mm. To zaś, w połączeniu z wysokim parowaniem związanym z wyższymi niż zwykle temperaturami, doprowadziło do pojawienia się zjawiska głębokiej suszy. Dane z końca sierpnia 2019 wskazywały, że suszą zostało dotkniętych ok 175 tys. gospodarstw na obszarze 2,5 mln ha. Jest to kolejne potwierdzenie tego, o czym od dawna ostrzegają nas wyniki modelowania klimatycznego – przy dalszym wzroście stężenia gazów cieplarnianych, a co za tym idzie przy dalszym wzroście temperatur, nawet brak wyraźnej zmiany sum opadów będzie prowadzić do częstszych posuch – właśnie z uwagi na zwiększone parowanie powierzchniowe. Najgorzej będzie w latach, w których wysokie temperatury w okresie letnim nastąpią po wyraźnej posusze w okresie wiosennym, a niestety taka sytuacja ostatnio zdarza się nader często, szczególnie gdy ciepłe zimy skąpią nam pokrywy śnieżnej, retencjonującej wodę na wiosnę.

Piotr Djaków, meteomodel.pl; redakcja Marcin Popkiewicz

The post Najcieplejszy rok w polskiej historii pomiarów. Ponownie. appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Według danych IMGW tegoroczne lato w Polsce zakończyło się temperaturą (uśrednioną dla całego kraju) o około 2,5°C przewyższającą przeciętną temperaturę z lat 1981-2010. Była to najwyższa średnia temperatura lata dla Polski w całej historii pomiarów instrumentalnych (w obecnych granicach kraju).

Za ten stan rzeczy odpowiada przede wszystkim rekordowo ciepły czerwiec: jego średnia temperatura aż o 5,4°C przekroczyła średnią z lat 1981-2010. Poprzedni rekord anomalii temperatury pochodził z roku 1811 i wynosił 4,1°C.

Lato 2019 w Europie

Rekordowo ciepły czerwiec odnotowano nie tylko w Polsce: najwyższe w historii pomiarów instrumentalnych były także średnie temperatury policzone dla całej Europy oraz całego świata. U nas szczególnie upalna była trzecia dekada czerwca, kiedy to padły absolutne rekordy kraju dla tego miesiąca: 38,3°C notowano na stacji klimatologicznej w miejscowości Ceber, 38,1°C było w Radzyniu (czujnik elektronicznego systemu telemetrii pokazał aż 38,3°C), po 38,0°C w Poznaniu i Kórniku. Ta sama fala upałów przyniosła również ekstremalnie wysokie temperatury w krajach Europy Zachodniej: we Francji padł absolutny rekord krajowy: 28 czerwca 2019 temperatura w Vérargues wzrosła aż do 46,0°C [!], bijąc dotychczasowy rekord absolutny kraju aż o 1,9°C (44,1°C w sierpniu 2003).

Wahania temperatur podczas wakacji

Wielu osobom lato 2019 mogło wydawać się chłodniejsze niż chociażby to z ubiegłego roku. Wynika to ze specyficznego rozkładu anomalii temperatury w czasie: wyjątkowo ciepły był czerwiec, zaś w pierwszej połowie lipca mieliśmy do czynienia ze znacznym ochłodzeniem, szczególnie w północnej części kraju. To początek szczytu sezonu urlopowego, wielu letników mogło więc „trafić” z wakacjami w środek tego ochłodzenia i dobrze sobie zapamiętać rozczarowanie pogodą. Ujemne średnie anomalie dobowe panowały od 3 do 18 lipca, ale dzięki ciepłej trzeciej dekadzie miesiąc ten ostatecznie zamknął się anomalią lekko (o 0,1°C) przewyższającą normę z lat 1981-2010 (przy czym w północno-wschodniej Polsce anomalie temperatury były niższe od tej normy, a w Polsce południowo-zachodniej wyższe).

Trzeba też zauważyć, że o ile w roku ubiegłym mieliśmy wyjątkowo ciepłą wiosnę (za wyjątkiem marca), a kwiecień i maj były wręcz rekordowo ciepłe, o tyle w tym roku tylko kwiecień był miesiącem ciepłym, maj zaś był chłodny i deszczowy. To również mogło wpłynąć na ogólną percepcję lata, które w tym roku było zwyczajnie krótsze.

Koniec lipca przyniósł również kolejne rekordy absolutne w Europie Zachodniej. Padły one w północnej części Francji, Wielkiej Brytanii, Belgii, Holandii i w Niemczech. W Begijnendijk (Belgia) temperatura wzrosła do 41,8°C – poprzedni absolutny rekord Belgii (38,8°C) pochodził z lat 1947 i 2015. Warto zwrócić uwagę, że w tym przypadku dotychczasowy rekord krajowy został pobity aż o 3,0°C. Po raz pierwszy w historii pomiarów instrumentalnych temperatura przekroczyła próg 40°C również w Holandii. W miejscowości Gilze en Rijen zanotowano 40,7°C. W Niemczech maksymalną temperaturę równą 42,6°C zmierzono w Lingen – również i tutaj pobity został krajowy rekord absolutny, wynoszący dotychczas 40,3°C.

Kolejny miesiąc już tak chłodny w Polsce nie był – poniżej normy było w pierwszych czterech dniach sierpnia, a także w okolicy połowy miesiąca. Wyjątkowo ciepła była za to sama końcówka miesiąca, dzięki czemu ostatecznie anomalia miesięczna temperatury była wysoka i wyniosła ok. +2,1°C. W tym miesiącu nie notowano już tak spektakularnie wysokich temperatur, jak to miało miejsce w czerwcu i w ostatniej dekadzie lipca.

Coraz więcej dni upalnych

Za upalny uważa się dzień z temperaturą maksymalną wyższą lub równą temperaturze, której prawdopodobieństwo przewyższenia w sezonie letnim w latach 1951-2010 wynosiło 5% (Ustrnul 2010). W Warszawie próg ten wynosi 30,2°C. W praktyce w Polsce za dzień upalny uważa się dzień z temperaturą maksymalną ≥ 30°C. Ostatniego lata liczba dni upalnych w naszym kraju wyniosła średnio 15.

Zachodzące ocieplenie klimatu w wyraźny sposób zwiększyło liczbę dni z temperaturą wyższą lub równą 30°C. W latach 1951-1980 liczba ta była przeważnie niewielka: na nizinach notowano średnio od 2 takich dni w północnej i północno-wschodniej Polsce do ok. 6 dni w Wielkopolsce i Ziemi Lubuskiej. Średnia obszarowa wynosiła zaledwie 3,8 dnia rocznie. Ostatnia dekada (2010-2019) to aż 11 dni upalnych rocznie – trzykrotnie więcej, niż w okresie 1951-1980.

Co dalej z upałami?

Trzymając się dotychczasowej definicji „dnia upalnego”, w celu określenia spodziewanej ewolucji ich liczby w przyszłości, za dzień upalny brać będziemy dzień z temperaturą maksymalną wyższą lub równą temperaturze, której prawdopodobieństwo przewyższenia w sezonie letnim w latach 1951-2010 wynosiło 5%. Rok 2019 przyniósł w Warszawie aż 18 takich dni (8 w czerwcu, 4 w lipcu, 5 w sierpniu i 1 we wrześniu). 11-letnia średnia ruchoma liczba takich dni do roku 2019 wynosi w Warszawie 11,1 i jest wyższa niż średnia ze wszystkich realizacji przykładowego modelu klimatycznego CSIRO MK3.6.0 w scenariuszu Biznes-jak-zwykle (RCP8.5). Warto zwrócić uwagę, że według tego modelu dni takich pod koniec stulecia będzie przeciętnie 50 – ponad dwukrotnie więcej, niż w najbardziej upalnych dotychczas latach 2006 i 2015, gdy notowano ich 22. Oznacza to, że w końcowych dekadach XXI w. przy założonym scenariuszu emisyjnym w niektórych latach spodziewać się możemy nawet 70-80 takich dni, a lata najchłodniejsze będą zbliżone do obecnych najbardziej upalnych. Będzie to nie tylko niebezpieczne dla zdrowia i życia (szczególnie dla osób starszych i niemowląt), ale będzie również niosło ryzyko susz, pożarów oraz intensywnych i długotrwałych zakwitów glonów. Bajki o Lazurowym Wybrzeżu nad Bałtykiem można niestety wyrzucić do kosza.

Bardzo groźne mogą okazać się susze i pożary. Według wyników eksperymentu EURO-CORDEX dla scenariusza emisyjnego Biznes-jak-zwykle (RCP8.5) średnia roczna suma opadów na obszarze Polski ma co prawda się zwiększyć nawet o 20%, jednak wzrosną głównie sumy opadu w chłodnej porze roku, zaś w ciepłej będą one zaledwie nieznacznie wyższe niż obecnie. Dużo wyższe temperatury powietrza w okresie letnim będą skutkować wyższymi sumami parowania, powodującymi znaczne obniżenie klimatycznego bilansu wodnego, co będzie miało duże znaczenie dla rolnictwa. Wyższe sumy opadów wczesną wiosną mogą zaś zwiększać ryzyko powodzi.

Niepokojące są również wyniki niektórych realizacji EURO-CORDEX odnośnie średnich temperatur całego lata (czerwiec-sierpień). Wskazują one na podwyższone ryzyko pojawiania się ekstremalnie upalnych sezonów letnich już pod koniec lat 30. XXI w. Obecnie najcieplejsze lata w okresie pomiarów instrumentalnych (1781-2019) charakteryzowały się średnią anomalią temperatury powietrza względem okresu referencyjnego 1981-2010 przekraczającą nieco +2°C, a najbardziej upalne pojedyncze miesiące letnie osiągały w niektórych regionach Polski anomalię przekraczającą +6°C (np. tegoroczny czerwiec). W niektórych prognozach lokalne anomalie miesięczne rzędu +9°C pojawiają się już w 2040, rośnie również ryzyko pojawienia się całych sezonów letnich z anomalią temperatury przekraczającą +4°C, a więc znacznie wyższą niż nawet w dotychczasowych rekordowo ciepłych latach.

W końcowych dekadach XXI w. lata takie stają się już „nową normą”, a niektóre z realizacji wskazują na możliwość wystąpienia okresów wieloletnich, w których anomalia letnia ani razu nie spada poniżej +4°C. Po roku 2060 w żadnej z realizacji nie pojawia się lato „zimne”, z anomalią poniżej -1°C względem okresu referencyjnego 1981-2010. Wszystko wskazuje więc na to, że jeśli dalej będziemy podążać scenariuszem wysokich emisji gazów cieplarnianych, jeszcze za naszego życia czeka nas przyszłość, w której najchłodniejsze sezony letnie będą zbliżone do obecnie rekordowo ciepłych, a lata najcieplejsze będą przynosiły na naszych terenach temperatury, jakich nie było na obszarze obecnej Polski od milionów lat.

Piotr Djaków, meteomodel.pl; redakcja Marcin Popkiewicz

The post Polskie lato 2019 – dziś rekordowo gorące, w przyszłości typowe lub wręcz chłodne? appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

O ile trudno jednoznacznie powiązać występowanie konkretnych zjawisk (np. rekordów ciepła, susz czy serii gwałtownych burz) z globalnym ociepleniem, o tyle wiadomo, że sprzyja ono coraz częstszemu występowaniu takich zjawisk. Ciepłe półrocze (kwiecień-wrzesień 2018) były pod względem średniej miesięcznej temperatury w Polsce najcieplejsze od początku prowadzenia stałych pomiarów meteorologicznych (w Warszawie od 1779 roku).

Rok 2018

Zeszłoroczny kwiecień pobił historyczny rekord – średnia temperatura tego miesiąca w wielu miejscach, szczególnie na południowych krańcach Polski, zbliżyła się do 15,0°C, była więc charakterystyczna raczej dla bardzo ciepłego maja, niż kwietnia. Maj był już mniej anomalny, jednak wystarczyło to do pobicia historycznego rekordu z 1889 roku. Średnia temperatura tego miesiąca wzrosła do 18,3°C na Okęciu, a w obrębie miejskiej wyspy ciepła w Warszawie sięgnęła 19,0°C. Zeszłoroczny maj był cieplejszy od przeciętnego lipca z lat 1961-1990, bowiem w tym okresie średnia temperatura najcieplejszego miesiąca wynosiła w Warszawie 17,9°C. Niemal równie anomalne były czerwiec i sierpień, lipiec również uplasował się powyżej normy. We wrześniu i w październiku również było ciepło, zaś na początku listopada dwukrotnie bity był krajowy rekord ciepła dla tego miesiąca: na posterunku klimatologicznym w Polanie temperatura wzrosła aż do 26,2°C!

Należy zauważyć, że taka pogoda wczesną i późną wiosną (a także jesienią) większość naszych rodaków ucieszyła (szczególnie, że wysokie temperatury połączone były z bardzo wysokim usłonecznieniem). Nie ma w tym nic dziwnego – przeciętna wiosna w Polsce do najcieplejszych nie należy i nawet w maju opady śniegu nie są niczym nadzwyczajnym, czego doskonały przykład mieliśmy w roku ubiegłym. Stąd nawet rekordowo wysoka anomalia temperatury miesięcznej nie powoduje w tym czasie (szczególnie w kwietniu, czy listopadzie) większych uciążliwości. Tak też było w 2018 roku, jedynie rolnicy na niektórych obszarach mogli narzekać na duży niedobór opadów. Niestety – w czasie ocieplenia klimatu nie możemy mieć pewności, że rekordowe anomalie przypadną tylko i wyłącznie na przejściowe pory roku. Już w ostatnim roku anomalia temperatury w okresie letnim (czerwiec-sierpień), wyliczona jako średnia obszarowa dla całej Polski, była najwyższa w całym okresie pomiarowo-obserwacyjnym, choć jednocześnie i tak była sporo niższa niż wiosną.

Problematyczne fale upałów

Należy się niestety liczyć z tym, że prędzej czy później podobne anomalie przytrafią się nam w okresie letnim. To zaś doprowadzi do skrajnie wysokiej liczby dni upalnych i (najprawdopodobniej) rekordowej suszy.

Wpływ rekordowo długich fal upałów na wzrost śmiertelności, głównie wśród osób starszych, jest doskonale udokumentowany. W ostatnich dwóch dekadach wyjątkowe okazały się tu lata 2003 w Europie Zachodniej i 2010 w Europie Wschodniej (głównie w europejskiej części Rosji). W roku 2003 w samej Francji w okresie 1-20 sierpnia odnotowano 60-procentowy wzrost liczby zgonów, przy czym w grupie wiekowej powyżej 75 lat aż 70-procentowy. Tej fali upałów przypisuje się we Francji 14 800 zgonów (BEH nr 45-46/2003). Fala upałów nie ograniczyła się jednak tylko i wyłącznie do Francji. Szacuje się, że niezwykle gorące lato 2003 pochłonęło w przybliżeniu 70 000 ofiar w całej Europie Zachodniej (Robine i in., 2008). Również lato 2010 okazało się tragiczne, tym razem w Europie Wschodniej. Skrajnie wysokie temperatury panowały tu od końca czerwca: w Moskwie od 20 czerwca do 19 sierpnia wszystkie średnie dobowe temperatury były powyżej normy z lat 1981-2010, od 14 lipca do 15 sierpnia odnotowano 33-dniowy ciąg dni z temperaturą przekraczającą 30°C. Zmierzono tu również absolutny rekord temperatury: 29 lipca temperatura maksymalna osiągnęła 38,2°C (padł również rekord sierpnia: 37,3°C).

Dodatkowym problemem w przypadku fali upałów z 2010 roku okazały się pożary. Pod koniec lipca i na początku sierpnia wiele obszarów dotkniętych falą upałów zostało spowitych gęstym dymem i smogiem. To powodowało dodatkowe problemy zdrowotne.

Liczba ofiar upalnego lata 2010 jest trudna do określenia, szacuje się ją jednak na ponad 55 000 [CRED, 2011, Munich RE, 2015]. Polskę na szczęście obie fale upałów ominęły – w obydwu przypadkach byliśmy jedynie na ich skraju: w 2003 bardzo ciepłe lato wystąpiło w Polsce zachodniej, zaś w 2010 głównie w Polsce wschodniej. Lipiec 2010 był rekordowo ciepły m.in. w Suwałkach, Biebrzy (gdzie rekordowy był również sierpień) i w Różanymstoku. Trudno jednakże oczekiwać, że równie duże szczęście będziemy mieli w przyszłości, szczególnie że klimat w dalszym ciągu się ociepla.

Trzykrotnie więcej dni upalnych, już obecnie

Ocieplenie klimatu widać wyraźnie, gdy przyjrzymy się wzrostowi liczby dni upalnych, z temperaturą Tmax⩾30°C. Rysunek 3 pokazuje porównanie średniej liczby dni upalnych na terytorium Polski: na górze w latach 1951-1990, a na dole w ostatniej dekadzie. Jak widać, kiedyś takich dni bywało w ciągu roku poniżej sześciu, teraz bywa ich piętnaście (zwłaszcza w południowej części kraju).

Liczba dni upalnych (z Tmax⩾30°C) w ostatniej dekadzie w stosunku do lat 1951-1990 wzrosła blisko trzykrotnie!

Sezon letni (czerwiec-sierpień) ociepla się w Polsce szybciej, niż wynikałoby to z części projekcji opartych o modele ogólnej cyrkulacji (GCM). Tutaj przyczyn może być wiele: od niedoszacowania tempa ocieplenia przez sam model, przez wielodekadowe zmiany w cyrkulacji atmosferycznej i oceanicznej, takich jak np. Atlantycka oscylacja wielodekadowa (Hong i in., 2017), po bezpośredni wzrost dopływu promieniowania słonecznego związanego z zmniejszonym zanieczyszczeniem powietrza w stosunku do okresu przed 1990 roku. Fakt szybszego ocieplenia sezonu letniego doskonale obrazuje poniższy wykres prezentujący wyniki (anomalia średniej temperatury maksymalnej w odniesieniu do okresu referencyjnego 1981-2010) modelu EC-EARTH 2.3 (RCP 8.5) dla punktu 21E,51N w porównaniu do danych rzeczywistych (dane ze stacji Warszawa-Okęcie).

Z powyższego wykresu wynika, że od końca lat 80. XX w. obserwujemy w Polsce silne ocieplenie sezonu letniego. Obecnie anomalia jest na poziomie, który wg modelu EC-EARTH (biorąc pod uwagę średnią ze wszystkich jego realizacji) powinniśmy osiągnąć w latach 40. XXI w. Jeśli za tę różnicę rzeczywiście odpowiadają fluktuujące czynniki naturalne, należy się liczyć z tym, że w kolejnych dekadach tempo ocieplenia w sezonie letnim może nieco spaść; jeśli nie, będziemy musieli przyzwyczajać się do coraz wyższych temperatur.

Polskie upały w (niezbyt odległej) przyszłości

Modele ogólnej cyrkulacji bardzo różnią się w ocenie tego, jak bardzo liczba upalnych dni wzrośnie. Tutaj należy się krótkie wyjaśnienie – w dalszej części tekstu za dzień upalny rozumieć będziemy dzień z temperaturą maksymalną wyższą, lub równą wartości 95 percentyla dla miesięcy czerwiec-sierpień z lat 1951-2010 (Ustrnul i in., 2010). Inaczej mówiąc – cieplejszy niż 95% dni z tego okresu.

Według modelu klimatycznego CSIRO w scenariuszu Biznes-jak-zwykle (RCP8.5), czyli przy coraz większych emisjach gazów cieplarnianych, wzrost liczby dni upalnych względem drugiej połowy XX wieku będzie kilkunastokrotny (oraz 5-krotny względem stanu obecnego). Oczywiście mówimy tu o wartościach przeciętnych, a konkretnie średnich 11-letnich. Oznacza to, że w niektórych latach ich liczba będzie znacznie wyższa, niż ta przedstawiona na wykresie. Możemy wtedy oczekiwać szczególnie uporczywych fal upałów oraz związanych z nimi susz, pożarów, zakwitów glonów i innych problemów.

Oczywiście wzrost nie dotyczy tylko i wyłącznie samej liczby dni upalnych, ale też maksymalnych temperatur notowanych w czasie tych coraz częstszych fal upałów. W modelu CSIRO w scenariuszu Biznes-jak-zwykle absolutne maksima temperatur do 2100 roku przekraczają najwyższe temperatury notowane do 2005 roku nawet o 9°C. Realizacja tego scenariusza oznaczałoby iście katastrofalne warunki, z temperaturami sięgającymi 45°C. Model CSIRO wskazuje też na bliską możliwość wystąpienia „mega lata” porównywalnego z tymi z lat 2003 i 2010 – na początku przyszłej dekady wylicza on rok, w którym aż 7 dni przekracza rekord temperatury maksymalnej z lat 1951-2005.

Istnieje więc spore ryzyko, że tragiczne zdarzenia z lat 2003 i 2010 już całkiem niedługo dotkną i nasz kraj. Właściwie pytanie nie brzmi już obecnie „czy”, tylko „kiedy”. Brak redukcji emisji gazów cieplarnianych może się dla nas skończyć scenariuszem, w którym zamiast kilku dni upalnych w roku, będzie ich kilkadziesiąt (do tej pory w najobfitszym w dni upalne roku 2015 było ich nieco ponad 20), a w czasie najgorętszych lat końca bieżącego wieku temperatury będą często znacząco przekraczać 40°C. Będą to warunki zdecydowanie gorsze, niż te znane z lat 2003 i 2010 i – co gorsza – będą się pojawiać niemal co roku.

Piotr Djaków (Meteomodel.pl), redakcja Marcin Popkiewicz, konsultacja merytoryczna: prof. Szymon P. Malinowski

The post Coraz więcej upałów w Polsce appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.

Pierwsza część artykułu i polskich zimach, w której znajdziesz krótkie podsumowanie 2017 roku oraz informacje o szczególnie pamiętnych zimach z okresu sprzed tzw. „Zimy stulecia” 1978/79.

1978/79 – „zima stulecia”

Tak zwana „Zima stulecia” z przełomu lat 1978 i 1979 jest u nas często bardzo mocno mitologizowana. Nie była to bowiem ani najmroźniejsza, ani najdłuższa z zim XX wieku. Na swoje miano zapracowała za to bardzo gwałtownym ochłodzeniem, jakie miało miejsce pod koniec grudnia 1978, połączonym z obfitymi opadami śniegu, szczególnie na początku stycznia 1979. Warto zaznaczyć, że obfite opady śniegu dotyczyły głównie Pomorza oraz północno-wschodniej części kraju i Mazowsza, w innych regionach kraju pokrywa śnieżna nie osiągnęła aż tak znacznych grubości. W pierwszej dekadzie stycznia 1979 grubość pokrywy śnieżnej w Małopolsce wynosiła miejscami zaledwie kilka centymetrów. Inaczej rzecz miała się w okolicach Trójmiasta. Na stacji meteorologicznej Gdańsk-Rębiechowo jeszcze 28 grudnia 1978 pokrywy śnieżnej nie notowano w ogóle, a temperatura maksymalna wynosiła -1,4°C. W tym samym czasie w Wadowicach było +10,5°C. Dzień później na południu kraju było jeszcze cieplej – do +12,4°C w Grodkowie, podczas gdy północna część kraju była już pod wpływem adwekcji mroźnego powietrza. W Suwałkach tego dnia notowano maksymalnie -13,3°C, kontrast termiczny na terenie Polski osiągnął więc 25°C. Pojawiła się również grubsza pokrywa śnieżna – na wspomnianej wcześniej stacji w Gdańsku było to 15 cm.

Jeszcze wyższy kontrast termiczny notowano 30 grudnia, gdy temperatura maksymalna wyniosła od -21,7°C w Lidzbarku Warmińskim do +11,0°C w Grodkowie (różnica ta wyniosła więc aż 32,7°C). Stale rosła również grubość pokrywy śnieżnej, która tego dnia osiągnęła 25 cm w Prabutach. W kolejnych dniach mroźne powietrze ogarnęło już obszar całej Polski, nadal też mieliśmy do czynienia z intensywnymi opadami śniegu połączonymi z silnym wiatrem powodującym zawieje i zamiecie śnieżne, szczególnie w północnej części kraju. Sylwestrowy poranek przyniósł pokrywę śnieżną o grubości 35 cm w Gdańsku i 40 cm w Sobieszynie, a nad ranem 1 stycznia 1979 w Gdańsku było już 50 cm śniegu. Wraz z początkiem roku opady nie ustały, a pokrywa śnieżna dalej rosła. W Gdańsku przybywało przeciętnie 10-20 cm na dobę, tak że 6 stycznia 1979 grubość pokrywy śnieżnej osiągnęła tam 92 cm. Od tej pory jej grubość z każdym dniem malała, jednak aż do 25 stycznia 1979 przekraczała ona 50 cm. W tym czasie gruba pokrywa śnieżna występowała również we wschodniej części kraju: w Terespolu było to 64 cm. W ostatnim dniu stycznia w Warszawie było 70 cm śniegu, a w Legionowie nawet 72 cm. W Szczuczynie (woj. podlaskie) było to zaś aż 93 cm.

W pierwszych dniach lutego 1979 sytuacja nie uległa większym zmianom. 6 lutego grubość pokrywy śnieżnej wynosiła 90 cm w Olecku i 100 cm w Szczuczynie. W tym samym czasie w Przemyślu zmierzono zaledwie 7 cm. W połowie miesiąca w Suwałkach było 84 cm, w Olecku 96 cm, w Szczuczynie 114 cm (18 lutego 118 cm). Metrowa, lub niemal metrowa pokrywa śnieżna występowała tam aż do początku marca.

Jak więc widać nie była to może zima najmroźniejsza, za to odznaczała się bardzo grubą i długo utrzymującą się pokrywą śnieżną, szczególnie w północnej i północno-wschodniej części Polski, gdzie osiągała (a miejscami z pewnością przekraczała) 120 cm – najwięcej w latach 1951-2017. W żadnym wypadku o zimie stulecia nie mogą mówić mieszkańcy Małopolski i Podkarpacia, gdzie pokrywa śnieżna była przeważnie niewielka (w okolicy Krakowa niewiele ponad 30 cm, w Przemyślu było to maksymalnie 24 cm). W skali całego kraju była to zima mniej śnieżna od tej z 1969/70, a także zauważalnie od niej cieplejsza.

Najpóźniejsze i najwcześniejsze przypadki występowania pokrywy śnieżnej

Bardzo interesujące są również daty wystąpienia najwcześniejszej i najpóźniejszej pokrywy śnieżnej. O ile śnieg w kwietniu nikogo w Polsce dziwić nie powinien, o tyle śnieg w maju nie zdarza się na nizinach często. Ostatnio mieliśmy z taką sytuacją do czynienia w roku 2017, kiedy między 9 a 11 maja notowano lokalnie niewielką pokrywę śnieżną w północnej części Polski (Łeba – dwa dni z pokrywą 1 i 2 cm, Suwałki 2 cm, Gdańsk-Rębiechowo 2 cm, Olecko 1 cm). Wcześniej majowa pokrywa śnieżna wystąpiła w 2011: do 10 cm w Tarnowie Śląskim 4 maja. Bywało jednak, że śnieg pojawiał się jeszcze później – taka sytuacja miała miejsce w 1952 roku, kiedy pokrywa śnieżna o grubości 1 cm pojawiła się w Warszawie i Skierniewicach 19 maja, a w Katowicach 20 maja 1952.

Pokrywa śnieżna może pojawić się na nizinach jeszcze nawet w czerwcu – tak było w okolicy Olecka i Grodna 2 czerwca 1928 [1]. Jest to przypadek odosobniony, jednak warto o nim wspomnieć, jako że nie dość, że niezwykły, to dodatkowo wystąpił on zaraz przed skrajnie mroźną zimą 1928/29. Tego dnia opady śniegu 2 czerwca nad ranem obserwowano również w Suwałkach, gdzie śnieg padał przy temperaturze +1°C [2].

Oczywiście im wyżej położona stacja, tym opady śniegu tworzące niewielką pokrywę śnieżną pojawiały się później. W Mszanie Dolnej (411 m n.p.m.) 30 maja 1966 roku odnotowano pokrywę śnieżną o grubości 2 cm, 7 czerwca 1962 pokrywę o tej samej grubości zmierzono w Zawoi (697 m n.p.m.).

W lipcu pokrywa śnieżna po 1951 roku nie pojawiała się poniżej wysokości 1500 metrów. 2 lipca 2011 pokrywa śnieżna o grubości 2 cm wystąpiła na Hali Gąsienicowej (1523 m n.p.m.), 8 cm śniegu leżało w tych dniach na Kasprowym Wierchu. Nie była to jednak najwyższa pokrywa śnieżna w lipcu na tej stacji – ta wystąpiła 19 lipca 1970 i osiągnęła 30 cm.

Począwszy od września pokrywa śnieżna pojawia się ponownie coraz niżej. Na Hali Ornak (1109 m. n.p.m.) 5 września 2007 notowano 2 cm pokrywy śnieżnej. Najwyższa wrześniowa pokrywa pojawiła się oczywiście na Kasprowym Wierchu, gdzie 18 września 1996 leżało 89 cm śniegu. Również w roku 2017 na szczytach górskich pojawiła się pokrywa śnieżna, co napędzało medialne doniesienia o mającej ponoć nadejść „zimie stulecia”. Była ona jednak stosunkowo niewielka (20 cm na Kasprowym Wierchu 22 września 2017) i nie wystąpiła poniżej 1500 metrów.

W październiku pokrywa śnieżna może pojawić się już na nizinach, przeważnie w trzeciej dekadzie miesiąca. Zdarzało się to jednak i wcześniej: 3 października 1972 roku 2 cm śniegu leżało w Nowym Sączu, 1 cm w Rożnowie. 3 października 1998 roku 2 cm notowano w Gnieźnie (pokrywa śnieżna pojawiła się wówczas również na krótko w Zielonej Górze). Warty uwagi jest przypadek z 7 października 2002, kiedy w Lidzbarku Warmińskim pokrywa śnieżna osiągnęła aż 14 cm.

Jak widać, na nizinach pokrywy śnieżnej nie notowano jedynie w lipcu, sierpniu i wrześniu. Przy czym fakt, że wielokrotnie notowano ją 3 października sugeruje, że również pod koniec września nie jest to wykluczone, choć ocieplający się stale klimat sprawia, że jest to coraz mniej prawdopodobne. Opady śniegu nie tworzące jednak pokrywy śnieżnej notowano 27 września 1977 w Zamościu, a także najprawdopodobniej 1 czerwca 1975 w Ustce (słowo „najprawdopodobniej” użyte jest to nieprzypadkowo: opad śniegu w Ustce figuruje w bazie IMGW, jednak nie jest ona wolna od błędów. Wiele innych czerwcowych opadów śniegu to zwyczajne błędy w bazie, co widać po zakresie temperatur maksymalnych/minimalnych).

Wigilia

Wielu z nas nie wyobraża sobie wigilijnego wieczoru bez lekkiego mrozu i białych krajobrazów za oknem. Brak śniegu, czy ujemnych temperatur wydaje się godzić w tradycję. Tymczasem po 1951 roku „zimowa” Wigilia była u nas raczej czymś rzadkim niż typowym. Jeżeli jako „zimową” Wigilię zdefiniujemy taką, podczas której temperatura maksymalna była ujemna i leżało choć trochę śniegu, to w ciągu 67 lat (1951-2017) zimowa Wigilia zdarzyła się zaledwie 13 razy w Warszawie i 28 razy w Suwałkach. W Szczecinie taki przypadek miał miejsce zaledwie 8 razy, ostatnio w 2002 roku. Jeszcze mniejsze szanse na „prawdziwie” zimową Wigilię mają mieszkańcy Świnoujścia – tam zaledwie 7 lat spośród 67 charakteryzowało się ujemną temperaturą maksymalną i jednoczesnym występowaniem pokrywy śnieżnej w dniu 24 grudnia.

Wygląda to równie nieciekawie, jeśli weźmiemy pod uwagę wszystkie dni świąteczne (włącznie z 24 grudnia). Z 201 takich dni „zimowych” było zaledwie 41 w Warszawie, 26 w Świnoujściu, 34 we Wrocławiu i 79 w Suwałkach. Skąd więc pochodzi przekonanie, że dawniej święta były zawsze białe? Być może z czasów jeszcze sprzed 1951 roku, a szczególnie sprzed II wojny światowej, kiedy granice Polski obejmowały regiony znacznie chłodniejsze przy jednocześnie chłodniejszym klimacie w Europie Środkowej.

Zmiany klimatu

Wraz z postępującym ociepleniem klimatu obserwujemy również ocieplanie sezonów zimowych w Polsce. Nie jest to jednak stały wzrost – temperatury zimą w Polsce mocno zależą od typu cyrkulacji, jaki dominuje w danym sezonie. Jeżeli tzw. indeks Oscylacji Północnoatlantyckiej (NAO) jest przeważnie ujemny, istnieje spora szansa na zimę raczej chłodną. Indeks NAO (w przybliżeniu wyrażony jako standaryzowana różnica w wartościach ciśnienia między niżem islandzkim a wyżem azorskim) zdaje się ulegać cyklicznym zmianom na przestrzeni dziesięcioleci, co oznacza, że w skali dekady czy dwóch, ta naturalna zmienność warunków klimatycznych w rejonie Europy Środkowej może przysłonić zmiany wynikające z antropogenicznej emisji gazów cieplarnianych.

W naszym regionie dotyczy to jednak głównie sezonu zimowego, w skali rocznej obserwujemy niemal niezakłócony wzrost temperatury, co pokazuje poniższy wykres jedenastoletniej średniej ruchomej temperatury powietrza w Polsce.

Większość modeli klimatycznych sugeruje dalsze ocieplenie się sezonu zimowego w Polsce.

Piotr Djaków, konsultacja merytoryczna prof. Szymon P. Malinowski

Źródła:

1. Światowid nr 25 (202) – 16.06.1928, str.4. 
2. „Spostrzeżenia meteorologiczne”, 1928

The post Polskie zimy w XX i XXI wieku (cz. 2) appeared first on Nauka o klimacie | naukaoklimacie.pl.